Cephe Haritası ve Keşif Uçuşu
1921 yılının sıcak, tozlu yaz günlerinde Batı Cephesi’nde her saat kritik bir ağırlık taşıyordu. Yunan ordusunun ileri harekâtı karşısında, cephe karargâhının en çok ihtiyaç duyduğu şey yeni top ya da yeni tüfek kadar doğru istihbarattı: düşmanın ağırlık merkezi hangi kanada kayıyor, ikmal kolları hangi vadiden geçiyor, ihtiyat birlikleri nerede toplanıyordu?

Cemal, sabah gün doğmadan hazırlanan yamalı ama artık Rasim’in bakır çökeltme kâsesiyle saat gibi çalışan tayyaresinin kokpitine yerleşti. Arka koltukta bu kez genç bir kara rasıtı, Üsteğmen Kemal oturuyordu. Yakıt deposu ağzına kadar dinlendirilmiş, çift kat süzülmüş benzinle doluydu; ama yine de gidiş-dönüş rotası bu tayyarenin menzilinin neredeyse en uç sınırındaydı.
“Gidişte rüzgâr hafif arkadan itecek efendim,” dedi Rasim, pervane önünde son kez durarak. “Ama öğleye doğru batıdan sertleşebilir. Dönüşte vakti iyi tutun; deponun dibinde fazla payımız yok.”
“Hesapladım usta,” dedi Cemal. “İki saati geçmeyeceğiz.”
Motor gürledi. Tayyare bozkır pistinden yükselip batıya, tozlu tepelerin ve kuru dere yataklarının üstüne doğru uzandı.
Bir saat sonra, bin beş yüz metre irtifada cephe hattının üstüne ulaştılar. Aşağıdaki manzara, Çanakkale’nin dar Boğaz’ından bambaşka bir genişlikteydi: uçsuz bucaksız çıplak tepeler, kıvrılan toprak yollar ve güneşin altında beyaz birer şerit gibi uzanan toz bulutları.
Cemal gözlerini kıstı. Kuzeydoğuya doğru kıvrılan uzun bir vadinin içinde, kilometrelerce uzanan bir hareket seçiliyordu—top arabaları, yük kamyonları, yürüyen piyade kolları. Beklenen ağırlık merkezi kuzeyden değil, tam bu güney vadisinden kayıyordu.
Arka koltukta Üsteğmen Kemal haritasını açtı, dürbünüyle kolların uzunluğunu, top bataryalarının mevzilendiği tepeyi tek tek işaretledi. Aşağıdan birkaç makineli tüfek ateşi ve iki uçaksavar patlaması yükseldi; ama Cemal yüksek irtifasını ve sürekli değişen rotasını koruyarak ateşi boşa çıkardı.
Görev bittiğinde, Cemal önündeki cam yakıt göstergesine baktı.
Sıvı seviyesi, tahmin ettiğinden biraz daha aşağıdaydı. Depoda dönüş için ancak kırk beş dakikalık yakıt kalmıştı; oysa Rasim’in sabah uyardığı gibi rüzgâr batıdan değil, doğudan—tam dönüş rotasının karşısından—sertleşmeye başlamıştı.
Cemal burnu doğuya, üsse doğru çevirdi. Karşı rüzgâr tayyareyi tutuyor, yer hızını düşürüyordu. Her beş dakikada bir aşağıda tanıdık bir tepeye ya da demiryolu kıvrımına bakıp hızını ölçtü. Hesap netti: düz ve hızlı uçarsa benzin üsse on kilometre kala bitecekti.
Cemal motor devrini yavaşça düşürdü—yakıtı en tasarruflu yakan o ince, dengeli devri kulağıyla buldu. Ardından rüzgârın biraz daha yumuşak estiği daha alçak bir irtifaya değil, önce irtifayı biraz koruyup son on beş dakikada uzun bir süzülüşe geçebileceği en uygun katmana oturdu.
Otuz dakika geçti. Kırk dakika geçti. Cam göstergedeki benzin artık dibe vurmuştu; yalnızca motorun sarsıntısıyla camın en altında ince bir ıslaklık gidip geliyordu.
Uzakta, bozkırın düzlüğünde teneke çatılı hangar ve beyaz kireçle çizilmiş pist başı nihayet göründü. Üç kilometre… iki kilometre…
Tam pistin bir kilometre açığında, üç yüz metre irtifadayken motor iki kez kesik kesik öksürdü ve tamamen sustu.
Depo kurumuştu.
Arka koltukta Kemal irkilip başını öne uzattı. Cemal ise ne irkildi ne de gerildi. Pervane yavaşlayıp dururken, Cemal çoktan süzülüş açısını kurmuştu bile. Altlarında hiçbir engel yoktu; yalnızca rüzgâr, irtifa ve pistin ucundaki beyaz kireç çizgisi vardı.
Gergi tellerinin o tanıdık ıslığı içinde, tayyare sessizce alçaldı. Pistin ucundaki tel çitlerin üç metre üstünden süzülüp geçti ve tekerlekler tam kireç çizgisinin iki metre ilerisinde toprağa değdi. Tayyare, hangarın elli metre önünde kendi hızıyla yavaşlayıp durdu.
Rasim ile İsmail koşarak yanlarına geldi. Rasim elini sıcak motor kapağına koyup yakıt göstergesine baktı; cam kupkuruydu.
“Son damlasına kadar efendim,” dedi Rasim, başını hayret ve hayranlıkla sallayarak. “Bir dakika daha geç kalsanız tarladaydınız.”
“Rüzgârı hesapladık usta,” dedi Cemal, kokpitten inip eldivenlerini çıkarırken. “İki saat dedik, iki saat iki dakikada indik.”
Üsteğmen Kemal elindeki haritayı sıkıca göğsüne bastırıp karargâh çadırına doğru koşarken, Cemal bir an yamalı, tozlu tayyareye baktı. Üç kırık gövdeden çıkardıkları bu makine, o sabah cephenin kaderini değiştirecek haritayı tek parça halinde geri getirmişti.