Kışı Geçirmek Görseli
Kışı Geçirmek

İhsan’ın izi

1. Sahne 21 dk okuma 16 okunma
Naciye’nin Şevket’in verdiği eldivenle elindeki yamalı eşini yan yana koyması
Naciye’nin Şevket’in verdiği eldivenle elindeki yamalı eşini yan yana koyması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Şubatta ambarın yoluna yeniden gelen Naciye, bir ay boyunca sorduğu tariflerden yalnız karşılaştırabildiklerini yanında taşıyordu. Rüstem’in aktardığı ölüm haberi tek başına yetmemişti; bu kez Şevket’i bulacaktı. Ama önce Şevket’e giden yolu bilen adamı, Osman’ın kolunda açık renk bezle anlattığı o görevliyi görmesi gerekiyordu.

Sabah ayazı öğleye doğru azıcık kırılmış, yolun üstündeki donmuş kar araba izlerinin içinde ince bir çamura dönmüştü. Naciye basacağı yeri seçerken ayağının ucu sert tekerlek oluğundan kaydı, elini avlu duvarına dayadı. Taşın soğuğu eldivensiz parmaklarına değdiği anda sızladı. Elini çekip paltosunun cebine soktu. Sağ cebinde kâtibin bir önceki gün verdiği sıra numarası, sol cebinde İhsan’ın yamalı yün eldiveni duruyordu. Geçen ay yaptığı gibi ikisini aynı cebe koymamıştı; kâğıdın yüne değip nemlenmesinden, rakamların silinmesinden çekiniyordu. Yine de sağ cebine her el attığında kâğıdın bir kenarı parmaklarının buğusundan mı yoksa havadaki soğuktan mı bilinmez hafifçe yumuşamış geliyordu.

Bir önceki gün de aynı saatte gelmiş, ambarın arkasındaki dönemeçte iki saate yakın beklemişti. Dört araba geçmiş, hiçbiri Osman’ın anlattığına uymamıştı. Kimi boş çuval taşıyordu, kiminin dört tekeri de aynı kara çamurla kaplıydı. Eve dönmeden önce kâtibin odasına uğrayıp kaydın yerini yoklamış, kâtip de önceki sıra kâğıdı yıprandığı için çekmeceden yenisini çıkarıp vermişti.

Ambarın köşesini döndüğünde rüzgâr açıktan esmeye başladı. Büyük ahşap kapının eşiğinde üç boş çuval üst üste atılmıştı. Geçen ay duvar dibinde duran üç sedye artık orada değildi; yerlerinde yalnız duvara yaslı iki ince sırık kalmıştı. Naciye binanın yan duvarı boyunca yürüyüp arkaya geçti. Arabaların döndüğü genişçe alanda kar ezilmiş, derin teker izlerinin içi bulanık suyla dolmuştu. Duvarın rüzgârı azıcık kesen girintisine çekilip beklemeye başladı. Bir ay içinde kiminle konuştuysa herkes başka bir ayrıntı eklemişti; biri indirilenlerin başında duran adamı kısa boylu diye tarif etmiş, öteki kolundaki bezin koyu renk olduğunu söylemişti. Naciye duyduklarının yarısını elemiş, yalnız birbirini tutan parçaları aklında tutmuştu: tek tekeri yeni bir araba, sağ kolunda ucu sarkan açık renk bez, bezin altına sıkıştırılan katlı kâğıt.

İlk geçen arabanın dört tekeri de kararmıştı, çemberleri pas tutmuştu. Arabacı başını çevirip ona kısa bir bakış attı, kamçıyı havada sallayıp ambarın öteki yanına sürdü. Naciye yerinden kıpırdamadı. Ayak parmakları çorabının içinde uyuşmaya başlayınca ağırlığını bir ayağından ötekine verdi.

Naciye yeni tekeri sesinden tanıyacağını hiç düşünmemişti. Ambarın arkasında beklerken araba boş döndü. Tekerlerden biri her dönüşte kasanın altına hafifçe vuruyordu. Vuruş düzenliydi; teker devrini tamamladıkça tahta tahtaya çarpıyor, ardından çamurun içinde kısa bir sessizlik oluyordu. Naciye, araba önünden geçince eğilip baktı. Vuran eski tekerdi. Yeni olanın tahtası, çamurun altında bile daha açık görünüyordu. Sol elini cebinde sıktı, yamalı eldivenin kalın yünü avucuna doldu.

Arabacı atı durdurdu. Hayvan başını sallayınca gemin demiri şıngırdadı, burun deliklerinden ince buhar çıktı. Adam dizginleri elinden bırakmadan Naciye’ye baktı. Yüzü soğuktan kızarmıştı, kasketinin siperi kaşlarına iniyordu.

— Osman bu arabayı tarif etti, dedi Naciye. İndirilenlerin adını okuyan birini arıyorum. Kolunda bez varmış.

Arabacı önce Naciye’ye, sonra kasanın içine baktı.

— Aşağıda boşaltan Osman mı?

— Sepetli Rüstem’in çağırdığı Osman. Geçen ay kâtibin odasında konuştu.

Arabacı başını ağır ağır sallayıp kasada oturan adama seslendi.

— Hakkı, şu bağı bir çek de çözeyim.

Adam ayağa kalkıp arabanın önüne geldi. Sağ kolunun üst kısmına açık renk bir bez bağlanmıştı. Bez, paltonun kolunu kendine doğru çekiyor, adam dirseğini her büktüğünde biraz daha aşağı iniyordu. Bezin düğümünden iki parmak kadar bir uç sarkmıştı. Hakkı, arabacının uzattığı ipin ucunu tutup çekti. Donmuş ip zorla açıldı, adamın sol elindeki parmak eklemleri soğuktan morarmıştı. İş bitince dizini kasanın kenarına dayadı, yere atladı. Çizmeleri ezilmiş karın ince kabuğunu kırdı.

— Benim o, dedi. Kimi arıyorsun?

Naciye adamın kolundaki beze bir an baktıktan sonra yüzüne döndü. Hakkı otuzlarında görünüyordu, sakalı birkaç günlük uzamıştı.

— Kardeşimi arıyorum, dedi Naciye.

Kardeşinin adını söyledi. Ardından sokağı. Adam rüzgârın sesini kesmek ister gibi başını eğip bir adım yaklaştı, sokağı bir daha söylemesini istedi. Naciye ikinci seferinde evi de tarif etti. Köşeyi dönerken önce çeşme gelirdi. Çeşmenin karşısında iki basamak vardı. Onların kapısı basamakların üstündeydi. Üstündeydi derken, kapıyı en son nerede gördüğü geldi aklına. İki kanat, birbirinden ayrılmış halde avluda yatıyordu. Üst kanadın menteşe demiri yamulmuş, geçen güz Rüstem’in dışarıdan düzelttiği çivi tahtanın içinde eğri kalmıştı. Naciye bunu söylemedi; yalnız çeşmeyle iki basamağı tekrarladı.

Hakkı gözlerini arabanın yan tahtasına dikip kısa bir süre sustu.

— O sokaktan üç kişi getirdiler, dedi Hakkı. İhsan’ın adı bir kâğıtta vardı.

— Kâğıt sizde mi?

Hakkı cebine elini götürdü. Orada aramaya yeni karar vermiş gibi bir süre avucunu kıpırdatmadan durdu.

— Kâğıtları verdim. İsimleri deftere geçirdiler. Bende yalnız numaralar kaldı.

— Adı nasıl yazıyordu? Baba adı da var mıydı?

— Adıyla sokağı vardı, dedi Hakkı. Baba adını orada bilen çıkmadı. Ben yalnız indirilenleri sırayla okudum.

Naciye bir adım yaklaştı. Rüzgâr başörtüsünün ucunu savurunca eliyle yakasına sıkıştırdı.

— Yüzünü gördünüz mü?

Adam elini cebinden çıkardı. Arabacı arkalarında atı çevirmeye çalışıyordu. Hayvan dar alanda geri gitmek istemeyince kasanın köşesi ambarın duvarına doğru kaydı. Hakkı bir adım geri çekildi, Naciye’ye de eliyle yer gösterdi. Araba geçerken ikisi ambarın duvarına yaklaştılar. Sırtları soğuk sıvaya değdi. Naciye, yeni tekerin üstündeki çamurun arasından parlayan ince tahta çizgisini gördü. Teker çukurdan çıkarken kasa yana yattı, eski teker bir kere daha kasaya vurdu. Atın nalları donmuş çakıllarda takırdadı.

Ses uzaklaşınca Hakkı yakasını düzeltti, gözlerini kaçırmadan konuştu.

— Ben görmedim. Örtüler bağlıydı. Adını okuyunca bana dükkânın önünden tanıdığını söyleyen biri vardı. Örtüyü açıp bakmaya o gitti. Ben isimleri yazana yardım ediyordum.

Naciye bir aydır duyduğu yarım sözlerin arasında ilk kez bu kadar açık bir ayrım duyuyordu.

— Osman yan yana iki sedye vardı dedi, diye sordu.

— Üçtü, dedi Hakkı. Aynı sokaktan gelenleri bir yana ayırdık ki karışmasın. Ben sokağı okuyunca o adam hemen yanıma yanaştı. “Dükkândan tanırım, açıp bakayım,” dedi.

— Kimdi o?

— Şevket. Çarşının aşağısında körük tamir ederdi.

Naciye adamı hatırladı. İhsan eve bir maşayla dönmüş, maşa yeni olmadığı için Naciye söylenince, “Şevket düzeltti, iki kış gider,” demişti. Naciye o maşayı ertesi sabah ocağın dibinde bulmuştu. Uçları birbirine tam kavuşmuyordu. İhsan, küçük kömürleri tutamayınca kendi eliyle alıp ateşe atmıştı. Parmak uçlarında kalan isi Naciye görmeden pantolonunun dizine silmiş, sonra ocağın önünde çömelip ateşin harlanmasını beklemişti.

— Şevket nerede?

Hakkı kolundaki bezi yukarı çekti. Bez kalın palto kumaşında zorla kaydı.

— Bugün odun kesenlerin yanında gördüm. Arka avluda. Sabah enkaz tahtası indirdiler, sobaya göre kesiyorlar. Gitmişse birini yollarız.

Naciye yürümeye başlayınca Hakkı da peşinden geldi.

— Sen niye geliyorsun? dedi Naciye başını çevirmeden.

— Kâğıtların numarasını ben tuttum, dedi Hakkı. Şevket’i bulursak odaya da dönmeniz gerekir. Kâtip beni arayıp durmasın.

Ambarın yanındaki dar geçitten arka avluya yürüdüler. Gölge tarafta kar diz boyu yığılmıştı; ortada yalnız tek kişinin geçeceği kadar iz açılmıştı. Geçitten çıkınca testere sesi doğrudan yüzlerine vurdu. Dişlerin kuru çam tahtasını ısırıp çektiği düzenli bir sesti bu; arada bir duraklıyor, sonra hızlanıyordu.

Avlunun bir yanında yıkık bir kerpiç duvar, öbür yanında enkazdan çıkarılmış kapı pervazları ve uzun döşeme tahtaları istiflenmişti. Havanın içinde taze kesilmiş tahtanın keskin kokusu vardı. Karın üstüne sarıya çalan talaş yayılmıştı.

Arka avluda iki adam, uzun bir tahtayı dizleriyle yere bastırmış, ortasından kesiyordu. İkisinin de omuzlarına ince toz gibi talaş konmuştu. Testerenin bir ucu Naciye yaklaşırken havaya kalktı, dişleri soğuk ışıkta parladı. Tahtayı tutan adam başını kaldırmadan, “Bas oraya,” dedi. Hakkı ayağını tahtanın ucuna koydu. Tahta ağırlığın altında gıcırdadı. Testere iki kere daha gidip geldi. Son çekişte kuru bir çıtırtı koptu. Tahta ayrıldığında yerde kalan adam doğruldu.

Şevket’in sağ kaşında talaş vardı. Naciye onu oradan tanıyacakmış gibi bir an o talaşa baktı. Çarşıda elinde kerpetenle otururken gördüğü adama benziyordu ama yüzü kış içinde zayıflamış, elmacık kemikleri öne çıkmıştı. Adam elinin tersiyle alnını sildi. Talaş saçına doğru çıktı.

Şevket gözlerini kısıp Naciye’ye baktı.

— İhsan’ın ablasısın, dedi.

Naciye, Şevket’in adını söylemeye hazırlanmıştı. Adam kendisini tanıyınca ne soracağını bir an unuttu. Hazırladığı cümle dağıldı, geriye yalnız rüzgârın kulaklarında çıkardığı uğultu kaldı. Hakkı ayağını tahtadan çekti. Öbür adam testereyi alıp duvar dibindeki odunlara gitti; ayaklarının altında kırılan ince çıtaların sesi duyuldu.

Naciye soluk aldı. Gözünü Şevket’in yüzünden ayırmadı.

— Ambarın orada bir araba indirmişler, dedi Naciye. Sen de gidip bakmışsın.

Şevket elindeki tahta parçasını yere bıraktı. Yere düştüğünde öteki tahtaya vurdu. İkisini ayırmak için ayağıyla birini azıcık yana itti.

— Baktım, dedi.

Naciye bekledi. Şevket sesini alçaltmadı. Sözü birine duyurmaktan çekiniyormuş gibi çevresine de bakmadı.

— İhsan’dı.

Avluda bir an hiçbir ses duyulmadı; duvar dibindeki adam bile odunları düzeltmeyi kesmişti. Naciye’nin cebindeki eldiven, astarın sökük yerine takılmıştı. Eli cebin dibine kadar gitmedi. Biraz çekerken yama başparmağının altından kurtuldu. Elini cebinden çıkarmadı.

— Nereden tanıdın? diye sordu.

Sesi düşündüğünden daha sert çıktı ama yumuşatmaya çalışmadı. Bir aydır duyduğu adlar, sokağa göre tahminler, sedyeyi ayak ucundan tutanlar arasında kimse ona bu sorunun cevabını vermemişti.

Şevket soruya alınmış gibi durmadı. Kendi sol elini kaldırdı. Avucu talaşla kirlenmişti, tırnak kenarlarında kararmış demir yağı izi duruyordu. İşaretparmağını başparmağına yaklaştırdı.

— Geçen yaz tel keserken şurasını yarmıştı. Dükkânda su döküp bez bağlamıştık. O iz vardı. Yüzünü de gördüm, Naciye. Alnına örtünün dikişi gelmişti. Dikişi kaldırınca yüzünü gördüm.

İhsan o yaz eve döndüğünde parmağındaki bezi çıkarmamıştı. Bezin ucu bileğine doğru ince bir düğümle bağlanmış, ortasında kan koyu kahverengiye dönmüştü. Çorba tasını öteki eliyle tutmuş, Naciye sorunca, “Yarın açarım,” demişti. Ertesi gün bez kuruyup parmağına yapışmıştı. İhsan ucundan çekmeye kalkınca yaranın kenarı yeniden sızlamış, kaşlarını çatıp bırakmıştı. Suyu ısıtıp bezin üstüne dökmüşlerdi. İlk döktüğü su fazla sıcak gelince İhsan elini çekmiş, sonra kendi kendine kızıp yeniden uzatmıştı. Bez açıldığında başparmağın dibinden işaretparmağına doğru ince, eğri bir kesik kalmıştı. Naciye izinin kaldığını biliyordu. İhsan, bir şeyin kenarını tırnağıyla yoklarken o parmağını kullanırdı; tahtanın pürüzüne bakarken, ipin düğümünü çözerken hep o sol eli öne uzanırdı.

Naciye gözünü Şevket’in elinden ayırdı. Rüzgâr avlunun köşesinden dönüp talaşları ayaklarının dibine savurdu.

— Ne zamandı? dedi. Hangi gün indirildi?

Şevket bir an arkada duran Hakkı’ya baktı, sonra yeniden Naciye’ye döndü.

— Depremden sonraki dördüncü gündü galiba, dedi. Kar yeniden bastırmadan önce. Sabah çarşıya inmiştim, dükkândan körük derisiyle iki çekiç çıkarayım diye. Dönüşte ambarın önünden geçerken Hakkı’nın sesini duydum.

— Adını o mu okudu?

— Sokağı okudu, sonra İhsan dedi. Ben yanaşıp örtüyü açtım. Koyu renk kısa ceketi vardı üstünde, her yanı kireç tozuydu ama yüzü seçiliyordu. Yara izine de özellikle baktım, emin olayım diye.

— Başında yara var mıydı? diye sordu Naciye.

Şevket kısa bir an gözlerini yerdeki talaşa indirdi, sonra yeniden Naciye’ye baktı.

— Alnının sağ yanında morluk vardı, dedi. Örtünün dikişi oraya denk gelmişti. Yüzü bozulmamıştı ama. Kim görse tanırdı.

Naciye başını çok hafifçe salladı. Bir ay önce masada duran tek şey iki kelimeydi: Öldüğü bildirildi. Şimdi o iki kelimenin arkasında bir yüz, bir el, bir gün duruyordu. Sol elini cebinden çıkarmadan parmaklarını gevşetti; yama, başparmağının kenarında soğumuştu.

— Nereye götürdüler? dedi.

Şevket eğilip yerdeki iki tahta parçasından birini aldı. Alır almaz nereye koyacağını unutmuş gibi elinde tuttu. Tahtanın kesilen ucundaki talaşlar parmaklarına yapıştı.

— Yazıyı tutan adam numara koydu. Defterde yeri vardır. Ben oraya kadar yanındaydım.

— Mezarlığa kadar mı?

— Eski mezarlığın duvarına kadar. Araba kardan ötürü içeri giremedi, sedyeyle taşıdık. Yerini göreyim diye bekledim.

Hakkı arkadan bir adım yaklaştı.

— Numarayı ben küçük kâğıda geçirdim, dedi. Şevket’in adını da kenarına yazdım.

— Ne vakit gördüğünü de söyleyecek misin? dedi Naciye Şevket’e bakarak.

Şevket başını salladı. Elindeki tahtayı duvar dibindeki yığına bıraktı. Öbür adama dönüp ambarın önüne çıkacağını, tahtanın üstündeki eldivenlerini dönünce alacağını söyledi. Ceketinin önünü ilikledi; düğmelerden biri kopuk olduğu için orta yer açık kaldı.

— Gidelim, dedi. Burada işi bitirdik.

Üçü birlikte dar geçide girdiler. Şevket önde kar izini açtı, Naciye hemen arkasından onun bıraktığı izlere basarak yürüdü. Geçidin ağzından çıktıklarında gökyüzü öğle öncesine göre daha kurşuniydi, ambarın ön tarafında rüzgâr dinmişti.

Ambarın önündeki odaya döndüklerinde içeride bir kişi daha vardı; kâtip onun önüne bıraktığı kâğıda kısa bir işaret koyup başını kaldırdı. Adam şapkasını başına geçirip eşikten çekilince Naciye içeri girdi. Ardından Şevket ve Hakkı da kapıyı kapatıp duvar dibine yakın durdular. Oda bir ay önceki gibi soğuktu; konuşanların ağzından çıkan ince buhar pencerenin soğuk camına doğru dağılıyordu. Kâtip yine üst üste konmuş iki un sandığının üzerinde oturuyordu. Masanın önünde sandalye yoktu. Tahtanın çatlaklarında kurumuş un hâlâ duruyor, pencere pervazındaki bez tıkalı su şişesinin yanında aynı teneke tas bekliyordu. Naciye sağ cebinden bir önceki gün kâtibin verdiği sıra numarasını çıkardı.

Kâtip sıra numarasını Naciye’nin elinden aldı. Kâğıdın bir yanı cebindeki nemden yumuşamıştı; kâtip kenarından tutunca kâğıt hafifçe eğildi. Numarayı okudu, masanın sol yanındaki yığından ince kaplı defteri bulup önüne çekti. Sayfaları ağır ağır çevirirken parmağının ucu kâğıtların köşesinde hışırdadı. Aradığı yeri bulunca parmağını satırın üstünde tuttu. İlk satırın altında, Naciye’nin geçen ay kimin teşhis ettiğini sorduğu yazı duruyordu: Haberin kime ait olduğu teyit bekliyor. Yakını, teşhis edenin sorulmasını istedi. Altında Naciye’nin adı ve kardeşi kelimesi vardı. Kâtip bir kere o yazıya, bir kere kapı yanında bekleyen Şevket’e baktı.

— Bu mu gören? dedi.

— Evet, dedi Naciye. Çarşıdan Şevket.

Kâtip hokkanın kapağını açtı, kalemin ucunu mürekkebe batırıp kenarına hafifçe sıyırdı.

— Başından anlat, dedi.

Şevket bir adım öne yaklaştı. Masaya dayanmadı, iki elini yanında tutarak konuştu. Arabayı ambarın arka tarafında hangi gün gördüğünü, sokağın adını Hakkı okurken nasıl duyduğunu, kimsenin örtüyü açmadığını görünce kendisinin yanaştığını söyledi. Alındaki örtü dikişini kaldırıp yüzünü nasıl seçtiğini anlattı. Sesi odanın dar duvarlarında yankılanmadı; her cümlesinin sonunda kâtibin kaleminin kâğıtta yürümesini bekledi.

Kâtip, yaranın izini yazarken kalemi kâğıttan kaldırdı.

— Hangi el? diye sordu.

— Sol, dedi Şevket. Başparmakla işaretparmağının arası. Geçen yaz tel keserken yarmıştı, dükkânda bez bağladık. Oradan da emin oldum.

Naciye, masanın kenarına koyduğu kendi sol eline baktı. Tahtanın çatlağındaki beyaz un çizgisi parmak uçlarının hemen önündeydi. Başparmağıyla işaretparmağının arasında bir şey tutacakmış gibi parmaklarını araladı. İkisinin arasındaki dar boşluğa bir an baktı. Sonra elini eteğine indirdi.

Kâtip yazdığı satırı gözden geçirdi, adın yanına tarih düşmek için başını kaldırdı.

— Hangi gündü dedin? Tam gününü çıkarabilir misin?

Şevket hemen cevap vermedi. Gözlerini tavandaki çıplak kirişe çevirdi, parmaklarını hafifçe oynattı.

— İlk gün çarşıya inemedik, dedi. İkinci gün kar dinmedi, üçüncü gün dükkânın kapısına kadar gidip geri döndüm. Dördüncü sabahıydı. Ya dördüncü ya beşincinin öğleden evveli.

Hakkı sessizce masaya yanaştı.

— Defterde günü yazılıdır, dedi. Sıra numarası bende.

Hakkı, arabadan getirilenlere o gün verilen numaraları küçük bir kâğıda geçirmişti. Sol eliyle sağ kolundaki açık renk bezin ucunu araladı. Bez gevşer gibi olunca dirseğini gövdesine bastırıp kâğıdı çekti. Dörde katlanmıştı. Açmaya çalışırken katlardan biri yırtılınca avucunda iki parça kaldı. İkisini masanın üstünde birbirine yaklaştırdı. Yırtık kenarlar tam birleşmeyince kâğıdın üst parçasını parmağıyla azıcık sola itti. Satırlar birbirini buldu. Kurşun kalemle acele yazılmış rakamların yanında kısaltılmış sokak adları ve birkaç kişinin ismi duruyordu.

Şevket masaya eğildi. İşaretparmağının talaşlı ucuyla kenarına kendi adının da yazıldığı rakamı gösterdi.

— Bu, dedi. Ben söylerken bunu koydular.

Naciye eğilip rakama baktı. Kurşun kalem kâğıda sert basılmıştı; yırtık yer tam rakamın altından geçiyordu ama sayı okunuyordu. Kâtip iki parçayı dağılmadan bir arada tutmak için kenarlarına hokkayı koydu. Sonra başını kaldırıp arka kapının yanında duran çocuğa seslendi.

— İçerideki raftan defin defterini getir, dedi. En altta değil, üstte bez sırtlı olan.

Çocuk kapıyı açıp çıktı. Kapı kapanınca odada kısa bir sessizlik oldu. Dışarıdan ambarın avlusunda yürüyen birinin ağır ayak sesleri duyuldu; sonra uzakta bir kapı vurdu. Kâtip kalemin ucundaki kurumaya yüz tutmuş mürekkebi küçük bir bez parçasına sildi. Hakkı, masanın üstündeki iki parçanın köşelerini avucunun yanıyla düzeltip yeniden hizaladı. Naciye pencere camının köşesinde biriken ince buz çiçeklerine baktı. Camın soğuğu omuz başından aşağı iniyordu. İki dakika kadar kimse konuşmadı.

Çocuk, sırtı bezle kaplanmış kalın bir defterle döndü. Kolunun altında zor taşıdığı defteri iki eliyle masaya bıraktığında, sayfaların arasından kurumuş bir ot sapı düştü. Sap, unlu tahtanın üstünde hafifçe yuvarlanıp durdu. Kâtip sapı iki parmağıyla kaldırıp pencerenin önüne koydu. Sonra defterin kapağını açtı, tarihleri buldu. Sayfalar genişti; her satırda ayrı bir el yazısı değil, aynı kâtibin gün gün yorgunlaşan yazısı vardı. Kâtip parmağını sayfanın ortasına doğru indirdi.

Aynı numara orada da vardı.

Kâtip parmağını rakamın üstünde tutarak Naciye’ye baktı, sonra yeniden satıra eğildi. İhsan’ın adı, baba adı ve sokağı yazılmıştı. Defnin yapıldığı günle yerin tarifi, satırın sonundaydı. Şevket’in adı, teşhis kaydının karşısına küçük harflerle geçirilmişti. Kâtip o adı da sesli okudu. Şevket, sanki bir kapının ardından kendisine seslenilmiş gibi önce başını kaldırdı, sonra yeniden masaya baktı. Bir an ellerini ceketinin yanlarında sıktı, sonra gevşetti.

Naciye nefesini tuttuğunu ancak kâtip okumayı bitirince fark etti. Satırın başındaki numarayla sonundaki tarih arasındaki bütün o kelimeler tek bir çizginin üstündeydi.

— Günü neymiş? diye sordu Naciye.

Kâtip parmağını tarih sütununa kaydırdı, günü ve ayı okudu. Şevket’in tahmini bir gün şaşmıştı ama aynı haftanın içindeydi. Naciye bunun üzerinde durmadı.

— Yeri bir daha okur musunuz? dedi Naciye.

Kâtip satırın sonunu yeniden okudu. Eski mezarlığın duvarından başlanacak, açılan ikinci sıraya gidilecekti. Sıranın başına bir taş konmuştu. İhsan, taşın bulunduğu uçtan sayılacaktı. Kâtip sıra içindeki yeri söyleyince Naciye, bunun kâğıdın üzerinde de belli olduğu yeri eliyle göstermesini istedi. Adam defteri azıcık ona doğru çevirdi, parmağını rakamın altına koydu.

— Bu numara buradaki sıra, dedi. Öbürü onu getirdiklerinde verilmiş.

Naciye iki rakama ayrı ayrı baktı. Soldaki, Hakkı’nın yırtık kâğıdındaki numaraydı; sağdaki ise duvarın dibinden sayılacak olan sırayı gösteriyordu. İkisi de aynı koyu mürekkeple yazılmıştı ama biri arabadan indirilişin, öteki toprağın sırasıydı. Karıştırmamak için gözünü birinden ötekine gezdirdi.

— Bana yazıp verebilir misiniz? dedi.

Kâtip çekmeceden küçük, kenarı düzgün kesilmemiş bir kâğıt yaprağı çıkardı. İki rakamı alt alta değil, aralarında belirgin bir boşluk bırakarak yan yana yazdı; her birinin altına kısa birer kelime ekledi. Defnin yapıldığı günü eklemek için kalemi kaldırınca Naciye, “Onu da yazın,” dedi.

Adam günü de kâğıdın üst köşesine yazdı. Kâğıdı uzatmadan önce mürekkebin üstüne biraz bekledi. Mürekkep soğuk havada hemen kurumuyordu; kâtip nefesini üflemedi, yalnızca kalemi hokkanın yanına bırakıp kâğıdın üstündeki parıltının sönmesini gözledi.

Hakkı masadaki iki parçalı yırtık kâğıdı topladı. Parçaları dikkatle üst üste koyup eski katından katladı, sağ kolundaki bezin altına yeniden sıkıştırdı.

— Benim işim kalmadıysa çıkayım, dedi. Arabacı bekler.

Kâtip başını salladı. Naciye dönüp Hakkı’ya baktı.

— Sağ olasın, dedi.

Hakkı kapının kolunu tutarken başıyla kısa bir selam verip çıktı. Kapı kapanınca soğuk hava dalgası ayak bileklerine vurdu.

Kâtip kalın defin defterini kapatmadı; ilk ince deftere dönüp Naciye’nin bir ay önce açtırdığı kaydın altına birkaç satır daha düştü. Şevket’in adını, görülen izin yerini ve defin defterindeki sıra numarasını ekledi. Kalemi bıraktığında Şevket kapıya yönelmişti. Eşiği geçmeden durdu, elini kapı mandalından çekip döndü.

— Bir şeyi var, dedi. Orada üstünden çıkanları yazdılar. Ben teslim alıp sakladım. Sana rastlarım diye.

Naciye ona doğru döndü. Şevket ceketinin iç cebine elini soktu. Astarın içinden çıkardığı küçük bez parçasının ucu sıkıca düğümlüydü. Kumaş kirli griydi, köşesinde eski bir dikiş izi vardı. Düğümü çözmeye çalışırken soğuktan sertleşmiş parmakları yüzünden eli bir kere kaydı. İp gibi kıvrılmış bez ucu parmaklarının arasından kaçtı. Naciye bir adım yaklaşıp uzandı, bezi iki eliyle tuttu. Şevket boşta kalan uçtan çekince düğüm açıldı.

Bez açıldığında içinde tek bir yün eldiven vardı.

Naciye eldiveni eline aldı. Yünü soğuktu; haftalardır bezin içinde katlı kaldığından avuç tarafında ince bir kırık izi oluşmuştu. Parmağın dış yüzeyinde, sobanın kapağından kalma kara izin bir yanı silinmişti. Yünün içine işleyen kısmı duruyordu. Naciye parmağını karanın üstüne koydu. İlmekler o küçük yerde biraz sertleşmişti ama kömür lekesi eline geçmedi. İhsan’ın kapağı kaldırırken bileğini nasıl çevirdiği, Naciye “Yünü yakacaksın” dediğinde eldivene bakıp gülmeden ocağın önüne bıraktığı an bir saniyeliğine geçti gözünün önünden.

— Öbürü yanında mıydı? diye sordu Naciye.

— Tekti, dedi Şevket. Ceketin cebindeymiş. Yazıcıya gösterdim, ablasını tanırım deyince bana verdi. Kimseye bırakmak istemedim.

Naciye başını salladı. Kendi cebindekini çıkarmak için öteki elini kullandı. Eldivenin yaması yine astara takıldı. Bu defa yünü çekiştirmedi. Cebin ağzını dışarı çevirip takılan ipliği gördü. İnce koyu bir astar ipliği başparmaktaki yamanın kenarına dolanmıştı. Tırnağıyla ipliği kaldırdı, eldiveni zarar vermeden kurtardı.

Sonra iki eldiveni de masanın üzerine koydu.

Biri yününden hafifçe kararmış sağ teki, öteki başparmağı yamalı sol teki. Başparmakları birbirine bakıyordu. İhsan onları eve her gelişinde böyle bırakırdı. Birini ötekinin içine soksa kuruması daha uzun sürer, Naciye ertesi sabah ayırmak zorunda kalırdı. Soba kenarındaki tahtanın üstünde, başparmakları birbirine dönük hâlde sabaha kadar kururlardı. İki eldiven ayrı dururken İhsan’ın bir şeyi yarım bıraktığı hiç aklına gelmemişti.

Oda bir an bütünüyle sessiz kaldı. Kâtip masadaki iki eldivene uzun bakmadı; gözlerini kaldırıp pencereye çevirdi, sonra elindeki küçük kâğıdı masanın boş köşesine koydu. Mürekkep kurumuştu.

Naciye önce kâğıdı aldı. Katlamadan, eldivenlerden ayrı dursun diye iç cebine soktu. Eldivenleri kaldırmadan evvel, defterde yazan yeri bir daha söyledi. Sesi odanın içinde tane tane çıktı: eski mezarlığın duvarı, açılan ikinci sıra, baştaki taştan sayılacak numara. Kâtip başıyla doğruladı.

Naciye bu sefer taşın hangi uçta olduğunu sordu.

— Duvarın dibindeki uçta mı, aşağı tarafta mı?

Kâtip iki un sandığının üstünden inip pencerenin önüne gitti. Camın kenarındaki ince buğuyu avucunun dışıyla sildi, parmağıyla dışarıda görünen yolu ve ötedeki ağaçsız sırtı gösterdi.

— Eski mezarlığın kapısından girince duvar solunda kalır, dedi. İkinci sıra o duvarın hizasından başlar. Taş, duvara yakın olan başta. Kar örtmüşse de yarısı dışarıda durur, yüksekçe bir taş koydular.

Naciye pencereye yaklaşıp kâtibin gösterdiği yöne baktı. Uzakta, basık damların ardında karla örtülü uzun bir sırt görünüyordu. Rüzgâr o yönden ince bir kar savuntusu getiriyordu.

Şevket arkadan konuştu.

— İstersen ben de yürüyeyim, dedi. Oraya kadar götürdük, duvarın hangi yakası olduğunu biliyorum. Taşı koyarken de başındaydım.

— İşin kalmadı mı? diye sordu Naciye.

— Bugünlük tahtayı kestik, dedi Şevket. Yarın sabah yine geliriz. Yalnız gidersen karın altında duvarın dibini kolay seçemezsin.

Naciye dönüp ona baktı. İtiraz etmedi. Masanın üstündeki iki eldiveni aldı; yünleri soğuktu ama ikisi bir arada avucuna tam sığdı. Kâtibe dönüp kısa bir baş selamı verdi. Kâtip kalın defteri kapatırken Naciye kapıyı açtı.

Avluya çıktıklarında odun kesen adamlar tahtaları içeri taşımaya başlamıştı. Şevket eldivenlerini almak için durdu. Naciye kapının dışında onu bekledi. Kendi elindekileri üst üste koyduğunda yamalı başparmak dışarıda kaldı. Onu içeri kıvırmadan ikisini birden avucuna aldı.

Naciye’nin Şevket’in verdiği eldivenle elindeki yamalı eşini yan yana koyması

Kısa süre sonra Şevket arka avlu geçidinden geri döndü. Elinde talaş tozuna bulanmış kalın örgü eldivenleri vardı; yürürken onları eline geçirmedi, ikisini birden ceketinin cebine soktu. Kapı önünde durup ceketinin açık kalan yakasını eliyle kapattı. Avlu kapısından çıktıklarında soğuk hava doğrudan yüzlerine vurdu. Yer yer buz tutmuş yolda tek sıra yürümek gerekiyordu; Şevket önden değil, bu kez bir adım yanında yürüyerek mezarlığa giden yolu gösterdi.

Ambarın duvarı arkalarında kaldı. Önlerinde, tekerlek izlerinin derinleştiği uzun bir düzlük açıldı. Rüzgâr yolun kıyısında birikmiş kuru karı yer yer ayak bileklerine doğru sürüklüyordu. Naciye iki eldiveni avucunda sıkıca tutuyordu; yünün dokusu soğuk parmaklarına değdikçe elinin içi yavaş yavaş ısınmaya başladı. İlk köşeyi dönmeden önce boş eliyle cebindeki kâğıdı yokladı. Katlanmamış kenarı parmaklarının ucuna değdi. Rakamları aklında tutuyordu. Yine de taşı bulduklarında kâğıdı çıkaracak, yazıldığı yerden bir daha sayacaktı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.