Uzaktan Gelen Mektuplar
1918 yılının Nisan ayında İstanbul’da kıtlık artık yalnızca fırın önlerindeki uzun ekmek kuyruklarında değil, Ayastefanos’taki iki ahşap hangarın raflarında da kendini açıkça gösteriyordu. Üç yıl önce parlak yağlı kâğıtlar içinde gelen Alman çeliği cıvatalar, yeni bujiler, yedek keten bez topları tek tek tükenmişti. Cephelerden gelen haberler ağırdı; imparatorluk dört bir yandan daralıyor, merkeze ulaşan her sandık malzeme önce cephedeki aktif filolara gönderiliyordu.

Usta Rasim, hangarın en arka köşesinde, yıllar önce kaza geçirmiş eski tayyarelerin enkazlarının arasında yere çömelmiş, elindeki küçük anahtarla pas tutmuş bir kanat gergi bağlantısını söküyordu. Yanında, artık on sekizindeki o acemi çırak halinden çıkıp eli ağırlaşmış, omuzları genişlemiş olan İsmail vardı.
“Şu pimi zorlama İsmail,” dedi Rasim, başını kaldırmadan. “Önce iki damla gazyağı damlat, beş dakika bekle. Kırarsak yerine takacak yenisi yok.”
İsmail gazyağı şişesini dikkatlice eğip iki damla akıttı, sonra iç çekti. “Usta, eskiden bozulanı atar yenisini takardık. Şimdi ölü tayyarelerin kemiklerinden diri uçak çıkarmaya çalışıyoruz.”
“Savaşın dördüncü yılı böyle olur İsmail,” dedi Rasim, söktüğü sağlam bir pirinç somunu avucunda silip temiz yağlı kâğıda sararken. “Bollukta herkes usta olur. Asıl ustalık, elinde yarım malzeme varken uçağı yine de sağlam uçurmaktır.”
Rasim ayağa kalkıp tezgâha yürüdü. Hangar Defteri’ni açtı. Son iki sayfa artık yalnızca uçuş saatleriyle değil, tek tek sayılmış bir enkaz envanteriyle doluydu: 6 adet sağlam çelik pim, 3 adet temizlenmiş eski buji, 2 metre yedek keten şerit, 1 adet onarılmış karbüratör şamandırası… Her parçanın yanına hangi enkazdan söküldüğünü ve hangi tayyareye uyacağını özenle yazıyordu.
Tam o sırada hangarın kapısından okulun posta eri seslendi: “Rasim Usta! Sana Berlin’den zarf var!”
Rasim elindeki kalemi bırakıp kapıya yürüdü. Üzerinde Alman askerî posta damgası ve temiz, düzgün bir Türkçe el yazısıyla kendi adının yazılı olduğu kalın bir zarftı bu. Zarfı alır almaz kimin yazdığını bildi. Tezgâhın başına dönüp çakısının ucuyla kenarını dikkatlice açtı.
İçinden iki katlanmış kâğıt çıktı. Birincisi, Cemal’in yeni nesil Alman motorlarının su soğutma ceketlerini ve buzlanma önleyici hava girişini çizdiği iki ayrıntılı şemaydı; kenarlarına Rasim’in pirinç kumpasıyla alınmış milimetrik ölçüler not edilmişti. İkincisi ise Cemal’in mektubuydu.
İsmail hemen tezgâhın kenarına sokuldu. “Ne yazmış Cemal Bey usta? İyi miymiş?”
Rasim gözlüğünü takıp alçak, sakin bir sesle okudu. Cemal, Berlin’de yüksek irtifa eğitimlerini tamamladığını, buzlanma anında motoru boğmadan nasıl indiklerini, yeni nesil uçakların gücünü ve Temmuz ayında yurda döneceğini yazıyordu. Mektubun altındaki son cümle Rasim’in yüzünde derin bir tebessüm bıraktı:
“Burada her şey çok düzenli, çok büyük usta; ama inan ki bizim ahşap hangarın sobasının başındaki çayın tadı hiçbir yerde yok. Temmuz’da dönünce bu çizimlerin hepsini tezgâha sereceğiz.”
Rasim, mektubu özenle katlayıp Hangar Defteri’nin içine, tam Şubat kaydının yanına yerleştirdi. “Bak İsmail,” dedi, yeniden enkaz köşesine doğru yürürken. “Burada parçalar tükeniyor ama umut tükenmedi. Cemal Bey Temmuz’da geliyor; o gelene kadar şu 1 numaralı tayyareyi gıcır gıcır ayakta tutacağız.”
Aynı hafta, yüzlerce kilometre güneyde, İzmir’in Konak sırtlarındaki o beyaz badanalı taş avluda turunç ağacı bir kez daha çiçek açmıştı. Ama 1918 baharının İzmir’i, bir yıl önceki İzmir değildi. Sokaklarda ekmek ve şeker sıkıntısı konuşuluyor, limanda ticaret neredeyse tamamen durmuş, erkeklerin çoğu cephelerde olduğu için mahalleler tuhaf bir sessizliğe bürünmüştü.
Münevver, öğleden sonra avluda annesiyle birlikte beyaz çarşafları katlarken bahçe kapısının demir tokmağı iki kez vuruldu. Münevver kapıyı açtığında, mahallenin yaşlı postacısı elinde mavi damgalı, ince bir zarfla gülümsüyordu.
“Selim Efendi’nin evine, Berlin’den mektup var kızım,” dedi postacı.
Münevver zarfı alırken parmak uçlarında hafif, sıcak bir titreşim hissetti. Zarfın üstünde babasının ve ailesinin adı vardı, ama köşede ince bir kurşun kalemle kendi adının baş harfi seçiliyordu. Annesi avludan bakıp “Cemal Bey’den mi kızım?” diye sordu, sesinde hem şefkat hem de hafif bir merakla.
“Evet anne, Berlin’den,” dedi Münevver. “Babamın selamını da sormuştur, ben önce okuyup akşam ona vereyim.”
Yukarıdaki küçük odasına çıkıp pencere kenarındaki sedire oturdu. Pencereden İzmir Körfezi’nin uzak, gümüşi çizgisi görünüyordu. Zarfı kenarından özenle açtı, kâğıdı düzeltti.
Cemal’in yazısı tıpkı konuşması gibiydi: ne fazla uzun, ne süslü, ne de aceleci. Her harf yerli yerinde, her satır ölçülüydü. Önce Selim Efendi’nin ve annesinin sıhhatini soruyor, Berlin’in soğuk kışının nihayet geçtiğini, kursun son aşamasına geldiğini yazıyordu. Son paragrafa geldiğinde Münevver’in bakışları yavaşladı; satırları neredeyse fısıltıyla iki kez üst üste okudu:
“Burada gökyüzü geniş ama yabancı Münevver Hanım. İnsan ne kadar yükseğe çıkarsa çıksın, aşağıda bildiği, güvendiği bir kıyıyı arıyor. Temmuz ayında görevimi tamamlayıp İstanbul’a, ilk fırsatta da İzmir’e dönüyorum. Savaşın gölgesi ne kadar ağır olursa olsun, verdiğim söz de, niyetim de yerindedir. Ailenize derin hürmetlerimi iletir, size düz ve sakin günler dilerim.”
Münevver mektubu göğsünün üstüne değil, dizinin üstüne indirip pencereden körfeze baktı. Gözlerinin kenarında belli belirsiz bir ışık parladı. Büyük aşk yeminleri yoktu bu satırlarda; ama “niyetim de yerindedir” diyen o tek cümle, bütün süslü şiirlerden daha sağlam, daha gerçekti.
Akşam ezanından sonra babası Selim Efendi avluda çayını içerken mektubu ona uzattı. Yaşlı adam gözlüklerini takıp satırları sonuna kadar okudu, sonra kâğıdı katlayıp masaya bıraktı. Bir süre sessiz kaldı.
“Sağlam adam,” dedi Selim Efendi usulca. “Sözünün eri. Lakin kızım, gazeteleri görmüyor musun? Harp kötüye gidiyor. Yarın bu memleketin hali ne olacak, ordunun hali ne olacak, kimse bilmiyor. Bir de subay evliliklerindeki o rütbe, izin meselesi hâlâ duruyor. Senin yıllarca kapı gözlemeni istemem.”
Münevver, babasının fincanına sıcak çay doldurdu. Sesi her zamanki gibi yumuşak, ama bu kez hiç olmadığı kadar keskindi:
“Baba,” dedi, babasının gözlerine bakarak. “Biz Preveze’den çıkarken de yarının ne olacağını bilmiyorduk. Ama yine de ayakta kaldık. Bazı bekleyişler insanı yormaz; aksine ayakta tutar. Cemal Bey’in yolu uzun olabilir, bekleriz.”
Selim Efendi, kızının yüzündeki o sakin, kırılmaz kararlılığa baktı. Bir an kendi gençliğini, göç yolunda tek bir gözyaşı dökmeden yürüyen eşini hatırladı. Başını ağır ağır salladı, hiçbir itiraz etmedi.
O gece Münevver, Berlin’den gelen mektubu sandığındaki Rumeli işi beyaz örtünün arasına özenle yerleştirdi. Biri Yeşilköy’de yağ lekeli bir Hangar Defteri’nin arasında, diğeri İzmir’de lavanta kokulu bir sandığın içinde saklanan iki mektup, Temmuz’un sıcak dönüşünü birlikte beklemeye başladı.