Mütareke Hangarı Görseli
Mütareke Hangarı

Mühürlenen Kapılar

1. Sahne 5 dk okuma 16 okunma
Yeşilköy hangar kapıları zincirlenirken Usta Rasim’in bujileri, pusulayı ve defteri sandığa saklaması
Yeşilköy hangar kapıları zincirlenirken Usta Rasim’in bujileri, pusulayı ve defteri sandığa saklaması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

“Kapıya kilit vurdular. Kilidin anahtarı onlarda ama hangi motorun hangi vidayla nefes aldığını yalnızca biz biliyoruz.”
— Hangar Defteri, Kasım 1918

1918 yılının Kasım ortasında Marmara’nın üstüne çöken sis, önceki kışların hiçbirine benzemiyordu. Boğaz açıklarında demirlemiş yabancı zırhlıların gri gölgeleri, havanın açıldığı anlarda Ayastefanos kıyısından bile seçiliyordu. Mondros Mütarekesi’nin ardından imparatorluğun bütün silahları, gemileri ve tayyare meydanları gibi, bu iki ahşap hangar da İtilaf kontrol komisyonunun denetimine geçecekti.

Yeşilköy hangar kapıları zincirlenirken Usta Rasim’in bujileri, pusulayı ve defteri sandığa saklaması

Haber bir gün önceden, soğuk bir akşamüstü gelmişti: ertesi sabah saat onda kontrol heyeti gelip envanter çıkaracak, bütün tayyareleri kayıt altına alacak ve hangar kapılarına mühür vuracaktı. Yüzbaşı Cemal, resmî devir tutanakları için Bahriye Nezareti’ne çağrılmıştı; ancak akşam olmadan hangara uğrayıp Rasim’le tek bir bakışma yaşamış, sonra hiçbir şey söylemeden çıkıp gitmişti. Çünkü artık duvarların bile kulağı vardı.

Gece yarısına doğru hangarda yalnızca Usta Rasim ile İsmail kalmıştı. Pencerelere kalın çuval bezleri gerilmiş, soba yakılmamıştı—bacadan duman çıkmasın diye. Yalnızca tezgâhın altında, ışığı dışarı sızmasın diye etrafı tenekeyle çevrilmiş tek bir küçük gemici feneri yanıyordu.

“Usta,” diye fısıldadı İsmail, soğuktan titreyen parmaklarını ovuşturarak. “Yarın gerçekten hepsini alacaklar mı? Bizim 1 numaralı tayyareyi de mi kilitleyecekler?”

“Gövdeleri saklayamayız İsmail,” dedi Rasim, sesi alçak ama son derece soğukkanlıydı. “Koca kanatları cebimize koyacak halimiz yok. Ama bir tayyareyi göğe kaldıran şey yalnızca tahta gövde değildir. Pusuladır, manyetodur, sağlam bujidir, bir de o makinenin dilini bilen defterdir. Onları vermeyeceğiz.”

Rasim, hangarın en dip köşesinde duran, yıllardır içine kullanılmış kirli yağ tenekelerinin ve paslı hurda somunların atıldığı ağır, ziftli çam sandığı çekti. Sandığın dibi çifte tahtaydı; iki yıl önce sızan yağı tutsun diye Rasim kendi elleriyle alt tarafa bir ara bölme çakmıştı.

Levye ile ara tahtayı sessizce kaldırdı.

İsmail’in elinden tek tek aldığı parçaları önce temiz, sonra ince yağlı bezlere sardı: iki adet sağlam Alman yapımı manyeto, iki sıvılı manyetik pusula, yedeklerin arasından ayırdığı en temiz altı buji, pirinç kumpas, Cemal’in Berlin’de çizimlerle doldurduğu saman sarısı defter ve son olarak kendi dört yıllık emeği olan kalın bez kaplı Hangar Defteri.

Rasim, Hangar Defteri’ni bezle sarmadan önce bir saniyeliğine avucunun içinde tuttu. 25 Haziran 1914’ten beri bu hangarın bütün nefesi o sayfaların içindeydi: ilk yağ damlası, 7 dakika 40 saniyelik ilk uçuş, Galip’in kazası, Boğaz’daki şarapnel delikleri, Berlin mektupları… Hepsi şimdi karanlık, yağ kokulu bir sandığın dibine iniyordu.

Parçaları ve defterleri gizli bölmeye yerleştirdi, ara tahtayı yerine çiviledi. Üstüne yeniden boş, ezik yağ tenekelerini, paslı kırık yayları, eğilmiş eski cıvataları ve yağlı üstübü yığınlarını gelişigüzel doldurdu. Sandığı, hangarın hemen yanındaki küçük, kapısız hurda sundurmasının en karanlık köşesine sürükledi.

“İşte bu kadar,” dedi Rasim, doğrulup nefesini bırakarak. “Yarın ne sorarlarsa yalnızca ‘hurda’ diyeceksin. Gözünü sandığa hiç çevirmeyeceksin.”

“Anlaşıldı usta,” dedi İsmail, yüzünde o gece ilk kez çocukluktan tamamen kopmuş, ciddi bir kararlılık vardı.

Ertesi sabah saat onda, ince bir kasım yağmuru altında iki askerî araba hangarın önünde durdu. İçinden şık yağmurluklu bir İtilaf kontrol yüzbaşısı, iki silahlı asker ve başı öne eğik, yüzü kireç gibi bir Türk irtibat subayı indi.

Rasim, hangarın önünde elleri iki yanında, sessizce bekliyordu.

Kontrol subayı içeri girdi, elindeki listeyle tayyarelerin etrafını dolaştı. Gövde numaralarını, motor markalarını, pervane sayılarını soğuk, mekanik bir hızla işaretledi. Tezgâhın üstündeki açık aletlere, boş benzin varillerine baktı. Ardından dışarı çıkıp yan sundurmanın altına göz attı.

Bakışları tam o eski, yağlı hurda sandığının üstünde durdu.

Rasim’in nefesi bir saniyeliğine göğsünde asılı kaldı, ama yüzündeki hiçbir kas oynamadı.

Subay bastonunun ucuyla sandığın üstündeki paslı tenekeyi ve yağlı üstübüyü hafifçe itti, burun kıvırdı. Tercümana tek bir kelime söyledi: “Scrap.” — Hurda.

İrtibat subayı başını eğip onayladı. Heyet yeniden büyük hangara döndü. Kontrol subayı, iki askere işaret etti. Askerler büyük ahşap sürgülü kapıları sertçe itip kapattılar. Kalın, soğuk bir demir zincir kapı halkalarından geçirildi, büyük bir asma kilit vuruldu ve kilidin üzerine kırmızı balmumu dökülüp resmî mühür basıldı.

Dört buçuk yıldır her sabah gün doğmadan açılan o iki ahşap kapı, ilk kez dışarıdan kilitlenmişti.

Kontrol arabaları çamurlu yoldan uzaklaşıp gözden kaybolurken, istasyon tarafından Cemal’in uzun, kararlı adımlarla yaklaştığı görüldü. Yağmur kaputunun omuzlarını ıslatmıştı.

Cemal, mühürlü kapının önünde durdu. Kırmızı balmumu mühre birkaç saniye sessizce baktı, sonra dönüp Rasim’le göz göze geldi.

“Gittiler mi usta?”

“Gittiler efendim,” dedi Rasim alçak sesle.

“Defter ve parçalar?”

Rasim göz ucuyla yan sundurmadaki karanlık köşeyi işaret etti, yüzünde o en zor günlerde bile eksilmeyen ince, inatçı tebessümü belirdi. “Hurda sandığının dibinde efendim. Bastonla dürttü, beğenmedi, bıraktı.”

Cemal derin bir nefes verdi; omuzlarındaki ağır gerginlik bir nebze olsun hafifledi. “İyi yapmışsın Rasim Usta. Çok iyi yapmışsın.”

Rasim cebinden küçük, katlanmış bir kâğıt parçasıyla kurşun kalemini çıkardı—Hangar Defteri sandığın dibinde olduğu için, o günün kaydını şimdilik cebindeki bu kâğıda düşecekti. Yağmurdan korunmak için sundurmanın saçak altına girip birkaç satır yazdı:

Kasım 1918 — Kapıya kilit vurdular. Kilidin anahtarı onlarda ama hangi motorun hangi vidayla nefes aldığını yalnızca biz biliyoruz.

Kâğıdı katlayıp cebine koydu. İki adam, kilitli hangarın önünde yağmurun altında bir süre daha durdular. Önlerinde ne kadar karanlık bir yol olduğunu bilmiyorlardı; ama o kilidin sonsuza kadar orada kalmayacağından ikisi de emindi.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.