Temmuz Dönüşü ve Kararan Ufuk
1918 yılının Temmuz ortasında, Avrupa’dan gelen uzun tren Sirkeci Garı’na ağır, yorgun bir tıslamayla girdiğinde öğle güneşi İstanbul’un üstüne kurşun gibi çökmüştü. Cemal, vagonun dar koridorundan geçip küçük kahverengi deri bavuluyla perona adım attı. Berlin’de geçen altı ayın ardından omuzları biraz daha oturmuş, yüzündeki çizgiler derinleşmişti; ama ceketinin iç cebinde taşıdığı yük, bavulundan çok daha ağırdı: Rasim’in pirinç kumpası, yeni nesil motorların bütün sırlarını barındıran o dolu saman sarısı defter ve Binbaşı von Weber’in imzasını taşıyan parlak bir başarı belgesi.

Ama garın dışına çıktığı ilk dakikada, bıraktığı İstanbul’un artık yerinde olmadığını hemen anladı.
Dört yıl süren savaş, koca imparatorluğun nefesini tüketmişti. Sokaklar her zamankinden daha sessizdi; dükkânların kepenkleri yarı inikti, at arabalarının yerini yorgun adımlarla yürüyen insanlar almıştı. İskele başında yamalı üniformalarıyla dinlenen yaralı askerler, gazete satıcısının elindeki tek yapraklık solgun gazeteye bile dönüp bakmıyordu. Herkesin yüzünde, artık sonucu yaklaşan büyük bir yorgunluğun sessiz ağırlığı vardı.
Cemal, hiç oyalanmadan Ayastefanos banliyö trenine bindi. 1914 yılının Haziran ayında, tam dört yıl önce aynı pencereden Marmara’ya bakarken içinde yeni bir çağın taze heyecanı vardı. Şimdi ise camdan içeri giren sıcak temmuz rüzgârı bile tuhaf bir durgunluk taşıyordu.
Ayastefanos istasyonundan inip kıyıdaki hangarlara doğru yürüdüğünde ilk dikkatini çeken şey, gökyüzünün sessizliği oldu.
Ne bir motor uğultusu vardı ne de kızağa inen bir tayyarenin şıpırtısı. İki ahşap hangarın arasında dikili duran o eski kırmızı rüzgâr torbası güneşten solmuş, kenarı rüzgârdan yırtılmıştı; direğin dibinde halsizce sarkıyordu.
Cemal hangarın büyük sürgülü kapısını omuzlayıp araladı. Paslı makaralar her zamanki uzun gıcırtıyla döndü.
İçerisi loş ve serindi. Tezgâhın başında, sırtı kapıya dönük duran iki kişi vardı: Usta Rasim ile İsmail. Rasim, eski bir yağ pompasının valfini ince eğeyle düzeltmeye çalışıyordu. Kapının gıcırtısını duyunca başını çevirdi.
Bir saniye durdu. Elindeki eğeyi tezgâhın üstüne bıraktı.
“Yüzbaşım!” dedi Rasim, sesi hem şaşkınlık hem de uzun zamandır saklanan bir sevinçle titreyerek.
İki adam, hangarın ortasında buluşup uzun, sıkı bir kucaklaşmayla hasret giderdiler. İsmail hemen yanlarına koşup Cemal’in elini sıktı, bavulunu almak için uzandı.
“Hoş geldin efendim, sağ salim geldin!” dedi Rasim, Cemal’in omuzlarını tutup bir adım geri çekilerek. “Zayıflamışsın biraz ama gözlerin yine aynı. Berlin’in ayazı seni yıldıramamış.”
“Hoş buldum Rasim Usta,” dedi Cemal, derin bir nefes vererek. “Sizi iyi gördüm.”
Ama sözünü bitirir bitirmez gözleri hangarın ortasına kaydı ve içinden ince bir sızı geçti.
Bir zamanlar her sabah pırıl pırıl parlayan 1 numaralı deniz tayyaresinin bez kanatlarının üstünde şimdi ince, gri bir toz tabakası birikmişti. Hemen yanında duran diğer tayyarenin motoru sökülmüş, yarım kalmış bir iskelet gibi bekliyordu. Duvar dibindeki benzin varillerinin çoğu boştu; vurulsa teneke sesi verecek kadar hafiflemişlerdi.
Cemal, tozlu kanadın kenarına parmağının ucuyla dokundu. Parmağında gri bir çizgi kaldı.
“Uçuş yok mu usta?” diye sordu alçak sesle.
Rasim’in yüzündeki sevinç gölgelendi. Başını ağır ağır salladı. “İki haftadır doğru dürüst kalkış yapamadık efendim. Benzin kıt, yedek parça tükendi. Galip ile diğer iki arkadaş geçen ay güney cephesine gönderildi. Yeni talebe de gelmiyor. Sanki bütün memleket nefesini tutmuş, gelecek haberi bekliyor.”
Hangarın içine derin, ağır bir sessizlik çöktü. Dışarıdan yalnızca Marmara’nın kıyıdaki çakıllara vuran yavaş, yorgun dalgaları duyuluyordu. Dört yıl önce büyük bir umutla kurulan bu iki ahşap hangar, şimdi yaklaşan büyük bir kırılmanın eşiğinde gibiydi.
Cemal, ceketinin iç cebine elini attı. Önce Rasim’in küçük pirinç kumpasını, ardından da sayfaları baştan sona teknik çizimlerle, motor şemalarıyla, buzlanma ve yüksek irtifa hesaplarıyla dolmuş o saman sarısı cep defterini çıkardı. İkisini birden tezgâhın üstüne, yağ lekeli Hangar Defteri’nin tam yanına koydu.
“Emanetini getirdim Rasim Usta,” dedi Cemal, sesi sakin ama kırılmaz bir inançla. “İçi ağzına kadar dolu.”
Rasim, elini kumpasın ve dolu defterin üstüne koydu. “Bunları nereye takacağız efendim? Görüyorsun, elimizde sağlam motor bile kalmadı.”
“Bugün kalmadıysa yarın olur usta,” dedi Cemal, dönüp hangarın açık kapısından dışarıya bakarak. “İmparatorluk yorgun, cepheler daralıyor, bunu ben de trenden indiğim an gördüm. Belki çok daha karanlık günler gelecek, belki bu kapılara kilit bile vuracaklar. Ama bu defterde yazanları kimse silemez. Öğrendiğimiz rüzgârı kimse elimizden alamaz. Bu çizimler burada dursun—yakında, hiç ummadığımız bir yerde çok lazım olacak.”
Rasim, Cemal’in profiline uzun uzun baktı. Dört yıl önce bu hangara ilk adım attığında tavadaki iki damla yağı gören o sakin deniz üsteğmeni, şimdi bütün bir fırtınanın karşısında dimdik duran tecrübeli bir yüzbaşıydı.
İkisi birlikte hangarın eşiğine çıkıp yan yana durdular. Temmuz güneşi Marmara’nın batısında koyu kırmızı bir çizgi bırakarak batıyor, ufuk hızla kararıyordu. Rüzgâr yeniden kıpırdandı; soluk kırmızı rüzgâr torbası direğin tepesinde hafifçe gerilip dalgalandı.
Bir devir kapanıyordu. Ama Cemal ile Rasim, sırtlarını o iki ahşap hangara dayamış, gelecek büyük fırtınayı sessizce bekliyordu.
I. Kısım — Tuz ve Hint Yağı sonu.