İhanetin Simetrisi
Ertesi sabah mühürlü odanın kapısı açıldığında, taş rafın üzerindeki kumaşın kıvrımı değişmemişti. Kayıt cihazına benzeyen nesne aynı yerde, açılmadan ve onarılmadan duruyordu. Kimse onu eline almadı. Önceki gün duydukları kısa bölüm yeniden çalınmayacaktı; bunu üçü de daha kapıdan girmeden ayrı ayrı söylemişti.
Serdar, kapının yanında durup odanın içini taradı. Bir askerî harekâtın ardından alışkanlıkla çıkışları, kör noktaları ve zemindeki izleri sayardı. Şimdi aynı alışkanlığın onu yanlış bir kesinliğe götürmesine izin vermemesi gerekiyordu. Gördüğü şeyler basitti: duvar dibinde eski çizgiler, taş raf, kumaş ve küçük cihaz. Bunların hiçbiri kendi başına birinin oraya ne zaman girdiğini ya da ne yaptığını anlatmıyordu.
“Bugün yalnızca notları yan yana koyacağız,” dedi Aylin. “Cihaza dokunmayacağız. Birimiz istemezse burada kalmayız.”
Tarhun kapının eşiğinden içeri bir adım attı. “Ben de dinlemeyeceğim,” dedi. “Dünkü kararım değişmedi.”
“Dinleme yok,” diye karşılık verdi Serdar. “İstersen notları da görmeyebilirsin.”
Tarhun başını salladı. “Notları göreceğim. Ama kayıttaki adı bana aitmiş gibi yazmayın.”
Serdar, “Yazmayacağız,” dedi. Sözü hemen kâğıda geçirmedi. Önce Tarhun’un yüzüne baktı; ondan bir açıklama beklemedi. Sonra masaya üç ayrı yaprak koydu. Kâğıtların hiçbiri diğerinin üstüne gelmiyordu. Aylin kendi notunu, Serdar kendi notunu, Tarhun da kendisinin seçtiği kısa satırı bıraktı. Tarhun’un kâğıdında yalnızca “metalik sürtünme; kelime seçemedim” yazıyordu. İmza yoktu.
Odanın ortasındaki dar masayı taş duvara yaklaştırmadılar. Dünkü gibi nesneye en yakın noktayı seçmediler; kapıdan çıkmaları gerekirse yol açık kalmalıydı. Serdar bu ayrıntıyı fark edip kendine hatırlattı: güvenlik, birini belirli bir yerde tutmak değildi. Tarhun’un kapıya yakın durması da bir mesaj değil, kendi tercihiydi.
Aylin, “Önce her notu yazıldığı gibi okuyalım,” dedi. “Birbirimizin kelimelerini tamamlamadan.”
Serdar ilk yaprağı kendine çekti. Kayıttan hatırladığı parçaları, başlıklar halinde yazmıştı: “Serdar’a benzeyen ses”, “güvenme ifadesi”, “Yılmaz adı”, “metalik sürtünme”, “kesinti”. Her satırın yanına “dinleyişte duyulan” veya “benim yorumum” diye eklemişti. Sıralamayı kesin göstermemek için numara koymamıştı.
Aylin’in notunda aynı kelimelerin bir bölümü vardı; fakat diziliş başka türlüydü. O, adın sesini metalik tıkırtıdan önce hatırladığını yazmıştı. Serdar ise metalin cümlenin hemen ardından geldiğini düşünüyordu. Tarhun ikisinden de farklı olarak tek bir ritim çizmiş, kelimeleri seçemediğini belirtmişti. Üç kâğıt yan yana durduğunda, aynı kaydın üç ayrı kayda dönüştüğü görülüyordu.
“Bu fark, içimizden birinin yanlış söylediğini göstermez,” dedi Aylin. “Kısa ve bozuk bir parçayı aynı anda duymak, aynı sırayı hatırlayacağımız anlamına gelmiyor.”
“Birinin notu diğerini etkileyebilir,” dedi Serdar. “O yüzden bunları tek bir cümleye çevirmeyeceğiz.”
Tarhun gözünü kendi satırında tuttu. “Benim duymadığım kelimeleri, başkasının duyduğu diye benim yanıma yazmayın.”
“Yazmayacağız,” dedi Aylin. “Senin notun burada kalacak, ama ortak sonuç sayılmayacak.”
Serdar, masanın temiz bir kenarına iki sütun çizdi. Sol başlığa “2005’e ilişkin önceki anlatılar”, sağa “Tralleis’teki dinleme” yazdı. “İki olayın aynı olduğunu söylemiyorum,” dedi. “Sadece benzer görünen parçaları ayırmak istiyorum. Bir sütundaki bir satır, ötekinin kanıtı olmayacak.”

İki sütun, tek belirsizlik
2005 başlığının altına önce “halatın gerilimi değişmiş olabilir” yazdı. Sonra kalemini durdurdu. Bunu o gece görmüş değildi; önceki anlatılardan ve belleğinde kalan parçalardan çıkarıyordu. “Olabilir” kelimesinin altını çizdi, yanına “kaynak: önceki tanıklıklar; burada yeniden doğrulanmadı” notunu düştü.
Bir sonraki satırda Selçuk’un “ipte biri var” sözünü anımsıyordu. Sözü tam olarak nerede ve hangi sırayla duyduğunu kendi zihninde bile ayıramadı. Telsiz parazitinin içine karışmış bir cümle miydi, sonradan anlatılan bir uyarı mıydı, yoksa birkaç anının üst üste binmesi mi? Serdar satırın yanına “Selçuk’a atfedilen söz; bağlam ve zaman ayrıca teyit edilmeli” yazdı.
“O cümleyi söylediğini biliyor muyuz?” diye sordu Aylin.
“Ben, daha önce böyle aktarıldığını hatırlıyorum,” dedi Serdar. “Bu, aynı şey değil.”
“O zaman başlığa ‘Selçuk söyledi’ diye geçmeyeceğiz,” dedi Aylin. “Şimdilik ‘önceki anlatıda Selçuk’a atfediliyor’.”
Serdar düzeltmeyi yaptı. Kağıt üzerindeki küçük değişiklik, geçmişi daha az ürkütücü kılmadı. Yalnızca hangi bilginin kimin belleğinden geldiğini görünür yaptı. Yıllar önceki olayların izini bugünün kuşkusuyla yeniden çizmek kolaydı; çizgi bir kez tamamlandığında, insan başlangıçta yalnızca birkaç nokta olduğunu unutuyordu.
2005 sütununa “kayıt bozuldu” yazmak üzereyken yine durdu. Hangi kayıt? Hangi cihaz? Bozulmanın ne zaman başladığı biliniyor muydu? Serdar soruları kâğıdın kenarına ekledi. “Kayıt bozuldu” ifadesi, sanki biri bilerek müdahale etmiş gibi okunabilirdi. Onu “telsiz hattında ve/veya kayıtta parazit anlatısı var; teknik neden belirsiz” biçiminde değiştirdi.
Aylin, “Bir bozulma yaşanmış olması, birinin onu oluşturduğu anlamına gelmiyor,” dedi. “İşaretin nerede başladığını bilmiyorsak, yapan eli de bilmiyoruz.”
Serdar başını salladı. Gördüğü her kopukluğu müdahale sayan meslekî refleksi bu kez işe yaramıyordu. Bir kaydın eksilmesi, bir hattın cızırdaması ya da bir ipin yük değiştirmesi elbette soru doğurabilirdi. Fakat sorunun kendisi, cevabı içermezdi.
Bu ayrımın kâğıt üzerinde kolay, zihninde zor olduğunu fark etti. Operasyon sırasında bir halatın gerilimi değiştiğinde önce ağırlığı, düğümü, zemini ve tutan elleri kontrol ederdi. Bir ses kesildiğinde hattı, pili, cihazı ve çevredeki paraziti incelerdi. Bunlar yıllarca onu ayakta tutmuş yöntemlerdi. Fakat şimdi elinde halatın kendisi yoktu; o geceki telsiz de önünde değildi. Kalan şey, farklı zamanlarda anlatılmış cümleler ve bugünkü odada duydukları birkaç saniyelik kayıttı. Eski yöntemini uygulamak istiyorsa önce verinin sınırını kabul etmeliydi. Yoksa zihnindeki boşluğu, tecrübesini kullanarak doldurur; sonra doldurduğu yeri ilk günden beri oradaymış gibi hatırlardı.
“İz sürmekle hikâye kurmak arasındaki çizgi nerede?” diye sordu.
Aylin cevap vermeden önce iki sütunun başlıklarına baktı. “İz sürerken her cümlenin kaynağını sorarsın,” dedi. “Hikâye kurarken, kaynakları unutur ve parçaları birbirine dikişlersin. İkisi de gerekli olabilir. Ama hangisini yaptığımızı karıştırırsak, yorumumuzu bulgu diye sunarız.”
Serdar bu cevabı not etmedi. Bir cümleyi güzel bulduğu için ortak kayda geçirmek, onu kural hâline getirmezdi. Yalnızca düşüncenin sahibini ve bağlamını daha sonra hatırlatabilirdi. “Bunu benim için söyle,” dedi. “Dosya için değil.” Aylin kısa bir baş hareketiyle kabul etti. Odanın içindeki konuşmanın her parçası belgeye dönüşmek zorunda değildi.
Tralleis sütununa geçince ilk satıra “kısa dinlemede duyulan kesinti” yazdı. Bu kez de “kesinti” kelimesinin iki anlamı vardı: cihazın sesinin kesilmesi ve anlatının içindeki bir parçanın eksik görünmesi. Aylin, bunların aynı şey olarak yazılmamasını istedi. Biri dinleyişte duyulan teknik bir olaydı; öteki, kayıt içeriğinin nasıl oluştuğuna dair henüz doğrulanmamış yorumdu.
Serdar satırı ikiye böldü: “Oynatma sırasında ses kısa süre kesildi” ve “kayıt içeriğinde eksik veya düzenlenmiş bölüm bulunup bulunmadığı bilinmiyor.” İkincinin yanına soru işareti koydu. Kimsenin cihazı açıp incelemediğini, bandın yapısını bilmediklerini ve kaynağı doğrulanmış bir kopyalarının bulunmadığını da altına ekledi.
“Bizi buraya getiren şey, tam da bilmediğimiz kısım,” dedi Serdar. “Ama boşluğu birinin doldurmasını isteyemeyiz.”
“Boşluk bize birinin sakladığını gösterebilir,” dedi Aylin. “Ama kimin sakladığını göstermez.”
Bu cümle Serdar’ın zihninde kaldı. Önceki gün kaydın içindeki ses ona kendi sesini düşündürmüştü. O sese ait olabilecek bir suçlamayı duymak, onu savunmaya itmişti. Bu sabahsa başka bir tehlike vardı: kendini temize çıkarmak için kaydı baştan sona bir komplonun ürünü saymak. Her iki tepki de aynı aceleye dayanıyordu; biri onu suçlu ilan ediyor, diğeri bütün şüpheyi görünmez bir düşmana aktarıyordu.
“Kaydın bize gerçeği verdiğini söyleyemeyiz,” dedi Aylin. “Ama neyin görünür, neyin görünmez bırakıldığını sorabiliriz. Kimin neyi saklamak istediğini de ancak ihtimal olarak konuşabiliriz.”
Bir kaydın eksikliği bazen birinin seçimini gösterirdi: hangi parçayı saklamış, hangisini bırakmış, nerede susturmuş? Fakat bunu söyleyebilmek için önce eksikliğin kasıtlı olduğunu bilmek gerekirdi. Bu nesnede bant kopmuş muydu, ses mekanik bir arızayla mı kesilmişti, içerik baştan mı kısa tutulmuştu, yoksa dinledikleri bölüm daha büyük bir bütünün yalnızca küçük bir parçası mıydı? Hiçbiri cevaplanmış değildi. Aylin, “saklamak” fiilini kullanırken bile bunun kayıt hazırlayan bir kişinin niyetine ilişkin olası bir açıklama olduğunu özellikle vurguladı. Yıpranmış bir cihaz da boşluk bırakabilirdi; kötü koşullarda saklanmış bir kayıt da. İnsan niyeti, her bozulmanın arkasına yerleştirilemezdi.
Serdar’ın elinde bir cevap olmadan bu ihtimali telaffuz etmesi, kendi sesinden duyduğu korkuyu daha geniş bir düşmana taşıma tehlikesi barındırıyordu. Gelecekteki bir sistem fikri, her soruyu tek bir büyük plana bağlayan rahat bir çerçeve sunuyordu. Kayıttaki sıra neden bozuktu? Gelecekten biri müdahale etmişti. Metal neden duyulmuştu? Biri özellikle anahtar sesini bırakmıştı. 2005’te telsiz neden parazit yaptı? Morkos’un düzeneği zamanda yankı oluşturmuştu. Bu açıklamalar birbiriyle uyumlu gibi görünebilirdi; ama uyum, doğrulukla aynı şey değildi.
Serdar cümleyi, doğrudan kanıt gibi görünmesin diye tırnak içine aldı ve altına “Aylin’in yorumu; kayıt içeriğiyle doğrulanmadı” yazdı. Aylin gülümsedi, fakat sözünün kayda geçirilme biçimi için değil; Serdar’ın kendi cümlesini de aynı ölçüde sorgulamasına razı olduğu için.
İki sütunun arasında bir boşluk bıraktılar. Serdar bu boşluğu “bağlantı” diye adlandırmayı düşündü, sonra vazgeçti. Henüz aralarında bağlantı yoktu; yalnızca karşılaştırma isteği vardı. Üç benzerlik sayabiliyorlardı: bir sesin bozulması, metalik bir sesin belirli anlarda belirmesi ve bir emir ya da güven ilişkisi çevresinde oluşan belirsizlik. Bunların her biri başka nedenlerle ortaya çıkmış olabilirdi.
“Aynı ihanet iki tarafta da aynı şekli bırakıyor,” dedi Aylin. Sözleri bir hüküm gibi değil, ağzında tarttığı bir düşünce gibi çıktı. Sonra hemen ekledi: “Ya da biz, bir tarafta yaşadığımız şeyi ötekine benzetiyoruz. Bunu ayıracak veri yok.”
Serdar bir süre iki sütuna baktı. “Simetri,” dedi sonunda. “Şimdilik olayların değil, şüphe biçiminin simetrisi.”
Tarhun kapının yanından masaya yaklaştı. “Simetri, iki tarafın da aynı kişi tarafından yapıldığı demek değil,” dedi.
“Değil,” diye onayladı Serdar. “Aynı sonucu doğurması bile tek başına aynı nedeni kanıtlamaz.”
Tarhun’un bakışı “Tralleis” sütunundaki “Yılmaz adı” satırına indi. Serdar oraya “kayıtta duyulan isim; kime ait olduğu bilinmiyor” yazmıştı. Tarhun, satırın altına kendi eliyle ekleme yapıp yapamayacağını sordu.
Serdar kalemi ona uzatmadı; önce kâğıdı çevirdi. “İstersen yeni bir satır açabilirsin. İstemiyorsan da gerek yok.”
Tarhun kendi kâğıdını aldı ve ayrı bir yaprağın üstüne “Benim seçtiğim ad Tarhun” yazdı. Altına “Kayıttaki ‘Yılmaz’ sözcüğünü kendime ait bir kimlik beyanı saymıyorum” diye ekledi. Son cümleyi yazarken kalemi bastırmadı. Sonra kâğıdı ortak sütunların yanına değil, kendi notunun üzerine koydu.
“Bu benim beyanım,” dedi. “Kanıt değil. Siz de onu kanıt gibi kullanmayın.”
“Kullanmayacağız,” dedi Aylin. “Adını da değiştirmeyeceğiz.”
Serdar, protokol sayfasında açtığı “isim” satırına yalnızca “Tarhun’un tercih ettiği ad: Tarhun” yazdı. Kaydın içindeki adı ayrı bir satırda, “kaynağı ve gönderimi belirsiz” olarak bıraktı. İki sözcük yan yana görünse de aralarına eşittir işareti koymadı. Bu küçük işaretin eksikliği, odadaki en önemli açıklamaydı.

Eşittir işareti koymadan
“Anahtar sesi,” dedi Serdar. “Kayıt içinde bir metalik sürtünme duyduk. Aylin bunu kişisel olarak anahtara benzetti. Ben de dünkü bölümde anahtar olabileceğini düşündüm. Ama bunu Tarhun’un anahtarına, onun eline ya da geçmişine bağlayacak bir şey yok.”
Tarhun, “Elimde bir anahtar olması bile bunu değiştirmez,” dedi.
“Evet,” dedi Serdar. “Bir eşya, bir sesin kaynağını kendi kendine tanımlamaz.”
Tarhun kısa bir sessizlikten sonra belindeki deri kılıfa baktı. Parmakları bir an orada durdu, fakat kılıfı açmadı. “Anahtarım bende,” dedi. “Bugün çıkarmayacağım. Karşılaştırma yapmayacağız. Bunu da kendi isteğimle söylüyorum.”
Serdar “neden?” diye sormadı. Aylin de onun elini izlemeyi sürdürmedi. Tarhun kılıfın ağzını kapalı tuttu ve masadan bir adım geri çekildi. O an herhangi bir nesne gösterilmedi; yeni bir iz, ses ya da ölçüm elde edilmedi.
“Anahtar sende kalır çünkü senin eşyan,” dedi Serdar. “Şüpheyi taşımak zorunda olduğun için değil.”
Tarhun’un yüzündeki sertlik azalmadı, ama omuzları bir parmak kadar gevşedi. “Bunu sonra unutmayın,” dedi.
“Not edeceğim,” dedi Serdar. “Ama senden imza istemeyeceğim.”
2005 sütununa döndüler. Serdar, Selçuk’un duyduğu parazit ile Morkos’un daha sonra odasında kurduğu düzeneği aynı kaynağa bağlamaya çalışmadıklarını özellikle yazdı. Morkos’un kendi kendine söylediği sözler, bir aktarımın karşı tarafa ulaştığının kanıtı değildi. 2005’te herhangi bir askerin onu duyduğunu, bir emrin değiştiğini ya da Selçuk’un cevap verdiğini bilmiyorlardı.
“Morkos’un bir ses taklidi kurmaya çalıştığını biliyoruz,” dedi Aylin. “Ama bu, onun sesi zamandan geçirdiğini bildiğimiz anlamına gelmiyor.”
Serdar, “Kendi odasındaki gürültüyü bir emir gibi yorumlamış olabilir,” diye ekledi. “Bu da onun niyeti hakkında bir şey söyleyebilir; sonuç aldığı hakkında değil.”
Tarhun, “O hâlde simetri dediğimiz şey üç ayrı düzeyde duruyor,” dedi. “Bir: iki zamanda anlatılan bazı benzer sesler. İki: o seslerin etrafında oluşan güven sorusu. Üç: bütün bunları bir kişinin yaptığına dair elimizde olmayan cevap.”
Serdar ona baktı. “Bu ayrımı ben yazmalıydım.”
“Yazabilirsin,” dedi Tarhun. “Ama benim cümlem diye değil.”
Serdar kendi kâğıdına aynı fikri kendi sözleriyle geçirdi. Tarhun’un adını eklemedi. Onun konuşmasını kayıtlara almak, rızası olmadan her söylediğini ortak kanıt yapmak demek değildi.
Sütunların altına üç olasılık yazdılar. Birincisi: Yılmaz adıyla ilişkilendirilen bir alet gerçekten kullanılmış olabilir; fakat onu kimin kullandığı, hangi alet olduğu ve kayıttaki sesin gerçekten anahtardan gelip gelmediği bilinmiyordu. İkincisi: Serdar’a benzeyen ses gerçek bir konuşmayı taşıyor, fakat kesilmiş, sırası değiştirilmiş ya da başka bir sesle taklit edilmiş olabilirdi. Üçüncüsü: kayıt, bugünkü dinleyişin kavrayamadığı başka bir zaman veya sistem tarafından değiştirilmiş olabilirdi. Bu son ihtimalin adı yoktu; Rolpa hattı, Morkos’un soyundan biri veya başka bir gelecek varsayımı kâğıda sonuç gibi yazılmadı.
Serdar üçüncü satıra “kanıt yok; düşünce deneyi” ibaresini ekledi. Bu olasılığın hikâyeyi büyütmesi, onun doğru olduğu anlamına gelmiyordu. Gelecekteki bir elin kayda ulaşmış olması, bugünkü kanıtlarla gösterilemezdi. Üstelik bir gelecek müdahalesi varsayımı, geçmişteki her belirsizliğe aynı açıklamayı vermeye başladığında, sınanamaz bir masala dönüşebilirdi.
Olasılıkların yanına güven derecesi yazmadılar. Sayı vermek, ellerinde olmayan ölçümü varmış gibi gösterecekti. Bunun yerine her birinin hangi soruya cevap vermediğini eklediler. Alet kullanılmışsa, kullananın kim olduğu hâlâ bilinmiyordu. Ses gerçek bir konuşmaysa, hangi sırada ve hangi bağlamda söylendiği bilinmiyordu. Gelecekten müdahale varsa, bunu kimin ve nasıl yaptığına dair hiçbir iz yoktu. “Bilinmiyor” kelimesi sayfada tekrarlandıkça, Serdar bunun bir yenilgi olmadığını anladı. Bir soruşturma bazen işe yarayan ilk cümleyi değil, işe yaramayacak ilk varsayımı bulmakla başlardı.
“Bunları üç ihtimal diye adlandırmak bile eksik bir listeyi tamamlanmış gibi gösterebilir,” dedi Aylin. “Başka açıklamalar da olabilir.”
Serdar listenin üstüne “şimdilik düşünülenler; tüketici liste değildir” yazdı. O, bir olay yerinde ilk üç açıklamayı sıralayıp sonra dördüncü bir olasılık çıktığında şaşırmamayı öğrenmişti. Buradaysa dördüncü olasılıklar için sınırsız alan vardı: yankı, yanlış hatırlama, zaman farkı, hasar, kasıt, tesadüf, farklı bir cihaz, bilmedikleri bir kişi. Listeyi tamamlamaya çalışmak, araştırmanın ilerlediğini değil, korkunun yeni biçimler bulduğunu gösterebilirdi.
Tarhun, “Bunların arasında benim geçmişimi açıklayan bir cevap aramayın,” dedi. “Benim hatırlamadığım şeyi, ihtimallerden biri diye seçmeniz de onu bana ait yapmaz.”
Serdar, “Haklısın,” dedi. “Bu liste kaydın nasıl oluşmuş olabileceğine ilişkin. Senin kim olduğunu açıklamıyor.”
Aylin, “Bir ihtimalin ürkütücü olması, onu daha güçlü yapmaz,” dedi.
“Ya da daha zayıf,” dedi Serdar. “Sadece dikkat çekici yapar.”
Masadaki olasılıklar bir karar üretmedi. Yılmaz adının kime ait olduğunu, Serdar’a benzeyen sesi kimin çıkardığını, metalik sürtünmenin hangi nesneden geldiğini bilmiyorlardı. 2005’teki halatın yükü gerçekten değişmiş miydi, bu değişim ne zaman olmuştu, Selçuk’un sözleri hangi kaynağa dayanıyordu? Bunlar da açık kalmıştı. Dışarıdan yeni bir cevap gelmedi; telsiz suskundu, kapının öte yanında koridorun gündelik sesleri duyuluyordu.
Aylin, bu soruların bir kısmının ancak başka kaynaklara başvurarak araştırılabileceğini söyledi. Fakat bugün kimseyi çağırmayacak, yeni bir tanık varmış gibi davranmayacaklardı. Selçuk’a ait olduğu söylenen bir cümle varsa, bir gün onun nerede kaydedildiği ve kimden duyulduğu sorulabilirdi. 2005’e ait bir rapor varsa, tarih ve bağlamı kontrol edilebilirdi. Ama ellerinde şu anda ne rapor ne de doğrudan tanık vardı. Serdar, olası bir araştırma adımını yapılmış gibi kâğıda yazmamak için “ileride sorulabilecek” başlığı açtı. Altında yalnızca sorular kaldı.
Tarhun bu listeye bakmadı. Kendisine yöneltilmemiş soruların da üstüne bırakılmasından çekiniyordu. Aylin bunu sezmiş olmalıydı; “Bu araştırma sende anı aramayacak,” dedi. “Kaydın kaynaklarını ve zamanını anlamaya çalışacağız. Senin belleğin, bizim boşluk doldurma aracımız değil.”
“Bunu söylemeniz yetmez,” dedi Tarhun. “Yaptığınız şeyin de bunu göstermesi gerekir.”
“Haklısın,” dedi Aylin. “O yüzden bugün senden hiçbir hatıra istemiyoruz.”
Serdar, notlarının altına küçük bir çizgi çekti. Bu cümle Tarhun’u ikna etmiş olmayabilirdi; onun ikna olmasını beklemek de Serdar’ın hakkı değildi. Güveni talep edemezdi. Yalnızca sonraki adımlarını sınırları çiğnemeyecek biçimde seçebilirdi.
Serdar, elindeki kalemi masaya bıraktı. “Şimdi ne yapmayacağımızı da yazalım,” dedi. “Nesneyi açmayacağız. Bugün yeniden dinlemeyeceğiz. Kapı ya da kilit üzerinde deneme yapmayacağız. Tarhun’un belleğini sınamayacağız. Morkos’un denemesini başarılı aktarım saymayacağız.”
Aylin başını salladı. “Bir de kimsenin kişisel anısını ortak kaydın parçası saymayacağız. Bir kişi anlatmak isterse, önce neyin kayda geçeceğini soracağız.”
Tarhun, “Ve bana Yılmaz diye hitap etmeyeceksiniz,” dedi.
“Etmeyeceğiz,” dedi Serdar.
Üçü sırayla sayfaların başlıklarını kontrol etti. Aylin’in metal sesiyle ilgili çağrışımı “kişisel izlenim” olarak kaldı. Serdar’ın kendi sesini tanıdığını sanması “öznel algı” olarak yazıldı. Tarhun’un kısa notu yalnızca onun izniyle sayfada duruyordu. Cihazın yeri, kapı yanındaki düz taş raf ve kumaşın üstü olarak çizildi; çizim nesnenin geçmişteki konumunu değil, bugünkü yerini gösterecekti.
Aylin çizimin yanına “konumun öncesi bilinmiyor” notunu koydu. Serdar, “kayıt cihazı” kelimelerinin yanına da “cihaza benzeyen nesne” diye düzeltme yaptı. Her düzenleme, onları bir hakikate yaklaştırmaktan çok, yanlış bir iddianın dosyaya sızmasını önlüyordu.
Bir süre konuşmadılar. Serdar’ın aklında, iki sütunu birleştiren çizgi hâlâ duruyordu. Bir tarafta halat ve komuta zinciri, öte tarafta taş raf ve kayıt. Bunları aynı desene yerleştirmek kolaydı. İnsanın zihni eksik parçaları kapatmayı severdi; özellikle de tehlike bir biçime kavuşsun istendiğinde. Fakat benzerlik, birinin diğerini düzenlediğini ispatlamıyordu.
“Belki iki zamana aynı el iz bırakmıştır,” dedi Serdar. “Belki de biz, bugünkü korkuyu eski olayın üzerine koyuyoruz.”
Aylin, “İki ihtimal de kâğıtta kalabilir,” dedi. “Ama hiçbirini emir gibi uygulamayız.”
Serdar kendi sözünü duyunca, bunun ne kadar kolay yanlış anlaşılabileceğini fark etti. “Aynı el” derken tek bir failden söz etmiş gibi görünüyordu. Oysa kastettiği, aynı tür müdahalenin iki ayrı anlatıda belirmiş olma ihtimaliydi. Hemen düzeltti: “Bir kişi demek istemiyorum. Aynı düzenek, benzer bir yöntem ya da yalnızca benzer bir sonuç da olabilir. Hatta benzetme bizim zihnimizde kurulmuş olabilir.”
“Düzeltme de notta kalsın,” dedi Aylin. “İlk söylediğin cümle daha çarpıcıydı. Ama çarpıcılık, onu daha doğru yapmıyor.”
Tarhun bu kez onlara döndü. “Beni suçlamadan da şüpheyi koruyabilirsiniz,” dedi. “Ama şüpheyi kimin taşıdığına karar vermeyin.”
Serdar’ın aklında “nöbet” sözcüğü belirdi. Önceki taslakta bu sözcük, Tarhun’a yüklenen bir görev gibi duruyordu: anahtarı elinde tut, masumiyetini hatırlayana kadar kendini kanıtla. Bu, sadakat gibi anlatılsa bile suçsuzluğu ispat etme yükünü onun omzuna bırakırdı. Serdar o fikri kullanmayacaktı. Tarhun’un eşyası, Tarhun’un sorumluluğu değildi; kaydın belirsizliği de onun nöbeti olamazdı.
“Bu sorunun nöbetini sana vermeyeceğiz,” dedi Serdar. “Benim sesimle ilgili şüphe varsa onu ben de taşıyacağım. Aylin’in çağrışımı ona ait. Kayıttaki adı senin kimliğin değil. Hiçbirimiz tek başımıza kanıt olmayacağız.”
Tarhun hemen cevap vermedi. Sonra, “Bu bir aklama değil,” dedi.
“Hayır,” dedi Serdar. “Bir suçlama da değil.”
Tarhun kapıya doğru döndü. “Ben bu odada daha fazla kalmak istemiyorum.”
Serdar sayfaları toparlamadı. “Çıkabiliriz.”
Önce Tarhun çıktı. Aylin ardından geldi. Serdar son olarak kapının eşiğinde durup kumaşın üstündeki nesneye baktı. Elini uzatmadı. Cihazın ekranı sönüktü. İçeriden bir ses, nefes ya da cızırtı gelmedi. Sessizliği yeni bir işaret saymadı.
Şifa evine döndüklerinde Damon’un durumu kontrol edildi. Bakım devam ediyordu; iyileşme ya da kötüleşme hakkında kesin konuşmak için erkendi. Saba ile Eleni kendi işlerine döndüler. Kimse onlara mühürlü odada bekçilik, Morkos’u izleme veya kaydı araştırma görevi vermedi. O gün üçlü arasında yeni bir dinleme yapılmadı.
Serdar, akşam ortak çalışma notunu son kez okudu. Sayfanın üstünde “ihanet” sözcüğü vardı, fakat altındaki maddelerin hiçbiri bir hain adı vermiyordu. O sözcüğün bu kadar kolay kullanılmasından rahatsız oldu. İhanet, bir kişinin bilerek yaptığı eylemi anlatıyordu; ellerindeyse kimin ne yaptığı değil, kimin neyi duymuş olabileceğine dair parçalar vardı.
Başlığı silmedi. Yanına bir soru ekledi: “Benzer iz, aynı fail midir?” Cevap bölümünü boş bıraktı.
Aylin sayfaya baktı. “İhanetin yüzünü bulamadık,” dedi.
“Belki henüz yüz yok,” dedi Serdar. “Belki yalnızca iki anlatıda aynı yere düşen bir gölge var.”
Tarhun, kendi adının yazdığı satırın üstünü kontrol etti. Adı doğruydu. Kayıttaki sözcük başka satırdaydı ve yanında “gönderimi belirsiz” yazıyordu. Kâğıdı kendine çekmedi; sadece yerinde bıraktı.
“Bunu böyle tutun,” dedi. “Benim kim olduğumu kayıttan çıkarmaya çalışmayın.”
Serdar, “Tamam,” dedi. “Kayıt, adını senden alamaz.”
O sözün ardından bir güven yemini etmedi. Yeminler, doğrulanmamış şeyleri bir anda doğruya çevirmiyordu. Bunun yerine protokoldeki son maddeyi yazdı: “Her yeni inceleme için yeniden ve ayrı rıza alınır; benzerlik, kimlik veya suç kanıtı sayılmaz.”
Üç ayrı yaprak dosyaya girdi. Birleşik anlatı oluşturulmadı. Cihaz kapı yanındaki taş rafta kaldı; ne açıldı ne oynatıldı. Tarhun’un anahtarı kendi kılıfında kaldı; kimse onu görmedi, almadı veya kayda bağlamadı. Morkos’un düzeneğinden yeni bir aktarım gelmedi. 2005 tarafında kimsenin ne duyduğunu bilmiyorlardı.
Serdar dosyanın kapağına elini koydu, ama kapatmadı. 2005’te halat, telsiz ve bir komutanın sesi etrafında şekillenen korkuyla Tralleis’te duydukları metalik sürtünme ve belirsiz isim arasında bir benzerlik kurulabilirdi. Belki de insanlar tehlike karşısında aynı tür işaretlere tutunuyordu. Şimdilik ikisini birbirine bağlayan bir kanıt yoktu.
Simetriyi sonuç değil, soru olarak bıraktı. İhanetin yüzü görünmüyor; yalnızca farklı kaynaklardan gelen iki anlatıda birbirine benzeyen izler duruyordu. Onları birleştirmek için gereken bilgi henüz ellerinde değildi.
Serdar, notların kapağını kapatmadan önce Tarhun’a bir kez daha baktı. “Bunu birlikte taşıyacağız,” demek istedi; fakat bu sözün bile Tarhun’a yeni bir yük gibi gelebileceğini düşündü. Birlikte taşımak, onun adına karar vermek veya onu araştırmanın merkezine koymak değildi. “Bu dosyada senin adına karar vermeyeceğiz,” dedi. “Bir gün bir şey anlatmak istersen, önce onu nasıl kullanacağımızı soracağız.”
Tarhun başını hafifçe eğdi. “Bugün anlatacak bir şeyim yok.”
“Biliyorum.”
“Bilmiyorsun,” dedi Tarhun. “Sadece sormuyorsun.”
Serdar bu düzeltmeyi kabul etti. “Evet. Sadece sormuyorum.” Aylin, aralarındaki kısa sessizliği doldurmadı. Bazen bir sınırı doğru adlandırmanın, onu teselli etmeye çalışmaktan daha saygılı olduğunu biliyordu.
Kapının dışına çıktıklarında Aylin, kâğıtların düzenini bozmadı. Her yaprağın hangi dinleyişe ait olduğu üst köşede yazılıydı. Serdar, onları dosyaya kaldırmadan önce saat ve yer bilgisi ekledi; takvim gününü değil, “ikinci dinlemeden sonraki sabah” ifadesini kullandı. Günün tarihini yanlış yazmaktan ya da sıralamayı olduğundan kesin göstermekten kaçındı. Tarhun’un kendi beyanı ayrı zarfa konmadı; fakat ortak yorumlardan da ayrı kaldı. Rızası olmadan kişisel dosyaya çevrilmesine gerek yoktu.
Son bir kez odanın içine baktılar. Kumaşın üstündeki cihaz benzeri nesne hâlâ kapı yanındaki taş raftaydı. Kayıt dinlenmedi, tuşlara dokunulmadı, nesnenin çevresinde yeni bir ölçüm alınmadı. Kapı kapanırken çıkan sıradan metal sürtünme, kayıttaki sesle karşılaştırılmadı. Aylin’in anahtar çağrışımı orada, kendi belleğine ait bir iz olarak kaldı; taş odanın sesi onu doğrulamıyor ya da çürütmüyordu.
Serdar için simetri artık çözülmüş bir şema değildi. İki sütun arasında çizgi yoktu; yalnızca dikkatle korunmuş bir aralık vardı. Bir gün başka bir tanıklık, sağlam bir kayıt ya da nesnenin kaynağına dair bağımsız bir bilgi bu aralığı daraltabilirdi. O gün gelene kadar, boşluk cevap gibi gösterilmeyecekti.
Bu karar, tehlikenin ortadan kalktığı anlamına gelmiyordu. Kayıttaki suçlama hâlâ oradaydı; yalnızca onu kimin söylediği ve ne zaman söylendiği bilinmiyordu. Şüphe devam edecek, fakat hiçbirinin adı şimdiden hükme dönüşmeyecekti.