Yabancı avlu
Avluda ayağının altında odun kabuğu aradı Naciye. İhsan baltayı vurduğunda iri kabukları duvarın dibine atar, ufakları süpürgeye bırakırdı. Kuru ağaç kabuğuyla yonga ayazda bile başka türlü ses verirdi; taban taşın üstünden kayarken odun artığı hafifçe ezilir, kuru bir çıtırtı bırakırdı. Naciye eşikten içeri adım atar atmaz ağırlığını sağ ayağının ucuna verdi, tabanını karın içinde ağır ağır gezdirdi. Ayakkabısının ince köselesi ıslanmış, soğuk çorabının topuğundan bileğine yürümüştü. Ayağının altında beklediği o yumuşak yonga tabakası yoktu; yalnız karla örtülü sert kırıntılar, ezilince un gibi dağılan sıva parçaları vardı.
Bir adım daha atıp durdu. Nefesi ağzından kısa bir buğu hâlinde çıktı, karanlıkta dağıldı. Sağ eliyle dizinin hizasından aşağı uzandı, boşlukta duvar dibi aradı. İhsan’ın odun kırdığı avluda duvar boyunca dizili kütükler, onların yanında da ıslanmasın diye tahtayla örtülmüş ince tutuşturmalıklar bulunurdu. Parmakları kuru tahta yerine kireç tozuyla karışmış kara değdi. Karın altındaki toprak donmuş, üstüne dökülen harç yer yer keskin çıkıntılar bırakmıştı.
Karın üstünde koyu renkli bir parça görünce eğilip aldı. İlk dokunuşta kabuğun dış yüzüne benziyordu; kenarı tırtıklı, rengi ayazda ıslanmış ağaç gibi koyuydu. Naciye parçayı avucunda çevirdi, parmak uçlarında kuru lif aradı. Başparmağıyla ortasından bastırdığında ikiye ayrıldı. Çatıdan inmiş ince bir kiremitti. Kırılan kenardan kuru toprak kokusu geldi; keskin ucu soğuktan gerilmiş derisine battı. Naciye iki parçayı avucunda bir an tarttı, sonra eğilip aldığı yere, birbirinin yanına koydu.
Doğrulurken dizlerinin sızladığını duydu. Dikiş masasının altından sürünerek çıktığından beri soğuk, eklemlerinin arasına ince bir kama gibi giriyordu. Kireç tozu parmak boğumlarına dolmuş, derisini kurutmuştu. Avuçlarını birbirine sürtüp silkeledi, ama eli ısınmadı. Başını kaldırıp avluyu seçmeye çalıştı. Karın soluk beyazlığı duvar diplerini belli belirsiz ayırıyor, çatı hizalarının nerede bittiği ise anlaşılmıyordu.
“İhsan,” dedi.
Bu kez sesin ağzından çıktığını biliyordu. Az önce sokakta kendi çağrısını duvarlardan dönen başka bir ses sanmıştı; şimdi kelimenin boğazından nasıl kazınarak çıktığını, dudağının kenarında nasıl soğuduğunu duydu. Adı bir daha söylemek yerine dinledi. Kendi nefesi durulunca uzak sesler birbirinden ayrılmaya başladı.
Sokağın ilerisinden, bir kapının önüne taş çekiliyormuş gibi uzun bir sürtünme geldi. Ağır bir yüzeyin donmuş toprak üstünde kayarken çıkardığı boğuk, kesintili bir hırıltıydı bu; iki adımda bir duruyor, yeniden başlıyordu. Havada devrilmiş sobalardan kalan sönük ocak dumanı ile ıslak kerpiç kokusu birbirine karışmıştı. Ardından biri bir başkasından ışığı aşağı tutmasını istedi. Başka bir erkek sesi öksürerek kısa bir karşılık verdi, sözlerin çoğu yıkık duvarların arasında dağıldı. Naciye başını o yöne çevirdi. İki dam arasındaki eğri bir baca ucunda, bir an için soluk sarı bir titreşim belirdi; ışık sokağın içine değmiyor, yalnız yüksekteki bir kireç yüzeyini yalayıp geçiyordu.
Naciye beklediği sesin o insanların arasından gelebileceğini düşündü. İhsan bir kapının önünde taşın çekildiğini görse durup seyretmez, baltayı yere koyup omzunu verirdi. Avludan çıkmadan, başını yıkık eşiğin açıklığına uzattı.
“Burada odun kıran birini gördünüz mü?” diye seslendi.
Taşın sürtünmesi bir an durdu. Uzaktaki o soluk titreşim yerinde kaldı, sonra hafifçe sola kaydı. Naciye nefesini tuttu, ayaklarını kımıldatmadan bekledi. Cevap çok uzaktan geldi. Ses duvarlara çarpa çarpa incelmiş, söylenen ancak son kelimesinden anlaşılabildi.
“Kimi?”
Hemen ardından başka bir ses ilk konuşana kısa bir şey söyledi. Uzun sürtünme yeniden başladı. Yüksekteki soluk ışık titredi ve bütünüyle çekildi.
Naciye yeniden isim vermedi. Dudakları aralanmışken kapandı. O uzaklıktan biri bir şey biliyor olsaydı önce nerede olduğunu söyleyecekti, diye düşündü. Bunu nereden çıkardığını kendisi de bilmiyordu. Kardeşinin adını bir kez daha karanlığa salarsa oradaki adamlar işi bırakıp kendisine dönecek değildi; en fazla yine “Kimi?” diye soracaklar, o da yerini bilmediği bir avludan adını bilmediği insanlara bağıracaktı. İhsan’ı soracak kişi bulmuşken susması, bir an önce doğru yere varmak istemesindendi. Önce bastığı yeri tanımalıydı.
Avlunun dibine yürüdü. Zeminin nasıl yükseldiğini ancak ayak ucuyla ölçebiliyordu. Bir yerde tabanına ince bir çıta geldi; ağırlığını alınca küt bir sesle ortadan kırıldı. Naciye durup dinledi. Üstünden, sağından, solundan toz dökülmediğini anlayınca adımını tamamladı. İleride alçak bir duvar gibi görünen karaltıya yaklaştı.
Elini uzattığında parmakları kerpiç sıvası yerine soğuk, pürüzlü bir kiriş ucuna değdi. Karanlıkta duvar sandığı şey, yan yatmış bir saçaktı. Çatı tahtaları kaymış, ince mertekler dağılıp karın içine saplanmıştı. Eğilmiş saç kenarından sarkan buz parçaları kırılıp yere dökülmüştü. Naciye dizlerini kırıp saçağın altına eğildi. Elini gölgeye uzattığında soğuk teneke kenarına çarptı. Altında, yağmur suyunun birikip donduğu sığ bir tas vardı.
Tırnağıyla tasın içindeki yüzeye vurdu. Buz kalındı, üstüne ince bir kireç tabakası çökmüştü; tırnağı donuk bir sesle kaydı. Yanında ne bir yonga ne bir kütük izi vardı. Naciye elini çekip eteğinin kuru kalmış üst yanına sildi. İhsan’ın yün eldiveni evde, pencere pervazındaydı. Cebindeki tek mendili de sokağın köşesindeki yaralı adama bırakmıştı.
Doğrulup sırtını yan yatmış saçağa döndü. Naciye evlerin yerini birbirine göre hesaplamaya çalıştı. Kendi kapısından çıkınca odun yığınının bulunduğu avluya yürümek için ne tarafa döndüğünü biliyordu: sütçünün atını bağladığı demir halkalı taştan sonra sokağın kıvrımı, ilk evin alçak eşiği, sonra ikinci kapının önündeki iki taş basamak. Fakat buradan kendi avlusuna bakınca hangi kapının geride kaldığını seçemiyordu. Yıkılan duvarlar iki ayrı bahçeyi tek bir boşluk gibi birbirine eklemişti. El yordamıyla bulduğu basamak, başka bir evin basamağı olabilirdi. Dikiş masasında kumaşı ters çevirip baktığında bir pensin yerini şaşırdığı olurdu; o zaman gözüne güvenmez, ölçü şeridini baştan koyardı. Burada elinde ne şerit vardı ne de düz bir kenar. Sokağın köşesindeki adam taşları gördüğünü söylemişti. Kapıyı görmediğini de söylemişti. Naciye o ikinci cümleyi kendine ilk kez şimdi tekrarladı. Kapı yoksa taş basamak da yol göstermiyordu.
Eğik saçağın kenarından birkaç parça kuru toprak kayıp donmuş tasın içine düştü, ince bir çıtırtı çıkardı. Naciye başını kaldırıp baktı; saçağı tutan direk seçilmiyordu. Altında daha fazla kalmadan geriye iki adım attı, ikiye böldüğü kiremidin yanından geçip avludan çıktı.
Geri çıktığında bir kadın, yolun ortasında elinde fitili sönmüş bir lamba tutuyordu. Camı yoktu. Gaz haznesinin tenekesi karanlıkta donuk bir parıltı veriyor, çıplak fitilin ucu soğukta kararmış bir parmak gibi yukarı bakıyordu. Kadının üstünde yakası kalkık kalın bir hırka vardı; başörtüsünün bir ucu omzundan sarkmıştı. Naciye açıklıktan adımını atınca kadın lambayı birine vermek ister gibi uzattı, karşısında Naciye’yi görünce kolunu indirdi. Teneke hazne eteğine çarpıp hafifçe tınladı. Kadından soğuk gaz yağıyla nemli yün kokusu geldi.
“Bu avlu kimin?” diye sordu Naciye.
Kadın omzunun üzerinden baktı. “Ben bizimki diye girdim.”
“Odun var mı içeride?”
“Bir tek tas gördüm.”
Naciye başını eğdi. “Donmuş su vardı içinde.”
“Bizim tasın kulpu vardır,” dedi kadın. Sesi kısıktı, uzun süre bağırmış gibi boğazında takılıyordu. “Elimle yokladım, bunun iki yanı düz. Saçağı da bizim ahırın saçağına benzettim. İçeri iki adım atınca anladım bizim olmadığını.”
“Camı ne oldu?” diye sordu Naciye, lambaya bakarak.
Kadın lambayı göğsüne biraz kaldırdı, elinde niye hâlâ tuttuğunu yeni fark etmiş gibi baktı. “Eşikten çıkarken düştü. Kırıldı mı, kara mı gömüldü bakamadım. Fitili de ıslanmış. Cebimdeki kibritin ucu sürtünce dağılıyor.”
“İleride ışık vardı,” dedi Naciye, az önce sürtünme sesinin geldiği yönü başıyla göstererek. “Birileri taş çekiyordu.”
Kadın o tarafa döndü. Sokak şimdi bütünüyle karanlıktı; yalnız çok uzaktan boğuk bir çağrı duyuldu. “Gördüm sandım,” dedi. “Seslendim, dönmediler. Belki başka sokaktalar. Duvarlar alçalınca ses yakından geliyor sanıyorsun.”
Naciye yarım adım yaklaştı. “Siz hangi taraftan geldiniz?”
“Üst sokaktan indim diye çıktım.” Kadın boş elini kaldırıp geldiği yönü gösterecek oldu, eli havada kaldı. İki yanında yarı yıkık kerpiç duvarlar vardı, sokağın hangi yanının yokuşa çıktığı seçilmiyordu. Elini indirip hırkasının düğmesine bastırdı. “Bizim kapının yanında kuru bir dut ağacı dururdu. Bulamadım. Bir yerde ayağım düz bir taşa bastı, mermer gibi kaygandı. Ondan sonra bu kapıyı gördüm.”
Naciye’nin aklına ilk evin önüne konan uzun mermer parçası geldi. Demek çok uzağa düşmemişti. Yine de bu, kendi kapısının yerini de İhsan’ın gittiği avluyu da göstermiyordu.
“Gelirken bir erkek gördünüz mü?” diye sordu Naciye. “Elinde balta olan. Ya da odun taşıyan.”
Kadın başını iki yana salladı. Başörtüsünün sarkan ucu göğsüne düştü, düzeltmedi. “Yalnız bir adam gördüm, duvarın dibinde oturuyordu. Kalkmadı. Elinde beyaz bir bez vardı.”
Naciye’nin eli elbisesinin boş cebine gitti. Mendili verdiğinden beri kaç dakika geçtiğini kestiremedi.
“İki basamaklı bir kapıya rastladınız mı?” diye sordu. “Kısa bir duvarın yanında.”
“Basamak çok,” dedi kadın. “Hangisi kapının, hangisi devrilen duvarın belli değil. Birine basıyorsun, altı boş çıkıyor. Sen kimi arıyorsun?”
“Kardeşimi. İhsan’ı. Komşunun avlusunda odun kıracaktı.”
Kadın lambanın teneke sapını parmaklarının arasında çevirdi. “Bu avluda kimse yok,” dedi. “İki kere seslendim, yalnız rüzgâr gibi bir şey öttü saçağın altında.”
“Siz kimi arıyorsunuz?”
“Oğlumu. Bir de kapımızı,” dedi kadın. Bir an durdu. “Kapıyı bulursam içeride mi çıktı mı anlarım. Ama sokak benim bildiğim sokak değil.”
Kadın, lambayı tutan elini eteğine sürüp avlunun karşı tarafına yürüdü. Eline bulaşan is ya da gaz yağı ıslak kumaşta görünmüyordu. Naciye yerinden kıpırdamadan onu izledi. Kadın karın üstünde ayaklarını sürüyerek karşı yana geçti. Naciye onun da durup bir eşiğin önünde beklediğini gördü. Kadın lambayı sol eline alıp sağ eliyle kapı pervazına tutundu, ayağını gevşek bir tuğlanın üstüne basıp ağırlığını denedi, sonra içeri girmeden geri çekildi. Karanlık açıklığa doğru başını uzatıp dinledi, sönmüş lambanın ucuyla pervaza hafifçe dokundu. İkisi aynı yere iki ayrı ev diye gelmişlerdi. Aynı soğuk taşların arasında, aynı donmuş tasın başında kendi evlerinin izini aramışlardı.
Kadın pervazdan ayrıldı, omuzlarını içeri toplayıp sokağın aşağısına doğru yürümeye başladı. Ayak sesleri birkaç adımda döküntünün içinde eridi. Kadın yeniden yürümeye başlayınca Naciye de karşı yönde, az önce geçtiği dar sokak boyunca ilerledi.
Dar sokak, az önce geçtiğinden daha dar görünüyordu. Karın üstüne dağılmış kerpiç parçalarının arasından kuru saman uçları çıkıyor, ayakkabısının burnuna takılıyordu. Naciye her adımda önce tabanının ucunu yere koyarak ilerledi; taşın kenarı gevşekse ağırlığını vermeden ayağını çekiyordu. Sol eliyle duvar hizasını kolladı; parmaklarına kimi zaman düz eski sıva, kimi zaman yeni kırılmış kaba çamur yüzeyi geliyordu. İki adım sonra karşıdaki eğik bir çatıdan ağır bir kar kütlesi tok bir gürültüyle aşağı kaydı. Naciye avucunu duvara yaslayıp olduğu yerde dondu; toprağın yeniden sallanıp sallanmadığını anlamak için birkaç nefes bekledi. Zemin kıpırdamayınca yürümeye devam etti.
İlk kapıdan geriye bir kanat kalmıştı. Öteki kanat menteşesinden kopup bir yana savrulmuştu. Ayakta kalan kanat öne eğilmiş, alt ucunu kar tutmuştu. Kanadın altında demir bir halka görünüyordu. Naciye komşunun kapısında da halka olduğunu hatırladı; İhsan odun kırmaya giderken o halkayı kaldırır, kapı gıcırdamasın diye hafifçe yukarı çekerek iterdi.
Dizlerini büküp elini uzattı. Demir halka buz gibiydi; çıplak parmak derisi metale değince hafifçe yapışır gibi oldu. Halkayı kımıldattığında, demirin arkasından ince bir zincir geldi. Soğuk baklalar birbirine sürtünüp kısık bir şıngırtı çıkardı. Naciye’nin eli anında durdu.
Bu kapının küçük bir köpeği vardı. Yazın zinciri kapının dibindeki kazığa takılırdı; çocuklar geçerken karşı duvara yanaşır, Naciye elinde kumaş bohçasıyla yürürken eteğini toplardı. Kışın geceleri köpeği içeri mi alırlardı, samanlığa mı bağlarlardı, bilmiyordu. Zinciri elinde tutarak bir nefes bekledi. Kanadın gerisinden ne bir hırıltı ne de bir soluk geldi. Yalnız zincirin ucu kapının altındaki boşlukta sallanıp durdu.
Naciye zinciri gürültü çıkarmadan bırakıp bir sonraki açıklığa gitti. Orada kırık bir saksının toprağı kara dağılmıştı. Koyu renk toprak beyaz karın üstünde geniş bir leke gibi yayılıyor, aralarında kırmızı kil parçalarıyla donmuş ince çiçek sapları seçiliyordu. Toprağın koyuluğu açıklığı temizlenmiş bir eşik gibi göstermişti. Naciye bir adım attı; ayağı düz bir taşa değil dağılmış kerpiç kırıntılarına bastı, kırık bir saksı parçası tabanının altında çatırdadı. Bir adım attıktan sonra bunun kapı olmadığını, duvarın yıkılan yanı olduğunu gördü. İki yanında pervaz yerine basamak basamak kopmuş çamur tuğlalar duruyordu.
Geri dönmek için ağırlığını öbür ayağına verdiğinde, eteğinin yırtılan ucu dizinin hizasında kıymıklı bir tahta ucuna takıldı. Kumaş gerildi, yırtığın kenarı iki parmak daha açılacak gibi çıtırdadı. Naciye eğilip uyuşmuş parmaklarıyla eteğinin yırtılan ucunu dizinden kurtardı. Soğuktan sertleşmiş kumaşı avucunda topladı. Başka bir şeye takılırsa bu sefer durmayacaktı.
Biraz ötede, alçalmış kerpiç duvarın içinden koyu mavi bir parça sarkıyordu. Duvarın üst sıraları öne doğru kaymış, dökülen harçla karışık kar, tabanda soluk bir yığın yapmıştı. O beyazlığın ve kül rengi tozun ortasında mavi kumaş, karanlığa rağmen ağırlığını belli ediyordu. Naciye onu görünce elindeki kendi eteğini bıraktı. Soğuktan sertleşmiş etek ucu bileğine çarpıp aşağı düştü; duymadı bile. İki adım atıp duvarın önüne yaklaştı.
İhsan’ın evden çıkarken üstüne geçirdiği ceketin rengi de buydu. Kalın yünlü, soğuğu kesen eski bir ceketti; kardeşi odun taşırken kütükleri hep sol koluna yatırır, tahtaları omzuna vurduğunda kol yenini sürterdi. Sol kolunu dirseğe kadar aşındırmıştı. Naciye o yeri geçen ay masada lamba ışığında tamir ederken kutudaki bütün makaraları karıştırmış, uygun renkte sağlam iplik bulamamıştı. Astarın altından kopmasın diye koyu renk kumaşa açık renk iki dikiş atmıştı. Kardeşine, “Gündüz çıkar getir, göründüğü yerde yeniden geçerim,” demişti. İhsan ceketi omuzlarına alıp kapıya yürümüş, bir daha getirmemişti. Bu akşam dükkâna uğradığında da paltosunun düğmelerini açmamış, ceketinin kolu görünmemişti.
Duvarın önünde dizini karın içine koydu. Soğuk, ıslak kumaşın içinden anında tenine işledi; diz kapağının altında keskin kireç kırıntıları ezildi. Naciye aldırmadı. Sağ elini uzatıp kumaşın ucunu iki parmağıyla tuttu. Kumaş kardan nemlenmiş, üzerine un gibi ince bir kireç tabakası yapışmıştı. Dokusu, karanlıkta bile elinin alışık olduğu cinsten bir kışlık kumaşı andırıyordu.
Usulca kendine doğru çekti. İlk çekişte bırakmadı. Kumaşın öteki ucu dökülen kerpiçlerin arasında sıkışmış gibi direndi. Naciye elini gevşetti. Parmak uçlarını kumaşın kenarında bıraktı, nefesini tuttu. İçeride kumaşa asılan biri varmış gibi, bir anlık bekleyişte onun hareket etmesini umdu. Kumaş kımıldasa, en küçük bir gerilme olsa, elinin ucundaki ağırlığın cansız bir kerpiç değil bir insan kolu olduğunu anlayacaktı. Kumaş kıpırdamadı.
Naciye başını duvarın alçalmış kenarına biraz daha yaklaştırdı.
“İhsan?”
Sesi fısıltıdan biraz yüksekti; karanlık boşluğun ağzında dağıldı, karşılık gelmedi. Ne bir hışırtı ne bir nefes duyuldu. Naciye iki dizini de kara yerleştirip gövdesini yaklaştırdı. Bu kez kumaşı iki eliyle, kenarından değil biraz daha içeriden kavradı. Makine ayağının altına sıkışmış kalın bir kumaşı yırtmadan kurtarır gibi, ağır ağır yana çevirerek çekti.
Kumaş yeniden eline doğru kaydı. Altından kireç döküldü. Kuru sıva kırıntıları bileklerinin üstünden dizine aktı, arkasından birkaç küçük taş parçası boşluğun içinde yuvarlanıp sustu. Bir kol belirdi. Önce omzun, sonra geniş bir sırt parçasının çıkacağını sandı; elini kol boyunca sürdü. Naciye kolun ucuna kadar bakınca onun kendi avucu kadar kısa olduğunu gördü.
Parmakları kumaşın üstünde dondu. Yetişkin giysisi sandığı parça bir çocuk mintanıydı. İhsan’ın kalın yün ceketine göre avucunda şaşırtıcı biçimde hafif duruyordu. Kalan ucunu da boşluktan dikkatle çekip çıkardı, kirecini silkelemek için havada silkmeyip eliyle hafifçe süpürdü. Gözleri karanlıkta koyu mavinin ayrıntısını seçemiyordu, ama terzi parmakları kumaşı gözden çabuk okudu. Başparmağı yakadan aşağı indi. Yakasının iç dikişinde, çocuğun soba yanındaki alçak çiviye kendi başına asabilmesi için pamuklu şeritten dikilmiş küçük askı ilmeği duruyordu. Yakasının altındaki düğme yoktu; yerinde yalnız kopmuş ipliğin iki kısa kıvrımı kalmış, karşısındaki ilik küçük parmakların zorlamasıyla azıcık genişlemişti. Naciye parmaklarını kol ağzına kaydırdı. Kol ağzındaki açık renk dikiş, onun aradığı yerde değildi. İhsan’ın ceketinin dirseğindeki yama değildi bu.
Başka bir gün kendi eliyle yaptığı bir işti bu. Kış bastırmadan önce kol ağzı sökülünce kumaşın kenarı kıvrılmış, rüzgâr çocuğun bileğine girer olmuştu. Yusuf, annesi daha bitirmeden kolunu mintanın içine sokmak için beklemiş, Naciye iğneyi kurtarabilmek için çocuğun bileğini tutmuştu. Çocuğun bileği avucunun içinde incecik ve sıcaktı; iğnenin ucu parmağının dibinden son anda sıyrılmıştı. Sonra ikisi birden gülmüştü. Naciye çocuğun kolu üşümesin diye son birkaç ilmeği çabuk geçmiş, düğümü hemen bağlayıp ipliği kesmişti. Dikişin son noktası aceleden ötekilerden iri kalmıştı. Naciye tırnağını şimdi de ona taktı.
O tek iri ilmek, karanlıkta bütün sokaktan daha açık bir işaretti. Naciye başparmağını küçük kol ağzının üstünde bir an tuttu. Islak kumaş avucunda soğudukça, biraz önce dükkânda İhsan’la konuştukları sözler geri geldi: çocuk ateş istiyor, demişti kardeşi. Yusuf’un odası soğuk, demişti. Annesi biraz önce odun yığınının yanındaydı, sonrasını görmedim, demişti. Naciye şimdi mintanı elinde tutarken annesinin de nerede olduğunu bilmiyordu. Kendi evinden çıkarken gördüğü o dar avlu geçidi değil, işte bu yıkık duvar Yusuf’un eviydi.
Başını kaldırıp avluya baktı. Karanlıkta birbirine karışan karaltılar, mintanı tanıdığı anda yerli yerine oturdu. Duvarın üstünde güneşte kuruyan çamaşırlar asılı dururdu. Açık kış günlerinde bile yıkanmış gömleklerle bezler ipte donar, esinti çıkınca tahta gibi hafifçe birbirine vururdu. Yusuf, annesi görmediğini sandığında mandallardan birini alır, yüzüğü varmış gibi parmağına geçirirdi. Küçük elini öne uzatıp bir süre mandalın tahtasına bakar, kapıdan ayak sesi gelince koşup sepete geri bırakırdı. Naciye onu kendi avlusundan birkaç kez öyle görmüştü.
Şimdi bu duvarın hangi eve ait olduğunu bilince, mahallenin dağılan çizgisi zihninde yeniden birleşti. Naciye’nin bir saattir aradığı odun duvarı, bu avlunun arkasına bitişik olabilirdi. İhsan odunları orada kırıp bu kapıdan içeri taşıyacaktı. Naciye bakışını alçalmış duvarın öte ucuna çevirdi. Köşenin ötesindeki karın üstünde geniş bir boşluk görünüyordu. Ne devrilmiş bir saçak ne de yolu kesen bir kapı kanadı vardı; kar, arkaya doğru açık bir şerit hâlinde uzanıyordu. İhsan baltayı oraya bırakmış mıydı? Sarsıntı başladığında odun kütüğünün başında mıydı, yoksa çoktan o açıklıktan yola mı çıkmıştı? Birkaç adım atıp bakması yetecekti.
Küçük mintanı ıslak karın üstüne bırakmadı. Omuzlarını iki eliyle şöyle bir düzeltip üstündeki kireç tozunu sildi, sonra mintanı duvarın üstüne koydu. Kısa kollarından biri taşın kenarından aşağı hafifçe sarktı. Naciye ellerini dizine bastırıp doğruldu. Islak eteği bacaklarına yapışmış, dizleri soğuktan kaskatı kesilmişti. Dengesini bulmak için bir an durdu. Ayağa kalkıp boşluğa doğru döndü.
Köşenin gerisindeki açıklık yalnızca birkaç adım ötedeydi. Naciye gözünü karın üstündeki o genişliğe dikti; az sonra duvar dibinde dizili kütükleri ya da baltanın koyu sapını görecekmiş gibi gövdesini öne verdi. Sokağın ilerisindeki taş sürtünmesi artık duyulmuyordu. Uzaklardan tek tük sesler gelse de bu avlunun içi birdenbire sessizleşmişti. Sağ ayağını karın içine kaldırdı, köşeye doğru ilk adımını attı.
Arkasında iki kere vuruldu.
Naciye ilk vuruşu duyduğunda adımını atmıştı. İkincisinde ayağını yere indirmeden bekledi. Ses, mintanı çekip aldığı yerin altından gelmişti. Dizleri yeniden kara değdi. “İhsan” demek üzere ağzını açtı. Gözü duvarın üstündeki küçük kola takıldı. İsmi söylemeden önce elini taşın üzerine bıraktı.

Ağzı kapandı. Söylenmemiş isim boğazında kaldı. Karanlık bir boşluğun içine yanlış bir ad söylemek, içeridekini susturabilirdi; dışarıdaki kişinin başkasını arayıp geçip gideceğini düşündürebilirdi. Yusuf’un adını da söylemedi. Mintanı tanımış, çamaşır duvarını tanımıştı, ama kimin vurduğunu görmemişti. Altında kalan çocuk da olabilirdi, annesi de olabilirdi, sarsıntıda bu duvara sığınmış başka biri de. Kesin olan tek şey vardı: düşen bir taşın yuvarlanması ya da çatırdayan bir kirişin esnemesi değildi duyduğu. Kısa bir arayla, birbirinin aynı sertlikte iki vuruş gelmişti. Dışarıda ayak sesini duyan biri, burada olduğunu haber vermek için vurmuştu.
Naciye sağ avucunu bütünüyle duvar taşının üstüne bastırdı. Taşa ağırlık vermedi; yalnız çıplak derisini soğuk yüzeye yapıştırıp bekledi. Taş kireçle pürüzlüydü, donmuş harç avuç içini çiziyordu. Bileğinin hemen yanında, taşın alt kenarına çapraz dayanan kırık bir tahtanın sert köşesi eline değdi. Karanlıkta boşluğun ne kadar derine indiği seçilmiyordu; yalnız mintanı çekip çıkardığı yerde, taşın altında koyu bir aralık açılıyordu.
Naciye yüzünü o aralığa doğru eğdi. Sesini yükseltmedi; bağırmak dar yerde boğulur, içerideki çocuksa ürkütebilirdi. Kelimeleri tane tane, düz bir sesle karanlığa bıraktı.
“Duydum,” dedi. “Ben burada bekliyorum.”
Bir süre avuç içiyle taşın üstünde kaldı. Dizlerinin altındaki kar çoktan ezilmiş, soğuk su çoraplarından baldırlarına kadar tırmanmıştı. Ayak parmaklarını artık hissetmiyordu. Yine de gövdesini hiç kıpırdatmadı; taşın içinden geçecek üçüncü bir vuruşu, bir tırnak sürtünmesini ya da ince bir soluğu kaçırmamak için kendi nefesini bile yavaşlattı. Aralıkta uzun bir sessizlik oldu. Yalnız gecenin uzak bir ucundan bir köpeğin kesik havlaması, ardından başka bir sokaktan ağır bir tahtanın düşme sesi geldi.
Sol eli kendiliğinden boşluğun üstüne sarkan alçalmış kerpiç bloğa uzandı. Bir an genişliğini avucuyla yokladı; bunu yana çekebilirse açıklık biraz olsun büyür mü diye düşündü. Parmak uçları taşın üst kenarına dokunup hafifçe yokladığı anda, blok kıl kadar oynadı. Hemen ardından ince, kuru bir kireç ve saman akıntısı doğrudan alttaki karanlık aralığa döküldü.
Naciye sol elini yanmış gibi geri çekti. Karanlıkta hangi tahtanın hangi taşa dayandığını, hangisinin üstteki yığını tuttuğunu göremiyordu. Kumaşın altını yoklamadan makası vurmak gibiydi bu; tek bir yanlış çekiş, alttakinin üstüne bütün ağırlığı indirebilirdi. Sol elini kendi dizinin üstüne indirdi, üstteki taşlara bir daha dokunmadı. Sağ avucu ise taşın alt kenarında, yerinden bir santim bile oynamadan kaldı.
Dökülen kirecin sesi içeridekini korkutmuş ya da dışarıdaki insanın gittiğini düşündürmüş olabilirdi. Naciye çenesini karanlık aralığa biraz daha yaklaştırdı. Soru sormadan, içeridekinden nefes harcayacak bir karşılık beklemeden, yalnızca kendi yaptığı şeyi söyledi.
“Taşları oynatmıyorum,” dedi alçak sesle. “Buradayım. Elim burada, taşın üstünde.”
Cevap gelmedi. Naciye bekledi. Üstündeki küçük mavi kola baktı; soğuk havada kumaşın ıslak ucu sertleşmeye başlamıştı. Tam o sırada duvarın üst sırasından birkaç kum tanesi kayıp bileğinin yanından kara indi; Naciye nefesini tuttu, yerin yeniden sarsılıp sarsılmadığını anlamak için ağırlığını vermeden avucunu taşta tuttu. Titreme yoktu, yalnız ayazda gevşeyen harç dökülüyordu. İhsan’ın hâlâ nerede olduğunu bilmiyordu. Köşenin ötesindeki o geniş boşluk birkaç adım uzağındaydı; belki baltayı orada bulacak, belki kardeşinin izini oradan sürecekti. Ama şimdi ayağa kalkıp o köşeyi dönemezdi. Burada elinin altında bir ses vardı. İhsan’ı ararken bulduğu bu iki vuruşu karanlıkta tek başına bırakıp giderse, aradığı kişinin nerede olduğundan değil, geride bıraktığından hiç kurtulamazdı.
O sırada dar sokağın tarafından ayak sesleri duyuldu. Önce donmuş karla kırık harç üstünde yavaşça sürüklenen bir yürüyüş, ardından yakındaki bir gölgede duran başka bir hareket işitildi. Sokaktan az önceki lamba sahibi kadının sesi geldi. Bu kez birine yol soruyordu.
“Aşağısı yokuşa mı çıkıyor?” dedi kadın; sesi soğukta çatallaşmış, az öncekinden daha kısık kalmıştı. “Kime sorduysam başka tarafı gösterdi. Ana yola buradan varılır mı?”
Sokağın öteki ucundan bir erkek sesi alçak, boğuk bir karşılık verdi. Sözler yıkık duvarların arasında dağıldı, Naciye ancak sesin kalınlığını ve taşın üstünde kayan bir ayakkabının gıcırtısını seçebildi. Çok uzakta değillerdi; belki iki avlu ötede, dar sokağın ağzındaydılar. Az sonra yokuşa doğru dönerlerse sesleri de uzaklaşacak, bu avlunun önü yeniden boş kalacaktı.
Naciye bir an ayağa kalkıp sokağa koşmayı düşündü. On adım atsa kadına da konuştuğu kişiye de yetişebilir, kolundan tutup buraya getirebilirdi. Başını eğip taşın üstündeki kendi eline, sonra duvarın üstündeki küçük mavi kola baktı. Ayağa kalkıp o on adımı atarsa, arkasında kalan bu alçalmış duvar karanlıkta öteki yıkıntıların arasına karışabilirdi; biraz önce kendi kapısını nasıl yitirdiyse burayı da şaşırabilirdi. Daha kötüsü, alttaki kişi biraz önce Ben burada bekliyorum diyen sesin ayak sesleriyle uzaklaştığını duyacaktı. Karda gıcırdayıp giden bir adımın yardım getirmeye mi, yoksa çekip gitmeye mi gittiğini karanlıkta kimse bilemezdi.
Naciye iki dizini de karın içinde tuttu. Sağ avucunu soğuk taştan kaldırmadı; parmakları taşın pürüzüne tutunur gibi yerleşti. Sol omzunu geriye çekti, yalnız boynunu ve gövdesinin üst kısmını yıkık duvarın sokağa bakan açıklığına doğru çevirdi. Soğuk havayı yanan boğazına çekti, başını kaldırıp karanlığa seslendi.
“Yardım edin. Burada biri var.”
Ses, karın üstünden geçip sokağın kırık duvarlarına çarptı. Bu kez ne boğazında kaldı ne de tereddütle inceldi; bütün ağırlığıyla karanlık aralığa yürüdü. Naciye nefesini tuttu, sokaktaki yürüyüşün durup durmadığını, konuşanların bu yana dönüp dönmediğini dinledi. Avucunun altında soğuk taş hareketsizdi; bileğinin üstünde ıslak mavi kol kıpırdamadan duruyordu.
Sözü duyulsun diye sokağa doğru dönmesi gerekiyordu. Elini duvardan çekmedi.