Kış Meydanında Bakışlar Görseli
Kış Meydanında Bakışlar

Berlin’de Sessiz Yemekhane

1. Sahne 6 dk okuma 14 okunma
Berlin eğitim üssü yemekhanesinde sakin vakarıyla yürüyen Yüzbaşı Cemal
Berlin eğitim üssü yemekhanesinde sakin vakarıyla yürüyen Yüzbaşı Cemal
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

“Burada kar pisti örtüyor ama makinenin dili aynı. Kimse yüksek sesle sormuyor; gözleriyle soruyorlar. Cevabı meydanda veriyoruz.”
— Hangar Defteri (Berlin’den gelen mektup eki), Şubat 1918

1918 yılının Ocak ayında Berlin, savaşın dördüncü kışını sessiz, kuru ve bıçak gibi bir ayazla karşılıyordu. Günler süren tren yolculuğunun ardından—Sofya, Belgrad, Budapeşte ve Viyana’nın buz tutmuş garlarından geçerek—Cemal’i Berlin’in güneyindeki askerî havacılık eğitim üssüne getiren kapalı askerî araba, karla örtülü uzun çam ağaçlarının arasından geçip büyük demir kapıdan içeri girdi.

Berlin eğitim üssü yemekhanesinde sakin vakarıyla yürüyen Yüzbaşı Cemal

Cemal, arabadan inip küçük kahverengi deri bavulunu yere bıraktığında ilk dikkatini çeken şey ölçek oldu. Ayastefanos’taki iki ahşap hangarın, rüzgârda gıcırdayan kapıların ve tek bir döküm sobanın ardından burası bambaşka bir dünyaydı: sıra sıra uzanan yüksek tuğla hangarlar, karları kürenmiş geniş meydanlar, kenarlarda dizilmiş güçlü, su soğutmalı yeni nesil tayyareler ve her köşede saat gibi işleyen bir düzen.

Karşılayıcı irtibat subayı, Cemal’i kısa bir selamlaşmayla misafir subaylar binasındaki küçük, tertemiz ama buz gibi odasına götürdü. Odanın tek penceresi doğrudan karla kaplı piste bakıyordu. Cemal bavulunu açtı, üniformasının kırışıklarını düzeltti, iç cebindeki Rasim’in pirinç kumpasıyla saman sarısı defterini masanın kenarına koydu. Akşam yemeği saati gelmişti.

Subay yemekhanesi, yüksek tavanlı, kalın meşe masalarla dolu büyük bir salondu. İçeride kırka yakın Alman ve Avusturyalı havacı subay oturuyordu. Savaşın getirdiği kıtlık burada da hissediliyordu: masalarda gerçek kahve yerine kavrulmuş arpa kokusu, koyu çavdar ekmeği ve sıcak patates çorbası vardı. Salon, alçak sesli sohbetlerin, çatal bıçak tıkırtılarının ve arada yükselen kısa kahkahaların uğultusuyla doluydu.

Cemal, ağır ahşap kapıyı açıp içeri adım attı. Başını dik tutarak salondakilere kısa, ölçülü bir asker selamı verdi.

Tam o saniyede, kapıya yakın üç masadaki konuşma bir anda kesildi.

Biri elindeki çorba kaşığını tabağın üstünde yarım saniye durdurdu. Karşı masadaki genç bir Alman üsteğmen başını çevirip Cemal’e baktı, sonra yanındaki arkadaşına eğilip çok alçak bir sesle bir şeyler fısıldadı. Salonun diğer ucundan birkaç baş daha döndü.

Cemal bu bakışı tanıyordu. Çocukluğunda İzmir’in kalabalık rıhtımında yabancı tüccarların yüzünde gördüğü o kısa duraksamanın çok daha keskin, çok daha soğuk haliydi bu. 1918 yılının Avrupa’sında—sömürge ordularında siyah askerlerin ancak en geri hizmetlerde ya da ağır işlerde görüldüğü bir dünyada—omuzlarında Osmanlı yüzbaşı sırması taşıyan, üstelik Berlin’in en seçkin ileri havacılık kursuna pilot olarak gönderilmiş siyah bir subay, çoğu için zihinlerinde nereye koyacaklarını bilemedikleri bir görüntüydü.

Kimse yüksek sesle kabalık etmedi; Prusya disiplini buna izin vermezdi. Ama salona çöken o iki saniyelik ağır sessizlik, herhangi bir yüksek sözden daha açıktı.

Cemal ne kaşlarını çattı ne de adımlarını hızlandırdı. Yüzünde ne öfke vardı ne de özür diler gibi bir çekingenlik. Sakin, ölçülü adımlarla kendisine ayrılan masaya yürüdü, sandalyesini çekip oturdu. Çavdar ekmeğinden bir lokma kopardı, sıcak çorbasını sessizce içmeye başladı. Birkaç dakika sonra salondaki uğultu yeniden başladı; ama Cemal, yemeği boyunca ara ara kendisine kayan o meraklı, ölçen bakışları sırtında hissetmeye devam etti.

Ertesi sabah, saat sekizde kar yeniden ince ince yağmaya başlamıştı. Brifing odası, duvarlarında yeni nesil su soğutmalı altı silindirli motorların büyük kesit çizimleriyle doluydu. Kurs sorumlusu olan kır saçlı Alman Binbaşı von Weber, kısa ve disiplinli bir açılışla yeni gelen müttefik subayları tanıttı.

Ders, yüksek irtifada motor güç kaybı ve karbüratör karışım ayarı üzerineydi. Masanın ortasında, kesiti açılmış parlak bir Alman hava motoru duruyordu. Binbaşı von Weber, üç bin metrede havanın incelmesiyle yakıt-hava oranının nasıl bozulduğunu ve soğukta karbüratör boğazında oluşan buzlanmayı anlattı.

Dersin sonunda von Weber, sorusu olan olup olmadığını sordu.

Ön sıralardan, dün akşam yemekhanede Cemal’e dönüp fısıldayan o genç, sarışın Alman üsteğmen ayağa kalktı. Yüzünde ince, kibar görünümlü ama altı hafifçe alaylı bir gülümseme vardı.

“Binbaşım,” dedi, göz ucuyla Cemal’e bakarak. “Osmanlı müttefikimiz uzun süre eski tip hafif deniz tayyareleriyle uçmuş olmalı. Bu yeni altı silindirli sistemlerin yüksek irtifa ayarı biraz karmaşıktır; acaba kendisi için temel motor derslerinden ayrı bir özet mi yapılsa?”

Odada birkaç genç subayın dudaklarında belirsiz bir kıpırtı oldu. Tercüman subay cümleyi çevirirken hafifçe gerildi.

Cemal yerinden hiç telaşlanmadan kalktı. Ne sesi yükseldi ne de yüzündeki o dingin ifade bozuldu. İç cebinden Usta Rasim’in yadigârı küçük pirinç kumpası çıkardı, masanın ortasındaki motor kesitine doğru sakin adımlarla yürüdü.

“Teşekkür ederim, temel özete gerek yok,” dedi Cemal, temiz ve net bir sesle; tercüman her kelimesini anında Almancaya aktarıyordu. Parmağıyla motor kesitindeki karbüratör hava girişini ve hemen yanındaki egzoz borusunu gösterdi.

“Bizim uçtuğumuz eski makineler daha zayıf olduğu için, arızayı daha erken ve daha sert gösterirler. Geçen kış, 11 Kasım’da Marmara üstünde sert poyrazda karbüratör boğazı havada dondu; motor sustu, motorsuz süzülerek suya indik. Sonra başmakinistimle birlikte sıcak egzoz borusundan hava girişine ince bir bakır muhafaza çektik.” Cemal, elindeki pirinç kumpasın ağzını açıp masadaki yeni Alman motorunun ön ısıtma kanalını ölçtü. “Görüyorum ki siz burada aynı sorunu çift cidarlı sıcak su ceketiyle çözmüşsünüz. Ama kanal çapı bu soğukta hâlâ dar; iki bin metrenin üstünde yağ viskozitesi kalınlaşırsa, inişte gazı aniden kesen pilot yine boğulma yaşar. Kademeli kısılması gerekir.”

Brifing odasına bir kez daha derin bir sessizlik çöktü.

Ama bu kez o sessizlikte dün akşamki yabancılık yoktu. Binbaşı von Weber, birkaç saniye boyunca Cemal’in elindeki eski pirinç kumpasa, sonra da motor kesitindeki dar ön ısıtma kanalına baktı.

“Haklısınız Yüzbaşı,” dedi von Weber, sesi tok ve saygılıydı. “Geçen hafta iki genç pilotumuz tam da inişte gazı ani kestikleri için motor durdurdu. Demek ki tecrübe, motorun markasından önce geliyor.”

Genç Alman üsteğmen, yüzü hafifçe kızararak gözlerini masadaki notlarına indirdi. Binbaşı von Weber ise Cemal’e dönüp ekledi: “Öğleden sonra kar hafiflerse piste çıkıyoruz. Sizi yeni Albatros ve deniz eğitim tayyarelerinde görmek isterim.”

“Hazırım Binbaşım,” dedi Cemal. Pirinç kumpasını yeniden iç cebine, tam kalbinin üstüne yerleştirdi.

O gece, Berlin’in soğuk misafir odasında pencere camlarına buz çiçekleri vurmuştu. Cemal, küçük masanın başındaki lambayı yaktı. Usta Rasim’in Hangar Defteri’nin arkasından koparıp diktiği saman sarısı defteri açtı. Önce gün içinde gördüğü çift cidarlı sıcak su ceketinin ölçüsünü ve karbüratör şemasını özenle çizdi.

Sonra ayrı bir kâğıt çıkarıp İstanbul’a, Ayastefanos’taki hangara gönderilmek üzere Rasim’e kısa bir mektup yazdı:

Sevgili Rasim Usta,
Sağ salim vardım. Burada kar pisti örtüyor ama makinenin dili aynı. Senin kumpas daha ilk günden işe yaradı. Kimse yüksek sesle sormuyor; gözleriyle soruyorlar. Cevabı meydanda veriyoruz. Yeni motorların şemalarını çiziyorum, döndüğümde tezgâhta tek tek bakacağız. İsmail’e ve Galip’e selam et.
— Cemal

Zarfı kapattı, pencereden karla kaplı karanlık piste baktı. Yarın sabah bu soğuk gökyüzüne ilk kez çıkacaktı. Ve ne kadar uzakta olursa olsun, elinin sakinliği yine aynıydı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.