Morkos’un Radyo Tiyatrosu
Morkos’un köşkünde gece, dışarıdaki Tralleis gecesine benzemiyordu. Şehrin üstünde şafak öncesinin o soğuk, kül rengi sessizliği dolaşırken, mühür odasının içinde bambaşka bir hava vardı: ıslak taş, yanmış yağ, pas, eski parşömen ve korkuyla bekleyen insanların teri. Bu kokuların arasına bir de Morkos’un yeni ibadetinin kokusu karışmıştı; bakırın ısınan keskinliği, metal kaplara vurdukça incelen yankı, su dolu çanakların yüzeyinde titreyen karanlık halkalar.
Oda artık bir yönetim odası değil, bir sahneydi. Morkos bu sahnenin ortasında oturuyor, çevresindeki her nesneyi kendi karanlık inancının dekoruna dönüştürüyordu. Masanın üzerinde Yavuz 16, Serdar’dan çaldığı paslı künye, Rolpa mührü, yazıcıların titreyen elleriyle tuttuğu parşömenler ve bakır tellerin uçlarına bağlanmış küçük metal parçalar duruyordu. Silaha kimsenin yaklaşmasına izin vermiyordu. Künye de onun göğsünden ayrılmıyordu. Ama o gece, Morkos’un gözleri en çok silaha değil, havadaki görünmez boşluğa bakıyordu.
Çünkü artık ateşin tek başına yetmediğini öğrenmişti.
Morkos o gece uykusuzluğunu bir eksiklik saymadı. Uyumak, başkasının nöbet tuttuğuna güvenmek demekti; oysa sesin hangi aralıktan geldiğini bilmiyordu. Köşkün koridorlarında iki muhafız dolaşıyor, kapı önündeki hizmetkârlar onun çağrısını bekliyordu. Emir vermek için değil, bir anlık titreşimi tekrar yakalamak için herkesi hazır tutuyordu. Korku, onun etrafında bir düzen kurmuştu; fakat düzenin kaynağına ilişkin tek bir soru sormaya kimse cesaret edemiyordu.
Masadaki eşyalara sırayla baktı. Yavuz 16, mermileri, paslı künye ve Rolpa mührü birbirinden ayrı duruyordu. Bunların her biri Morkos’a bir güç vaat etmişti: ateş, isim, sahiplik, soy. Şimdi bakır telleriyle kurduğu düzeneğin önünde hepsinin yetersiz kaldığını düşünüyordu. Bu düşünce onu alçaltmadı; tersine, bir sonraki sahipliği daha büyük kurmaya çağırdı. Eğer ses bir emri taşıyabiliyorsa, onu kimin duyacağını belirlemek gerekirdi. Eğer bir isim bir hattı açıyorsa, o ismi taklit etmek gerekirdi. Bunların hiçbiri denenmiş değildi; Morkos’un zihninde birbirine eklenen varsayımlardı.
Kâtiplerin önündeki parşömenlerdeki kelimeler birbirine karışmasın diye onları üç sütuna ayırttı: işittiği, düşündüğü, bilmediği. İlk iki sütuna kendi yorumlarını yazdırmakta ısrar etti. Üçüncü sütunu boş bıraktı. Yaşlı kâtip, boş sütunun başına “bilinmeyen” yazmayı teklif etti. Morkos reddetti. “Bilinmeyen,” dedi, “henüz ele geçmemiş olandır.” Sözü bir hüküm gibi verdi; oysa odadaki herkes bunun yalnızca onun inancı olduğunu anlayabiliyordu.
Üç siluet meselesi de bu boş sütundaydı. Serdar’ı, adı daha önce duyulmuş bir adam olarak tanıyordu. Limandaki kadını bir kez Leya diye çağırmıştı; sonrasında gördüğü her kadın yüzünü aynı kişiye bağlayıp bağlayamayacağından emin değildi. Demirciyi ise yalnızca güçlü yapılı bir zanaatkâr olarak gözlemişti. Kayıttan çıkardığı “Yılmaz” adının bu adama ait olduğunu bilmiyordu. Bu ayrımlar Morkos’un kibrini durdurmadı; yalnızca ona daha çok araştırma bahanesi verdi.
Sessiz Avcı’nın uyarılarını susturmak da istemiyordu. Avcı, Morkos’un duymak istemediği şeyleri söyleyebilen az sayıdaki kişidendi. Morkos bu yüzden onu yanında tutuyor, aynı zamanda aralarına muhafız koyuyordu. Sadakatin açlıkla satın alınabileceğini söylerken bile, Avcı’nın sadakatini satın alamadığını seziyordu. O sezgi de ayrı bir bilinmeyendi.
Liman meydanındaki son karşılaşmada, elinde ateşli silah varken bile bir ses karşısında duraksamıştı. O anın ne anlama geldiğini bilmiyordu. Kadının yüzündeki değişimi, Serdar’ın bakışını ve demircinin sessizliğini tek bir olayın parçaları saymıştı; bunların bağını doğrulayacak hiçbir bilgi elinde değildi. Yine de bilinmeyeni sahip olunacak bir şeye çevirmek, Morkos’un alışkanlığıydı. Ses de onun gözünde yakalanabilir, saklanabilir, satın alınabilir ya da taklit edilebilirdi.
Kâtipler taş duvarın dibinde diz çökmüşlerdi. Önlerinde açılmış parşömenlerde Morkos’un duyduğu modern kelimelerin eğri büğrü izleri vardı. Nizamiye. İp. Halat. Serdar. Duyuyor musun. Aşağı. Cevap ver. Kod. Her biri antik harflerin içine sığmayan, bu çağın dilini yaralayan yabancı birer parça gibi duruyordu. Kâtipler kelimeleri anlamadan yazıyor, anlamadıkları için daha çok korkuyorlardı. Çünkü Morkos bir kelimeyi ne kadar az anlarsa, ona o kadar çok güç yüklüyordu.
Morkos parmağını parşömenlerin üzerinde gezdirdi. ‘Nizamiye,’ dedi. Kelimeyi kendi ağzında evirip çevirdi. ‘Kapı değil. Kapıdan önceki eşik. Nizamın girdiği yer. Rolpa’nın sesi önce buraya vuruyor.’
Hiç kimse cevap vermedi. Sessiz Avcı bile odanın gölgesinde hareketsiz duruyordu. Onun sessizliği itaatten çok gözlem gibiydi. Morkos’un deliliğinin nereye kadar gideceğini ölçüyor, ancak ölçtüğü şeyin artık eski sınırları aştığını fark ediyordu. Bir tiranın silaha tapması beklendik bir felaketti. Bir tiranın sese tapması ise yeni bir tür felaketti. Çünkü kılıcın nereden geldiği görülürdü; ses, insanın içine girdiği anda sahibini gizlerdi.
Odanın ortasında kurulan düzenek, bir bilim insanının elinden çıkmış bir aygıt değil, bir büyücünün yanılmış duası gibiydi.

Morkos’un bakır kaplar düzeni
Morkos metal kapların yanından geçerken ayakkabısının taş zeminde çıkardığı sesi saydı. Bir, iki, üç. Her adımda su yüzeyinde yeni halkalar oluşmasını bekledi. Oluşmadılar. Dördüncü adımda, su dingin kalınca geri döndü; bu kez hiç kıpırdamadı. Tellere bir hizmetkârın dokunduğunu sandı. Hizmetkâr yemin etti, ama yemin de ölçüm değildi. Morkos ona ceza vermedi. Birini cezalandırmak suyu yeniden titreştirmeyecekti.
Yazıcılara, aynı kelimeyi üç farklı biçimde yazmalarını emretti. “Nizamiye” için çizdikleri harfler birbiriyle uyuşmadı. “İp” ve “halat”ı da ayrı kaydetmelerini istedi. Her sözcüğün yanına kimin duyduğunu ve hangi anda duyduğunu eklettirdi. Kâtipler tarihleri karıştırdı; Morkos bunu düzeltirken kendi hatırladığı sıranın da kesin olmadığını fark etti. O, sesi ilk duyduğu anla limandaki sessizliği aynı geceye yerleştiriyordu. Belki aynı gece değildi. Belki zaman, dediği gibi eğilmişti; belki de uykusuz aklı sahneleri birbirine dikiyordu.
Bu olasılığı kimseye söylemedi. Belirsizliği açık etmek, etrafındakilerin gözünde buyruğunun gücünü azaltabilirdi. Bunun yerine, belirsizliği yeni bir araca dönüştürdü. “Bir kelimeyi duymak yetmez,” dedi. “Kimin duyduğunu, ne zaman duyduğunu da öğreneceğiz.” Bu cümle, dışarıya verilecek bir emir değildi; henüz yalnızca köşkün odasında yazılan bir ilkeydi.
Sessiz Avcı, kâtiplerin önündeki kâğıtlara baktı. “Sözleri bir araya getirince tek bir ağız yaratmış olabilirsin,” dedi. “Belki o ağız hiç konuşmadı.”
Morkos’un gözleri parşömendeki adların üzerinde kaldı. “Belki,” dedi. Bu sözcüğü söylerken yüzü asılmadı; sanki Avcı’ya bir parça vermişti. “Ama hiç konuşmamış bir ağız bile insanların kararını değiştirebilir.”
Bu, Morkos’un o gece elde ettiği tek sağlam sonuçtu: kendi hizmetkârları, duydukları sesin gerçek mi taklit mi olduğunu ayırt edemiyordu. Bunun 2005’teki askerlere ya da başka birine de olacağını bilmiyordu. Yine de denemeyi sürdürmek istiyordu. Hüküm vermek değil, tepki ölçmek: kaç nefeslik sessizlik, hangi kelimede baş çevriliyor, kim kâğıda bakıyor, kim kapıya yöneliyor. Böyle bir ölçüm bile gürültülü ve eksikti; fakat Morkos için eksik veri, hiç veri olmamasından üstündü. Büyük metal kaplar duvar diplerine dizilmişti. İçlerine az miktarda su konmuş, suyun yüzeyindeki her titreşim kutsal bir işaret gibi izlenmişti. Bakır teller kaplardan taş halkalara, taş halkalardan duvardaki Rolpa mührüne, oradan da masanın altındaki küçük demir çubuğa bağlanmıştı. Morkos bunları sesi yakalamak için değil, sesi kendisine yakışır bir törene zorlamak için yapmıştı.
‘Ses emir veriyorsa,’ diye mırıldandı, ‘emrin bir ağzı vardır. Ağız varsa dil vardır. Dil varsa sahibi vardır. Sahibi varsa...’ Gülümsedi. ‘Sahip değiştirir.’
Sessiz Avcı nihayet kımıldadı. Gölgesi, meşale ışığında bir taşın yavaşça yer değiştirmesi gibi uzadı. ‘Görünmeyen şeyin sahibini bulmak, görünen düşmanı kaçırır.’
Morkos başını çevirmedi. ‘Görünen düşman elimdeki ateşten kaçar. Görünmeyen düşman ise ateşi bana getiren kapıyı açar.’
‘Sesi yakalayamazsın.’
Morkos bu kez ona baktı. Gözlerinde uykusuzluğun kırmızısı, fanatizmin siyah parıltısına karışmıştı. ‘Rüzgârı yelkenle yakalayan adam sesi de yankıyla yakalar. Deniz limana girer. Korku mühürle durur. İnsan borçla diz çöker. Sen bana yakalanmayan bir şey söyle Avcı.’
Sessiz Avcı’nın cevabı soğuktu. ‘Sadakat.’
Morkos’un yüzünde kısa, rahatsız edici bir tebessüm belirdi. ‘Onu da açlıkla yakalarım.’
Kâtiplerden biri bu cevabı duyunca kalemini düşürdü. Kalemin taş zeminde çıkardığı kuru ses odadaki bütün bakışları üzerine çekti. Adam hemen eğildi, kalemi aldı, başını yere kadar indirdi. Morkos onu görmezden geldi. O gece küçük korkularla ilgilenecek vakti yoktu. Daha büyük bir korkuyu, binlerce yıl ötesine uzanabilecek bir korkuyu kurmaya çalışıyordu.
Tam o sırada metal kaplardan birinin yüzeyi titredi.
Önce kimse konuşmadı. Su, kendi kendine ince halkalar çıkardı. Bakır tellerden birinin ucunda küçük bir cızırtı duyuldu. Taş odanın ağır havası birden inceldi; sanki tünellerin altından değil, göğün çok uzak bir yerinden gelen görünmez bir bıçak havayı kesmişti. Morkos ayağa kalktı. Kâtipler nefeslerini tuttu. Sessiz Avcı’nın eli istemsizce hançerinin kabzasına gitti.
Cızırtı büyüdü.
Sonra bir ses, taş duvarların arasına sanki suyun altından çıkıyormuş gibi döküldü.
‘Serdar... orada mısın? Aşağıdan ses geliyor... Serdar... duyuyorsan cevap ver...’
Morkos bu sesi Selçuk’a benzetti; fakat parazit, tek bir kişiyi tanımaya yetecek kadar temiz değildi. Birinin gerçekten o anda konuştuğunu ya da sesin hangi zamandan geldiğini kanıtlayamazdı.

Sesin karşısında tek başına
Morkos’un yüzünde bir çocuğun ilk kez şimşek gördüğünde yaşadığı dehşetle, bir kralın yeni bir kıta bulduğunda duyduğu açlık aynı anda belirdi. Bu ses ona göre artık yalnız bir mucize değildi. Bağlantıydı. Cevap bekleyen bir boşluktu. Demek ki ses sadece konuşmuyor, dinliyordu da. Dinleyen bir şey kandırılabilirdi. Emir alan bir kulak, yanlış emirle başka yöne çevrilebilirdi.
‘Yazın,’ dedi kâtiplere. ‘Ses cevap bekliyor.’
Kâtipler titreyerek kalemlerine sarıldı.
Morkos bakır tellerin toplandığı taş halkaya yaklaştı. Nereye konuşması gerektiğini bilmiyordu. Bir deli gibi tavana bağırmakla, bir kral gibi alçak sesle buyurmak arasında kısa bir an tereddüt etti. Sonra kendi kibrine en uygun olanı seçti; alçak ama hükümran bir sesle konuştu.
‘Ben gelecekteki komutanım.’
Odanın içindeki herkes dondu. Bu cümle bu çağa ait değildi, ama Morkos’un ağzında daha da yabancı duruyordu. Gelecek kelimesini bir ülke adı gibi söylemişti. Komutan kelimesini ise bir rütbe değil, satın alınabilecek bir makam gibi taşıyordu.
Uğultu bir an kesildi, sonra metal kapların titreşimi yeniden duyuldu. Morkos, bu değişimi daha sert ve nizamlı bir sesin gelişi gibi yorumladı; bunun gerçekten başka birinin konuşması olup olmadığını ayırt edemedi. Kulağında bir soru belirdi: “Kim konuşuyor? Hangi birlik? Kod ver?” Kâtiplerden hiçbiri aynı kelimeleri duyduğunu doğrulamadı.
Morkos’un kaşları çatıldı. Kod. Bu kelimeyi daha önce parşömenlere yazdırmıştı ama anlamını çözememişti. Ona göre kod, kapının beklediği gizli dua olmalıydı. Bir mabede girmek için söylenen kutsal parola. Rolpa’dan daha büyük bir parola olabilir miydi? Hayır. O hâlde cevabı belliydi.
Morkos taş halkaya doğru eğildi. ‘Kod... Rolpa.’
Kaplardaki su birden daha sert titredi, cızırtı birbirine karıştı. Morkos uğultunun içinden “olumsuz”, “hat” ve “Serdar” parçalarını seçtiğini sandı; bunların gerçekten bir konuşmadan gelip gelmediğini bilemedi. Kâtipler, onun kulağında tamamlanan cümleyi tekrar edemediler. Yine de Morkos, boşlukları kendi bildiği kelimelerle doldurup bir uyarı duyduğunu düşündü.
Bu son cümle Morkos’un gözlerini parlatmaya yetti. O cevapların canlı bir konuşmanın devamı mı, eski bir parçanın tekrarı mı, yoksa metal kapların çıkardığı seslerin zihninde tamamlanması mı olduğunu ayırt edemedi. Morkos, bir an tereddüt ettiğini kendi başarısı saydı. Başkasının ne duyduğuna ilişkin elinde kanıt yoktu; ona yeten, kendi kurduğu sahnenin içinde bir çatlak hayal etmekti.
‘İpi daha fazla indirin,’ dedi Morkos, bu kez daha hızlı. ‘Aşağıdaki sese kulak verin. Serdar’ın emrini beklemeyin. Aşağı inenleri durdurmayın.’
Morkos’un söylediği kelimeler düzeneğin dışına çıktı mı, yoksa taş odanın içinde mi kaldı, tam anlaşılmadı.
Morkos, ilk kez sesin ne söylediğinden çok neyi kanıtlamadığını düşünmeye zorlandı. Bir yankının bir kaynağı vardı, ama yankı kaynağın niyetini taşımazdı. Aynı kelime başka bir ağızdan çıkınca emir olmaktan vazgeçebilir, ya da onu duyan kişi korkudan emir sanabilirdi. Bu fikir, onun “sesin sahibi” olma hayalini küçültmedi; yalnızca sahipliğin bir nesne gibi el değiştirmeyeceğini gösterdi. Birinin inanmasını sağlamak, önce onun neye inandığını bilmek demekti.
Köşkün dışındaki hizmetkâra su kabını yenilemesini söyledi. Ardından kapıyı kapattırdı ve aynı cümleyi üç tonda tekrar etti: kral buyruğu gibi, haberci çağrısı gibi, dostun yardım isteği gibi. Odadakiler her defasında başka bir anlam çıkardı. Yaşlı kâtip, üçüncü söyleyişte Morkos’un adını duyduğunu sandı. Genç olan, yalnızca “gel” kelimesini seçti. Sessiz Avcı hiçbirini tekrar etmedi; “Sözcükleri duydum, ama bu tonlardan hiçbirini emir saymadım,” dedi.
Morkos buna kızdı; sonra kızgınlığını sakladı. Avcı’nın tereddüdü bile deneyin sonucuydu. Korku her zaman itaat üretmiyordu; bazen insanı daha uyanık kılıyordu. Kayıt kâğıdına “sadakat açlıkla alınır” yazan satırın üstüne çizgi çekmedi, yanına küçük bir soru işareti koydu. Bu, kendi sözünden ilk kez kuşku duyduğu anlamına gelmiyordu. Yalnızca aynı cümlenin her koşulda çalışmayabileceğini kabul ediyordu.
Kapların yanındaki bir bakır telin ucu gevşemişti. Morkos ona dokunmadı; dokunuşun titreşimi değiştirip değiştirmediğini de bilmiyordu. Kâtiplerden birine gevşek ucu işaretletti, fakat onarmasını istemedi. Önce telin kendi kendine mi gevşediğini, yoksa onu kuran kişinin yeterince sıkmadığını mı anlamak istiyordu. Her şey, kendi düzeneklerinde bile onun kontrolünde değildi. Ses deneyi bir laboratuvar değildi; kiminin dua, kiminin hile, kiminin tesadüf diyeceği bir sahneydi. Cihaz yoktu. Doğru frekans yoktu. Morkos’un elinde, kaynağı belli olmayan parazit ve kendi cehaletinden kurduğu bir ayin vardı. Fakat bazen bir yalanın tamamen ulaşmasına gerek yoktu; yarım duyulması bile yeterdi. Yanlış emir, bozuk geldiğinde bile korkuyu çoğaltırdı.
Bakır kaplardan birinde yeniden titreşim oluştu. Bu kez işitilenler, önceki uğultunun birbirine karışmış kırıntılarıydı: yağmur olabilecek bir ses, metal sürtünmesine benzeyen kısa bir tıkırtı ve seçilemeyen heceler. Morkos bunlardan “ipi bırakmayın” sözünü çıkarmaya çalıştı; kâtiplerden hiçbiri aynı cümleyi duymadığını söylemeye cesaret edemedi. Morkos bunu bir hat yanıtı olarak kaydetmedi; kâtiplere yalnız “parazit içindeki isim” diye not ettirdi.
Yılmaz adı odada yankılandığında, Morkos’un yüzü değişti. Morkos’un zihni, duyduğu adı gözlediği demirciyle hemen eşleştirmek istedi. Fakat ses kime ait olduğunu söylemiyor, isimle odadaki kişi arasında bir bağ kurmuyordu. Morkos’un önündeki üç siluet de uzaktan gördüğü üç kişiye benzetilebilirdi; benzerlik, kimlik değildi. “Anlatı, hafıza, hat” diye mırıldandığı üçlü düzen, onun kendi kurduğu bir tasnif olarak kaldı.
Morkos’un ağzında karanlık bir gülümseme belirdi. “Üç siluet, birkaç isim, tek bir ses,” diye fısıldadı. “Bağlantı olabilir. Henüz bilmiyorum.”
Sessiz Avcı, bu cümledeki tehlikeyi duydu. ‘Bu oyunu sürdürürsen,’ dedi, ‘sesi değil, bütün tünelleri üzerimize çekersin.’
‘Tüneller zaten bana ait.’
‘Değil.’
Morkos’un bakışı Avcı’ya saplandı.
Sessiz Avcı geri adım atmadı. ‘Tünel karanlığındakine aittir. Ses ise duyanın değil, anlayanın olur.’
Bu söz Morkos’u bir an susturdu. Çünkü Avcı farkında olmadan Aylin’in meydanda söylediği şeye yaklaşmıştı: sesin sahibi olmak, onu anlamak değildi. Morkos bu fikri nefretle itti. Anlamak sabır isterdi; sahip olmak ise emirle kurulurdu. O sabır değil, hüküm istiyordu.
‘O zaman önce ne bildiğimi ayıracağım,’ dedi. ‘Serdar’ın adını duydum. Kadının kim olduğunu bilmiyorum. Demircinin adını da bilmiyorum. Yılmaz’ın o adam olduğuna dair elimde kanıt yok.’ Sesi soğuktu; bu temkin merhametten değil, yanlış kişiyi hedef almanın düzenini bozacağından korkmasındandı. ‘Şimdilik kimseyi getirmeyeceksiniz. Bu kelimelerin şehirde tekrar edilip edilmediğini sorabilirsiniz, ama kimseyi izlemeyecek, durdurmayacak, sorgulamayacaksınız.’
Kâtiplerden yaşlı olanı korkuyla sordu: ‘Efendim, bu kelimeler halka duyurulacak mı?’
Morkos sertçe döndü. ‘Hayır. Halk ateşi görür. Sesin ne olduğunu bilmez. Ses, bilenlerin boynuna takılacak bir tasma olacak.’
Sonra tekrar bakır halkaya eğildi. Ses kaybolmak üzereydi. Morkos bunun bir hat olup olmadığını bile bilmiyordu; karşısında bir dinleyici bulunduğuna dair hiçbir işaret yoktu. Yine de deneyi tamamlamak için son bir cümle kurdu. Buyurgan ve yanıltıcı bu sözün kime ulaşacağını, hatta ulaşıp ulaşmayacağını bilmiyordu.
‘Komutan emri: İpi gevşetin.’
Ardından sessizlik oldu. Morkos bunu bir cevap saymak istedi; ancak sessizlik, uzaktaki birinin duraksaması da olabilirdi, düzeneğin susması da. 2005 tarafında kimsenin birbirine baktığını, halatın ucundaki ellerin tereddüt ettiğini ya da bir emrin değiştiğini bilmiyordu. Kendi zihninde kurduğu ihtimalleri gerçekleşmiş olaylar diye yazdırmadı. Onları yalnızca “Morkos’un beklentisi” başlıklı sütuna ekletti.
Bir süre sonra parazit kabardı ve metal kapların içindeki su aynı anda titredi. Morkos, uğultunun içinden bir uyarı seçtiğini sandı: “kod”, “teyit” ve “sahte ses” gibi parçalar. Bunlar gerçek bir cevabın kelimeleri de olabilirdi, önceki konuşmalardan zihninde kalan izler de. Kayıt kâğıdına kesin cümle yazdırmadı. Selçuk’un kendisini teşhis ettiğini ya da 2005’te bir emrin değiştiğini bilmiyordu. Yalnız, bu deneyin kendisine yeni sözcükler verdiğine inanmak istiyordu.
Morkos bunu yenilgi diye adlandırmadı; henüz başarı diye de kayda geçirmedi. Selçuk’un neye ihtiyaç duyduğunu öğrenmiş sayılmazdı, çünkü duyduğunu sandığı parçaların gerçekten Selçuk’tan geldiği bile kesin değildi. Yine de “kod”, “birlik”, “teyit” ve “ses doğrulama” kelimelerini yeni sorular olarak yazdırdı. Onları anahtar değil, sınanması gereken varsayımlar saymasını kâtiplerine özellikle söyledi. Bu küçük düzeltme onun kibirli merakını söndürmedi; yalnızca bir sonraki denemenin daha dar kurulmasına yol açtı.
‘Yazın,’ dedi kâtiplere.
Kâtipler başlarını kaldırdı.
‘Kod. Birlik. Teyit. Sahte ses.’
Yaşlı kâtip tereddüt etti. ‘Sahte ses de mi, efendim?’
Morkos’un gülümsemesi yavaşça genişledi. ‘Elbette. Düşman bir şeyi sahte diyorsa, onun gerçeği vardır. Gerçeği olan her şeyin taklidi yapılır.’
Sessiz Avcı bu kez açıkça huzursuzlandı. ‘Yanlış sesle verilen emir, yanlış kişiyi de öldürür.’
‘Ölümden korksaydım kılıç ticareti yapmazdım,’ dedi Morkos. ‘Ben artık ölüm aramıyorum Avcı. Karar arıyorum. Bir insana kılıçla saldırırsan savunur. Ama kendi komutanının sesiyle emir verirsen, önce inanmak ister.’
Bu cümle odadaki havayı soğuttu. Morkos, başkasının kararını etkileyebilecek bir taklit fikrine kapılmıştı; fakat bu gece kimsenin iradesini kırdığını gösteren bir kanıtı yoktu. Silahını masada bırakması düşüncesini zararsız kılmıyordu. Sessiz Avcı bunu biliyor, kâtipler ise efendilerinin hevesinin bir sonraki emre dönüşmesinden korkuyordu. Morkos’un tehlikesi, yöntemi başarıyla uygulamasında değil, kuşkusunu bile yeni bir üstünlük aracı gibi görmesindeydi.
Parazit yavaş yavaş inceldi. Metal kaplardaki suyun halkaları söndü. Bakır tellerden gelen cızırtı önce hışırtıya, sonra sessizliğe karıştı. Morkos, bunu 2005’e açıldığını sandığı hattın kapanışı gibi yorumladı; elinde bu düşünceyi doğrulayacak bir işaret yoktu. Sessizlik yine de zihninde bir kapı bırakmıştı.
Morkos masaya döndü. Yavuz 16’yı eline aldı.
Morkos bakır halkayı masanın üzerinden kaldırdı. Artık onu bir anahtar gibi taşımıyordu; avucunda küçük, soğuk bir metal çemberdi. Yavuz 16’nın yanında durduğunda aralarındaki farkı düşündü. Silahın gücü tartılabilir, mermisi sayılabilirdi. Bu çemberin bir kapıyı açıp açmadığı bile belli değildi. Gücünü, kendisinin ona verdiği anlamdan alıyor olabilirdi.
“Yarın aynı saatte tekrar dener miyiz?” diye sordu yaşlı kâtip.
Morkos, “Yarın değil,” dedi. “Önce aynı düzenekle hiçbir şey söylemeden oturacağız. Sonra bir tek kelime söyleyeceğiz. Ses gelirse ayrıca yazacağız. Gelmezse, sessizliği cevap diye kaydetmeyeceğiz.”
Kâtipler birbirine baktı. Bu kez Morkos’un talimatında bir saldırı yoktu, kimsenin peşine düşmek de yoktu. Sadece deneyi ayırma isteği vardı. Morkos bunu iyilikten değil, daha sonra kimin ne duyduğunu anlayabilmek için yapıyordu.
“Üç kişiyi bulmamı ister misiniz?” diye sordu Sessiz Avcı.
Morkos’un cevabı hemen gelmedi. Serdar’ın adı biliniyordu; diğer iki kişinin kimliği ve sesin onlarla bağlantısı bilinmiyordu. Bir arayış, farkında olmadıkları kişileri hedefe çevirebilirdi. “Şimdilik kimseye dokunma,” dedi sonunda. “Gördüğümüzle düşündüğümüzü karıştırmayalım. Yalnızca şehirde aynı kelimeler tekrar duyuluyor mu, onu sor. Kimseyi izleme, kimseyi durdurma. Bir ad bulursan önce bana getir.”
Avcı başıyla onayladı; Morkos’un sınırına güvendiği için değil, emrin ne kadar dar olduğunu duyduğu için. Bu da bir sonraki gün değişebilirdi. Odadaki mermiler sayılmadan, ateş edilmeden kaldı. Morkos onları kullanmadı.
Kâtipler son parşömeni masanın ortasına serdi. Üstünde dört kelime vardı: kod, teyit, birlik, ses. Morkos bunların düzeni çözdüğünü düşünmüyordu artık; yalnızca o gece duyduklarından çıkarabildiği soruları gösteriyorlardı. Altına kendi eliyle kısa bir not ekledi: “Sesi taklit etmek, karşı tarafın duyduğunu kanıtlamaz.”
Bu cümleyi yazdıktan sonra uzun süre baktı. Altına daha buyurgan bir söz ekleyebilirdi. “Gelecekteki komutan, sesi ele geçirendir,” satırı dilinin ucuna geldi; fakat bu kez onu kâtiplere yazdırmadı. Kendi kendine söylediği iddianın, henüz elde edilmiş bir başarı olmadığını biliyordu.
Bakır kaplardaki su sonunda tamamen duruldu. Morkos kapıyı açtırdı. Muhafızlar yerlerini aldı, yazıcılar parşömenleri topladı, Sessiz Avcı gölgede kaldı. Köşk yeniden sessizdi. Bu sessizlik ona bir cevap vermedi. Morkos da onu emir diye yorumlamadı; şimdilik.
Radyo tiyatrosu o gece seyircisiz kalmıştı. Morkos sahnedeki tek oyuncuydu; karşı tarafta kimin bulunduğunu, duyup duymadığını bilmiyordu. Buna rağmen dekorunu toplamamıştı. Bir sonraki denemede önce boşluğu dinleyecek, sonra tek bir kelime söyleyecekti. Sesin gücünü değil, kendi yanılgısının sınırını bulmaya çalışacaktı. Bu karar, onu daha az tehlikeli yapmadı. Sadece tehlikesinin henüz hangi biçime dönüşeceğini belirsiz bıraktı. Silahın soğuk ağırlığını avucunda tarttı. Sonra silahı tekrar masaya bıraktı. Kâtipler ve muhafızlar bunu gördüklerinde korkuyla birbirlerine baktılar. Morkos’un silahı bırakması, ondan vazgeçtiği anlamına gelmiyordu. Tam tersine, ondan daha büyük bir silahın kokusunu aldığı anlamına geliyordu.
‘Kılıç bedeni eğer,’ dedi. ‘Ateş bedeni susturur.’
Bir an durdu. Bakışları parşömenlerdeki bozuk modern kelimelerin üzerinde gezindi.
‘Ama ses,’ diye fısıldadı, ‘zamanı eğer.’
Sessiz Avcı, bu cümlenin ardından Morkos’a eskisi gibi bakmadı. Onun karşısında artık yalnız hırslı bir tüccar, zalim bir liman efendisi ya da modern silaha kapılmış bir deli yoktu. Morkos, düşmanının dilini anlamadan taklit etmeye başlayan bir tehlikeye dönüşüyordu. Bu, kılıçla durdurulması zor bir tehlikeydi. Çünkü yanlış ses, doğru ağızdan çıkmış gibi duyulduğunda, insan önce kendi hafızasından şüphe ederdi.
Morkos kâtiplerden parşömeni aldı. Bozuk kelimelerin arasına kendi eliyle bir işaret çizdi: Rolpa mührünün küçük ve keskin bir şekli. Altına, yanlış yazılmış ama artık onun için kutsal hale gelen kelimeleri ekledi.
Kod. Teyit. Birlik. Ses.
Sonra son satırı kendi ağzıyla söyledi. Kâtip yazarken eli titredi.
‘Gelecekteki komutan, sesi ele geçirendir.’
O gece Morkos’un telsize hükmettiği, Selçuk’la konuştuğu ya da 2005’te bir emri değiştirdiği doğrulanmadı. O, yine de taklit edilmiş bir sesin bir gün başkasının kararına dokunabileceğini düşündü. Bu, başarılmış bir yöntem değil, tehlikeli bir varsayımdı. Morkos’un en karanlık ibadeti de belki buydu: bilmediği şeyi, bir gün sahip olacağı gücün haberi sayması.
Köşkün avlusunda gece nöbeti değişirken, içeridekilerden hiçbiri aynı sesi tarif edemedi. Bir kâtip yağmur duyduğunu söyledi; öteki, taş sürtünmesine benzeyen kuru bir hışırtıdan başka bir şey işitmediğini. Genç hizmetkâr ise Morkos’un kendi cümlelerini bakır halkaya doğru alçak sesle tekrar ettiğini hatırlıyordu. Bu anlatımların hiçbiri, uzakta birinin karşılık verdiğini göstermiyordu. Morkos hepsini ayrı parşömenlere yazdırdı. İlk kez tek bir ortak anlatı kurmaya çalışmadı; çünkü farklılıkların üzerini örterse kendi yanılgısını ölçemeyeceğini anlamıştı.
Bu ayrım onu daha dikkatli yaptı, ama daha adil değil. Her tanığın sözünü dinlerken, hangisinin korkudan sustuğunu, hangisinin efendisini memnun etmek için bir hece eklediğini hesapladı. İnsanların gördüğü şeyi değil, neden öyle anlattığını bilmek istedi. Bir sesin sahibini ararken, onu dinleyenlerin zaaflarını da haritalandırıyordu. Sessiz Avcı, kâğıtların çoğaldığını gördükçe bu işin sonunda bir isim listesine dönüşmesinden çekindi. Morkos ise şimdilik isim yazmamalarını emretti. Yalnız saat, oda, duyulan ses ve dinleyenin kendi kelimeleri kaydedilecekti.
“Ya yarın hiçbirimiz hiçbir şey duymazsak?” diye sordu genç kâtip.
Morkos cevap vermeden önce bakır telleri söktürmeyi düşündü. Sonra vazgeçti. “O zaman hiçbir şey duymadığımızı yazarsınız,” dedi. “Boşluğu birinin cevabı diye satmayız.” Sözü, kendine koyduğu sınır gibi çıktı ağzından. O sınırı koruyup korumayacağını bilmiyordu; fakat şimdiki hâliyle yazıya geçmesine izin verdi.
Avcı bu kez tartışmadı. Sadece Morkos’un yanından geçerken masadaki Yavuz 16’ya baktı. Silah yerindeydi, şarjör ve mermiler sayılıydı; ateş edilmemişti. Morkos da bakışını takip edip silaha uzanmadı. O an için elinde tuttuğu tek şey, sesin ne olabileceğine ilişkin birbirinden ayrılmış ihtimallerdi. Bunlardan birini seçmek, diğerlerini yok etmeyecekti.
Sabah yaklaşırken Morkos, kâtiplerin tuttuğu notların kenarına üç işaret koydu: kesin duyulan, birden fazla kişinin benzettiği, yalnızca kendisinin yorumladığı. “Selçuk” adı ikinci işareti alamadı; onu yalnızca kendisi bir sese yakıştırmıştı. “İpi bırakmayın” sözü de ortak kayıt değildi. Kendi yazısında yanına bir soru işareti koydu. Bu küçük iz, o geceyi başarı hikâyesi olarak anlatmasını zorlaştıracaktı. Belki de tam bu yüzden işaretin silinmesini istemedi.
Çünkü Morkos’un asıl korkusu deneyin başarısız olması değildi. Hiçbir şey olmadığını kabul etmek, gelecekteki gücüne ilişkin kurduğu hayali küçültebilirdi. Ama gerçekten bir şey olduğunu varsayıp yanlış kişilere yönelmek, kontrol ettiğini sandığı düzeni elinden alabilirdi. İki ihtimalin arasında kaldı; ikisinden de vazgeçmedi. Sabah olduğunda elinde bir cevap olmayacaktı. Yalnızca bir sonraki denemeyi nasıl kuracağına dair daha dar bir soru ve onu izleyenlerin gözünde büyümüş bir kuşku kalacaktı.
Kâtiplerden biri, farklı tanıklıkları aynı parşömene geçirmenin daha düzenli olacağını söyledi. Morkos, iki ayrı el yazısını yan yana görmek istediğini belirterek öneriyi reddetti. Aynı kâğıtta birleşirlerse, birinin gördüğü ötekinin hafızasına karışırdı. Bu düşünceyi kendi buluşu gibi sahiplendi; oysa Sessiz Avcı’nın itirazı saatler önce aynı yere işaret etmişti. Morkos, Avcı’ya bakmadı. Borçlu görünmektense doğruyu yalnız bulmuş olmayı tercih ediyordu.
Parşömenler kururken, Morkos bir tanesini eline alıp sesli okudu. Kendi söylediği “gelecekteki komutan” sözünün altında, duyulduğu kesin olmayan üç parçanın kaydı duruyordu. Okurken kelimeler arasındaki boşlukları kendi sesi doldurdu. Sonra durdu ve aynı satırı kâtibe yeniden okuttu. Kâtibin tonunda komutan yoktu, yalnızca yabancı bir ifade vardı. Morkos’un zihninde ise o unvan çoktan taht ve itaatle yan yana gelmişti. Bu farkı not etmedi; ama sayfayı da yırtmadı.
Bir gün bu kelimelerin başka bir ağızda karşısına çıkacağını düşündü. O gün geldiğinde, onları ilk kimin söylediğini değil, hangi korkuya tutunduklarını hatırlamak isteyecekti. Belki o zaman, taklit ettiği sesin karşılığında ne duyduğunu ayırt edebilirdi. Bu gelecek planı, elindeki veriden daha büyüktü. Yine de Morkos’un aklı, ölçebildiği küçük titreşimden çok henüz kurmadığı güce gidiyordu. Taş odada sabaha kalan şey bir bağlantı değil, bağlantı kurma iştahıydı.