İkinci Yem: Zeytin Küplerinin Ardındaki Ses
Güneş, Tralleis’in batısındaki zeytinliklerin üzerinden ağır ağır çekilirken, limana inen taş döşeli yolun rengi değişti.
Öğle saatlerinde mermerin üstünde bembeyaz duran yol, akşamüstünün eğik ışığında sarıya, sonra bakıra, sonra da kanı çağrıştıran koyu bir kızıllığa büründü. Zeytin ağaçlarının gövdeleri, rüzgârla hafifçe kıpırdayan gri yaprakların altında eski askerler gibi sessiz duruyordu. Dalların arasından sızan ışık, yol kenarına dizilmiş büyük küplerin üzerine parçalı gölgeler düşürüyordu.
O küpler, Tralleis halkının yalnız malı değildi.
Kışa ayrılmış emeğiydi.
Çocukların ekmeğine sürülecek yağdı. Şifa evinde merhemlere karışacak yumuşaklıktı. Lambalarda yanacak gece sabrıydı. Yaralı bedenlere, çatlamış ellere, yaşlı dizlere sürülecek dermanın ilk maddesiydi. Zeytin, bu şehirde topraktan çıkan bir ürün değil; insanların birbirine verdiği sessiz bir sözdü.
Tarhun bunu biliyordu.
Öğleden sonra şifa evinden gelen haberler de aklındaydı. Damon’un yarasının sabah sökülen kapı demirinden geldiğini, depolardaki sahipsiz yeme kimsenin yaklaşmadığını öğrenmişti. Leya’nın onu gözetim altında tuttuğunu ve kesin bir iyileşme sözü vermediğini biliyordu. Bu haberler Tarhun’u gevşetmemiş, tersine her kararın bedelini daha görünür kılmıştı. Morkos’un bir atışı boşa gitmişti; ama şimdi bir küp yağ daha tehlikeye girecekti. Taş yol boyunca dizili kapların hiçbirini yalnızca eşya sayamıyordu.
Aris’le birlikte seçtikleri küp, köylerin ortak payından alınmıştı. Kimse onu gizlice almamıştı. Sabah pazarında gönüllü olarak getirilmiş, halkın içinden üç kişi bunun ne anlama geldiğini bilerek onay vermişti. Yine de onay, kaybı ortadan kaldırmıyordu. Bu yağ kışın bir lambayı yakacak, bir tencereye girecek, belki bir yaraya sürülecekti. Tarhun bir insanı korumak için halkın emeğini feda etmenin kolay bir hesap olmadığını biliyordu.
“Kimse bunu zafer diye anlatmayacak,” demişti Aris hazırlık sırasında. “Küp kırılırsa, yağımız gitti diyeceğiz.”
“Evet.”
“Morkos kendi sözünü söyleyecek.”
“Onu durduramayız.”
“Ama bizim ne diyeceğimizi seçebiliriz.”
Tarhun bu sözü aklında tuttu. Planın bir parçası, Morkos’un elindeki sesi boşa çıkarmaktı; öteki parçası, o sesin halkın gerçek kaybını örtmesine izin vermemekti.
Bu yüzden küplerin arkasında beklerken, onları sadece pusu malzemesi gibi görmedi. Her birinin önünden geçerken eliyle yüzeyine dokundu. Serin kilin altında ayların emeği, kadınların topladığı zeytinler, çocukların ayak sesleri, Aris’in zeytinliklerde kurduğu görünmez ağ ve şifa evinin aç kalmayan ateşi vardı.
Bu düzeni kurmak Tarhun’un içine oturmuştu.
Ama başka çare yoktu.
Morkos’un yıldırımı artık yalnız bedene doğrultulmuş bir tehdit değildi. Halkın zihnine yerleşmişti. İnsanlar o sesi duyduklarında ne yapacaklarını değil, neye dönüşeceklerini düşünüyorlardı: hedefe. Serdar’ın dediği gibi, Morkos her mermiyi bir hüküm gibi kullanıyordu. O hâlde her hüküm, boşluğa yazdırılmalıydı.
Tarhun gölgenin içinde çömeldi.
Dev cüssesi taş yığınlarının arasında neredeyse imkânsız bir sessizliğe bürünmüştü. Demirci ocağında örse indirdiği her darbeyi bütün şehir duyardı; ama şimdi nefesini bile taşların arasına saklamıştı. Kollarındaki kaslar hazırdı. Çekici yakınındaydı. Fakat bugün yapacağı iş vurmak değildi.
Bugün bekleyecekti.
Bu karar, Tarhun’un içindeki eski eğilimi her dakika yeniden sınıyordu. Bir şey yaklaşınca bedenini öne atmak, önündekini korumak için araya girmek, saldırıyı kendi üzerine almak istiyordu. Yılmaz’ın hafızasından gelen emirler bu isteği yok etmiyordu. Yalnızca araya bir nefes koyuyordu: önce çevreye bak, sonra insanları çıkar, en son ne yapılacağına karar ver.
Tarhun bu sıralamayı kendi diliyle kabul etmeyi öğreniyordu. Açık yerde duran biri yalnız kendini tehlikeye atmıyordu; arkasından yardım etmek için koşacak herkesi de aynı tehlikeye çağırıyordu. Bazen birini kurtarmak için ona doğru koşmamak gerekirdi. Bu düşünce hâlâ ona sert geliyordu. Ama sert olan her şey yanlış değildi.
Çekicini yanına almıştı; kullanmak için değil, bırakacağı yerde ses çıkarmasın diye. Eli sapına her gidişinde onu geri çekti. Bugün demirin konuşması gerekmiyordu. Bekleyen kasları da planın parçasıydı.
Beklemek hâlâ ona yabancı geliyordu.
Beklemek, kaslarını aşağılayan bir sabırdı. Bir adam karşısına kılıçla çıksa Tarhun onun üzerine yürürdü. Bir muhafız zeytinlik yolunu kesmeye kalksa omzundan tutup kenara atardı. Bir zalim çocukların erzağına el uzatsa elini kırardı.
Ama Morkos’un elindeki şey başka bir dünya kuralı getirmişti.
Serdar’ın sesi zihninde yeniden yankılandı:
“Bu kılıç değil. Ona koşarak cevap veremezsin.”
Tarhun o sözü duyduğunda itiraz etmek istemişti. Şimdi zeytin küplerinin arkasında beklerken, içindeki itiraz sönmemişti ama şekil değiştirmişti. Çünkü bedeni de aynı şeyi söylüyordu. Morkos’un yıldırımı karşısında açıkta kalmak, cesaret değil israftı.
“Açık hedef olma,” diye mırıldandı.
Kelimeler yine kendi ağzından değil, başka bir hafızadan dökülmüş gibiydi.
Yılmaz’ın hafızası.
Adını her düşündüğünde, Tarhun’un içinde yağmur kokan bir boşluk açılıyordu. Aydın. Sağ hat. Revir. Halat. Komutanım. Bu kelimelerin tamamı ona ait değildi; ama artık hiçbirini bütünüyle reddedemiyordu. O akşam zeytinlik yolunda bekleyen adam hem Tarhun’du hem Yılmaz’ın yarım kalmış nöbetiydi.
Aris, bir ağacın gövdesine yaslanmış, karşı yamacı izliyordu. Yüzünde her zamanki alaycı kıvrım yoktu. Zeytin küplerinin kullanıldığı bu oyundan hoşlanmadığı belliydi. Ama o da gerekliliği anlamıştı. Yanındaki iki genç, pelerin parçalarını ve boş kalkanı taşların arasındaki düzene yerleştirmişti.
Uzaktan bakıldığında, küplerin ardında biri gerçekten eğilip kalkıyor, ağır bir yükü yer değiştiriyor gibi görünüyordu. Rüzgâr pelerin ucunu oynatıyor, ince bir ip taşlara sürtündükçe kısa, kuşkulu sesler çıkarıyordu.

Küplerin ardındaki yem
Düzeneğin etrafı boş bırakılmıştı. Küpün arkasında kimse saklanmıyor, taşların dibinde kimse beklemiyordu. Tarhun, insanları yolun öte tarafındaki yüksekçe zeytin terasına almış; çocukları da oradan daha geride, ağaçların arasına göndermişti. Kırılan kil parçaları nereye savrulacaktı, bunu hesaplayamazdı. O yüzden yakın çevrede kimse kalmayacak, hiçbir kalkanın veya taşın birini koruyacağı varsayılmayacaktı.
Küplerden seçilen, yol kenarındaki diğerlerinden ayrı duruyordu. Bu, onu güvenli yapmıyordu; yalnızca hareketi ve gölgesiyle uzaktan seçilmesini sağlıyordu. Tarhun kalabalığa planın her ayrıntısını anlatmadı. Morkos’un adamlarının kulağına gidecek sözlerin kendilerine dönmesini istemiyordu. Orada bulunanlar yalnızca nerede durmamaları gerektiğini biliyorlardı. Planın sınırı da buydu: biri kendini güvende hissettiği için yaklaşırsa, Tarhun işareti verip yemi bırakacaktı.
Aris insanları taş terasın gerisine götürürken, Tarhun her yüzü bir kez saydı. Gençlerden biri geri dönmek istedi. Tarhun ona öfkeyle çıkışmadı; çocuğun önüne geçip göz hizasına indi.
“Bunu daha yakından görmek cesaret değil,” dedi. “Burada kalırsan bize yardım etmiş olursun.”
Genç başını sallayıp geri çekildi. Tarhun ancak herkes uzaktaki yerini alınca tekrar gölgeye çömeldi. Tam bir insan değildi bu görüntü. Ama korku ve kibir, eksik kalan yerleri tamamlamayı severdi.
Tarhun’un görevi de buydu.
Morkos’un gözünün eksik gördüğünü, hırsının tamamlamasına izin vermek.
Aris alçak sesle sordu:
“Ya Morkos gelmezse?”
Tarhun gözünü yoldan ayırmadı.
“Gelir.”
“Bir kez kandı. İkinci kez daha dikkatli olur.”
“Daha dikkatli olacak. Ama yine de gelmek zorunda.”
Aris ona baktı.
“Niçin?”
Tarhun bir an cevap vermedi. Aslında cevabı tam olarak kendi kurmamıştı. Serdar anlatmış, Tarhun’un içinde başka biri bunu anlamıştı.
“Çünkü ilk yanılgısını halk gördü,” dedi sonunda. “Tanrının ikinci kez sahneye çıkması gerek.”
Tarhun, Morkos’un gelişini kesinlik gibi düşünmek istemiyordu. İlk yemden sonra adamın kararını değiştirmesi, beklemesi, başka bir yol seçmesi de mümkündü. Olasılıkları kapatmamak, onun işiydi. Bu yüzden kaçış yolunu önceden belirlemiş, ipi yalnızca belirli bir işaretten sonra çekmek üzere gençlere görev vermişti. İşaret gelmezse düzenek olduğu gibi bırakılacak, herkes terasın arkasından dağılacaktı.
Aris’in “ya gelmezse” sorusuna verdiği cevap, Tarhun’un planın güvenliğine duyduğu inançtan değil, Morkos’un gösteriye duyduğu ihtiyaçtan kaynaklanıyordu. Yine de ihtiyaç, garanti değildi. Morkos gelmeyebilirdi. Gelirse de hedefe bakmayabilirdi. Tarhun, ilk tuzağın işe yaramasını ikinciyi de kullanmak zorunda olduğu anlamına çevirmeyecekti.
“Burada kimsenin canı, onun kararından daha az değerli değil,” diye ekledi alçak sesle. Aris başını salladı. Bu cümle, düzenek kurulmadan önce aralarında verdikleri sözün tekrarıydı.
Aris’in yüzünde acı bir gülümseme belirdi.
“Tanrıların da itibarı var demek.”
“Yalanların var.”
Aris cevap vermedi. Bir süre, hazırladıkları düzeneğe baktı. İki gencin yüzünde gergin bir dikkat vardı. Onlardan biri, küpün taşınması sırasında kulpunun çatladığını fark etmiş; bunu söylemekten çekinmişti. Tarhun eğilip çatlağı inceledi. Kulp zaten zayıftı. Küpü yerinde bırakmaya karar verdiler; düzenek için onu kaldırmak, yağın erken dökülmesine ve çevrede gereksiz hareket oluşmasına yol açabilirdi.
“Bu kabı daha önce kullandık mı?” diye sordu Tarhun.
Aris başını salladı. “Geçen hasat mevsiminde. Üstünde ailemin işareti var.”
“İstersen vazgeçebiliriz.”
“Üç kişi karar verdik. Şimdi bunu geri almak kolay değil, ama karar hâlâ bizim. Kimse bizi zorlamadı.”
Tarhun, Aris’in yüzüne baktı. “Yine de bedeli unutmayacağız.”
“Unutursak bir dahaki sefere daha büyük bir şeyi de kolayca feda ederiz.”
Bu, Tarhun’un duyması gereken uyarıydı. Planların başarısı, onları yapanların kendini haklı ilan etmesine yetmezdi. Bir kere işe yarayan bir yol, her durumda kullanılacak kural hâline gelirse, insanlar sessizce araçlara dönüşürdü. Bu küp halkın malı olduğu için değil, halkın açık rızasıyla orada durduğu için seçilmişti. Yine de yağ dökülürse, kaybın hesabı verilecekti.
Yolun aşağısından bir hareket geldi.
Tarhun elini kaldırdı.
Herkes sustu.
Zeytin ağaçlarının arasından önce iki muhafız göründü. Ardından koyu pelerininin içinde Morkos çıktı. Yürüyüşünde acele yoktu. Ama duruşundaki sertlik, önceki tuzağın hâlâ içini kemirdiğini gösteriyordu. Yanında Sessiz Avcı da vardı; diğerlerinden biraz geride, yolu değil çevreyi izliyordu. Avcı’nın bakışı bir an zeytin küplerine, sonra taş yığınlarına, sonra rüzgârla kıpırdayan pelerine kaydı.
Tarhun, Avcı’nın sezdiğini hissetti.
Bu adam tehlikeliydi.
Morkos’un kibriyle görmediği şeyi, o görebilirdi.
Sessiz Avcı çok hafifçe durdu.
Morkos da durdu ama onun duruşu kuşkudan çok öfkeye benziyordu. Gözleri küplerin arasındaki harekete kilitlendi. Pelerinin kıvrımı bir an Serdar’ın omuz çizgisine benzedi. Kalkanın kenarı akşam güneşini yakalayıp parladı. Taşlara sürtünen ip, sanki birinin aceleyle yer değiştirdiği izlenimini verdi.
Morkos’un çenesi sıkıldı.
“Yine gölge mi?” diye fısıldadı.
Kimse cevap vermedi.
Sessiz Avcı alçak sesle konuştu:
“Yaklaşmadan önce beklemek daha doğru olur.”
Morkos başını çevirmeden sordu:
“Beklemek neyi gösterir?”
“Akıl.”
Morkos’un dudakları inceldi.
“Halk aklı görmez. Halk hüküm görür.”
Avcı bir adım daha geride kaldı.
Tarhun bu konuşmayı duyamıyordu; ama beden dilini okuyordu. Morkos tereddütle gurur arasında sıkışmıştı. İşte planın keskin yeri burasıydı. Morkos’un karşısında gerçek bir düşman yoktu; ama halkın gözünde gerçek bir açıklama ihtiyacı vardı. İlk tuzak, yıldırımın yanılabileceğini göstermişti. İkinci şüphede geri durursa, yıldırımın korktuğu anlaşılabilirdi.
Morkos bunu göze alamazdı.
Çünkü onun silahı mermiden önce anlatıyla işliyordu.
Morkos yavaşça siyah metali çıkardı.
Tarhun, silahın ortaya çıktığı an çevresindekilerin bedenlerinin nasıl değiştiğini gördü. Bir adamın dizleri büküldü, yaşlı bir kadın elini ağzına götürdü. Uzakta duran çocuk, Aris’in arkasına saklandı. Kimse bağırmadı. Kalabalık, bu sesi daha önce duymuş olmanın belleğiyle susuyordu.
Tarhun’un aklına şifa evindeki Damon geldi. Adamın yarası bu yeni atıştan değildi; yine de Morkos’un ilan ettiği düzen ve sabahki söküm, insanları işlerini ve bedenlerini korumak için birbirinden uzaklaştırmıştı. Leya’nın “şimdilik gerçek bu” dediğini duyar gibiydi. Tarhun, o gerçeği değiştiremezdi; ama burada bir başkasının yaranmasına engel olabilirdi.
“Geri,” diye fısıldadı yanındaki gence. “Taşın daha arkasına.”
Genç itiraz etmedi. Tarhun bu sessiz itaatin korkudan mı, güveninden mi geldiğini bilmiyordu. İkisini birbirinden ayırmaya çalışmadı. Şimdilik önemli olan, kimsenin açıkta kalmamasıydı.
Zeytinlik yolu bir anda daha sessiz oldu.
Kuşlar bile susmuş gibi geldi Tarhun’a. Rüzgâr yaprakları oynatmaya devam ediyor, ama ses geri çekiliyordu. Leya’nın söylediği şey aklına geldi: “Ses gelmeden önce sessizlik ağırlaşır.”
Gerçekten de sessizlik ağırlaştı.
Tarhun, eliyle yanındakilere işaret verdi. Kimse açıkta kalmadı. Aris ağacın gövdesinin arkasına çekildi. Gençler taşların gerisine sindi. Bir çocuk fazla öne eğilmişti; Tarhun tek bakışıyla onu geri itti.
Açık hedef yok.
Morkos, küplerin arasındaki gölgeye baktı.
“Yabancı,” dedi yüksek sesle, “bu kez gölgen bile sana kefil olamayacak.”
Pelerin rüzgârla kıpırdadı.
Bir anlığına gerçekten bir insan dönmüş gibi oldu.
Morkos’un parmağı karar verdi.
Patlama sesi, zeytinliklerin huzurunu bıçak gibi kesti.
Tarhun sesi duyar duymaz düşünmeden yere indi. Yanındaki gencin omzunu aşağı bastırdı. Aris zaten gövdenin arkasına geçmişti. Kuşlar aynı anda ağaçlardan havalandı. Zeytin dalları çırpındı. Liman yolunun taşları sanki sesi geri kusar gibi kısa bir yankı verdi.
Sonra küp parçalandı.
Tarhun bir an için her şeyin çok yavaşladığını hissetti. Küpün gövdesinde açılan çizgi, kilin içinden geçen ince bir karanlık gibi uzadı. Sonra üst kenar çöktü ve ağır parçalar yola düştü. Yağın ilk akışı koyu bir şerit hâlinde taşa yayıldı; ikinci dalga daha geniş geldi, taşların arasındaki tozu ıslattı.

Yağın taşa döküldüğü an
O sırada kimse küpe koşmadı. Tarhun’un eliyle verdiği işaret, herkesin bulunduğu yerde kalmasını söylüyordu. İnsanlar yağın değerini biliyordu; fakat yere dökülen yağı kurtarmaya çalışmak onları açık alana çıkarabilirdi. Bu kayıp için bir başka yaralı eklemek, hiçbir şeyi geri getirmeyecekti. Aris’in de olduğu yerden ileri adım atmamasını bekledi. Aris öfkeliydi, ama işareti gördü ve bekledi.
Tarhun, kırılan kilin sesini susturamazdı. En azından ardından ikinci bir felaket gelmesini önleyebilirdi.
İnsan eti değil, kil dağıldı.
Ama çıkan ses yine de iç parçalayıcıydı.
Tarhun yere çömelmişken başını kaldırmadı. Önce sesin bittiğinden emin oldu; sonra etrafındaki insanların yerinde olduğunu tek tek kontrol etti. Kırılan küpten sıçrayan kil parçaları boş taşlığa saçılmıştı. İnsanların bulunduğu terasla arada mesafe vardı. Bu, onlara zarar gelmeyeceğini kanıtlamıyordu; yalnızca yakın alanda kimseyi bilerek bırakmadıklarını gösteriyordu.
Aris’in ağacın arkasından çıkışı aceleci değildi. Önce Tarhun’a baktı; Tarhun işaret etmeden yolun açık kısmına adım atmadı. Öfkesi yüzünde duruyordu ama kendini onun emrine vermemişti. Bu, Tarhun’un içini rahatlattı. Kızgın olmak ile kontrolsüzce ilerlemek aynı şey değildi.
Yağ taşların arasına aktıkça, kokusu yükseldi. Tarhun o kokunun mevsim değişince nasıl saklandığını, kapalı küplerde nasıl korunduğunu bilirdi. Şimdi havaya karışan şey yalnızca yağ değildi; kış için ayrılan emeğin görünür kaybıydı. Bir atış, bir küpü kırmıştı. Morkos’un gücünü kanıtlamıyor; neyi vurduğunu herkesin önüne seriyordu.
Dev zeytin küpü, gövdesinden vurulmuş bir canlı gibi çatladı. Önce ince bir çizgi belirdi. Sonra çizgi bir ağız gibi açıldı. Kil parçaları dışarı fırladı. İçindeki altın renkli yağ, bir anda taş yola döküldü. Önce ağır ve parlak bir dalga gibi aktı, sonra taşların arasına yayıldı.
Akşam güneşi yağa vurdu.
Yol bir an için kanla değil, emeğin altın rengiyle parladı.
Tarhun’un içi çekildi.
Plan işlemişti.
Ama bedeli vardı.
O yağ gerçekten halkındı. Sahte değildi. Bir mermiyi boşa harcatmak için Tralleis’in kışlık nefesinden bir küp yere akmıştı. Tarhun bunu hesaplamıştı; yine de görmek başka bir şeydi. Zeytin kokusu havaya yayıldı. Keskin değil, yumuşaktı. Bu yumuşaklık, Morkos’un patlama sesinden sonra daha da acı geldi.
Zeytinlik yolunda saklanan halk, dehşetle dışarı baktı.
Birkaç kadın ağızlarını kapattı.
Bir çocuk ağlamaya başladı.
Aris gövdenin arkasından çıktı. Yere akan yağa baktı. Gözlerinde korkudan çok öfke vardı.
Aris’in yüzünü gören Tarhun, onun sözlerini önceden tahmin etti. Aris, küpün kimden geldiğini biliyordu; onu ortak paydan ayırırken anlaşan üç kişiden biri de oydu. Yine de şimdi öfkelenmesi, kararını inkâr ettiği anlamına gelmiyordu. Bir şeyi feda etmeye razı olmak, kaybı hissetmemek demek değildi.
Aris’in sesi yükselmeden önce Tarhun çevreye baktı. Morkos’un adamları hâlâ yolun açık kısmındaydı. Terastakiler uzakta duruyordu. Çocuklardan hiçbiri taşlığa dönmemişti. Ancak o zaman Aris’in konuşmasına engel olmadı. Onun öfkesi, kendini hedefe atma biçimine dönüşmediği sürece halkın gerçeğini söylemesine yer vardı.
Bu kez Tarhun çekicine uzanmadı. Sözü durdurmak için demir değil, dikkat gerekiyordu.
Morkos önce kazandığını sandı.
Pelerin yere düşmüştü. Kalkan yana savrulmuştu. Küp parçalanmış, yağ yola yayılmıştı. Bir an için yüzünde sert bir zafer parıltısı belirdi. Sonra yerde insan olmadığını gördü.
Serdar yoktu.
Tarhun yoktu.
Yalnız kırılmış bir küp, delinmiş bir gölge ve yere dökülen zeytinyağı vardı.
Morkos’un yüzündeki zafer, ikinci kez soğuk bir boşluğa dönüştü.
Tarhun taşların arasında çok alçak sesle saydı:
Bu sayı, hemen arkasından gelen yağın akışıyla birleşince başka türlü ağırlaştı. On bir mermi kalmıştı; fakat Tarhun’un hesabı artık yalnız metal parçalarını saymıyordu. Birinci atışta mermer kırılmış, ikinci atışta sahte beden parçalanmış, şimdi de gerçek yağ yere dökülmüştü. İlk ikisinin karşılığında kimsenin canı gitmemişti. Üçüncüsünde de yakındaki insanlar yara almamıştı. Bu, sevinilecek bir zafer değildi; can kaybı yaşanmamış olmasının dikkat ve mesafe sayesinde korunmuş bir sonuç olduğunu unutmamalıydı.
“On bir,” dedi yeniden. Bu kez sesi daha çok kendi kulağı içindi. Sayı, acele etmemesi gerektiğini söylüyordu. Morkos’un elinde hâlâ on bir ihtimal vardı. Tarhun, bundan sonra her adımı kalan sayıya göre değil, o ihtimallerin insanlara verebileceği zarara göre düşünecekti.
“On iki değil artık.”
Sonra daha net, kendi içine değil de içindeki Yılmaz’a rapor verir gibi mırıldandı:
“On bir.”
Bu kelime, ona garip bir soğukkanlılık verdi.
Mermi saymak, ölüm saymak değildi artık. Morkos’un hüküm kurma imkânlarını saymaktı. Her eksilen mermi, bir canın garantisi değildi; ama bir yalanın biraz daha sınırlanmasıydı.
Morkos bunu o an tam anlamadı.
Ama halk başka bir şey anladı.
Yıldırım yine yanılmıştı.
İlkinde boş kalkanı vurmuştu.
Şimdi zeytini vurmuştu.
Tanrı sandıkları güç, ikinci kez insan hırsının gösterdiği yere gitmişti. Hedef seçmiyordu; Morkos seçiyordu. Ve Morkos yanılabiliyordu.
İşte en tehlikeli gerçek buydu.
Morkos bu gerçeğin halkın gözlerinde belirmeye başladığını gördü. Hemen konuşmak zorundaydı.
“Saklanıyorlar!” diye bağırdı. “Yabancı ve adamları halkınızın emeğini kendilerine kalkan yapıyor. Zeytininizi ben değil, onların korkaklığı döktü!”
Sesi güçlüydü.
Ama bu kez halkın içinde aynı hızla kök salmadı.
Çünkü yağ yerdeydi.
Herkes görüyordu.
Morkos’un elindeki ateş konuşmuş, zeytin küpü parçalanmıştı. Açıklama sonradan geliyordu. Oysa göz, kulaktan daha önce inanırdı.
Aris bir adım öne çıktı.
Tarhun içinden ona durmasını söyledi. Çünkü açık alan hâlâ tehlikeliydi. Ama Aris tamamen öne çıkmadı; bir zeytin ağacının gölgesinde, halkın duyabileceği kadar açık, Morkos’un doğrudan hedefleyemeyeceği kadar kenarda durdu.
“O yağ çocuklarımızın kışlığıydı, Morkos!” diye bağırdı.
Aris’in sözleri yola bakan kalabalığa ulaştı. Birkaç kişi başını salladı; başka biri, kırılan küpün işaretini tanıyıp sahibini fısıldadı. Morkos hemen yeniden konuştu, ama bu kez sesi yağın üstüne kapanamadı. İnsanlar kaybın kime ait olduğunu, hangi çocukların kışlık payından gittiğini biliyordu. Bu bilgi onları saldırmaya yöneltmedi. Yalnızca Morkos’un anlattığı suçlamayı olduğu gibi kabul etmelerini zorlaştırdı.
Yaşlı bir kadın elini torbasına götürdü; içinden küçük bir kumaş çıkardı. Aris onu durdurmadı, ama Tarhun işaret edince kadın kumaşı yeniden katladı. Şimdilik herkes terasın gerisinde kalacaktı. Yağın ardından toplanmak için güvenli bir zaman ve yol bulmaları gerekiyordu. Kaybı paylaşmak, tehlikeyi görmezden gelmek anlamına gelmiyordu.
Yolun iki yanındaki insanlar başlarını kaldırdı.
Aris devam etti:
“Yıldırımın karnımızı doyurmayacak. Bizi aç bırakacak!”
Bu cümle, korkunun içine öfke karıştırdı.
İnsanlar hâlâ Morkos’un elindeki şeyden korkuyordu. Kimse koşup üzerine yürümedi. Kimse kahramanlık gösterisine kalkışmadı. Ama diz çökenlerin bir kısmı doğruldu. Ellerini taşların üzerinden çekmediler; ama gözleri artık yalnız yere bakmıyordu.
Morkos bunu gördü.
Tarhun, Morkos’un yüzüne baktığında onun ilk atıştan sonra verdiği tepkiyi hatırladı: önce boş hedefi görmüş, ardından kalabalığa Serdar’ın korkaklığını anlatmıştı. Bu kez hikâye kurmak için daha az zamanı vardı. Yağ, taşın üzerinde parlıyordu. Onu geri koyamaz, kırılan küpü tek sözle onaramazdı. Yine de Morkos, suçu başkasına yüklemeye çalışacaktı; bunun işe yarayıp yaramadığını kalabalığın yüzlerinden anlamak istiyordu.
Tarhun, insanların Morkos’a karşı yürümemesine dikkat etti. Kimse ondan böyle bir şey istememişti. Korku dağılmamış, yalnız yön değiştirmişti. Küpün kırılması öfke doğurmuştu; öfke bir anda cesarete dönüşürse bu kez insanlar açık hedef olabilirdi. Aris’in sözleri, öfkeyi yerinde tutup kaybın adını koyuyordu. Bu yeterliydi.
Silahı Aris’in yönüne çevirmedi.
Çevirmek istedi.
Tarhun bunu yüzünden okudu.
Ama Morkos çevirmedi. Çünkü artık ikinci kez kandırılmıştı. Bir sonraki mermiyi de bir gölgeye ya da ağaca harcarsa, yıldırımın itibarı daha da düşecekti. Bu nedenle silahı elinde tuttu, ama ateş etmedi.
Bu da halkın gördüğü başka bir şeydi.
Morkos’un yıldırımı sınırsız değildi.
Taş yığınının arkasından yukarıdaki terasa baktı. Serdar, başındaki koyu örtüyle sahneyi izliyordu; yüzü gölgede kalmıştı. Yanında Nikos’un haberci çocuklarından biri diz çökmüş, nefesini tutmuştu.
Serdar’ın çenesi gerildi. Tarhun, terasın gölgesinden onun yüzündeki ifadeyi seçebiliyordu. Yere dökülen yağ, iki adam arasında açıklama gerektirmeyen bir kayıptı. Bu düzenek Morkos’un mermisini boşa çıkarmıştı; karşılığında halkın kışlık emeğinin bir bölümü gitmişti. Tarhun, bir canı korumak için bir küp yağ feda etmenin kolay bir hesap olmadığını biliyordu. Serdar’ın yüzü de bunun bir zafer gibi kutlanamayacağını söylüyordu.
Tarhun, Serdar’ın bakışının kırılan küpte bir an durduğunu gördü. Sonra Serdar başını ona çevirdi.
“On bir,” dedi Tarhun.
İlk mermi: mermer sütun.
İkinci mermi: boş kalkan.
Üçüncü mermi: zeytin küpü.
Morkos üç kez ateş etmişti.
Üçünde de beden değil, anlam hedef almıştı.
Tarhun, Serdar’ın daha önce kurduğu cümleyi hatırladı: “Mermiyi durduramam. Ama onunla yazmak istediği hikâyeyi durdurabilirim.” Bu kez, yere akmış yağa bakarken o sözün bedelini de görüyordu.
Morkos’un adamları geri çekilirken Tarhun yerinden kalktı. Önce taş çıkıntısının ardına geçti, sonra yamaçtaki dar patikadan terasa yöneldi. Adımlarını ağırlaştırmadı; ama aceleyle de açıkta kalmadı. Bir demircinin gündelik yürüyüşüyle bir askerin dikkatini aynı bedende taşımak istiyordu. Serdar onu görünce başını hafifçe eğdi. Tarhun, bu sessiz selamda hem gurur hem de bir uyarı sezdi.
Yılmaz yüzeye yaklaşıyordu.
Ama Tarhun kaybolmadan.
Bu çok önemliydi.
Tarhun yalnız Yılmaz’ın gölgesi olmamalıydı. Kendi çağının, kendi ocağının, kendi halkının adamı olarak o hafızayı taşımalıydı. Yoksa birini kurtarırken diğerini yok etmiş olurlardı.
Tarhun, Serdar’ın bulunduğu taş terasa ulaşana kadar birkaç kez durdu, çevreyi dinledi, sonra son çıkıntının arkasına geldi.
İkisi göz göze geldi.
Tarhun tek kelime söyledi:
“On bir.”
Serdar başını salladı.
“Evet.”
Tarhun’un yüzü sertti.
“Bir küp yağ gitti.”
“Biliyorum.”
“Bir can değildi.”
“Hayır.”
“Yine de halkın canından bir parçaydı.”
Serdar bu cümleye hemen cevap vermedi. Çünkü Tarhun haklıydı. Savaşın en ağır yanı buydu. İnsan bazen can kurtarmak için canın beslendiği şeyi feda ederdi. Bu da temiz bir zafer değildi.
“Bunu unutmayacağız,” dedi Serdar.
Tarhun’un gözleri aşağıdaki yola döndü.
“Morkos unutmaz.”
“Hayır,” dedi Serdar. “O yalnız kaybettiğini sayar. Biz neye mal olduğunu sayacağız.”
Bu cevap Tarhun’un içine işledi.
Çünkü sayı artık yalnız mermi sayısı değildi.
Mermi, yağ, korku, öfke, hafıza, inanç.
Hepsi sayılıyordu.
Aşağıda Morkos adamlarına geri çekilme işareti verdi. Bunu bir yenilgi gibi göstermedi. Hatta yürürken halkın üzerine bakışlarını bir kez daha sertçe gezdirdi. Ama adımlarındaki ritim değişmişti. Daha kontrollüydü. Daha sıkı. Daha az gösterişli.
Serdar bunu fark etti.
“Morkos öğreniyor,” dedi.
Tarhun kaşlarını çattı.
“Ne öğreniyor?”
“Cansız hedeflere ateş etmenin ona pahalıya mal olduğunu.”
Tarhun’un yüzü karardı.
“Yani artık cansız hedef seçmeyecek.”
Serdar’ın bakışı zeytinlik yolundan şifa evi yönüne kaydı.
“Evet.”
Bu tek kelime, akşamın bütün serinliğini ağırlaştırdı.
Çünkü ikisi de aynı anda kimi düşündü.
Leya.
Morkos eğer gölgeleri, kalkanları ve küpleri hedef alarak halkın gözünde yanılıyorsa, bir sonraki hamlesinde yanılmayacağı bir hedef seçecekti. Serdar’ın kalbine, halkın umuduna, şifanın kapısına aynı anda dokunacak bir hedef.
Tarhun’un eli çekicin sapına gitti.
“Şifa evine haber göndereyim.”
Serdar başını salladı.
“Gönder. Ama panik yayma.”
“Panik zaten var.”
“Öyleyse ona yön ver.”
Tarhun, bu cümleyi duyunca hafifçe durdu.
Bu Serdar’ın savaşı öğretme biçimiydi. Korkuyu yok sayma. Korkuyu yönet. Öfkeyi bastırma. Öfkeye hedef gösterme. Halkın acısını küçümseme. Acıyı Morkos’un yalanına bırakma.
Tarhun başını salladı.
“Sağ hat şifa evi.”
Serdar ona baktı.
Tarhun söylediği şeyi fark etti.
Bu kez şaşırmadı.
İçindeki kelimeyi kabul etti.
“Evet,” dedi Serdar. “Bu gece sağ hat orası.”
Tarhun gitti.
Aşağıdaki yolda Aris ve birkaç kişi, yere dökülen yağın çevresinde durmuştu. Kimse elini süremiyordu önce. Sonra yaşlı bir kadın eğildi ve taşın üstünden avucuyla azıcık yağ aldı. Onu toprağa değil, kırılmış küpün sağlam kalan parçasına sürdü. Ardından başka biri geldi. Sonra bir çocuk.
Morkos’un yıldırımı, zeytini vurmuştu.
Ama zeytin, yerde bile halkı bir araya getiriyordu.
Tarhun, Serdar’ın göğsünün terasın gölgesinde kısa bir an yükselip indiğini gördü.
“Her mermiyle güç gösterdiğini sanıyor,” dedi Serdar. “Her mermiyle ne kadar az kaldığını bize söylüyor.”
Tarhun yere dökülen yağa baktı. “Ve her atışta neyi umursamadığını gösteriyor.”
İlkinde taşın aklını vurmuştu.
İkincisinde kendi yanılabilirliğini göstermişti.
Üçüncüsünde halkın emeğini yaralamıştı.
Bu yüzden zeytinyağı o akşam kan gibi parlamıyordu belki; ama Tralleis halkı ilk kez kendi emeğinin de o yabancı yıldırım tarafından vurulabileceğini gördü.
Ve korkunun içine, geri alınması zor bir öfke karıştı.