Yeni Motorlar, Yeni Manevralar
Mart ayının son haftasında Berlin’in kalın kar örtüsü nihayet erimeye başlamış, pistin kenarındaki çam ağaçlarının altından koyu, ıslak toprak görünmeye başlamıştı. Ama yerdeki hava birkaç derece yumuşasa da, iki bin metrenin üstünde gökyüzü hâlâ kışın o keskin, merhametsiz soğuğunu saklıyordu.

Cemal, iki aydır bu meydanda bambaşka bir havacılıkla tanışıyordu. Ayastefanos’taki hafif, nazlı, seksen beygirlik deniz tayyarelerinin ardından, şimdi önünde yüz altmış beygirlik altı silindirli, su soğutmalı yeni nesil Alman tayyareleri duruyordu. Bu makineler yalnızca daha hızlı değil, aynı zamanda daha ağır ve daha huysuzdu. Gaz kolunu yarım santim fazla ittiğinizde motor bütün gövdeyi sola doğru döndürmek isteyen güçlü bir tork üretiyor, keskin bir dönüşte kanadı zamanında toplamazsanız tayyare bir anda burnunu aşağı dikip virile giriyordu.
Cemal, her akşam misafir odasında Usta Rasim’in saman sarısı defterine o gün öğrendiği yeni manevraları, motor devir tablolarını ve su soğutma radyatörü ayarlarını tek tek çiziyordu. Defterin yarısı şimdiden dolmuştu.
O salı sabahı, Binbaşı von Weber ileri düzey yüksek irtifa ve bulut-üstü yön bulma talimi için üç tayyareyi piste çıkardı. Pilotlardan biri Cemal, diğeri tecrübeli bir Avusturyalı yüzbaşı, üçüncüsü ise ilk gün brifing odasında Cemal’e küçümseyici bir merakla bakan genç Alman Üsteğmen Kurt’tu.
“Görev açık beyler,” dedi Binbaşı von Weber, kalın eldivenli eliyle kuzeydeki parçalı bulut şeridini göstererek. “İki bin beş yüz metreye tırmanacak, otuz dakikalık kapalı üçgen rotayı tamamlayıp piste döneceksiniz. Bulut yoğunlaşırsa içine girmeyin, altından ya da üstünden geçin. İnişte kronometre tutulacak.”
Cemal kürk astarlı deri başlığını, kalın eldivenlerini ve uçuş gözlüklerini takıp kokpite yerleşti. Yeni motor ateş aldığında, Ayastefanos’taki eski motorların tiz tıkırtısı yerine, göğsünün içinde yankılanan derin, güçlü bir uğultu yükseldi.
Üç tayyare peş peşe pistten havalandı.
İki bin metreye tırmandıklarında Berlin’in geniş ormanları ve nehir kıvrımları aşağıda koyu yeşil ve gümüş şeritler halinde küçülmüştü. Hava giderek soğudu; Cemal’in nefesinden çıkan buhar gözlük camlarının kenarında ince bir sis bırakıp hemen rüzgârla uçup gidiyordu.
İki bin beş yüz metre sınırına geldiklerinde, kuzeyden beklenmedik, ağır ve kurşuni bir erken bahar bulut tabakası hızla rotalarının üstüne doğru sürüklendi. Hava bir anda nemlendi.
Cemal gözlerini önce motor hararet göstergesine, ardından sağ kanadın ön kenarına ve gergi tellerine çevirdi. Bir dakika içinde gördüğü şey, bütün dikkatini bıçak gibi keskinleştirdi.
Nemli, donma noktasının hemen altındaki bulut serpintisi, kanadın ahşap hücum kenarına ve çelik gergi tellerine çarpar çarpmaz ince, şeffaf bir buz tabakasına dönüşüyordu.
Önce gergi tellerinin rüzgârdaki sesi değişti; ince ıslık yerini ağır, kalın bir uğultuya bıraktı. Sonra lövye Cemal’in elinde garip biçimde sertleşti, sanki kumanda kablolarına görünmez bir ağırlık bağlanmıştı. Tayyare kanat profilinin temiz akışını kaybetmeye başlamıştı; motor tam gazda olmasına rağmen irtifa ibresi yavaşça titreyip aşağı düşmek istiyordu.
İki yüz metre solunda uçan Üsteğmen Kurt’un tayyaresine baktı. Kurt da aynı buzlanmaya yakalanmıştı; ama genç Alman subay irtifa kaybetmekten korkup refleksle burnu yukarı çekmeye çalışıyordu. Burnu diktikçe hızı düşüyor, buzla ağırlaşan kanatları sağa sola tehlikeli biçimde yalpalıyordu. Bir saniye daha öyle devam etse tayyare tamamen tutunmayı kaybedip kontrolden çıkacaktı.
Cemal, kendi kokpitinde bir saniye bile paniğe kapılmadı. Zihninde hem Haddehane’nin fiziği hem de yılların denizci sezgisi aynı anda çalıştı: Buz kanadı ağırlaştırır, ağırlık arttıkça tutunma hızı yükselir. Burnu dikersen düşersin; irtifayı feda edip hızı ve sıcak havayı bulmalısın.
Gazı aniden kesmedi—ilk gün brifingde söylediği gibi, bu soğukta gazı birden keserse motor boğulurdu. Gazı üçte bir oranında kademeli kıstı, burnu kararlı ama yumuşak bir açıyla aşağı verdi ve geniş, kontrollü bir spiral süzülüşle daha ılık alt hava katmanına inmeye başladı.
İki bin metre… bin beş yüz metre… bin metre…
Sekiz yüz metreye indiğinde havanın sıcaklığı hissedilir biçimde değişti. Kanatların ön kenarındaki ince buz tabakası gevşeyip küçük şeffaf pullar halinde rüzgârla geriye doğru savrulmaya başladı. Lövye yeniden yumuşadı, kumandalar eski canlılığına kavuştu. Cemal gazı ağır ağır açtı; altı silindirli motor tek bir öksürük bile vermeden temiz, güçlü ritmine döndü.
Geniş bir yay çizip piste hizalandı ve tekerlekleri toprak zemine tek bir sert sıçrama bile yapmadan indirdi.
Tayyare hangar önüne doğru taksi yaparken, gökyüzünden sarsıntılı, düzensiz bir motor sesi duyuldu. Üsteğmen Kurt, son anda toparlanıp alçalmış ama hızını doğru ayarlayamadığı için piste çok sert vurmuştu; sol tekerlek dikmesi eğildi, tayyare çamurlu çimlerin kenarında yan yatıp durdu. Neyse ki yangın çıkmadı, Kurt kendi imkânıyla kokpitten indi.
Binbaşı von Weber, önce kurtarma ekibini Kurt’un yanına gönderdi, sonra doğrudan Cemal’in tayyaresinin başına yürüdü. Cemal kokpitten inip selam verdiğinde, von Weber elini uzatıp sağ kanadın ön kenarında hâlâ erimekte olan ince buz kalıntısına dokundu.
“Buzlanma,” dedi von Weber, kaşlarını kaldırarak. “İki bin beş yüz metrede nemli cephe oluşmuş. Motoru nasıl boğmadan indiniz Yüzbaşı?”
“Gazı kademeli kıstım, irtifayı bırakıp hızı korudum Binbaşım,” dedi Cemal, her zamanki sade ve ölçülü tonuyla. “Sekiz yüz metrede buz çözüldü.”
Binbaşı von Weber, birkaç saniye Cemal’in yüzüne baktı; sonra eldivenini çıkarıp çıplak eliyle Cemal’in elini kuvvetle sıktı. “Kusursuz karar. Bugün o havada tayyareyi tek parça geri getiren tek pilot sizsiniz.”
O akşam subay yemekhanesinde hava, Ocak ayındaki o ilk soğuk geceden tamamen farklıydı. Cemal kapıdan girdiğinde kimse fısıldamadı, kimse kaşığını havada durdurmadı. Aksine, birkaç masadan saygılı baş selamları yükseldi.
Cemal çorbasını bitirmek üzereyken, elinde iki fincan sıcak arpa kahvesiyle Üsteğmen Kurt masasına yaklaştı. Yüzünde ne eski o alaylı kibir ne de mesafe vardı.
“Oturabilir miyim Yüzbaşı?” diye sordu Kurt, biraz mahcup ama samimi bir sesle.
“Buyurun,” dedi Cemal, başıyla karşı sandalyeyi işaret ederek.
Kurt oturup fincanlardan birini Cemal’in önüne koydu. “İlk gün brifing odasında haksızdım,” dedi doğrudan. “Eski makinelerle uçtuğunuzu düşünüp hafife aldım. Bugün yukarıda burnu diktiğimde, o yeni motor beni kurtaramadı; siz ise soğukkanlılığınızla indiniz. Özür dilerim.”
“Özre gerek yok,” dedi Cemal, fincanı eline alırken. “Gökyüzü hepimizi aynı yerden sınar. Bugün siz de sağ salim indiniz, önemli olan bu.”
O gece odasına çekildiğinde, Cemal uzun süre masanın başında oturdu. Önce Rasim’in defterine buzlanma anındaki irtifa ve kademeli gaz ayarlarını not etti. Ardından temiz bir mektup kâğıdı çıkardı. Bu kez İstanbul’a değil, İzmir’e—Konak sırtlarındaki o taş avlulu eve—yazıyordu.
Kalem elinde bir an duraksadı. Büyük, süslü cümleler kurmayı hiç bilmezdi; ama Berlin’in soğuk gökyüzünden sonra, o taş avlunun bahar sessizliğini düşündükçe içine ince, sıcak bir ferahlık doluyordu. Münevver’e, ölçülü ama içten birkaç satır yazdı: Berlin’in karlarının eridiğini, Temmuz’da İstanbul’a ve ilk fırsatta İzmir’e döneceğini, gökyüzünde ne kadar uzaklara uçsa da insanın aklında hep sakin bir kıyı kaldığını…
Zarfı kapatıp masanın kenarına koydu. Dışarıda bahar rüzgârı çam ağaçlarının arasından geçiyor; Cemal, artık bu yabancı meydanda verilecek bütün cevapları vermiş olmanın dinginliğiyle ışığı söndürüyordu.