İki Çeşit Yakıt, Tek Şans
Konya’da üç kırık gövdeden çıkarılan o yamalı ama sağlam tayyareyi sabah gün doğarken pist başına çektiklerinde, üste herkesin gözünde aynı sessiz heyecan vardı. Hacı Mustafa Usta, rendelediği ladin kaburgalara son kez elini sürdü; genç çıraklar tekerlek takozlarının başında hazır bekliyordu.

Tek bir sorun kalmıştı: yakıt.
Bozkırın ortasında temiz havacılık benzini bulmak, neredeyse yeni motor bulmak kadar zordu. Deponun yanında iki teneke bidon duruyordu. Birinde İstanbul’dan kalan eski, berrak stoktan yalnızca on litre kadar vardı; diğerinde ise yeni temin edilmiş, rengi hafifçe sarımtırak, kokusu ağır ve bulanık bir benzin.
Rasim, cam bir şişeye ikinci bidondan biraz doldurup sabah ışığına tuttu. Kaşlarını çattı. “Bu benzin ağır efendim,” dedi alçak sesle. “İçinde hem ince tortu hem de gazyağı karışımı var gibi. İki kat güderiden süzdüm ama yine de tam güven vermiyor.”
“Berrak benzinden ne kadar kaldı?” diye sordu Cemal.
“Ancak on beş dakikalık. Ötekini karıştırmazsak cepheye gidecek kadar yakıtımız olmaz.”
Cemal, iki bidona da baktı. “Öyleyse bugün karışık yakıtı burada, üssün üstünde denemek zorundayız Rasim Usta. Havada ne yapacağını cephede değil, burada görelim.”
Yakıt karıştırılıp lehimli depoya dolduruldu. Motor yerde çalıştırıldığında önce hafifçe öksürdü, sonra ısınınca devrini buldu. Cemal kokpite yerleşti, deri başlığını bağladı.
“Yüksek irtifaya çıkmayacağım usta,” dedi. “Üssün çevresinde iki yüz metrede iki tur atıp ineceğim. Eğer motor boğulursa düz ovadayım.”
Rasim başını sallayıp takozları çekti. Tayyare, tozlu bozkır pistinde hızlanıp yerden kesildi.
İlk beş dakika her şey yolundaydı. Hacı Mustafa Usta’nın yonttuğu sol kanat hiç çekme yapmıyor, tayyare rüzgârda şaşırtıcı bir dengeyle süzülüyordu. Cemal, üssün iki kilometre doğusuna doğru geniş bir yay çizdi. Aşağıda, Konya ovası sarı ve yeşil tarla kareleriyle göz alabildiğine uzanıyordu.
Tam üsse doğru dönmek üzereyken, motor birden sert, metalik bir vuruntuyla sarsıldı.
Egzoz borusundan koyu, yağlı bir siyah duman savruldu. Devir saati bir anda yarıya düştü; pervane ağırlaşıp hırıltılı bir ritme girdi. Tayyare titremeye, burnu aşağı doğru ağırlaşmaya başladı.
Cemal hemen gaz kolunu biraz geri çekip karışımı yumuşatmaya çalıştı, ama motor iki saniye sonra ikinci kez boğulup neredeyse tamamen gücünü kaybetti. Üsse kadar iki kilometre vardı—bu irtifayla ve bu rüzgârla piste yetişmesi imkânsızdı.
Zihninde tek bir kural vardı: Uçağı kurtar. Bu tayyare elimizdeki tek kanat.
Gözlerini hemen aşağıya çevirdi. Sağ tarafta yeni sürülmüş, derin çukurlu bir tarla vardı; oraya inerse tekerlekler saplanır, tayyare takla atıp parçalanırdı. Ama hemen sol ileride, sürülmemiş, kısa otlu, taşsız dar bir mera şeridi uzanıyordu.
Cemal manyetoyu kapattı, burnu o dar mera şeridine çevirdi. Rüzgârı karşıdan alacak son bir yatış yaptı ve tekerlekleri toprağın üstüne neredeyse tüy gibi indirdi. Tayyare kısa otların üstünde elli metre kadar zıplayarak koştu ve hiçbir dikmesi kırılmadan, tek parça halinde durdu.
On dakika sonra, uzak toz bulutunun içinden bir at arabası göründü. Arabanın önünden atlayan ilk kişi Usta Rasim, hemen arkasında da elinde alet çantasıyla İsmail’di.
“Sağlam mısın efendim? Bir yerin…” diye soluk soluğa yaklaştı Rasim.
“Sağlamım usta, tayyare de tek parça,” dedi Cemal, kokpitten inip motor kapağının mandallarını açarken. “Bakalım ne tıkadı.”
İkisi birlikte, bozkırın ortasında motorun başına eğildiler. Rasim karbüratör alt kapağını ve ana yakıt memesini söktüğünde, pirinç süzgecin içinde koyu kahverengi, yapışkan bir çamur tabakası ve birkaç damla su gördü.
“İşte bu,” dedi Rasim, başını iki yana sallayarak. “İki kat güderiden geçen su ve tortu, sıcak motorda dibe çökmüş. Memeyi tıkamış.”
Cemal, cebinden Münevver’in mendilini değil, yan cebindeki temiz çalışma bezini çıkarıp Rasim’e uzattı. “O zaman yakıtı koymadan önce tencere gibi dinlendireceğiz usta. İki gün kımıldamadan duracak, su dibe çökecek, üstünden ince hortumla çekip çift kat sık tülbent ve güderiden süzüp öyle depoya alacağız.”
Rasim gülümsedi, süzgeci benzinle yıkayıp üfledi. “Bir de benzin borusunun önüne küçük bir bakır çökeltme kâsesi lehimlerim. Tortu orada kalır, memeye ulaşmaz.”
İkisi, tarla kenarındaki o sessiz merada bir saat içinde karbüratörü temizleyip depoyu boşalttılar, yanlarında getirdikleri berrak yedek benzinden doldurdular. Motor yeniden tek seferde, pürüzsüz bir gürlemeyle çalıştı.
Cemal, otların arasından yeniden havalanıp beş dakika sonra Konya üssüne indiğinde, Hacı Mustafa Usta ve genç çıraklar derin bir nefes aldılar. O gece Rasim, Hangar Defteri’ne bakır çökeltme kâsesinin çizimini yaptı: bozkırın kötü yakıtı bile onları yerde tutamamıştı.