Konya’da Yoktan Uçak Yapmak Görseli
Konya’da Yoktan Uçak Yapmak

Bozkırda Hangar Kurmak

1. Sahne 4 dk okuma 13 okunma
Konya hangarında Usta Rasim ile Hacı Mustafa Usta’nın kırık ahşap pervaneyi onarması
Konya hangarında Usta Rasim ile Hacı Mustafa Usta’nın kırık ahşap pervaneyi onarması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

“Üç kırık uçaktan bir sağlam kanat, iki sızdıran depodan bir yarım depo çıkardık. Allah’tan rüzgâr bedava.”
— Hangar Defteri, Konya, 1921

Deniz kenarında doğup büyümüş bir makinist için Konya bozkırına alışmak, yeni bir motor öğrenmekten daha zordu. Ayastefanos’ta her sabah yüzüne çarpan o nemli, tuzlu Marmara rüzgârının yerini burada insanın genzini yakan kuru, sarı bir toz almıştı. Toz her yere giriyordu: karbüratör süzgeçlerine, yağ kutularına, Hangar Defteri’nin sayfalarının arasına, hatta çayın dibine bile.

Konya hangarında Usta Rasim ile Hacı Mustafa Usta’nın kırık ahşap pervaneyi onarması

Konya istasyonunun biraz dışındaki askerî hava üssü, Berlin’in tuğla hangarlarına ya da Yeşilköy’ün deniz kızağına hiç benzemiyordu. Geniş, dümdüz bir bozkır düzlüğünün kenarında, çatısı yer yer tenekeyle yamalı uzun bir ahşap baraka ve önünde rüzgârdan rengi atmış üç eski tayyare gövdesi duruyordu. Birinin sol kanadı yoktu, ötekinin motoru sökülmüştü, üçüncüsünün ise yakıt deposu şarapnel deliğinden kevgire dönmüştü.

Usta Rasim, ilk sabah bu üç yaralı gövdenin ortasında durup ellerini beline koyduğunda, yanında duran İsmail umutsuzlukla başını salladı.

“Usta,” dedi İsmail, tozlu bir pervaneye dokunarak. “Bunlardan hangisi uçacak? Üçü de ölmüş bunların.”

“Üçü de ölmemiş İsmail,” dedi Rasim, gözleri şimdiden parçaları birbirine eklemeye başlamıştı bile. “Birincisinin sağ kanadı sağlam, ikincisinin gövdesi düz, üçüncüsünün de şasisi tutuyor. İstanbul’dan kaçırdığımız iki manyetoyla iki pervaneyi de kattın mı, buradan aslan gibi bir tayyare çıkar. Yalnız bize sağlam bir marangozla bir tenekeci lazım.”

Ertesi gün, Cemal’in Konya’daki komutanlıkla görüşmesinin ardından, şehrin çarşısından iki gönüllü usta ve üç genç çırak üsse geldi. Gelenlerden biri, altmış yaşlarında, ak sakallı, elleri yılların rendesinden taş gibi sertleşmiş marangoz Hacı Mustafa Usta’ydı; diğeri ise sırtında körüklü lehim ocağıyla gelen bakırcı ve tenekeci çırağı Ali.

Hacı Mustafa Usta, kırık tayyarenin ince ladin kanat kaburgalarına eğilip parmağıyla ağacın damarını yokladı, şaşkınlıkla başını salladı.

“Hay ömrümde böyle ince doğrama görmedim,” dedi yaşlı marangoz. “Bu ne ağacıdır oğlum? Hem kuş tüyü gibi hafif, hem kemik gibi sert.”

“Ladin ve dişbudak ağacı Mustafa Usta,” dedi Rasim saygıyla. “Bizim buradaki çam gibi ağır olmaz. Eğer şu kırık üç kaburgayı aynı incelikte, aynı ağırlıkta çıkarabilirsen, bu kanat yeniden göğe kalkar.”

Mustafa Usta, gözlüğünü burnunun ucuna indirdi. “Allah’ın izniyle çıkarırız Rasim Usta. Yeter ki sen ölçüyü ver, benim rende şaşmaz.”

O günden sonra bozkırdaki o teneke çatılı baraka, sabahlara kadar susmayan bir arı kovanına döndü. Rasim, İstanbul’dan getirdiği pirinç kumpası ve Cemal’in Berlin defterindeki ölçüleri masaya serdi. Hacı Mustafa Usta ile çırakları rendeyi elden bırakmadan milimetrik ahşap kaburgalar yonttu; bakırcı Ali, iki sızdıran eski yakıt deposunu kesip sağlam yüzlerini birbirine lehimleyerek tek bir sızdırmaz depo çıkardı.

Rasim ise bir yandan motoru topluyor, bir yandan da Konya’dan gelen üç genç çırağa anahtar tutmayı, somunu diş kaptırmadan sıkmayı, kabloyu gerdirmeyi öğretiyordu. Bir öğleden sonra, en genç çırak elindeki İngiliz anahtarını sinirle yere fırlatınca Rasim hemen durdurdu.

“Al o anahtarı yerden evlat,” dedi sesi sakin ama keskindi. “Bu anahtarla sıktığın cıvata, yarın bir yüzbaşıyı iki bin metre yukarıda tutacak. Öfkeyle sıkılan vida ya yalama olur ya kırılır. Önce nefesini düzelt, sonra anahtarı tut.”

Cemal, her akşam diğer üs işlerinden ve uçuş planlamasından vakit buldukça barakaya uğruyor, kollarını sıvayıp Rasim’le birlikte motorun başına geçiyordu. Üç hafta sonra, üç ayrı kırık gövdenin parçalarından, İstanbul’dan takayla kaçırılan manyeto ve pervaneyle birleştirilmiş tek bir sağlam, yekpare tayyare barakanın ortasında dimdik duruyordu. Kanat bezi yer yer farklı tonlarda keten yamaları taşıyordu; ama gergi telleri bir saz teli gibi tek perdeden ötüyordu.

O akşam, Hacı Mustafa Usta yorgun elleriyle taze yontulmuş kanat ucunu okşayıp “Allah yüzümüzü kara çıkarmasın” diye dua etti.

Herkes dağıldığında Rasim, tozunu sildiği Hangar Defteri’ni açtı. Sayfanın üstüne Konya’nın sarı tozundan ince bir iz düşmüştü. Kalemi eline alıp gülümseyerek yazdı:

Konya, 1921 — Üç kırık uçaktan bir sağlam kanat, iki sızdıran depodan bir yarım depo çıkardık. Allah’tan rüzgâr bedava. Yarın motoru deniyoruz.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.