Namlunun Ucundaki Zaman
Serdar gözlerini namlunun içindeki karanlığa dikti. Morkos’un son sözü hâlâ tünelde asılıydı; arkasındaki muhafızlardan biri meşaleyi daha yükseğe kaldırınca siyah dairenin çevresindeki metal parladı.
Gözlerini kapatmadı. Dizlerinin altında sivri bir taş vardı. Sağ avucunu zeminden ayırmayı denediğinde derisinin taşa yapıştığını hissetti; elini kaldırırsa kan yeniden akacaktı. Önce parmaklarını gevşetti, sonra ağırlığını öteki koluna verdi. Bu küçük hareket bile kaburgasındaki ağrıyı omzuna kadar taşıdı.
Morkos’un tabancayı tutan eli kıpırdadı.
“Sana kalkmanı söylemedim.”
Serdar durdu. Ayakta olsa Morkos’un bileğine ulaşamayacağını biliyordu. Dizlerinin üzerindeyken bunu düşünmesi bile anlamsızdı. Aralarındaki birkaç adımlık açıklıkta taş kırıkları, devrilmiş bir küp ve iki dünyadan hangisine ait olduğunu anlayamadığı koyu bir leke vardı. O lekenin üzerinden geçmek için harcayacağı zaman, karşısındaki parmağın harcayacağı zamandan uzundu.
Nefesini yavaşça bıraktı. Göğsünün hareketini gören Morkos, gözlerini ondan ayırmadan gülümsedi.
“Rolpa’nın gerçek dili bu mu, Serdar Yalın?”

Namlunun önünde iki zaman
Adı tünelin alçak tavanından dönüp geldi. Morkos’un boynundaki künye meşale ışığında parlıyordu. Üzerindeki harflerden biri kirin altında kalmıştı; Serdar onu yine de okuyabiliyordu. Başparmağıyla aynı kiri silmiş olduğu günleri hatırladı. Bir insanın adını, gerektiğinde onu tanıyabilecek yabancı bir ele emanet etmek için taşıdığı metal şimdi karşısındakinin göğsündeydi.
“Adımı okudun,” dedi. “Geldiğim yeri okumadın.”
Morkos künyeyi boşta kalan eliyle kaldırdı.
“Bir yerin kapısını açmak için bazen bir ad yeter.”
Serdar cevap vermedi. Kendisinden istenenin bir açıklama olmadığını artık biliyordu. Morkos, duyacağı her kelimeyi arkasında bekleyen insanlara aktarmak için hazırdı. Rolpa hakkında bir cümle söylese o cümle ertesi gün limanda bir emir gibi dolaşacaktı. Sustukça saklayan adam olacak, konuştuğunda anlattığı şeyin sonuçlarını taşıyacaktı.
Leya sol tarafta, kopmuş bir mermer basamağın yanında duruyordu. Elini öne uzatmamıştı ama parmaklarının arası açıktı; düşmek üzere olan birini tutmaya hazırlanan ellerdi bunlar. Serdar bir an gözlerine baktı. Leya onun yüzünü inceliyor, gözlerinin açıklığını, nefesinin aralığını, sağ kolunu nasıl sakındığını takip ediyordu. Morkos’un soruları sürerken o hâlâ bir yaralıya bakıyordu.
Tarhun daha gerideydi. Çekicini aşağıda tutuyordu; iri başı taş zemine değecek kadar alçalmıştı. Serdar onun öne eğilmiş omzunu görünce sol elini birkaç parmak yükseltti. Tarhun’un gözü eli buldu. Bir adımın ağırlığı ön ayağından arkadakine geçti. Çekicin başı yerden ayrılmadı.
Morkos ikisinin arasındaki hareketi gördü.
“Onu da konuşturmuyorsun.”
“Seni duyuyor.”
“Öyleyse demircin akıllı.”
Serdar, Tarhun’a tekrar bakmadı. Bakarsa Morkos o bakışın içinde yeni bir şey arayacaktı. Çıkışın iki yanında dört muhafız saydı. İçlerinden birinin başındaki bez sargı kulak hizasında koyulaşmıştı. Bir başkası mızrağını duvarın dibine bırakmış, şimdi boş elini ne yapacağını bilemeden kemerine koymuştu. Sessiz Avcı sağ tarafta, Morkos’un omzunun arkasındaydı. Yüzüne ışık düşmüyordu. Serdar yalnız onun her kıpırtıda yer değiştiren gözlerini seçebiliyordu.
Avcı da Morkos’un bileğine bakıyordu.
Duvarın dibindeki muhafız bir ayağını geriye aldı. Sandaletinin altında ezilen taş, Serdar’ın dikkatini yere çekti. Adam çıkışa doğru açılmıştı ama geçebileceği bir yer yoktu. Önünde efendisi, arkasında birikmiş kalabalık duruyordu. Morkos’un elindeki nesne yalnız karşısındakileri tutmuyordu; kendi adamlarına da hangi tarafa döneceklerini unutturmuştu.
Serdar muhafızın yüzünü inceledi. Gençti. Sakalının altındaki ter çizgisi meşale ışığında parlıyordu. Elindeki mızrağı savaşmaya hazırlanan biri gibi kavramıyor, onu yere dayanmaktan başka bir iş için kullanamıyordu. Serdar bakışını bileğine indirince adam yakalandığını sanıp doğruldu.
“Gördüğün her şeyi efendine anlatıyor musun?” diye sordu Serdar.
Muhafız gözlerini Morkos’a çevirdi.
Morkos başını azıcık eğdi.
“Anlatır.”
Serdar muhafıza yeniden baktı.
“Ya gördüğün şeyi anlayamazsan?”
“O da anlatır,” dedi Morkos.
Muhafızın çenesi sertleşti. Serdar cevabı ondan almak istemişti ama soru Morkos’un ağzından geri gelmişti. Bu tünelde kendi gördüğünü söylemek için bile önce bir başkasına bakmak gerekiyordu. Serdar, Morkos’un bunu ne zamandan beri kurduğunu düşündü. Bir borç, bir tutanak, bir aileye götürülmüş haber. Silah henüz ortada yokken de böyle günler yaşanmış olmalıydı.
“Az önce buradan dönen birini gördün,” dedi muhafıza. “Üzerimdeki suyu da görüyorsun. Sana bunun için bir ad verdiler mi?”
Adamın bakışı Serdar’ın ıslak yakasına indi. Dudaklarını araladı; Morkos başını çevirince yeniden kapattı.
Serdar daha fazla üstelemedi. Adamı kendi sesini kullanmaya zorlamak, cesaret vermek kadar kolay değildi. Birazdan Morkos’un yanında kalacak olan oydu. Serdar tünelden çıkmayı başarsa bile onun yerine hesap veremeyecekti.
Morkos aralarında gidip gelen bakışı kesmek için tabancayı biraz yükseltti.
“Benim adamlarımı kendine tanık yapmaya çalışma.”
“Buradalar. Zaten görüyorlar.”
Morkos’un yüzündeki ifade değişmedi. Serdar muhafızın mızrağını yeniden iki eliyle tuttuğunu gördü. Artık silahını daha iyi tutuyor değildi; yalnız meşgul olacak bir şey bulmuştu. Bu küçük hareketi Serdar’ın kendi adamlarına gösterdiği işaretlere benzetmek mümkündü. Aradaki farkı muhafızın gözlerinde aradı. Tarhun durmak için ona bakmıştı. Bu adam konuşmamak için Morkos’a bakıyordu.
Serdar’ın saçından bir damla su düştü. Taşa çarpıp küçük bir ses çıkardı. Morkos’un bakışı aşağı indi; Serdar bu kısa boşlukta tünel ağzını gördü. Dışarıda hava grileşmişti. Geçişin son ışığı çatlakların içinde zayıflıyordu. Yağmurun kokusu kendi yakasından geliyordu; bu tarafta gökyüzü kuruydu.
Morkos suya baktıktan sonra yeniden Serdar’ın yüzüne döndü.
“Orada yağmur mu yağıyor?”
Serdar’ın boğazı daraldı. Bu soru beklediğinden daha ağır geldi. Aydın’da hâlâ o yağmurun altında duran insanlar vardı. Revirin önündeki çamur, soğuktan tutulmuş eller, aşağıdan bir ses gelmesini bekleyen yüzler. Onlardan birkaç adım uzaklaşıp buraya dönmüş gibi hissediyordu; oysa ikisi arasına kaç yıl, kaç ömür girdiğini bile bilmiyordu.
“Yağıyor.”
“Kapının ötesinde askerler var.”
Bu bir soru değildi. Serdar, Morkos’un neleri görmüş olabileceğini düşündü. Siyah metalin o tarafa ait olması, orada gördüğü her şeyi anladığı anlamına gelmiyordu. Kendi eksiklerini tamamlatmak için sözcükleri kesin söylüyordu.
“Orada da insanlar var,” dedi Serdar.
Morkos’un dudakları inceldi.
“İnsanları biliyorum. Bana bilmediğim şeyi anlat.”
“Onlar hakkında da her şeyi bilmiyorsun.”
Morkos bir adım yaklaştı. Serdar, tabancanın çevresindeki metalin işlenişini daha açık gördü. Bunca kırılmış taşın ve eğrilmiş demirin arasında yüzeyi hâlâ düzgündü. Morkos başparmağını kabzanın kenarında gezdirdi; kendi mührünü yeni bir yüzeye basmadan önce yaptığı hareketin aynısıydı bu. Nesneyi tutuşunda, onunla birlikte gelen bir hakkı yokluyordu.
“Orada seni dinliyorlar mı?” diye sordu.
Serdar soruyu ilk anda anlamadı. Morkos başını Tarhun’a doğru eğince neyi sorduğunu gördü.
“Bazen.”
“Bazen mi?”
Serdar’ın avucunda ıslak ipin ağırlığı geri geldi. İpi bırakma emrinin ardından söylenmiş bütün sözleri hatırlayamıyordu. Yılmaz’ın yüzü aklındaydı. Aylin’in sesi aklındaydı. Hangisinin önce kendisine baktığını düşündüğünde anılar birbirine giriyordu. Emin olduğu tek şey, onları orada tutan şeyin bir rütbeden fazlası olduğuydu.
“Beni dinledikleri her seferinde haklı değildim,” dedi.
Morkos bu cevabı sevdi. Künyeyi elinde çevirip kalabalığın görebileceği tarafa kaldırdı.
“Demek yanlış yere götürdüğün insanlar var.”
Serdar’ın gözleri Leya’ya gitmek istedi. Kendini durdurdu. Morkos böyle bir bakışı bekliyordu. Künye zincirini yavaşça bıraktı; metal göğsüne çarptı.
“Kaç kişi?”
Serdar konuşmadı.
“Onların adlarını da böyle sakladın mı?”
Tüneldeki iki muhafız birbirine baktı. Serdar cevabın yalnız Morkos’a verilmeyeceğini gördü. Burada kimileri onu günlerdir tanıyordu, kimileri yalnız hakkında söylenenleri biliyordu. Kendisine güvenenler de aynı soruyu duyuyordu. Sustukça Morkos’un cümlesi onları kendi eksik cevaplarına bırakacaktı.
“Adlarını unutmadım.”
Morkos çenesini kaldırdı.
“Ama kurtaramadın.”
Serdar’ın boğazındaki kuruluk arttı. Kendi dünyasında yıllarca kapıların önünde beklemiş, dosyaları açmış, aynı isimlerin ardından yazılan kelimeleri tekrar tekrar okumuştu. Şimdi o isimleri taşıyan iki insan birkaç adım gerisindeydi. Onlara uzanıp o yılları geriye alamıyordu. Kendilerini henüz hatırlamadıkları için, onları bulduğunu bile tam söyleyemiyordu.
“Aramayı bırakmadım,” dedi.
Morkos bu cevaba karşılık vermedi. Parmaklarının arasında çevirdiği künyeyi bir kez daha göğsüne bıraktı. Serdar onun yüzünde memnuniyete benzeyen bir şey gördü. Nereden girerse kendisine ulaşacağını anlamıştı. Bir daha sormak için aynı cümleyi saklıyor olabilirdi.
Leya, Morkos’a bakmayı bırakıp Serdar’ın elini inceledi. Sağ avucundan taşın üzerine düşen kanı gördü. Çantasına uzanmak istedi; muhafızın biri bunu fark edince eli yarıda kaldı. Sonra boş avucunu gösterdi. Muhafız şaşırmıştı. Bir bezin nasıl bir tehlike sayılacağını o da bilmiyordu, ama artık anlamadığı her hareketi durdurmaya çalışıyordu.
“Elini açabilir misin?” diye sordu Leya.
Serdar parmaklarını biraz ayırdı.
“Bu kadar.”
Leya başıyla onayladı. Onun hareketini gördükten sonra Serdar bir süredir yumruğunu sıktığını fark etti. Parmağındaki ağrı azalınca içindeki öfkenin bedende ne kadar yer kapladığını anladı. Avucunu açık tuttu. Başka bir şey yapamasa bile, kendi eline hâkim olabilirdi.
Muhafızlardan biri kımıldadı. Morkos başını çevirmeden sol elini kaldırdı; adam yeniden duvara yaslandı. Serdar bu emrin tabancayla ilgisi olmadığını fark etti. Morkos daha dün de aynı hareketle adamlarını durdurabiliyordu. Elindeki nesne, kurduğu düzenin üzerine gelmişti. Silahı alsalar bile o düzen ayakta kalacaktı.
Tünelin dışından bir çocuk sesi yükseldi. Bir kadın onu susturdu. Serdar karanlıkta seçemediği insanların çıkışın çevresinde birikmiş olduğunu o zaman anladı. Geceyi merakla takip edenler, yaralı bir yakınını bekleyenler, Morkos’un adamlarınca getirilmiş olanlar. Başlarını taşların arasından uzatıyor, içeri girmenin mi dışarıda kalmanın mı daha tehlikeli olduğuna karar veremiyorlardı.
Nikos, Leya’nın arkasındaki dar aralıkta belirdi. Eli ağzındaydı. Serdar’a bir şey söylemek istedi, sonra Morkos’un baktığını görünce vazgeçti. Parmaklarını ağzından çekip avucunu önünde aşağı doğru indirdi. Serdar ilk anda işareti anlayamadı. Nikos aynı hareketi yineleyince onun arkasındaki kalabalığı yere çöktürmeye çalıştığını gördü.
“Şu oğlan,” dedi Morkos. “Kendini yine bir işe yarar sanıyor.”
Serdar, Nikos’un adına cevap vermedi. Çocuğun dikkat çekmesini istemiyordu. Morkos ise başını biraz çevirerek kalabalığa baktı. Tabanca o hareketle birlikte yön değiştirdi. Serdar’ın midesi kasıldı. Morkos nesnenin ağırlığına alışmıştı; tuttuğu elin baktığı yere gittiğinin farkında değildi.
“Kimseyi yaklaştırma,” dedi Avcı.
Morkos ona döndü.
“Ben çağırmadım.”
“Çıkış dar.”
İki kelime, söylenmeyen uyarıyı taşıyordu. Morkos’un adamları bile birbirine çok yakındı. Bir panik başlarsa meşaleler devrilecek, insanlar geriye giderken yerdekileri ezecekti. Serdar bunu yalnız kendisinin görmediğini anladı. Avcı’nın gözü, dar geçitteki yaşlı adamın bastonundan Nikos’un ayağına kaydı.
Morkos yeniden Serdar’a baktı.
“Seni dinliyorum.”
Serdar kuru ağzını güçlükle açtı.
“O eli kalabalığa çevirme.”
“Onlar için mi korkuyorsun?”
“Elinin nereye gittiğini bilmiyorsun.”
Morkos’un yüzü sertleşti. Serdar sözünün ona nasıl ulaştığını gördü. Tünelin önünde duran herkes bunu duymuştu. Morkos elindekini insanlara göstermiş, Serdar da o nesnenin sahibini bilgisizlikle suçlamıştı. Şimdi bu cümlenin ardından geri çekilirse eli titreyen adam olarak hatırlanacaktı.
Serdar kendi hatasını o anda anladı. Yaralılara ulaşmak için konuşmuştu; Morkos ise sözü kendi üstünlüğüne açılmış bir delik olarak duyuyordu.
“Bilmiyor muyum?”
“Ne yaptığını görüyorsun. Sonrasını görmüyorsun.”
Morkos bir süre sustu. Tabancanın ucunu yeniden Serdar’a çevirdi. Tünelin içinde ayakkabısını sürüyen muhafızın sesi bile kesildi. Sonra namluyu yavaşça yana aldı; Serdar’ın sağındaki kırık sütuna doğru kaldırdı.
Serdar sütunun çevresine baktı. Taşın arkasında biri varsa seslenmek için zamanı azdı. Nikos’u görebiliyordu. Kadının eteğini görebiliyordu. İkisinin arasında duvara yaslanmış ince bir çocuk vardı. Önündeki taş yığını yüzünden belden aşağısı görünmüyordu.
“Nikos.”
Nikos başını kaldırdı.
Serdar gözleriyle çocuğu gösterdi. Nikos bir an yerinde kaldı; sonra aralığa yan dönüp çocuğu omzundan çekti. Çocuk itiraz edecek gibi oldu. Annesi koluna uzanınca sesi ağzında kaldı.
Morkos onları izledi. Kaçmalarına engel olmadı. İstenmeyen bir tanığın uzaklaşmasına izin verir gibi baktı; sonra Serdar’ın sağında duran mermerin üzerindeki eski işlemeyi inceledi. Meşale ışığında yüzünün bir tarafı kızarmıştı.
“Bak,” dedi.
Serdar gözlerini tabancayı tutan elden ayırmadı.
Morkos bu kez daha yüksek sesle konuştu.
“Hepiniz bakın.”
Patlama, sözcüğün son hecesine yetişti.
Serdar sesi kulaklarında değil, dişlerinin arasında hissetti. Kapalı taşların büyüttüğü basınç göğsüne vurdu. Sütunun yüzünden kopan beyaz parça zemine çarptı; ardından küçük kırıklar saçıldı. Meşale ışığı tozun içinde dağıldı. Serdar yüzünü koluyla örttü. Sağ avucu yeniden açıldı, bileğinden sıcak bir çizgi indi.
Yan taraftaki muhafız dizlerinin üzerine çöktü. Bir diğeri kalkanını yüzüne kaldırmıştı. Kadın çocuğu göğsüne bastırdı. Geride bir adam dönmeye çalışırken bastonlu yaşlıya çarptı; baston düştü, iki kişi aynı anda kapıya yöneldi. Tünelin ağzı bir nefeste daraldı.
Serdar bağırdı ama kendi sesini duymadı.
“Koşmayın!”
Tarhun’un ağzı hareket ediyordu. Serdar sözcükleri çınlamanın arasından parça parça aldı.
“Duvara! Birer birer!”
Çıkışa ulaşan iki adam aynı aralıktan geçmeye çalıştı. Öndeki, arkasındakinin elini omzunda hissedince dönüp onu itti. Geriye sendeleyen adam meşale taşıyan muhafıza çarptı. Alev duvara sürtündü; yağın kokusu birden keskinleşti. Serdar ağzını açtı ama sesi uğultunun içinde kayboldu. Kendi omzunu dışarı doğru çevirmeyi denedi; başı döndüğü için yeniden taşlara yaslandı.
Tarhun araya girmişti. İki adamdan öndekini ensesinden değil, dirseğinden tutup geçide döndürdü. Birinin ötekini düşürmesini engelliyor, onları çekmeden sıraya sokuyordu. Demir döverken kütüğü bir yerden ötekine taşıyan güçlü kolları şimdi korkmuş insanlara ne kadar sert dokunması gerektiğini biliyordu. Serdar onu birkaç nefes izledi. Tarhun’un yüzünde düşünerek seçtiği bir kararın izi yoktu. Bir işi nasıl yaptığını hatırlamadan yapıyordu.
Morkos onlara doğru bir şey söyledi. Muhafızların biri dışarıdakilere bağırdı. Serdar bu kez cümlenin sonunu duyabildi: kimse gitmeyecekti. Öndeki adam aralığın ortasında durunca arkasından gelen kadın ona çarptı. Çocuk yine ağlamaya başladı.
Avcı kapıya yöneldi. Morkos’un omzunu geçerken başını ona çevirdi; ne söylediyse Serdar duymadı. Morkos’un yüzündeki gerginlik arttı. Ardından tabancayı aşağıda tutarak geri çekildi. Avcı çıkıştaki muhafızın mızrağını eliyle yana itti. Kadın çocuğuyla birlikte dışarı geçti. İki adam da peşlerinden yürüdü.
Serdar’ın kulağındaki çınlama zayıfladıkça kalabalığın sesi geri geldi. Ağlama, tabanların taşlara sürtünmesi, birinin kaybettiği yakınının adını çağırması. Aradan bir dua yükseldi. Yüzünü duvara dönmüş yaşlı bir muhafız aynı sözü tekrar tekrar söylüyordu. Kendisine emir verilene kadar bırakmadı.
Morkos bu sesleri dinliyordu. Tabancayı tekrar kaldırmasına gerek kalmamıştı. Serdar onun bakışının yerde kalan taşlardan korkmuş muhafıza geçtiğini gördü. Adam dua ederken Morkos kendi adını söylemedi, Rolpa’yı da anmadı. Açıklamayı başkasının yapmasına izin veriyordu. Biraz önce duyulan patlama karşısında kim neye inanırsa onu elindeki metale bağlayacaktı.
Serdar düşen meşalenin duvarda bıraktığı siyah çizgiye baktı. Kalabalığın ilk hareketini bir daha düşündü. İnsanlar Morkos’un baktığı yere gitmemişlerdi; çıkış bulduklarını sandıkları yere yığılmışlardı. Yaralananların bir kısmını mermi görmeden bile kaybedebilirlerdi. Bu bilgiyi aklında tuttu. Morkos’un mermisini sayarken kapıları, dar basamakları, çocuklarını kucağına alan kadınları da düşünmesi gerekecekti.
Tarhun bastonu düşen adamın koluna girdi. Adam duvara sırtını vermiş, avucunu göğsüne bastırmıştı. Leya onun yanına eğildi; bileğini tuttu, birkaç nefes bekledi. Kalkanını başına kapatmış muhafız hâlâ dizlerinin üzerindeydi. Morkos ona bir şey söyledi. Adam duymadı.
Serdar sırtını taş çıkıntıya verdi. Başının içinde tiz bir uğultu vardı. Gözlerini kapatırsa yeniden yağmurun altında açılacaklarından korktu. Sütundaki taze izi buldu. Mermer ayakta kalmıştı. Yüzünde avuç büyüklüğünde bir oyuk, altında beyaz döküntü vardı. Az önce sütunla aynı çizgide duran çocuğu düşündü. Çocuğun boşalttığı yerde şimdi taş parçaları yatıyordu.
On üç.
Sayı zihnine geldiğinde rahatlamadı. Morkos’un elinde kalan ateşin eksilmiş olması, yerdekinin az önce kimseye değmediği anlamına gelmiyordu. Dar aralıktan bir inleme yükseldi. Leya başını o yöne çevirdi. Yaşlı adamın aşağı kaymış kolunu düzeltirken arkasındaki genç hamalın yüzünü gördü. Hamal omzunu tutuyordu. Parmaklarının arasından sızan kan, tozla karışıp ceketine akıyordu.
Serdar onun ne zaman vurulduğunu görmemişti. Patlama sırasında dönen bedenler, toz ve kalkanlar arasına kaybolmuştu. Omzundaki kumaşta dar bir yırtık vardı. Hamal elini kaldırınca kanın yeniden aktığını gördü ve elini bastırdı. Leya ona yaklaşmak istedi; Morkos’un önündeki muhafız mızrağını yatay tuttu.
“Bekle.”
Leya mızrağın ucuna baktı.
“Kanıyor.”
“Efendim konuşuyor.”
Serdar, Leya’nın yüzünü gördü. Korkuyordu. Çenesinin altındaki küçük kas titriyordu; buna rağmen sesi aynı yükseklikte kaldı.
“Duydum. Adam da kanıyor.”
Morkos başını çevirdi. Sağ elini biraz aşağı indirmişti. Geri tepmenin ardından bileğini sakınarak tuttuğunu Serdar şimdi fark ediyordu. Elini sallamamak için uğraşıyordu; bu yüzden pelerininin kenarını sol eliyle düzeltti. Künyenin zinciri parmaklarına dolandı.
“Bir parça taş,” dedi.
Leya hamala baktı.
“Ne olduğunu görmeden bilemem.”
“Şifacının bilmediği bir şey mi çıktı?”
Leya karşılık vermedi. Gözleri yırtıktan omzun altına, oradan adamın dudaklarına kaydı. Serdar, daha önce aynı bakışı beyaz duvarlı bir odada gördüğünü hatırladı. O zaman da biri konuşuyor, Aylin onun cümlesi biterken çoktan yaralının yanına yürüyordu. Şimdi Leya mızrağın önünde durmuştu; gidebileceği mesafeyi bir başkası belirliyordu.
“Çek onu,” dedi Serdar.
Morkos ona döndü.
“Kimi?”
“Mızrağı.”
“Bana emir vermek için kötü bir yerdesin.”
Serdar ayağa kalkmayı denemedi. Morkos’un eline baktı, sonra arkasındaki muhafızlara. Adamların biri hâlâ duymak için başını eğiyordu. Diz çöken, ayağa kalkmıştı ama kalkanını indirmemişti. Hepsi sütunda açılmış oyuğu görüyordu. Omzu kanayan hamalın iki yanında boşluk oluşmuştu; kimse ona dokunmak istemiyordu.
“O adamı buraya sen getirdin mi?” diye sordu Serdar.
Morkos’un gözleri daraldı.
“Benim limanımda çalışıyor.”
“Öyleyse Leya’nın onu götürmesine izin ver.”
“İznimi istemeyi öğrendin.”
Serdar yutkundu. Morkos’un istediği sözcüğü söylemenin ne kadar kolay olduğunu düşündü. Bunu kendisi için istese gururuyla uzun uzun uğraşabilirdi. Omzunu tutan adamın başı duvara düşüyordu. Orada bekleyen kanın, Serdar’ın gururundan haberi yoktu.
“İzin ver,” dedi.
Morkos yüzünü kalabalığa çevirdi. Artık sesi yükselmiyordu. İstediği şeyi duymuş adamın sakinliğiyle muhafıza baktı.
“Şifacı geçsin.”
Mızrak çekildi. Leya hamalın yanına eğildi. Adamın elini yaranın üstünden kaldırmadı; kendi avucuyla çevresindeki kumaşı yokladı. Ona bir şey sordu. Hamal cevap veremeyince soruyu daha yavaş tekrarladı. Serdar kelimeleri tam duyamadı. Sonra Leya temiz bez istedi. Nikos kendi kuşağını çözmeye davrandı; Leya başını sallayıp çantasını gösterdi.

Taş tozunun içinde şifa
Nikos çantayı bulana kadar geçen birkaç nefes, tünelde uzun sürdü. Serdar bakışını Morkos’a çevirdiğinde onun bu bekleyişten memnun olduğunu gördü. Şimdi insanların her biri iki şeye bakıyordu: hamalın omzuna ve Morkos’un eline. Silah bir daha ses çıkarmıyordu; kimse bunun rahatlığına güvenemiyordu.
Hamal, Leya’ya bir şey söylemeye çalıştı. Sesi çıkmayınca sağlam eliyle omzundaki bezi gösterdi. Leya yüzünü ona yaklaştırdı. Bu kez Serdar da iki sözcüğü duydu.
“İşe gideceğim.”
Leya başını kaldırdı. Yaraya bastırdığı elinin ağırlığını değiştirmeden adamın gözlerine baktı.
“Bugün gitmeyeceksin.”
Hamal bu kez Morkos’a baktı. Serdar o bakışta kanama kadar eski bir korku gördü. Limana yetişememek, eksik yük taşımak, günün sonunda eve yiyecek götürememek. Morkos onu tanıyor muydu, adını bile biliyor muydu? Serdar, bu kadar küçük bir ayrıntının şimdi nasıl önemli olduğunu düşündü. Adamın yaşamasını sağlamakla onu yarın yeniden aynı yere yürümek zorunda bırakmamak ayrı işlerdi.
Morkos kanlı beze baktı.
“Ayakta durabiliyor.”
“Duvar tutuyor,” dedi Leya.
Hamal utanmış gibi omzunu duvardan ayırmaya çalıştı. Leya sağlam kolunu tuttu.
“Bana bak. Benden başka kimseye cevap vermen gerekmiyor.”
Morkos’un kaşı kalktı. Serdar onun yeni bir karşılık vermesini bekledi. Fakat Leya bütün dikkatini yaralıya çevirmişti; sözü Morkos’a karşı söylenmiş gibi durmuyordu. Bir insanın nefesini açık tutmaya çalışıyor, bu işin arasına giren her şeyi uzağında bırakıyordu. Hamal, onun yüzünü görünce yeniden duvara yaslandı.
Nikos çantayı getirip Leya’nın yanına çöktü. Bağını açmakta zorlanıyordu. Leya bir elini kaldırıp düğümü gösterdi; Nikos gözlerini kapatır gibi kırpıştırdı, parmaklarını başka yere koydu. Düğüm çözüldü. Küçük bir bez yığınının üstünde, sapı parlatılmış cerrahi aletin kenarı göründü. Morkos da görmüştü. Tabancayı tutan eli o tarafa dönecek gibi olunca Serdar başını kaldırdı.
“Çantadan yalnız bez alıyor.”
“Görüyorum.”
Serdar susup Morkos’un bakışını kendi üzerinde tuttu. Leya bezi alana kadar bir daha yaralıya bakmadı. Morkos’un soracağı soruyu duymaya, gerekiyorsa aynı cevabı bir kez daha vermeye hazırdı. Az önce konuşmamak için gösterdiği çabayı şimdi birinin önünde durabilmek için gösteriyordu.
Leya yeni bezi yerleştirdiğinde hamalın nefesi değişti. Acıyla yüzünü çevirdi; dişlerini sıkıp yeniden işe gitmekten söz etmedi. Nikos çantanın ağzını kapattı. Parmaklarında kan vardı. Elini tuniğine silmek istedi, sonra vazgeçti. Serdar onun bir süre parmaklarına baktığını gördü. Çocuk daha önce de kan görmüştü, yine de bu kez nereden geldiğini görememiş olmak onu daha çok sarsmıştı.
“Bana kızacaklar,” dedi hamal.
Leya elini yaranın üstünde tuttu.
“Önce buradan çıkacağız.”
Serdar başını çıkışa çevirdi. Yol vardı. Bir an önce oraya ulaşmalarını istemek, yola sahip olmak demek değildi. Morkos tek bir işaretle o aralığı tekrar kapatabilirdi.
Serdar’ın aklında kalan sayının yanına başka bir hesap geldi. Morkos tek bir atışla kendisine bir ricada bulundurtmuştu. Kalabalıktan bir adam yaralanmış, Leya yol istemek zorunda kalmış, muhafızlar efendilerine eskisinden farklı bakmıştı. On üç merminin her birine bir insan yazmak yetmiyordu. Aynı mermi, ardından gelen sessizlikte çok daha fazla insanı yerinde tutabiliyordu.
Morkos onu yeniden çağırdı.
“Kalk.”
Serdar sağ ayağını altına aldı. Avucunu yere bastığında acı omzuna çıktı. Sol dizi kaydı. Tarhun ona doğru yöneldi ama Serdar başını iki yana salladı. Muhafızların ikisi de Tarhun’a dönmüştü. Yardım etmek için öne gelirse Morkos’un eli yeniden kalkacaktı.
Ayağını taşın daha kuru yerine yerleştirdi. Bir kez daha denedi. Bu defa dizini doğrultabildi. Nefesini tutarak ayağa kalktı; son birkaç santimde gözlerinin önüne gri bir perde indi. Elini duvara koydu. Morkos’un baktığını biliyordu. Perdenin geçmesini bekledi.
“Ben söyleyince kalkıyorsun,” dedi Morkos.
Serdar ona baktı.
“Şimdi ayaktayım.”
Leya başını kaldırmıştı. Serdar, yüzündeki kısa uyarıyı gördü. Daha fazla zorlanırsa düşeceğini o da anlamıştı. Hamalın yarasına bastırdığı bezin kenarı kızarıyordu. Leya bakışını yeniden hastasına çevirdi; iki yaralıdan birine yardım edebilmek için ötekini bekletmesi gerekiyordu.
Morkos aralarındaki bu bakışı takip etti.
“Önce hanginizin kapısını çalacağını merak ediyorum,” dedi. “Demircinin mi, şifacının mı?”
Serdar’ın elleri boşta duruyordu. Sağ avucundan kanın damlamasına izin verdi. Bir kumaş aramak için cebine giderse karşısındaki elin ne yapacağını bilmiyordu.
“Adamlarını gönderme,” dedi.
“Senin gitmen yeter. Ben nerede olduğunu öğrenirim.”
Morkos tünelin ağzına döndü. Muhafızlar yerlerini değiştirdi. Ön taraftaki adam meşalesini kaldırınca Avcı’nın yüzü aydınlandı. O hâlâ kalabalığı izliyordu. Leya, hamalın kolunu omzuna almış, Nikos’a öteki taraftan tutmasını söylüyordu. Geçecekleri aralıkta iki muhafız duruyordu.
Serdar bir kez daha Morkos’a baktı. Silahı istemek, künyesini istemek, ona bildiklerini söylememek için dişlerini sıkmak kolaydı. Hamalın kapıya ulaşmasını sağlamak için ne söylemesi gerektiğini seçmek daha zordu.
“Yol açtır.”
Morkos cevap vermeden elini kaldırdı. Bu sefer muhafızlar çekildi. Leya ve Nikos yaralıyı dışarı çıkardılar. Adamın ayaklarından biri taşlara sürtünüyor, diğerinde yük taşımaktan aşınmış sandaletin kayışı gevşiyordu. Serdar o sandaletin ayağından düşmemesini diledi. Düşerse eğilip almak zorunda kalacaklardı. Eğildikleri her an, Morkos yeniden konuşabilirdi.
Tarhun geriye bakmadan yaşlı adamın bastonunu aldı. Onu sahibine uzattıktan sonra çıkışın önünde bekledi. Serdar’ın geçeceği hattı boş bırakıyordu. Morkos bu sessiz düzeni fark etmişti; yüzündeki gülümseme azaldı.
“Daha bitirmedik.”
Serdar ayağını yerden kaldırmadan döndü. Kaburgasının içindeki ağrı keskinleşti. Sütundaki taze oyuğa baktı, sonra Morkos’un boynundaki kendi adına.
“Biliyorum.”
“Senin geldiğin dünya konuştu. Artık bana yalan söyleyemezsin.”
Serdar, çıkışa ulaşan Leya’nın bir an durduğunu gördü. Nikos hamalı tutmaya devam ediyordu. İki muhafız, korkmuş görünmemek için sütuna bakmıyordu. Morkos cümlesini onların da duyabileceği yükseklikte söylemişti.
Serdar cevap verirken sesini yükseltmedi.
“Sen onun yalnız sesini çaldın. Dilini bilmiyorsun.”
Morkos’un boşta kalan eli künyeye kapandı. Tabanca tekrar kalkmadı. Serdar bunun nedenini bilemezdi. Bileği ağrıyor olabilirdi. Yeni bir atışı başka yerde, daha fazla insanın önünde saklıyor olabilirdi. Belki de söylenen cümleyi şimdilik cezalandırmaya değer bulmamıştı. Serdar hiçbirini güvenlik saymadı.
Dışarı doğru bir adım attı. Ardından bir tane daha. Sağında Tarhun’un gölgesi belirdi; kolunu uzatmıyor, Serdar tökezlerse ulaşabileceği yerde yürüyordu. Arkalarından mızrak sesi geldi. Serdar durmadan dinledi. Taşa değen demir, muhafızlardan birinin yer değiştirdiğini söylüyordu. Tabancanın sesi gelmedi.
Tünelin ağzında kuru sabah havası yüzüne vurdu. Gözlerini kısmak zorunda kaldı. Leya yaralıyı bir basamağın üzerine oturtmuştu. Serdar’ı görünce boşta kalan eliyle avucuna işaret etti. Serdar kanlı elini yakasına bastırdı. Leya bunu yeterli bulmadı; yine de önce hamalın bezini düzeltip Nikos’a ne yapacağını anlattı.
Geride Morkos emir veriyordu. Serdar sözcüklerden yalnız birini açık duydu: liman. Yanından geçen muhafız, dizlerindeki beyaz tozu eliyle silmeye çalıştı. Silince daha çok yayıldı. Bir süre uğraştıktan sonra vazgeçip Morkos’un peşine döndü.
Serdar adamın kirlenmiş dizlerine baktı. Sonra hamalın omzundaki beze. Tabancanın ilk hükmünü yalnız sütunda ararsa olanların yarısını kaçıracaktı. Önünde kanayan bir insan, arkasında diz çökmüş muhafızlar vardı; çıkışın çevresindeki kalabalık ise Morkos uzaklaşırken bile konuşmaya başlayamıyordu.
Tarhun yanına geldi.
“Ne kadar kaldı?”
Serdar onun çekici sormadığını anladı. Yüzüne bakıp hafızasında herhangi bir şeyin tamamlanıp tamamlanmadığını aramadı. Şimdi duyduğu sesin adını bilmesi bile gerekmiyordu. Yaralının karşısında nerede duracağını biliyordu; şimdilik onlara gereken buydu.
“On üç,” dedi.
Tarhun’un çenesi sıkıldı. Başını Leya’ya çevirdi. Leya bezin üstüne yeni bir kat koyarken yaralıya sesleniyordu. Adamın gözlerini açık tutmasını istedi. Hamal onu duydu, dudakları kımıldadı. Nikos kulağını yaklaştırdı.
Serdar, Tarhun’un elini omzunda hissetti. Demirci onu tutmak için uzanmamıştı; yalnız orada olduğunu söylüyordu. Serdar bir an o elin ağırlığına yaslandı. Aydın’da böyle bir dokunuşu kaç yıl beklediğini hatırladı. Sonra ağırlığını yeniden kendi ayaklarına verdi. Tarhun elini çekmedi, Serdar da çekmesini istemedi.
İki adım ileride kuru bir yer vardı. Leya hamalı oraya götürmek için Nikos’la konuştu. Serdar yardım etmek istedi. Tarhun’un eli omzunda biraz ağırlaşınca vazgeçti. Başka bir yaralıyı taşımak zorunda kalmamaları için şimdilik yerinde durması gerekiyordu.
Nikos, hamalın sağlam kolunu boynuna aldı. Adam doğrulurken gözü bir kez daha Morkos’un gittiği yöne kaydı. Serdar bu bakışı unutamayacağını anladı. Kalabalık dağıldıktan, omuzdaki kan temizlendikten sonra bile o bakışın bir yerde sürmesi mümkündü. Bir sonraki emri bekleyen yüzleri düşündü; hangisine önce ulaşmaları gerektiğini henüz bilmiyordu.
Serdar kalan on üç mermiyi yeniden saydı. Bu kez her sayıda önündeki adamın ağırlaşan başını gördü. Morkos tünelden çıkıp köşküne doğru yürürken kalabalık ona kendiliğinden yol açtı. Kimseye bir daha silahını göstermesi gerekmedi.