Morkos’un Küllerden Çıkışı
Sessizlik geldiğinde Morkos önce onu duymadı. Patlamanın gürültüsü kulaklarının içine kapanmış, dünyayı bir kuyunun dibine itmişti. Taşlar hâlâ düşüyor muydu, yoksa kafasının içinde eski sesler mi yuvarlanıyordu, anlayamadı. Ağzını açıp nefes almaya çalıştı. Toz boğazına doldu. Öksürük göğsünün ortasını yırttı; göğsünün gerçekten orada olduğunu ancak o sızıyla anlayabildi.
Yüzü taş zemine dönüktü. Bir yanağı soğuk yüzeye yapışmış, kirpiklerine ince bir tabaka toz dolmuştu. Sol omzunun altında sert bir çıkıntı vardı. Kımıldayınca kaburgalarına yayılan ağrı, bedeninin sınırlarını tek tek geri getirdi. Başını kaldırmayı denedi, başaramadı. İlk denemede yalnızca taşın üstündeki toz dağıldı. İkincisinde dirseğini kendine çekti. Bu kez birkaç parmaklık yükseldi; sonra yeniden yere kapandı.
Bir süre bekledi. Beklemek, hareketsiz kalmak değildi. Morkos, kendi bedenini dinliyordu: nefes giriyor, nefes çıkıyor; parmaklar cevap veriyor; sol omuz ise her harekette itiraz ediyordu. Kanın sıcaklığını hissedip yaranın nerede olduğunu anlamaya çalıştı. Kırık bir kemiğin yerini bulamadı. Bunun iyi haber olduğunu varsaymak istedi, ama varsayımını yüksek sesle söylemedi. Etrafındaki taşların ağırlığı hâlâ yer değiştirebilirdi.
Patlamadan hemen önce nerede durduğunu hatırlamaya çalıştı. Kapı eşiğine yakın mıydı? Tünelin kıvrımında mı? Bağırırken bir adım atmış mıydı? Serdar’ın son sözlerini duymuş muydu? Hatırladığı şeyler birbirine düzgünce bağlanmıyordu. Önce boğuk bir haykırış, sonra taşların uğultusu, ardından karanlık. Aradaki boşluğu zihni tamamlayabilirdi; fakat tamamladığı şeyleri olmuş saymak akıllıca değildi. Morkos, başkalarının yanılgılarını hemen fark ederdi. Kendi yanılgılarına gelince, onlara çoğu zaman başka bir ad verirdi.
Sağ elini oynattı. Parmakları kumaşa takıldı. Tunikin göğüs tarafında bir yırtık açılmıştı; dikişin altında sakladığı küçük, pürüzsüz parça hâlâ oradaydı. Bunu anlaması, silahı kaybettiğini anlamasından daha uzun sürmedi. Elini yavaşça içeri götürüp parçayı yokladı. Kenarı tenine değdi. Yerinden çıkmamıştı.

Tozun altındaki uyanış
Morkos’un parmakları kumaşı kapadı. Bu küçük hareketin ardından göğsüne başka bir ağırlık çarptı: zincir. Bir ucunu boynunun yanından buldu; zincir kopmuş, ucundaki metal parça bedeninin altında kalmıştı. Onu çekip çıkarmaya çalışmadı. Serdar’ın adıyla ilişkilendirdiği bu künye, patlamada boynundan ayrılmış olabilirdi. Önce kendi nefesini ve çevresindeki taşları güvenceye almalıydı. Yine de metalin eksikliği, derisinin üzerinde soğuk bir boşluk bıraktı.
Silah yoktu. Bunu bedeniyle biliyordu; avucu boştu, belindeki ağırlık gitmişti. Bir an önce o karanlık metalin nerede olduğunu görmek istedi. Sonra isteğini bastırdı. Silahın yerini bilmiyordu. Patlama sırasında ondan uzağa düşmüş, taşların altında kalmış ya da Serdar’ın yanında kalmış olabilirdi. Her ihtimal aynı derecede mümkündü. Aramaya kalkarsa hareket eden enkazın altında kalabilirdi. Elindeki küçük parça ise yakınındaydı, sessizdi ve hâlâ saklıydı.
“Yaşıyor,” dedi bir ses uzaktan.
Morkos bu sözü kendisine söylenmiş saymadı. Sesin kime ait olduğunu da çıkaramadı. Birkaç taş öteden gelen uğultu, kelimelerin başını ve sonunu kesmişti. Başka bir ses karşılık verdi; yalnızca iki hece seçebildi. Adamlarından biri olabilirdi. Sessiz Avcı da olabilirdi. Morkos gözlerini açmayı denedi. Kirpiklerine yapışan tozu atmak için birkaç kez kırptı. Karanlıkta önce hiçbir şey görünmedi. Sonra bir meşalenin zayıf ışığı, taşların arasından ince bir yarık bulup yüzüne vurdu.
Işığın geldiği yeri anlamak için başını çevirdi. Boynuna yayılan sızı hareketi durdurdu. Bir nefes aldı ve yavaşça sol tarafına döndü. Omzunun altındaki taş kaydı. Morkos, yeniden çökecek sanıp kollarını yüzüne siper etti. Hiçbir şey olmadı. Yalnızca ufak bir parça zeminde yuvarlanıp durdu.
Öksürük yeniden başladı. Bu kez ciğerlerinden gelen kuru, kesik bir sesti. Ağzından kan tadı gelmedi; yalnız toz ve eski taşın acımsı kokusu vardı. Morkos bunu da kesin sağlık işareti saymadı. Ama ölümün kendisini beklediği bir yerde olmadığını düşündü. Bu düşünce onu rahatlatmadı. Yaşamak, kaybettiği her şeyi geri almak zorunda olduğu anlamına geliyordu.
Bir kolunu gövdesinin altından kurtardı. Avuç içi sıyrılmış, tırnaklarının arasına toprak dolmuştu. Başparmağıyla tunik kıvrımını yokladı. Küçük parçanın durduğundan yeniden emin oldu. Onu çıkarmadı. Işıkta harfleri tekrar görmeye ihtiyacı yoktu. Yazı, daha önce avucunda açılmıştı: “ROLPA” ve altında “BİLİŞİM”. Başka bir şey okuyamamıştı. Parçanın ne işe yaradığını, nerede yapıldığını, onu kimin taşıdığını bilmiyordu. Yalnızca iki kelime vardı. Morkos’un zihni, iki kelimeden çok daha fazlasını kurmuştu.
Karanlıkta duyduğu bir başka ses, bu kez kesinlikle bir insana aitti. “Burada!” diye bağırdı biri. “Taşı kaldırmayın. Önce boşluğu kontrol edin.”
Bu ses Morkos’un adamlarından biriydi. Sesin titremesi, adamın korktuğunu gösteriyordu; fakat korku, aklını bütünüyle yitirdiği anlamına gelmezdi. Morkos’un emirleri, adamlar üzerinde hâlâ ağırlık taşıyordu. Yine de kendi sesini yükseltmedi. Göğsü yetmeyecekti. Ayrıca bağırmak, konumunu belli etmek ve başka bir çöküşü tetiklemek anlamına gelebilirdi.
Elini zeminde gezdirerek önündeki boşluğu buldu. Taşın kenarı bileğine çarptı. Aradan geçemeyeceği kadar dar bir aralık vardı. Sol omzunun yanında, tünelin yönüne açılan bir boşluk hissediliyordu. Meşalenin ışığı o taraftan geliyordu. Morkos, başka bir hareket alanı olup olmadığını anlamak için dizini kendine çekti. Ağrı gözlerinin önünde beyaz bir leke açtı. Dişlerini sıktı, ama ses çıkarmadı.
Birden aklına Serdar geldi. Patlamayı başlatan oydu. Morkos bunu biliyordu mu, yoksa son gördüğü kişinin Serdar olması yüzünden mi öyle sanıyordu? Serdar’ın elindeki silahı ve kapının yakınında duruşunu hatırlıyordu. Sonra Aylin’in sesi, Tarhun’un gölgesi ve meşalenin eğilen ışığı. Ateşleme anını görüp görmediği belirsizdi. Morkos, patlamayı Serdar’ın doğrudan kendisine karşı yaptığı bir saldırı saymaya yaklaştı; ardından bir başka düşünce onu durdurdu: Serdar’ın niyeti, tünelin tamamını değil geçidi mühürlemek olabilir miydi?
Bunu bilemezdi. Sonuçta taşlar onun üzerine düşmüştü. Kendi niyetini ölçüt alarak Serdar’a hüküm vermesi, Morkos’un gözünde zayıflık sayılırdı. Yine de Serdar’ın onu özellikle öldürmeye çalışıp çalışmadığını bilmiyordu. Bu belirsizlik, nefesindeki ağrıdan daha kullanışsız değildi. Kullanışsızdı, çünkü ondan hemen bir intikam planı çıkaramıyordu.
Parçayı sakladığı yer, künye zincirinin kopmuş ucuna yakın bir noktadaydı. Bu iki nesnenin yan yana gelmesi Morkos’a bir işaret gibi göründü. Serdar’ın adı, boynuna takıp taşıdığı metalden ayrılmış; geleceğe ait olduğunu sandığı parça ise kendi göğsünde kalmıştı. Bu, gerçek bir işaret değildi. Patlamanın bedenini savurması ve zinciri koparması, iki eşyanın birbirine yakın düşmesini açıklayabilirdi. Morkos bu açıklamayı düşünebilecek durumdaydı. Ama öteki yorum daha çok işine yarıyordu.
Serdar’ın adı gitmişti. Rolpa kalmıştı.
Bu denklem yalnızca Morkos’un zihninde vardı. Künye, Serdar’ın adıyla ilgili sahiplik hakkı vermiyordu; küçük parça da Rolpa’nın kim olduğu ya da ne olduğu hakkında kanıt sağlamıyordu. Morkos’un bunları birbirine bağlaması, dünyadaki nesnelerin ona gizli bir düzen sunduğu anlamına gelmiyordu. Yine de o anda, yerde yatarken, bu yanlış bağ onun ayağa kalkmasına yardım edebilirdi. Kendi hikâyesini kaybetmemek için bir başkasının niyetini yanlış okumaya hazırdı.
“Morkos!” diye seslendi uzaktaki adam. “Efendim, duyuyor musunuz?”
Morkos cevap vermek istedi. Boğazından yalnızca kuru bir hırıltı çıktı. Adam yine seslendi. Morkos bu kez nefesini topladı. “Duyuyorum,” diyebildi.
Sesi zayıf çıkmıştı. Adamın cevap vermeden önce duraksamasından bunu anladı. “Yerinizde kalın. Taşları kaldırıyoruz.”
“Hayır.”
Kelime ağzından beklediğinden sert çıktı. Göğsü sızladı. “Önce üstteki yükü bulun. Rastgele çekmeyin.”
“Anlaşıldı.”
Morkos sözünün duyulmuş olmasına tutundu. Henüz adamları üzerindeki gücü bitmemişti. Ama bunu sınamak için emir yağdırmayacaktı. Bir kişinin korku içindeyken doğru işi yapmasını beklemek başka, onları daha fazla tehlikeye atmak başkaydı. Kendi bedenini kıpırdatmadan önce taşların nereden destek aldığını anlamaları gerekiyordu. Bu ihtiyatı merhamet olarak adlandırmadı; sağ kalmak ve elindeki insanları korumak, hâlâ iktidarın parçasıydı.
Adamın sesi onu biraz olsun dünyaya bağlamıştı. Morkos, emri duyulduğu için değil, kendi sesinin hâlâ bir karşılık bulabildiği için rahatladı. Bu rahatlamayı hemen öfkeye çevirdi. Bir tiran, başkasına ihtiyaç duyduğunu fark ettiği anda bunu zayıflık sayardı. Oysa çevresindeki insanlar olmasa, taşların altından kendi başına çıkması mümkün olmayabilirdi. Bu gerçeği kabul etmek istemedi; adamlarının onu bulmuş olmasını kendi buyruğunun gücüyle açıkladı. Yardım, onun gözünde ancak kendisine bağlılığın başka bir biçimiyse değerliydi.
Künye zincirinin kopmuş ucu boynunun kenarını çiziyordu. Onu taşıdığı günlerde metalin ağırlığını neredeyse unutmuştu. Serdar’ın adını göğsünde tutmak, başkasının kimliğini elinden almak demekti; Morkos bunu bir ganimet gibi görmüştü. Şimdi zincir bedenine dolanmıştı ve künye taşın altında sıkışmıştı. Serdar’ın adı onun boynunda değil, yerdeydi. Bu görüntüyü görmeden kurdu; belki künye hâlâ göğsündeydi, belki tamamen kopup başka yere düşmüştü. Her iki halde de artık ona hükmetmiyordu. Morkos, boşalan yeri kendi adıyla doldurmak yerine yeni parçayı oraya yerleştirmeyi düşündü.
Bu düşüncesi bile nesnenin ne olduğunu bildiğini göstermiyordu. Parçanın ona ait olup olmadığını, Serdar’ın neden taşıdığını veya tuniğine nasıl düştüğünü bilmiyordu. Morkos’un elinde sahiplik kanıtı değil, gizli tuttuğu küçük bir eşya vardı. Fakat gizli olan her şey, onun gözünde bir gün başkasının eline geçme riski taşırdı. Bu yüzden parçayı açıkta göstermemek, önce kendine ait saymanın ilk adımı gibi geldi. Eşyanın kaynağını araştırmadan, onu kendi öyküsünün merkezine koymuştu.
Çevresindeki adamların aceleyle hareket etmemesi, Morkos’a hem güven hem kuşku verdi. Birinin dikkatsizce büyük taşı çekmesi, hepsinin üstüne yeni bir ağırlık indirebilirdi. Onları hızlandırmak için bağırabilirdi; fakat sesi zayıftı ve korkuları onu duymalarını garanti etmiyordu. Kendi yönetiminde buyruğun tonu, buyruğun içeriğinden daha etkili olmuştu. Şimdi bu dar aralıkta tonunu değil, söylediği şeyin işe yararlığını kullanması gerekiyordu. Bir an için kendini bir pazarlık masasında değil, taşların altında bulduğu için güldü. Gülüş öksürüğe dönüştü ve göğsü yeniden sızladı.
Bir meşalenin ışığı daha yaklaştı. Gölge, taşların üzerinde büyüyüp küçüldü. Morkos, adamlarının siluetini seçebildi. Biri kolunu alnına siper etmişti. Bir başkası elindeki mızrağı yere dayamış, çevresini dinliyordu. Sessiz Avcı’nın nerede olduğunu göremedi. Onun sesini de duymadı. Avcı yaralanmış olabilir, geriye çekilmiş olabilir ya da enkazın öte yanında kalmış olabilirdi. Morkos, yokluğu hemen ihanet saymadı. Her kayıp, bir komplonun kanıtı değildi.
Bu düşünce, kendi çevresindeki bağları yeniden gözden geçirmesine yol açtı. Adamları ona korkudan mı itaat ediyordu, alışkanlıktan mı, yoksa kendilerini onun düzeninde güvende hissettikleri için mi? Bunların hepsinin payı vardı. Korku hızlı sonuç verirdi, fakat kırılgandı. Bir adamın eline mızrak verdiğinde, yalnızca onun koluna hükmediyordun. Bir adamın borcunu tuttuğunda, evini, pazarını ve gelecek mevsim umudunu da tutuyordun. Morkos bunu önceden biliyordu. Şimdi elindeki parça, ona aynı düzenin daha büyük ve görünmez olabileceğini düşündürüyordu.
“Bilişim” kelimesinin anlamını hâlâ bilmiyordu. Sözcük, bildiği “bilgi”ye ve “iş”e benziyor olabilirdi. Belki de bunların hiçbirine benzemiyordu. Harflerin altındaki anlamı açacak anahtarı yoktu. Ama Morkos için bilmediği kelime, başkalarının bilgisini bir araya getirme fikrine dönüştü. Bu onun doğru çevirisi değildi. Bir işaretin ne anlama geldiğini öğrenmiyordu; kendi iktidar arzusunu onun üzerine yazıyordu.
Bu yanlışlık, onun için bir eksiklik gibi görünmüyordu. İnsanlar çoğu zaman anlamını bilmedikleri şeylerden korkardı. Morkos, korkuyu kendi lehine kullanmak istiyordu. Parçayı ortaya çıkarıp “Bilişim”in ne olduğunu sorsa, bilen biri onu küçümseyebilirdi. Oysa önce kelimeye kendi anlamını verirse, çevresindekiler onun tarifini dinlemek zorunda kalabilirdi. Bilgiyi yönetmek, bilgiyi gerçekten bilmekten farklıydı. Morkos bu farkı biliyordu; ama kendi kuracağı düzende, ikisini tek şeymiş gibi göstermek istiyordu.
“Taşın altına kolunuzu sokmayın,” dedi adamlarına. “Önce kenardaki küçük parçaları alın. Büyük olanı oynatmayın.”
Bu sözlerle yaralı yerini değil, çevresindeki tehlikeyi tarif etti. Adamlar yavaşça çalışmaya başladı. Taşlar tek tek kaldırılmadı; önce devrilme riski olanlar gözle izlendi, sonra geçiş sağlayacak küçük döküntüler kenara alındı. Morkos, her hareketi göremese de taşın sürtünmesinden ve adamlardan gelen kısa konuşmalardan ne yaptıklarını anladı. Onlara hızlanmaları için bağırmadı. Bir yanlış hamle, onu enkazın altında bırakabilirdi.
Bir süre sonra sağ tarafındaki baskı azaldı. Bir taş çekilmiş, omzunun üstünde kalan ağırlığın bir kısmı boşalmıştı. Morkos nefesini tuttu; taşın yeniden kaymasını bekledi. Kaymadı. “Şimdi?” diye sordu.
“Aralık açıldı. Başınızı koruyun.”
Morkos kolunu yüzüne çekti. Bir adam, önündeki gevşek parçayı aldı. Başka biri meşaleyi tuttu. Taşlar geri çekildikçe tünelin dumanlı kokusu ve tozlu havası daha çok yayıldı. Morkos, bacağının önünde bir boşluk açıldığını hissetti. Hareket edebileceği kadar yer vardı; ama dışarı çıkmak için önce dönmesi gerekiyordu. Sol omzu onu uyarıyordu. Morkos, ağrının karar vermesine izin vermedi; fakat onu yok saymadı da.
Önce dizini çekti. Sonra sağ kolunu kullanarak bedenini yana çevirdi. Yerde duran kırık zincir, kumaşına takıldı. Ucundaki künye taşların arasında kaldı. Morkos onu çıkarmak için elini uzattı; metalin bir kenarını buldu ama zincir bir çatlakta sıkışmıştı. Bir an için çekip koparmayı düşündü. Sonra vazgeçti. Künye ona ait değildi. Üzerinde Serdar’ın adı vardı. Onu boynunda taşıyarak başkasının adını kendi mülkü gibi göstermişti. Bu oyun, silahla beraber elinden alınmıştı.
“Onu bırak,” dedi kendi kendine.
Bir adam “Efendim?” diye sordu.
“Hiç. Bana kolunu ver.”
Adam elini uzattı. Morkos doğrudan kavramadı. Önce onun sağlam durduğunu gördü, sonra bileğinin üstünden tuttu. Böylece taşın dar aralığından çıkmaya çalıştı. Sol omuzda yükselen acı görüşünü kararttı. Bir an için yeniden yere düşeceğini sandı. Adamın desteğiyle ağırlığını sağ tarafa verdi. Nefesini birkaç kez kesik kesik bıraktıktan sonra başını ve gövdesini açıklığa çıkardı.
Tünelin dış kısmı, gördüğünden daha daralmıştı. Büyük taş kütleleri geçidin bir bölümünü kapatmış, aralarına toz ve küçük döküntü dolmuştu. Meşalelerden biri yanıyor, öteki sönmüş halde yerde duruyordu. Adamların yüzleri beyaz tozla kaplıydı. Kimse yarasını görmeye çalışmadan önce Morkos’un ayakta durup duramayacağını anlamak için bekliyordu. Bu bekleyişi fark etti. Onların gözünde hâlâ efendiydi; ama aynı zamanda devrilebilecek bir bedendi.
“Kaç kişi?” diye sordu.
“Burada beş kişi var,” dedi adam. “İki kişi geride kaldı. Seslerini alamıyoruz.”
“Ölüler mi?”
“Bilmiyoruz.”
Morkos başını salladı. “Bilmediğinizi söyleyin. Görmediğinizi ölüm diye anlatmayın.”
Bu kuralı başkalarına koyması, kendi düşüncelerinde her zaman uyguladığı anlamına gelmiyordu. Fakat şimdi adamlarına söylüyordu; çünkü bir söylenti, enkazdan daha hızlı yayılırdı. Kaybolan iki adamın durumu bilinmiyordu. Sessiz Avcı’nın nerede olduğu da. Morkos, henüz hiçbirini ölü veya hain ilan etmeyecekti.
Ayağa kalkmayı denedi. İlk denemede bacakları yükünü taşımadı. Bir adam kolunu tuttu; Morkos öfkeyle onu itti, sonra düşeceğini fark edince aynı kola yeniden tutundu. Bunun aşağılayıcı bir görüntü olduğunu biliyordu. Adamın bunu anlatmasını engelleyemezdi, ama gözlerinin önünde gücünü geri almaya çalışabilirdi. İkinci denemede dizleri titredi; üçüncüde duvara yaslanıp doğruldu.
Patlamanın olduğu yöne baktı. Kapı hattı artık seçilmiyordu. Yığılmış taşların ötesinde, daha derin bir karanlık vardı. Serdar ve diğerlerinin içeride kalıp kalmadığını bilmiyordu. Onların öldüğüne inanmak istiyordu; böylece yenilginin hesabı kapanabilirdi. Ama başka bir ihtimal de vardı: kapalı görünen geçidin diğer tarafında hâlâ hayattaydılar. Morkos bunu da bilmiyordu. Kendine “Hepsi öldü,” demedi. Bu cümle işe yarayabilirdi, ama doğru olmayabilirdi.
Serdar’ın silahı hâlâ onda değildi. Bu kaybın utancı, ayağa kalkınca geri geldi. Silahını bir yıldırım gibi göstermiş, onunla kalabalıkları susturmuş, başkalarının dikkatini kendi istediği yere çekmişti. O anlarda dünyayı elinin altında sanmıştı. Şimdi elinde yalnızca toz, ağrı ve tuniğinin içinde sakladığı küçük parça vardı. Ateşin gürültüsü kesilmişti; anlam arayışı sürüyordu.
Elini tunik kıvrımına götürdü. Parçayı çıkarıp ışığa tuttu. Adamları onun neye baktığını anlamaya çalıştı. Morkos yüzünü onlara göstermeden nesneyi avcunda çevirdi. Yüzeydeki toz hafifçe dağıldı. İki satır yine göründü: “ROLPA” ve “BİLİŞİM”. Üçüncü bir işaret, açıklama ya da onu çalıştıracak bir parça bulamadı. Nesne, ellerinde sessiz kaldı. Hiçbir ışık yanmadı, hiçbir kapak açılmadı, hiçbir ses çıkmadı.
Morkos, nesnenin ne olduğuna dair bir kanıt edinmemişti. Yine de yazıların düzenini, pürüzsüz yüzeyi ve Serdar’ın daha önce söylediğini sandığı Rolpa adını yan yana koydu. Bu, onun için doğrulama oldu. Aslında doğruladığı şey, yalnızca kendi inancına uygun düşen bir benzerlikti. Parçanın kimin cebinden düştüğünü görmemişti. Serdar’ın onu taşıdığını bilmiyordu. Nesnenin gelecekte üretildiğini, bir sistemle ilgili olduğunu veya zamanlar arasında bir işlev taşıdığını gösteren hiçbir veri yoktu.
Ama Morkos bu sınırları korumadı. “Serdar bana yalan söylemedi,” diye fısıldadı.
Bu kez sözlerini kendisi duydu. Onlara inandığını sandı. Serdar’ın suskunluğu, parçada gördüğü harfler, taşın içindeki patlama ve daha önce duyduğu belirsiz sesler bir araya gelmişti. Olanların hepsi aynı kaynaktan gelmiyordu; Morkos’un zihni onları aynı düzene yerleştiriyordu. Gerçek ile tahmin, birbirine değdikçe sınırlarını yitiriyordu.
Bu düzenin bir parçası olduğunu düşündüğü her şey, ona bir sonraki adımın yakında olduğunu söylüyordu. Oysa önünde ne bir harita ne de açılmış bir geçit vardı. Morkos’un bildiği, yalnızca bulunduğu yerdeki taşların çöktüğü, adamlarından bazılarının kayıp olduğu ve Serdar’ın tarafının artık görünmediğiydi. Elindeki nesne sessizdi. Onu çevirdiğinde hiçbir şey olmuyor, parmaklarını yüzeyinde gezdirdiğinde yeni bir işaret belirmiyordu. Bu sessizlik, nesnenin sıradan olabileceğini de düşündürmeliydi. Morkos bunu düşündü; sonra o ihtimali değersizleştirip yeniden cebine sakladı. Küçük parçayı hemen çözmesi gerekmiyordu. Önce onun hakkında başkalarının ne bildiğini öğrenmemesi gerekiyordu.
“Ne buldunuz?” diye sordu adamlardan biri.
Morkos eli kapalı şekilde ona döndü. “Bir iz.”
“Neyin izi?”
“Bunu henüz söylemeyeceğim.”
Adam başka bir soru sormadı. Morkos, bu susuşu itaat saydı. Oysa adamın yorgunluğu veya korkusu da onu susturmuş olabilirdi. Morkos kendi otoritesinin devam ettiğine inanmak istiyordu. Onu bir anda kaybetmiş olabileceği ihtimali, taşların çöküşünden daha zor taşınırdı.
Parçayı tekrar tuniğinin içine yerleştirdi. Artık ateş yoktu. Künye de boynunda değildi. Morkos, dışarıdan bakıldığında kaybettikleriyle küçülmüş görünüyordu. Fakat zihninde yeni bir hedef belirmişti. Nesnenin anlamını öğrenmek, yazıları başka birine okutmak, bu düzenin nerede başladığını bulmak istiyordu. Bu hedefin ne kadarının gerçek bir araştırma, ne kadarının kendi iktidarını yeniden kurma arzusu olduğunu ayırt etmedi.
“Rolpa bir silah değil,” dedi alçak sesle. “Bir ses de değil.”
Adamlarından biri onu duydu. “Öyleyse nedir?”
Morkos, karanlık geçide baktı. Cevabı bilmiyordu. Fakat bilmediğini itiraf etmek yerine, ona bir ad verdi.
“Kapıları birbirine bağlayan şey.”
Bu açıklama, parçanın üzerinde yazmıyordu. “Bilişim” kelimesinin anlamını da vermiyordu. Morkos’un kendi hükmetme arzusundan ürettiği bir yorumdu. Onu doğru yapan hiçbir kanıtı yoktu. Yine de cümlenin ardından adamlarının yüzünde beliren tereddüdü gördü. Tereddüt, bazen itaatten önce gelirdi. Morkos, onu kendi lehine kullanmayı biliyordu.
“Bilgiyle hükmetmek,” diye ekledi.
Bu da kelimenin anlamı değildi. Morkos, sözcüğün bilmediği taraflarını kendi bildiği yöntemlerle dolduruyordu: kimin konuşacağını seçmek, kimin ne duyduğunu belirlemek, haberi doğru zamanda ulaştırmak, borcu ve korkuyu aynı merkeze bağlamak. Bunları yapabilmek için geleceğin bir makinesine ihtiyaç duymuyordu. Kendi çağında zaten limanları, depoları, kayıtları, muhafızları ve borçları vardı. Nesne ona bir güç vermemişti. Yalnızca var olan gücünü daha büyük bir fikrin parçası sanmasına neden olmuştu.

Yeni saplantı
Bu yanılgı tehlikeliydi; çünkü onu tek bir silaha bağımlı olmaktan çıkarabilirdi. Morkos, ateşin sınırlı olduğunu anlamıştı. Mermi biter, namlu el değiştirir, ses kesilir. İnsanların korkusuysa doğru beslenirse uzun süre yaşayabilirdi. Bir ad, bir kayıt, bir borç ya da bir söylenti, sahibinden daha uzun yol alabilirdi. Morkos bunları “Bilişim”in kendisi sanmaya başlamıştı. Geleceği bilmiyordu; kendi eski yönetim anlayışını, geleceğe ait olduğunu sandığı kelimenin üstüne taşıyordu.
Bir adam, “Geçit kapandı,” dedi. “Öbür tarafı artık göremiyoruz.”
“Kapandığını mı gördün, yoksa karanlık mı?”
“Yalnızca karanlık.”
“Öyleyse kapandı demeyeceksin.”
Adam başını eğdi. Morkos’un bu kuralı Serdar’dan öğrendiğini söylemek istemezdi. Yine de kendi adamlarının bilmediği şeyi bildiğini iddia etmelerini engellemek zorundaydı. Bir hüküm, yanlış bilgiyle başlarsa tüm düzeni yanlış yere götürürdü. Bu düşüncenin kendisine de uygulanması gerektiği aklından geçmedi. Kendi yorumlarına istisna tanıyordu.
“Geri çekileceğiz,” dedi Morkos. “Önce yaşayanları bulacağız. Sonra buraya dönüp neyin kapandığını öğreneceğiz.”
“Serdar’ın peşine düşelim mi?”
Morkos, tuniğinin içindeki parçayı hissetti. “Şimdi değil.”
Bu karar korkudan ibaret değildi; ama korku da içindeydi. Serdar’ın elinde hâlâ silah vardı. Geçidin ardında ne olduğunu bilmiyorlardı. Taşlar yeniden oynayabilirdi. Morkos, adamlarını ikinci kez bilinmeyen bir çöküşe sürüklemek istemedi. Aynı zamanda elindeki parçayı kimseye göstermeden buradan çıkarmak istiyordu. İki amaç, aynı geri çekilme kararında birleşti.
Ayağını ileri attı. Sol omzundaki ağrı onu durdurdu. Bir adam destek olmak için uzandı; Morkos bu kez onu itmedi. “Beni kolumdan çekme. Sağ tarafımı tut,” dedi. Adam yerini değiştirdi. Morkos, karanlık geçitten uzaklaşırken her adımını tarttı. Düşmemek için duvara yaslandı. Arkasında kalan taş yığını, ona ait olan her şeyi yutmuş gibi görünüyordu: ateşi, adını taşıyan metali, adamlarının bir kısmını ve Serdar’la arasındaki açık yolu.
Ama küçük parça hâlâ yanındaydı.
Morkos, onun bir anahtar olduğunu sanıyordu. Bir ağa, bir sisteme, geleceğe açılan kapıya ait olduğunu düşünüyordu. Bunların hiçbiri doğru diye kanıtlanmamıştı. Parça yalnızca iki kelime taşıyordu; anlamı, kökeni ve işlevi bilinmiyordu. Morkos’un onu yanında götürmesi, onu anlamış olduğunu göstermiyordu. Yalnızca kendi kurduğu anlatıdan vazgeçmediğini gösteriyordu.
Tünelin öteki kıvrımında Sessiz Avcı’nın silueti belirdi. Ayağa kalkabiliyordu. Alnında toz, kolunda yüzeysel bir sıyrık vardı. Morkos onun yarasını sormadı; önce kaç kişinin geri döndüğünü öğrenmek istedi.
“Üç kişi bende,” dedi Avcı. “İkisi geride. Seslerini duymadık. Taşlar daha fazla oynarsa yaklaşamayız.”
“Şimdilik yaklaşmayacağız.”
Avcı, Morkos’un kapalı eline baktı. Morkos elini tunik kıvrımına çekti. “Bir şey buldun,” dedi Avcı.
“Evet.”
“Ne?”
“Henüz bilmiyorum.”
Avcı’nın gözleri bir an daraldı. Morkos, bu cevabı vererek ona gerçeği söylemişti; ama gerçeğin tamamını değil. Avcı’nın nesneye sahip olmadığını, yalnızca onun varlığını sezdiğini düşündü. Bu da kesin değildi. Sessiz Avcı, çoğu zaman gördüğünden fazlasını söylemezdi. Morkos onun sessizliğini çözmeye çalışmayı sonraya bıraktı.
“Geri dönüyoruz,” dedi. “Önce yaralıları ve kayıpları sayacağız. Kimse bu geçidin kapandığını söylemeyecek. Kimse Rolpa’nın konuştuğunu da söylemeyecek.”
Avcı, “Peki ne diyeceğiz?” diye sordu.
Morkos karanlık tünele baktı. “Taş çöktü. Biz çıktık. Gerisini ben söyleyene kadar bilmiyoruz.”
Bu emir, gerçeği korumak için miydi, yoksa anlatının denetimini elinde tutmak için mi? Morkos kendine sormadı. İkisi de olabilirdi. Adamlarının dili, ondan önce dağılıp başkalarının ağzında şekillenirse gücü daha da azalabilirdi. Önce sessizliği tutacak, sonra neyin söyleneceğine karar verecekti.
Bir meşale öne kaldırıldı. Işık, Morkos’un yüzündeki tozu ve gözlerinin altındaki karanlığı gösterdi. O artık silahı elinde tutan adam gibi görünmüyordu. Ayakta durmakta zorlanan, gömleği yırtılmış, yaralı bir tirandı. Adamlarının gözünde nasıl göründüğünü bilmiyordu. Yine de yürümeye başladı. Onlar da arkasından geldi.
Her adımda, tuniğinin içindeki küçük parça göğsüne hafifçe vuruyordu. Morkos o vuruşu bir nabız gibi algıladı. Nesne atım yapmıyordu; yalnızca yürürken bedenine çarpıyordu. Bu ayrımı bilmesi gerekirdi. Ama insan, kendi inancını besleyecek bir işaret arıyorsa en sıradan hareketi bile cevap sayabilir.
“Bilişim,” diye düşündü. “Bilgiyle hükmetmek.”
Kelimenin ne demek olduğunu hâlâ bilmiyordu. Buna rağmen, onu nasıl kullanmak istediğini biliyordu: başkalarının erişemediği bilgiyi elinde tutmak, haberi ve emri kimin duyacağını seçmek, insanların kendi korkularını onun anlattığı biçimde anlamasını sağlamak. Bu düşünce geleceğin teknolojisine dair bir bilgi değildi. Morkos’un eski iktidar alışkanlıklarının yeni bir adın içine sığınmasıydı.
Patlamanın ardından tünelde kalanlar, bu değişimi bir zafer gibi görmedi. Birkaç adam yaralıydı; ikisi kayıptı; geçit kapanmış görünüyordu; Serdar ve diğerlerinin akıbeti bilinmiyordu. Morkos’un kendisi de her adımda duvara dayanıyordu. Hiçbir şey onun lehine tamamlanmamıştı. Yine de zihnindeki yenilgi başka bir şeye dönüşüyordu. Silahın kaybı, ona ateşin sınırlı olduğunu düşündürmüştü. Künye zincirinin kopması, başkasının adını sahiplenmenin işe yaramadığını hatırlatmıştı. Cebindeki küçük parça ise onun önüne yanlış bir gelecek resmi koymuştu.
Morkos bu resme inanmayı seçti. İnancı nesnenin içinden çıkmamıştı; onun kendi hırsından doğmuştu. Ama Morkos için bir düşüncenin kökeni, onu kullanmaya başladığında önemini yitirirdi. Bir gün çevresindekilere “Rolpa” dediğinde, bunun ne olduğunu açıklamak zorunda kalmayabilirdi. “Bilişim” dediğinde, insanlar sözcüğün gerçek anlamını sormak yerine onun kurduğu düzene bakabilirdi. Bilmediği kelimeye kendi hükmünü yazmak, ilk kez silahı kaldırmaktan daha uzun vadeli görünüyordu.
Morkos, ateşi kaybettiği yerde sistemi bulduğunu sandı; gerçekte bulduğu, kendi iktidar arzusuna göre yorumladığı iki kelime ve onlardan kurduğu yeni bir saplantıydı.