Yüzbaşı Rütbesi ve Berlin Emri
1917 yılının Aralık ayında Ayastefanos’taki iki ahşap hangar, artık üç buçuk yıl önceki o acemi, ürkek başlangıcından çok uzaktaydı. Meydanda daha fazla tayyare, daha fazla genç pilot ve daha fazla yorgunluk vardı. Savaş dördüncü kışına girmişti; yedek parça bulmak her ay biraz daha zorlaşıyor, Rasim ile çırağı İsmail kimi zaman iki eski motordan tek bir sağlam motor çıkarmak için sabahlara kadar ter döküyordu.

17 Aralık akşamı, dışarıda keskin bir kış yağmuru çiselerken, Usta Rasim tezgâhın başında küçük pirinç kumpasını yağlı bezle dikkatlice siliyordu. Bu kumpası yirmi yıl önce Kasımpaşa tersanesinde ustasından yadigâr almıştı; bacakları hâlâ milimin onda birini şaşmadan ölçerdi.
Hangar kapısı açıldığında içeri soğuk bir rüzgârla birlikte Yüzbaşı Cemal girdi. Şubat ayında aldığı yüzbaşı rütbesi omuzlarında artık hiç yeni durmuyordu; aksine, Çanakkale’den Karadeniz’e kadar geçen onca keşif uçuşunun ardından o sırma, sanki yıllardır oradaymış gibi oturmuştu. Ama o akşam Cemal’in elinde, 1914 Haziran’ında gemide aldığı o ilk zarfa benzeyen, kalın, balmumu mühürlü bir başka resmî emir vardı.
“Hayırdır efendim?” dedi Rasim, kumpası tezgâha bırakıp doğrularak. “Yine yeni bir tayin mi?”
Cemal sobanın yanına gelip üşümüş ellerini hafifçe ısıttı, sonra zarfı Rasim’e uzattı. “Yarın sabah yola çıkıyorum usta. 18 Aralık itibarıyla Berlin’e, ileri havacılık ve yeni nesil deniz tayyareleri kursuna gönderiliyorum.”
Rasim bir an durdu. Gözlüklerini çıkarıp zarfın üstündeki resmî başlığa baktı, sonra yeniden Cemal’e çevirdi gözlerini. İçinde hem büyük bir gurur hem de uzun yıllardır alışmadığı ince bir ayrılık sızısı aynı anda kıpırdadı.
“Berlin ha…” dedi Rasim ağır ağır. “Demek Almanların en yeni motorlarını, en yeni kanatlarını görmeye gidiyorsun. Senin gibi adamı seçmişler; boşuna seçmemişler efendim.”
“Altı ay kadar sürecekmiş usta,” dedi Cemal, sesinde o alışıldık dinginlik ama gözlerinde ayrılığın sessiz ağırlığı vardı. “Temmuz gibi dönerim diyorlar. Ama aklım burada, bu hangarda kalacak. Sen şu gençlere göz kulak ol; Galip iyileşti, artık iyi uçuyor ama arada hâlâ acele ediyor.”
“Merak etme efendim,” dedi Rasim, hafifçe gülümseyerek. “Ben onların hem motorlarına hem acelelerine göz kulak olurum. Yalnız… İzmir’e haber verebildin mi?”
Cemal’in yüzünde kısa, yumuşak bir gölge geçti. “Telgraf çektim. Anneme de, Selim Efendi’lerin evine de küçük birer haber yolladım. Bahardan beri mektuplaşıyoruz zaten.”
Rasim başını anlayan bir sessizlikle salladı. Hiç fazla soru sormadı; yalnızca tezgâhın alt çekmecesini açtı, yıllardır yanından ayırmadığı Hangar Defteri’ni çıkardı. Defterin en arkasındaki henüz hiç kullanılmamış yirmi kadar boş saman sarısı sayfayı çakısıyla cetvel gibi düzgünce kesti, ince bir iple sırtından dikip küçük bir cep defteri haline getirdi. Sonra yanına az önce sildiği küçük pirinç kumpası koydu ve ikisini birden Cemal’e uzattı.
“Bunu ne yapayım usta?” dedi Cemal, şaşkınlıkla kumpasa bakarak. “Bu senin en kıymetli aletin.”
“Bende yedeği var efendim,” dedi Rasim, itiraz kabul etmeyen bir tonda. “Sen o soğuk memlekete gidiyorsun. Orada bizim burada görmediğimiz yeni motorlar, yeni karbüratörler, yeni kanat bağlantıları göreceksin. Almanlar her şeyi kâğıda yazar ama ince ayarını kolay söylemez. Sen bu kumpasla ölç, şu boş kâğıtlara tek tek çiz. Orada ne görürsen yaz, döndüğünde bizim motorlara lazım olur.”
Cemal, elindeki küçük pirinç kumpasa ve Rasim’in kendi defterinden kopardığı o saman sarısı kâğıtlara bir süre sessizce baktı. Üç buçuk yıl önce bu hangara ilk adım attığında aralarında tek bir kelime bile yoktu; şimdi ise bir makinistin ömürlük aletini bir subayın cebine emanet edecek kadar derin bir kardeşlik vardı.
“Emanetin başım üstüne Rasim Usta,” dedi Cemal, kumpası ve kâğıt destesini ceketinin iç cebine yerleştirerek. “Oradan sana mektup da yazarım. Eksik ne görürsem tek tek yazarım.”
Ertesi sabah, 18 Aralık 1917’de, hava henüz tam aydınlanmadan Cemal küçük kahverengi deri bavuluyla hangarın önünden son kez geçti. İsmail uykulu gözlerle el sallıyor, Teğmen Galip ise istasyona kadar ona eşlik etmek için kapıda bekliyordu.
Rasim, hangarın eşiğinde durdu. İki adam, uzun vedalar etmeden birbirlerinin elini sıktı.
“Kendine dikkat et Yüzbaşım,” dedi Rasim alçak sesle. “Orası yabancı memleket, kışı da sert olur, insanı da. Ama sen bildiğin gibisin; işini tam yap, gerisine bakma.”
“Sağ olasın usta. Hangar sana emanet.”
Cemal ile Galip, sisli istasyon yolunda yürüyüp gözden kaybolurken Rasim uzun süre kapının önünde bekledi. Birkaç dakika sonra uzaktan, Sirkeci’ye ve oradan Avrupa’ya uzanacak trenin derin, buğulu düdüğü duyuldu.
Rasim içeri döndü, Hangar Defteri’ni açtı. Arka sayfaları biraz eksilmişti; ama o eksiklik, Berlin’e giden bir cebin içinde yaşıyordu. Kalemi eline alıp 18 Aralık 1917 tarihini attı:
18 Aralık 1917 — Yüzbaşı Cemal bugün Berlin’e uğurlandı. Üç buçuk yıldır ilk kez bu hangarda onun sesi olmadan sabah olacak. Allah yolunu da, göğünü de açık etsin.