Sıfırıncı Gün Ne Demek?
Ocağın kapısındaki uzun takoz, ahşap kanadın taş eşiğe kapanmasını önlüyordu. Tarhun onu sabah yeniden biçmiş, ucunu kapının ağırlığına göre inceltmişti. Menteşe hâlâ azıcık ses çıkarıyordu ama artık sürtünmüyordu. Küçük bir işti; kapıyı açık tutmak için tahta parçasının doğru yerde durması yeterliydi. Yine de Tarhun, ocağa döndüğünde takozu iki kez kontrol etti. Kapı aralığından sokağın bir parçası görünüyordu. İçeride örs, duvar dibindeki yarım kalmış halka, yağ kabı ve tezgâha bıraktığı küçük çakı vardı. Her şey tanıdıktı. Tanıdık olanların hepsi açıklanmış değildi.
Sabah ilerlemiş, avludaki közün ısısı duvarların içine yerleşmişti. Tarhun körüğü çekmiyor, demir dövmüyordu. Yalnızca menteşeyi yeniden takmak için gereken ölçüyü almış, çakının sapındaki üç kısa izi bir kâğıda tarif etmişti. Aylin’in yazdığı not, tezgâhın kenarında duruyordu. Orada işaretlere anlam yüklenmemişti; yalnızca sapın aşınmış olduğu, bıçağın sonradan bilenmiş olabileceği ve izlerin ne zaman açıldığının bilinmediği yazılıydı. Bu kayıt Tarhun’u rahatlatmıştı. Bir şeyin bilinmemesi, onun hemen bir hikâyeye dönüşmesini gerektirmiyordu.
Dışarıda şehir sabah işlerine başlamıştı. Çarşı yönünden tahta kasaların birbirine vurma sesi geliyor, ara sıra bir eşek anırıyor, su taşıyanların ayakları kuru taşlarda sertçe yankılanıyordu. Seslerin hiçbirinde saklı bir çağrı yoktu. Tarhun, bunu kendine hatırlatmak zorunda kaldı. İnsan, bir şey aramaya başlayınca sıradan seslere bile anlam yükleyebiliyordu. Ocağın duman deliğinden giren ışık, duvarı ikiye ayırıyor; aydınlıkta kalan toz parçaları havada ağır ağır dönüyordu.
Serdar ile Aylin kapıda belirdiğinde Tarhun onları hemen fark etti, ama bu kez adımlarını çözümleyip niyetlerini tahmin etmeye çalışmadı. Aylin eşikte durdu. Serdar, sokağı ve açık kapıyı görebileceği yerde kaldı.
“İçeri girebilir miyiz?” diye sordu Aylin.
“Girebilirsiniz. Kapıyı kapatmayın.”
“Kapamayız,” dedi Serdar.
İkisi de içeri girdikten sonra aralarındaki mesafeyi korudu. Aylin tezgâha bırakılan notu gördü ama eline almadı. “Kayıt iyi olmuş,” dedi. “Gördüğümüzle bilmediğimizi ayırıyor.”
“Ben de onu istedim.”
“Bir şey eklemek ister misin?”
“Hayır. Şimdilik böyle kalsın.”
Aylin başını salladı. Serdar’ın bakışı bir an sokağa kaydı; karşı kaldırımda bir satıcı, tezgâhının bezini düzeltiyordu. Daha önce gözlenen iki yetişkin görünmüyordu. Bu, onların artık orada olmadığını kanıtlamazdı. Serdar bunu söylemedi; Tarhun’un dikkatini yeniden dışarıdaki ihtimallere kilitlemek istemedi.
“Bir şey konuşmak için mi geldiniz?” diye sordu Tarhun.
“Evet,” dedi Serdar. “Sana bir şey göstermek istiyorum. İstemiyorsan göstermeyiz.”
“Ne?”
“Mermer şema.”
Tarhun’ın yüzünde kısa bir soru belirdi. “Nerede?”
“Arka odada. Ocağın eski taş bölümünde.”
“Ben orayı biliyorum.”
“Biliyorum,” dedi Serdar. “Sadece birlikte bakmadık.”
Aylin araya girmedi. Tarhun’un kararını bekledi. Onun odaya gitmesi, izin vermediği bir hatıraya sürüklenmesi demek değildi; ama Serdar’ın isteği de önemsiz değildi. Tarhun, bir an örsün kenarına baktı. Demirin soğuk yüzeyi avucunun altında duruyordu. “Gösterin,” dedi. “Ama benden bir şey hatırlamamı beklemeyin.”
“Beklemiyoruz,” dedi Serdar.
“Bir şey gelirse de ne olduğunu ben söylemeden siz ad koymayın.”
“Tamam,” dedi Aylin. “Yalnızca gördüğümüzü tarif ederiz.”
Ocağın arkasındaki dar geçitten birlikte yürüdüler. Tarhun önde değildi, arkada da kalmadı; kendi hızını seçerek aralarında ilerledi. Geçidin sonunda alçak bir eşik ve taş bir oda vardı. Burası, ocağın sıcak kısmından daha serindi. Duvarın içine oturtulmuş geniş mermer levha, yıllar içinde is ve tozla matlaşmıştı. Levhanın önündeki küçük kandil yanmıyordu. Gün ışığı, tavana yakın dar açıklıktan süzülerek taşın üst kenarına vuruyordu.
Tarhun, mermerin karşısında durdu. Bu yüzeyi daha önce görmüştü; belki birkaç kez, belki çok daha fazla. Ocağın arka bölümüne girdiğinde taşın üstündeki çizgileri çoğunlukla göz ucuyla seçmiş, onları eski bir altyapı planı ya da su yolu haritası sanmıştı. Şimdi Serdar’ın yüzündeki dikkat, taşın onun için başka bir anlamı olduğunu gösteriyordu.
“Bu çizgiler ne?” diye sordu.
“Bir kısmını biliyorum,” dedi Serdar. “Bir kısmını yalnızca tahmin ediyorum.”
Aylin, mermerin önünde durmadan önce Tarhun’a baktı. “Yaklaşmam uygun mu?”
“Evet.”
Üçü levhanın çevresinde yer aldı. Mermerin yüzeyinde tünel gibi görünen uzun çizgiler, birbirine bağlanan düğümler, bazı yerlerde küçük çentikler vardı. İlk bakışta şema, antik bir geçit düzenini anlatıyor gibiydi. Fakat düz çizgilerin oranı, kavşakların birbirine göre konumu ve bazı işaretlerin tekrarındaki düzen, taşın yaşıyla uyuşmuyordu. Aylin’in yüzü değişti. Kendi gözlerini taşın üzerinden gezdirirken bir hekimin ve bir subayın dikkati aynı anda çalışıyordu.

Mermer şemada üç bakış
Parmak uçlarını mermerin soğuk yüzeyine değdirdi. Bir çizgiyi takip etti, sonra onun yanında uzanan paralel hatta geçti. Ortadaki düğümde durdu. “Bu revirin altı,” dedi.
Serdar başını ağır ağır salladı. “Evet. 2005’teki nizamiyenin ve revirin olduğu yer buranın üstünde. Aynı izdüşüm.”
Aylin, taşın üzerindeki yön işaretlerine yeniden baktı. “Ama bu plan antik değil.”
“Bunu daha önce de düşündüm.”
“Çizgiler taşta eski olabilir. Fakat mantık başka. Ölçü aralıkları, bağlantıların oranı, aynı işaretin farklı yerlerde kullanılışı… Bir rahibin kutsal alan şeması değil. Bir tünelcinin de yalnızca geçitleri göstermek için çizeceği bir şey değil.”
Serdar, “Bizim elimizden çıkmış olabilir,” dedi.
Aylin’in parmakları mermerden çekildi. Cümle, odanın serinliğinde birden fazla anlama açıldı. “Biz derken?”
“Senin, benim, Tarhun’un. Ya da başka bir sırayla buraya gelecek bizim.”
“Bunu kanıtlayan bir şey yok.”
“Hayır. Yok.”
“Öyleyse bunu olmuş gibi konuşmayacağız.”
“Konuşmayacağız,” dedi Serdar. “Ama ihtimali de yok saymayacağız.”
Tarhun, taşın sağ alt köşesindeki paralel çizgilere eğildi. Parmaklarını levhaya koymadı. Çizgiler birbirine yakın ilerliyor, dar bir noktada kesişmeden ayrılıyor, sonra tekrar birleşiyordu. Bir şey, bedeninin içinde hazır bir kelimeyi itti. “Geri çekilme hattı,” dedi.
Söz ağzından çıktığında, Tarhun’un omuzları dikleşti. Sağ eli istemsizce yanına geldi. Serdar ve Aylin ona döndü, fakat hiçbiri yaklaşmadı.
Tarhun kaşlarını çattı. “Nereden bildiğimi bilmiyorum.”
“Bu sadece bir tarif olabilir,” dedi Serdar. “Hatırladığın bir şey olmak zorunda değil.”
“Evet.” Aylin çizgilerin önünde durdu. “Ve geri çekilme diye adlandırmamız da kesin hüküm değil. Belki bekleme hattıdır. Belki bir geçidin nasıl boşaltılacağını gösteriyordur. Çizgi tek başına ne zaman, kime karşı ya da hangi amaçla kullanılacağını söylemiyor.”
Tarhun başını salladı. “Bedenim bir ad verdi. Siz onu emir saymayın.”
“Saymayız,” dedi Serdar.
Bu karşılık Tarhun’un gerginliğini hemen çözmedi; ama onu daha da artırmadı. İçinde bir anı açılmamıştı. Yalnızca bir kelime yüzeye çıkmış, kendisi tarafından fark edilmişti. Aylin, o çizginin yanına küçük bir işaret koymadı. Serdar da “Yılmaz” diye seslenmedi. Üçü, taşın karşısında bir süre sessiz kaldı.
Aylin mermerin ortasındaki geniş kavşağa baktı. “Burada yollar birbirine bağlanıyor. Fakat bu, tek başına merkez olduğu anlamına gelmez. Tıbbi bir çizimde damarların birleştiği yer, vücudun tamamı değildir. Operasyon planında da kavşak, karar noktasıdır ama tek karar orada verilmez.”
“Sen bunu bir müdahale alanı gibi okuyorsun,” dedi Serdar.
“Bir süreç gibi. Bir şeyi başlatan nokta, aynı zamanda onu durdurma noktası da olabilir. Şemanın çizgileri yalnızca nereye gidildiğini değil, nerede beklemek gerektiğini de anlatıyor olabilir.”
Tarhun, “Neyi beklemek?” diye sordu.
“Bilmiyorum.”
“Öyleyse neden protokol diyorsun?”
Serdar, taşın orta düğümüne baktı. “Çünkü bu düzenin bir parçası, bir olayın nasıl tekrar ele alınacağını anlatıyor gibi. Protokol dediğim şey, şemanın üzerindeki bir başlık değil. Benim yıllardır ona verdiğim ad.”
“Sen buna Sıfırıncı Gün diyorsun.”
“Evet.”
“Bu isim taşta yazmıyor.”
“Yazmıyor.”
“Peki ne demek?”
Serdar, cevabı hazır tutmuyordu. Yirmi bir yıl boyunca bu soruyu farklı biçimlerde kendi kendine sormuş, her seferinde başka bir anlamın kıyısına varmıştı. Şimdi Aylin ve Tarhun karşısındaydı. Onlara bir inanç değil, taşıyabilecekleri kadar dürüst bir açıklama vermeliydi.
“İlk başta bunun bir tarih olduğunu sandım,” dedi. “Çukurun açıldığı gün. Halatın kaydığı an. Bizim buraya düştüğümüz gece. Sonra bunun bir takvim günü olmadığını anladım. Sıfır, başlangıç çizgisi gibi görünür ama bazen ölçümün yapılamadığı yerdir. Bir şeyden önce değil; iki tarafın da birbirini yeniden bulmaya çalıştığı eşik.”
Aylin onu dikkatle dinliyordu. “Yani zamanın başladığı gün değil.”
“Hayır.”
“Zamanın kendini korumak için aynı acıyı yeniden seçtiği gün,” dedi Serdar.
Söz, taş odada sessizce yayıldı. Tarhun’un yüzünde anlamaya çalışan bir ifade belirdi. Aylin ise bu cümleyi hemen bir kurala çevirmedi. Onun içinde bir tıbbi benzetme vardı: tekrarlayan bir yara, kapanması gerekirken aynı yerden açılıyor; iyileşme, yalnızca üstünü örtmekle mümkün olmuyordu.
“Bu, güzel bir tanım,” dedi Aylin. “Ama açıklama değil. Zamanın bunu bilerek yaptığına dair elimizde kanıt yok.”
“Biliyorum.”
“Öyleyse bu şimdilik senin deneyiminin adı.”
“Evet. Benim görebildiğim şey bu.”
“Bu ayrım önemli.”
“Önemli.”
Tarhun, iki çizginin kesişmediği yere baktı. “Bir gün tekrar açılacağını nereden biliyorsun?”
“Bilmiyorum.”
“Az önce ‘bir gün bu çukur yeniden açılırsa’ dedin.”
“Bir ihtimali kurdum. Kesinlik değil.”
Tarhun onun yüzüne baktı. “O zaman neden kendimize emir bırakacağımızı konuşuyoruz?”
Serdar’ın avuçlarında, yıllar önce halatın liflerinin bıraktığı yanma hissi belirdi. “Çünkü bir daha olursa, hazırlıksız olmak istemiyorum. Ama hazırlık, geleceği zorla aynı yere sürüklemek anlamına gelmemeli.”
Aylin, “Bir kayıt tutulacaksa, yalnız emirler değil, sınırlar da yazılmalı,” dedi. “Ne yapılacağı kadar ne yapılmayacağı da. Kimin karar vereceği, hangi bilgi doğrulanmış, hangisi varsayım… Yoksa bir sonraki ekip bir cümleyi alır, geri kalan her şeyi kendi korkusuyla doldurur.”
Serdar başını salladı. “Bir gün bu çukur yeniden açılırsa, yukarıdaki biz ne yapacağını bilmeli. Aşağıdaki biz de neyi beklediğini bilmeli.”
“Yani kendimize emir bırakacağız,” dedi Aylin.
“Belki,” diye yanıtladı Serdar. “Ya da kendimize bir soru bırakacağız. Emir fazla kolay bozulur. Birisi onu yanlış duyar, başka birisi de korkudan uygular.”
“Bu kez bir cümleyle yetinmeyeceğiz,” dedi Aylin. “Kayıt; gözlem, zaman, belirsizlik ve güven sınırlarını da taşımalı. Talimatın kime ait olduğu açık olmalı. Bir ses duyulursa, önce kaynağı doğrulanmalı. Yalnızca sesin rütbesi var diye doğru kabul edilmemeli.”
Tarhun’un başı hafifçe döndü. “Sesi doğrulayacak araç yoksa?”
“Beklersin,” dedi Serdar.
“Beklemek de bir karar.”
“Evet.”
“Ya beklerken biri düşerse?”
Serdar cevap vermeden önce nefes aldı. “O zaman eldeki bilgiyle en az zarar verecek şeyi seçmeye çalışırsın. Bunu hiçbir protokol senin yerine yapamaz.”
Tarhun bu sözü kabul etmediğini söylemedi. Ama yüzünde, bir emrin eksiksiz olmasını isteyen tarafıyla, kendi kararını vermek zorunda kalacağını bilen tarafı aynı anda duruyordu.
“İpi takip etmekle ipi tutmak aynı şey değil,” dedi Serdar. “İpi takip eden nereye gittiğini merak eder. İpi tutan, öbür uçta biri varsa düşmesin diye kendini bağlar.”
Aylin’in bakışı taş şemadan Serdar’a geçti. “Ama kendini bağlamak da tek başına doğru karar sayılmaz. İpin öteki ucunda kim var, ne taşıyor, ip gerilirse ne olur… Bunları bilmeden bağlanmak, ikinizi birden düşürebilir.”
“Doğru,” dedi Serdar. “Sıfırıncı Gün, kahramanlık çağrısı olmamalı.”
“Öyleyse ne?” diye sordu Tarhun.
Serdar, taşın orta kavşağını gösterdi. “Bir temas noktası. Zaman çizgisi kırılırsa, ilk iş geleceği kurtarmaya kalkmak değil; iki tarafın birbirini doğru duyabileceği yeri korumak. Kimin orada olduğunu, hangi bilginin gerçekten aktarıldığını ve hangi kararın kime ait olduğunu kaybetmemek.”
“Bu hâlâ emir gibi,” dedi Aylin.
“Çünkü ben emirle yaşamayı öğrendim.”
“Ben de tıbbi protokolle,” dedi Aylin. “Ama protokol, kişiyi silerse işe yaramaz. Bir hastayı sadece belirtilerinden ibaret görürsen, onu tedavi etmiyorsun; dosyayı tedavi ediyorsun.”
Tarhun çakıyı hatırladı. Sapındaki izlerin açıklanmasını istememişti; yalnızca kayda geçirilmesini seçmişti. “O zaman Sıfırıncı Gün, insanı yerinde tutmak değil. Ne olduğunu bilmeden onu bir göreve çevirmemek.”
Aylin ona baktı. “Bunu sen mi söylüyorsun, yoksa bir yerden mi geldi?”
Tarhun’ın yüzü gerildi. Soru, onun sınırına dayanmıştı. Aylin hemen ekledi: “Cevap vermek zorunda değilsin.”
“Ben söyledim,” dedi Tarhun. “Nereden geldiğini bilmiyorum. Ama bu cümleyi bana siz vermediniz.”
Serdar’ın gözleri bir an kapandı, sonra açıldı. “O zaman burada dursun. Anlamını sonra konuşabiliriz.”
“Şimdi konuşabiliriz,” dedi Tarhun. “Ama bana Yılmaz demeyin.”
“Demeyeceğiz,” dedi Serdar.
Bir süre sonra Tarhun, “Ben… sağ hattı tutmuştum,” dedi. “Ama ipi kim tuttu?”
Serdar’ın avuç içleri yeniden sızladı. “Hepimiz bir yerinden tuttuk. Ama doğru emri bırakmayı beceremedik.”
Aylin taş levhaya döndü. “Belki de doğru emir diye bir şey yoktu. Belki doğru olan, birbirimize neyi bilmediğimizi söylemekti.”
“Bunu o zaman söyleyemedik,” dedi Serdar.
“Şimdi söyleyebiliriz.”
“Şimdi de her şeyi bilmiyoruz.”
“Bilmiyoruz,” dedi Aylin. “Bu kez kayda onu da yazacağız.”
Serdar, taş levhanın önündeki not kâğıdına baktı. “Bir gün buraya dönecek kişilere ne yazacağız?”
“Önce ne gördüğümüzü,” dedi Aylin. “Sonra ne düşündüğümüzü. İkisini aynı satıra yazmayacağız.”
“Bir uyarı bırakmak gerekirse?”
“Uyarının kime ait olduğu belli olmalı. Ne zaman yazıldığı, hangi gözleme dayandığı, ne kadarından emin olduğumuz. Bir de kimlerin bunu doğrulayabileceği.”
Tarhun, “Biri kâğıdı bulduğunda yazanın kim olduğunu bilmezse?” diye sordu.
“İmza tek başına yetmez,” dedi Aylin. “İnsan kendi adını da taklit edebilir. Bir ses de.”
Serdar, Morkos’un odasında aynı sabah tekrar ettiği kelimeleri düşünmemeye çalıştı. “O zaman birden fazla doğrulama gerekir.”
“Belki. Ama her yeni doğrulama da başkasının eline geçebilir. Bir işareti gizlemek, onu güvenli yapmaz. Sadece bulmayı zorlaştırır.”
“Peki ne güvenli yapar?”
“Tek bir işaretin bütün kararı taşımaması. Bir cümle yanlış okunursa, başka kayıtlar onu sınamalı. Tarih, yer, tanık, karşı soru… Bunların hepsi mümkün olmayabilir. Ama protokol, hiçbiri yokmuş gibi davranmamalı.”
Tarhun başını mermerin çizgilerine çevirdi. “Bir sonraki kişi bunu bulduğunda ne yapacağını bilmiyorsa?”
“Önce durur,” dedi Serdar.
“Ya duracak zaman yoksa?”
“Bunu da bilmiyorum.” Serdar’ın cevabı hızlı çıkmadı. “Bazen hemen karar vermek gerekir. Ama o kararın kime ait olduğunu ve hangi bilgiyle verildiğini sonra saklamamak gerekir.”
Aylin, “Bizim hatamız belki yalnızca yanlış emir vermek değildi,” dedi. “Emri kimin duyduğunu, ne anladığını ve neyi kendi başına eklediğini ayıramamaktı. Aynı kelime, birinin ağzında uyarı; diğerinin kulağında buyruk olabilir.”
Tarhun’un çenesi hafifçe kasıldı. “Bir insan emir beklemeye alışırsa, sessizliği de emir sanabilir.”
“Evet,” dedi Serdar. “Ben uzun süre bunu fark etmedim.”
“Şimdi fark ettin mi?”
“Her zaman değil.”
Tarhun başını çevirdi. Bu cevabı bir kusur itirafı olarak değil, gerçek bir sınır olarak duydu. Serdar kendisini protokolün dışına koymuyor, her şeyi önceden bilecek bir komutan gibi konuşmuyordu. Bu, ona güvenmesini kolaylaştırmadı; fakat güvenin ne anlama geldiğini daha az daralttı.
Aylin, not kâğıdının altına küçük bir başlık attı: “Doğrulanmış gözlem.” Altına levhadaki çizgi ve çentiği yazdı. Sonra ikinci başlık açtı: “Yorum ve olasılıklar.” Buraya olası kayıt noktası ve mühürlü odaya yakın kavşak ihtimalini ekledi. Üçüncü bir başlık için kalemi kaldırdı, sonra durdu.
“Bilinmeyenler,” dedi Tarhun.
Aylin gülümsedi. “Evet. Onu da yazacağız.”
Serdar, “Belki Sıfırıncı Gün Protokolü, aynı acıyı durdurmanın kesin yöntemi değildir,” dedi. “Belki yalnızca bir sonraki kişinin bizim korkumuzu gerçek sanmasını engelleme çabasıdır.”
“Bir çaba, garanti değil,” dedi Aylin.
“Garanti veremem.”
“İyi. Garanti veremediğini yaz.”
Serdar, kâğıdın kenarına eğildi. “Bunu ben yazmayayım. El yazımı tanıyan biri, sözün doğru olduğunu sanabilir.”
Tarhun, “O zaman üçümüz de ayrı ayrı birer satır yazalım,” dedi. “Aynı şeyi görüp aynı şeyi anlayıp anlamadığımızı sonra karşılaştıralım.”
Bu, basit bir öneriydi; ama taş odadaki düşünceyi başka bir yere taşıdı. Bir kayıt, tek bir kişinin zihninden çıkıp tartışılmaz hükme dönüşmek zorunda değildi. Üç ayrı tanıklık birbirinin yerine geçmeyecek; aralarındaki fark da silinmeyecekti.
Aylin notun altına üç kısa boşluk bıraktı. “Şimdi değil,” dedi. “Önce bu gördüğümüzü tamamlayalım. Sonra her birimiz kendi cümlemizi ekleriz.”
Tarhun, “Benimkini siz düzeltmeyeceksiniz.”
“Yazım hatası dışında mı?” diye sordu Aylin.
“Anlamını değiştirmeyeceksiniz.”
“Anlaştık.”
Serdar mermer şemaya baktı. İlk kez bu taşın önünde dururken onu geçmişten gelen kesin bir mesaj gibi görmüyordu. Şema, belki bir gün birilerinin verdiği kararların izi olabilirdi; belki yalnızca farklı zamanlarda aynı mekâna bakmış insanların çizgileriydi. Her durumda onu okuyacak kişilerin, taşın kendisiyle kendi korkularını ayırması gerekecekti.
Taşın üst kenarından inen ince çizgi, orta düğümün yanından geçiyor ve öteki hatlara bağlanmadan sonlanıyordu. Serdar onu daha önce görmüştü, fakat haritanın genel çizgileri içinde önemsememişti. Aylin’in dikkatini çeken, çizginin ucu değil, yanındaki küçük çentikti. Çentik bir tünel başlangıcı kadar derin değildi. Su yolu ya da hava boşluğu işareti de değildi. Taşa sonradan eklenmiş gibi duruyordu; işçilik, diğer çizgilerden farklı değildi ama yeri fazlasıyla bilinçli seçilmişti.
“Bir dakika,” dedi Aylin.
Serdar sustu. Tarhun da levhaya yaklaştı.
Aylin çömeldi. Tırnağını çentiğin üzerinden geçirdi. Oyuk inceydi, fakat kenarları aşınmamıştı. “Bu çizgi bir yere gitmiyor. Burada bitmesi gerekirken işaretlenmiş.”
“Bir kapı mı?” diye sordu Serdar.
“Hayır. Kapı olsa çizginin devamlılığı ya da açıklığı olurdu. Bu, geçit değil.”
Tarhun, “Yön işareti?” dedi.
“Olabilir. Ama yönün kendisini göstermiyor. Bir şeye bakılması gerektiğini belirtiyor olabilir.”
Aylin mermerin yüzeyini farklı açılardan inceledi. GATA’da dosyaların kenarına konan acil işaretleri, sahada bir yatağın başucuna bırakılan küçük kodları düşündü. Sonra askeri haritalardaki koordinat çizgilerini hatırladı. Bu çentik, o işaretlerin hiçbirine tam olarak benzemiyordu; ama hepsindeki ortak düşünceyi taşıyordu: daha büyük bir yapının içindeki küçük bir yeri, sonradan geri dönebilmek için belirgin kılmak.
“Bu bir kayıt noktası,” dedi.

Küçük kayıt çentiği
Serdar’ın boğazı kurudu. “Burada kayıt mı var?”
“Bilmiyorum. Bu sadece bir işaret. Kayıt başka yerde olabilir. Ama biri, buranın unutulmamasını istemiş.”
Tarhun levhaya baktı. “Kim?”
“Henüz bilmiyoruz.”
“Biz olabilir miyiz?”
“Olabiliriz,” dedi Serdar. “Ama kesin değil.”
Aylin elini mermerden çekti. “Bu ihtimal önemli diye doğrulanmış sayılmaz. İşareti olduğu gibi kaydedelim. Sonra karşılık geldiği yeri buluruz.”
Serdar çizginin yönünü izledi. Şemanın bu kısmı, ocağın altındaki küçük odanın dışına, eski taş kavşağa doğru uzanıyordu. Orada, daha önce mühürlü odanın eşiğinde durmuşlardı. Künye de aynı alt geçitte bulunmuştu. Bu bağlantı, hiçbir şeyi kanıtlamıyordu. Yalnızca sonraki araştırma için tutarlı bir yön veriyordu.
“Mühürlü oda,” dedi Aylin.
Serdar başını salladı. “İşaret oraya yakın bir yeri gösteriyor olabilir.”
Tarhun, “Oraya şimdi mi ineceğiz?” diye sordu.
Serdar hemen cevap vermedi. Bir yanıyla kaydın orada olabileceğini öğrenir öğrenmez aşağı inmek istiyordu. Bir başka yanı, son saatlerde her şeyin çok hızlı biçimde göreve dönüştüğünü fark ediyordu. Şifa evinde Damon dinleniyordu. Aylin’in bakması gereken hastalar vardı. Tarhun’ın kendi ocağı, kendi saati ve kendi sınırları. Dışarıdaki iki yetişkin hâlâ kimliği belirsizdi. Bunların hiçbiri, taşta bir çentik gördüler diye yok sayılamazdı.
“Hayır,” dedi Serdar. “Önce burada gördüğümüzü kaydedeceğiz. Sonra şifa evine döneceğiz. Kimin ne zaman aşağı ineceğine, neye ihtiyacımız olduğuna birlikte karar veririz.”
Tarhun ona baktı. “Bu bir emir mi?”
“Hayır. Benim önerim.”
“Aradaki fark?”
“Sen reddedebilirsin.”
Tarhun kısa bir süre düşündü. “Şimdi inmek istemiyorum. Ama işareti bulduğumuz yeri kaydetmek istiyorum.”
Aylin, “Ben de önce hastaları görmek istiyorum,” dedi. “İniş için ışık, destek ve çıkış düzeni gerekir. Ayrıca bu çentik tek başına acil durum göstermiyor.”
Serdar, “Öyle yapacağız,” dedi.
Taşın yanındaki küçük rafın üzerinde eski bir kömür parçası ve boş kâğıtlar vardı. Aylin birini aldı, fakat hemen yazmaya başlamadı. “Başlık ne olsun?” diye sordu.
“Mermer şema—çentik,” dedi Tarhun. “Anlamı kesin değil.”
“İyi,” dedi Aylin. “Gözlenen: alt kenarda, geçit çizgisine bağlı olmayan küçük oyuk. Yorum: olası kayıt işareti. Güven düzeyi: düşük.”
Serdar, “Karşılık yeri: mühürlü odaya yakın taş kavşak olabilir,” diye ekledi. “Doğrulanmadı.”
Aylin bunları yazdı. Tarihi ve saati de ekledi. Tarhun, notun altına kendi adının yazılmasını istedi. “Bunu ben de gördüm.”
Aylin, “Tarhun olarak mı?” diye sordu.
“Evet.”
Notun altında üç isim yer aldı: Serdar, Aylin, Tarhun. Hiçbirinin yanında rütbe, görev ya da eski kimlik yazmıyordu. Aylin, kendi adına “Tabip Üsteğmen” eklemedi; Tarhun’un yanına “Yılmaz” koymadı. Bu, onların geçmişlerini reddettiği anlamına gelmiyordu. Yalnızca bu kaydın, gördükleri şeye ait kalmasını sağlıyordu.
Serdar, kâğıda bakarken boğazındaki düğümü yuttu. “Sıfırıncı Gün,” dedi, “bir daha aynı acıyı yaşamak zorunda olduğumuz anlamına gelmiyor.”
“Bunu kimse bilemez,” dedi Aylin. “Ama bir protokolün amacı, acıyı kutsamak değil. Tekrarlanma ihtimalinde zararı azaltmak olmalı.”
“Ya zarar azaltılamazsa?”
“O zaman en azından kimin zarar verdiğini, kimin karar aldığını ve neyi bilmediğimizi saklamayız.”
Tarhun, “Bir komutan yanlış emir verirse?” diye sordu.
“Emrin doğrulanması gerekir,” dedi Aylin.
Serdar ona baktı. “Bir sesle doğrulamak mümkün olmazsa?”
“Başka bir temas noktası aranır. Kişi, işaret, zaman, karşılıklı soru. Ne varsa.”
“Ve hiçbiri yoksa?”
“Kimse, yalnızca otorite gibi duyuluyor diye bir sesi doğru kabul etmez.”
O söz, üçü arasında sessizce kaldı. Serdar, Morkos’un sesin kaynağını arayacağını tahmin ediyordu; köşkten yeni haber almamış, onun bir sonraki hamlesini öğrenmemişti. Yine de bir sesi sahiplenmeye kalkarsa, onu taklit etmeyi de deneyebileceğini düşündü. Bu yalnızca bir ihtimaldi. Morkos’un elinde 11 mermi vardı, ateş edilmemişti. Şifa evine yönelik yeni bir hareket de görünmüyordu. Serdar, varsayımları gerçekleşmiş olay gibi anlatmamaya dikkat etti.
Aylin kâğıdı katlamadan, taş levhanın yanında bıraktı. “Sıfırıncı Gün’ün tanımı, şu an elimizdeki bir hipotez,” dedi. “Zamanın aynı acıyı seçmesi değil belki de. Belki biz, aynı acıya tekrar aynı biçimde cevap vermeyi bırakmayı öğrenmeliyiz.”
Serdar bir süre taşın üstündeki iki paralel hatta baktı. “Ben yıllarca bunu tek başıma taşımam gerektiğini sandım.”
“Tek başına taşımakla, başkalarının yerine karar vermek aynı şey değil,” dedi Aylin.
“Biliyorum.”
“Şimdi biliyor musun, yoksa bilmen gerektiğini mi düşünüyorsun?”
Serdar’ın yüzünde yorgun bir gülümseme belirdi. “Aradaki farkı öğreneceğim.”
Tarhun, “Ben de neyi hatırladığımı bilmeden görev almak zorunda değilim,” dedi.
“Değilsin,” dedi Serdar.
“Bazen bir iş yapmak isteyebilirim. Ama bu, eski hayatımı kabul ettiğim anlamına gelmez.”
“Anlamaz,” dedi Aylin. “İşin seçimi sana ait kalır.”
Tarhun başını salladı. Şemanın önünde dururken bir kelime daha aklına geldi: sağ hat. Bu defa onu söylemedi. Kelimeyi içinde tutmak, onu saklamak değildi; hazır olmadığı bir anlama zorlamamaktı.
Dışarıdan ocağın kapısına yakın bir sepetin yere bırakıldığı duyuldu. Üçü de sese döndü. Serdar geçide doğru bir adım attı, ama dışarı çıkmadı. Aylin, hastalar için götürdüğü çantayı kontrol etti. Tarhun, kapı takozunun yerinde olduğunu gördü. Kısa bir süre sonra sokak yeniden sıradan seslerine döndü. Kimin geçtiğini bilmiyorlardı; araştırmadan kimseyi gözetleyen ya da düşman ilan eden bir sonuca varmadılar.
Serdar, “Şifa evine dönelim,” dedi. “Bu notu yanımıza alırız. Akşam ya da uygun olduğumuz başka bir zamanda, aşağı inip inmeyeceğimizi konuşuruz.”
“Ben ocağa geri döneceğim,” dedi Tarhun. “Önce menteşeyi bitireceğim.”
“Tamam.”
“Bunu görev diye söylemiyorum. Yarım bıraktığım işi bitirmek istiyorum.”
“Anladım.”
Aylin kâğıdı dikkatle aldı. “Bu not senin değil, üçünüzün kaydı. İstersen kopyasını bırakabiliriz.”
“Bir kopya yap,” dedi Tarhun. “Biri burada kalsın.”
Serdar onu bir an izledi. “İyi fikir.”
Ocağın ana bölümüne geri döndüklerinde sabah ışığı daha geniş bir alana yayılmıştı. Takım tezgâhının üstü aydınlanmış, menteşenin gölgesi tahta yüzeyinde uzamıştı. Aylin şifa evine dönmeden önce kapı aralığında durdu. “Bugün adın Tarhun,” dedi. “Bunu kayıtta da böyle tuttum.”
“Evet.”
“Başka bir şey değişirse sen söylersin.”
“Ben söylerim.”
Serdar, “Sıfırıncı Gün’ün ne demek olduğunu bugün çözmedik,” dedi.
“Çözmek zorunda da değildik,” dedi Aylin. “Bugün yalnızca ne bildiğimizi ve neyi henüz bilmediğimizi ayırdık.”
Tarhun kapı takozuna baktı. “Bazen bir şeyi açık tutmak, içeri girmekten daha önemlidir.”
Serdar’ın gözleri onun yüzünde kaldı, ama sözü bir işaret gibi yorumlamadı. “Bazen,” dedi.
Aylin dışarı çıktı; Serdar ardından gitti. Tarhun kapının yanında kaldı. Bir eliyle menteşeyi tuttu, diğer eliyle takozun yerini düzeltti. Tahta, eşiğe sağlamca oturdu. Kapı kapanmadı; ama artık gelişigüzel de sallanmıyordu. Tarhun’ın elinde doğru ölçüde bir aralık vardı.
Arka odada mermer şema, çizgilerini sessizce koruyordu. Küçük çentik bir geçit göstermiyordu; yalnızca geri dönüp bakılması gereken bir yeri işaret ediyordu. Belki kayıt oradaydı. Belki işaretin anlamı başka çıkacaktı. Bir sonraki adım, taşın söylediğini sanmak değil, gerçekten ne gösterdiğini sınamak olacaktı.
Sıfırıncı Gün, henüz onlar için bir tarih değildi; bir emir de değildi. Serdar için, kopan iki zamanın birbirine yanlış cevap vermesini önleme ihtimaliydi. Aylin için, bilgiyle varsayım arasındaki sınırı koruma sorumluluğu. Tarhun içinse, kendi adını ve kararını başkasına bırakmadan bir hattın yanında durabilme olasılığı. Üçü bu tanımların hiçbirini son söz saymadı.
Aylin parmağını mermerdeki küçük çentiğe koyduğunda, bunun bir tünel işareti değil, gelecekteki kendilerine bırakılmış bir kayıt yeri olabileceğini düşündü; kesin bildiği tek şey, işaretin onları yeniden bakmaya çağırdığıydı.