Kanatların Ağırlığı Görseli
Kanatların Ağırlığı

Boğaz Üstünde Telsizsiz Keşif

2. Sahne 8 dk okuma 7 okunma
Çanakkale Boğazı üstünde uçaksavar dumanları arasında dizdeki haritaya çizim yapan Cemal
Çanakkale Boğazı üstünde uçaksavar dumanları arasında dizdeki haritaya çizim yapan Cemal
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

1916 yılının son haftalarında Çanakkale Boğazı, karadaki büyük fırtınadan sonra sessizleşmiş gibi görünüyordu; ama denizde savaş hiç bitmemişti. İtilaf donanmasına bağlı devriye gemileri, muhripler ve keşif tekneleri Boğaz ağzından uzaklaşmıyor, İmroz ve Bozcaada gerisinde sürekli hareket halinde bekliyorlardı. Aşağıdaki kıyı tabyaları ancak ufkun izin verdiği kadarını görebiliyordu; ufkun ötesini görmek, mayın hatlarına yaklaşan düşman gemilerini vaktinde haber vermek ise artık birkaç ahşap ve bez deniz tayyaresinin omuzlarındaydı.

Çanakkale Boğazı üstünde uçaksavar dumanları arasında dizdeki haritaya çizim yapan Cemal

Sabah gün ağarmadan yarım saat önce, Nara Burnu yakınlarındaki ileri deniz tayyare istasyonunun küçük tahta barakasında gaz lambası yanıyordu. Harita masasının başında istasyon komutanı, Cemal ve arka koltukta uçacak olan genç rasıt Teğmen Hüseyin vardı.

“Dün akşam gözetleme kuleleri İmroz güneyinde yoğun duman gördü,” dedi komutan, kalın parmağını Ege haritasının üstüne basarak. “Yeni bir mayın tarama hareketi mi, yoksa kıyıya yaklaşan zırhlı grubu mu, bilmiyoruz. Bugün hava açık. Boğaz’dan çıkıp adaların arasına kadar süzüleceksiniz. Gemilerin sayısını, tipini, yönünü ve tahmini hızını çizip döneceksiniz. Çatışmaya girmek yok—bu bir keşif uçuşu.”

“Anlaşıldı efendim,” dedi Cemal, haritadaki rüzgâr yönünü ve kıyıdaki acil iniş koylarını zihnine kazıyarak.

Brifingden çıkıp tahta iskeleye indiklerinde hava buz gibiydi. Cemal, muşamba kaplı harita çantasını sağ dizinin üstüne deri kayışla sıkıca bağladı. Telsiz yoktu. Havadayken aşağıyla konuşmanın tek yolu, gördüğünü kâğıda çizip sağ salim geri getirmekti.

Hemen yanında duran Teğmen Hüseyin yirmi üç yaşındaydı; gözleri keskin, el yazısı temiz, harita çizimi son derece düzgündü. Ama bu onun ilk gerçek açık deniz muharebe keşfiydi. Boynundaki ağır pirinç dürbünü düzeltti, cebindeki kalın uçlu kurşun kalemleri tek tek yokladı.

“Hava yukarıda buradan en az on derece daha soğuk olacak Hüseyin,” dedi Cemal, deri eldivenlerini giyerken. “Parmakların uyuşursa kalemi tutamazsın. Yün eldivenlerin üstüne derileri giydin mi?”

“Giydim efendim,” dedi Hüseyin, hafifçe gülümseyerek ama sesindeki ince heyecanı gizleyemeyerek. “Üç tane de yedek kalem aldım, biri düşerse ya da ucu kırılırsa diye.”

“İyi yapmışsın. Bir de şunu unutma: aşağıdan ateş açarlarsa hemen başını içeri çekme, önce kerterizi bitir. Motor gürültüsünde sesimi duyamazsın. Ben manevra yaparken omzuna iki kez vurursam sola yatacağız, tek kez vurursam sağa. Eğer elimi yukarı kaldırıp daire çizersem dönüşe geçiyoruz demektir.”

Hüseyin başıyla onayladı. “İşaretler tamam efendim.”

Usta Rasim, tayyarenin motorunu son kez yoklayıp pervane önünden çekildi. İleri istasyona gönderilirken Cemal’in ısrarıyla Rasim de teknik sorumlu olarak bu gruba verilmişti. Rasim, Cemal’in kokpite tırmanışını izlerken yalnızca başını hafifçe eğdi.

“Rüzgâr güneybatıdan efendim,” dedi Rasim alçak sesle. “Giderken karşıdan biraz tutar, ama dönüşte arkadan itecek. Yakıtın bol kalır. Karbüratör muhafazasını da dün akşam sağlamlaştırdım, soğukta boğulmaz.”

“Eline sağlık usta,” dedi Cemal.

Motor kükredi. Tayyare, Boğaz’ın serin, akıntılı sularından kısa bir koşunun ardından kopup sabahın soluk maviliğine yükseldi.

Beş yüz metre irtifada Çanakkale Boğazı, iki kara parçası arasına çekilmiş koyu lacivert bir kurdele gibi uzanıyordu. Cemal, kanatların altından Gelibolu yarımadasına baktı. Seddülbahir’in ve Arıburnu’nun sessiz tepelerinde, toprağa oyulmuş zikzak siper izleri yukarıdan bakınca sanki toprağın üstüne kazınmış eski yara izleri gibi görünüyordu. Kıyılarda yarı batık duran gemi gövdeleri suyun altında koyu gölgeler bırakmıştı. Bir yıl önce bu tepelerin üstünde günlerce barut dumanı eksik olmamıştı; şimdi ise kış güneşi altında garip, ağır, insanın içini ezen bir sükûnet hakimdi. Cemal, bir anlığına aşağıda yatan binlerce askeri sessizce selamladı.

Kokpitin önündeki sıvılı manyetik pusula, motorun titreşimiyle hafifçe sallanarak güneybatıyı gösteriyordu. Cemal, dizindeki haritaya kısa bir göz atıp burnu Boğaz ağzından Ege açıklarına doğru çevirdi. Kıyı geride kalıp altlarında yalnızca uçsuz bucaksız koyu mavi su kaldığında, insanın içini yoklayan o eski denizci dikkati tüm benliğini sardı. Motor burada susarsa süzülüp konacak yakın bir kıyı yoktu; yalnızca dalgalar ve düşman devriyeleri vardı.

Yirmi dakika sonra, uzakta İmroz siluetinin hemen güneyinde, denizin üstünde üç ince, beyaz köpük çizgisi belirdi.

Cemal, gözlerini kısıp ışığın yansımasını süzdü, ardından arkasına hafifçe dönüp sol eliyle güneybatıyı işaret etti. Hüseyin dürbününü gözüne dayadı, birkaç saniye sessizce baktı, sonra Cemal’in omzuna sertçe vurup başparmağını kaldırdı. İki büyük gri kruvazör ve önlerinde hızla seyreden bir muhrip, kıyıya paralel düzenli bir hat çizerek Boğaz ağzına doğru yaklaşıyordu. Kruvazörlerin arkasında ise iki küçük mayın tarama teknesi seçiliyordu.

Cemal gazı biraz kısıp daha dengeli bir seyir hızına geçti; böylece tayyare daha az titreyecek, Hüseyin’in eli şaşmadan gemilerin yönünü, sayısını, baca düzenini ve tahmini mesafesini haritaya işleyebilecekti. Ama aşağıdakiler de gökyüzündeki o küçük, gürültülü gölgeyi çoktan fark etmişti.

Önce öndeki muhribin güvertesinden iki minik, keskin beyaz parıltı çaktı. Ses bu irtifaya ulaşmıyordu; yalnızca o soğuk, sessiz ışık vardı.

Beş saniye sonra, tayyarenin yüz metre solunda ve biraz altında, gökyüzünün berrak maviliğinde aniden simsiyah, yoğun bir duman yumağı patladı. Hemen ardından ikincisi, üçüncüsü…

Uçaksavar.

İlk kez gerçek bir düşman ateşinin içindeydi. Dördüncü patlama bu kez çok daha yakında, sağ kanadın elli metre altında açıldı. Şarapnelin basınç dalgası ahşap gövdeye görünmez bir balyoz gibi çarptı; tayyare bir anda birkaç metre yukarı savrulup sola yattı. Rüzgârla birlikte kokpite acı, keskin bir yanık barut kokusu doldu. Hemen ardından, sağ kanat ucundan ince, kuru bir “çıt!” sesi duyuldu—sanki gergin bir bezin içinden iki kızgın çakıl taşı geçip gitmişti.

Arka koltuktan Hüseyin’in boğuk bir sesle “Yaklaştılar!” diye bağırdığı motor gürültüsünün arasından zorlukla duyuldu. Sarsıntıda elindeki kurşun kalemin ucu kırılmıştı; eldivenli parmaklarıyla cebinden yedek kalemi çıkarmaya çalışıyordu.

Cemal’in kalbi göğsünde sertçe vuruyordu, ama elleri lövyenin üstünde şaşırtıcı biçimde sakindi. Aklına yıllar önce gemide topçu zabitlerinden dinlediği temel kural geldi: Topçu, hedefin düz gittiğini varsayarak önleme verir. Düz gidersen üçüncü ya da dördüncü salvoda seni mutlaka bulurlar; yön ve irtifa değiştirirsen hesapları her saniye sıfırlanır.

Cemal, Hüseyin’in omzuna iki kez vurdu, sonra lövyeyi kararlı bir hareketle sola yatırıp burnu hafifçe aşağı verdi. Tayyare, elli metre alçalıp yön değiştirdi. Bir saniye sonra, tam az önce bulundukları boşlukta iki siyah duman yumağı daha patlayıp gökyüzünü kararttı.

“Çizmeye devam et Hüseyin!” diye bağırdı Cemal, başını hafifçe çevirerek. “Yirmi saniye daha tutacağım!”

Yukarıda, güneybatı yönünde ince bir kış bulutu şeridi uzanıyordu. Cemal tayyareyi o bulutun hemen alt sınırına doğru çekti, sonra tek vuruşla sağa yatıp yeniden açıyı bozdu. Hüseyin, sarsıntının içinde haritayı dizine bastırıp yedek kalemle son iki çizgiyi—mayın tarama teknelerinin rotasını ve saat notunu—kalın harflerle işaretledi. Cemal’in omzuna uzun, rahatlamış bir vuruş yaptı: Tamam!

Cemal elini yukarı kaldırıp daire çizdi, ardından Boğaz’a doğru keskin bir dönüşle ateş menzilinden çıktı. Güneybatı rüzgârı artık tam arkalarından itiyordu; hızları bir anda arttı. Siyah duman yumakları arkalarında, gökyüzünde asılı kalmış kirli pamuk parçaları gibi yavaşça dağılıp geride kaldı.

Kırk dakika sonra, tayyare yeniden Boğaz’ın dar sularını aşıp Nara Burnu’ndaki ileri istasyonun iskelesine doğru süzüldü. İniş temizdi. Tayyare kızağa çekilirken Hüseyin kokpitten indi; ayakları tahtaya değdiğinde dizleri hafifçe titriyordu, ama elinde sıkıca tuttuğu muşamba kaplı haritada düşman filosunun eksiksiz krokisi duruyordu.

İkisi birlikte doğruca istasyon komutanının barakasına girip raporu ve haritayı teslim ettiler. Komutan, haritadaki net çizime, gemi sayısına ve özellikle mayın tarama teknelerinin rotasına bakıp başını memnuniyetle salladı.

“Çok kıymetli bir rapor bu beyler,” dedi komutan, hemen yanındaki muhabere erine dönerek. “Kıyı bataryalarına ve müstahkem mevki komutanlığına derhal şifreli telgraf çekin. Elinize sağlık Üsteğmen Cemal, Teğmen Hüseyin.”

Barakadan çıktıklarında güneş öğleye yaklaşmıştı. İskelenin kenarındaki tahta sandığa oturmuş olan Hüseyin, elindeki sıcak çay bardağını iki eliyle tutuyordu; parmak uçları hâlâ hafifçe titriyordu. Cemal’i görünce utangaç bir ifadeyle bardağı dizine indirdi.

“Kusura bakmayın efendim,” dedi Hüseyin, sesi alçaktı. “Havadayken iyiydim ama yere inince ellerim tutmaz oldu.”

Cemal, yanındaki sandığa oturup kendi çayından bir yudum aldı. “İlk ateşte herkesin eli titrer Hüseyin,” dedi yumuşak ama kesin bir sesle. “Önemli olan havadayken değil, yere indikten sonra titremesi. Yukarıda kalemin kırıldığında paniklemedin, yedeğini çıkarıp çizimi bitirdin. Görevini tam yaptın. Gerisi geçer.”

Hüseyin’in yüzündeki gerginlik çözüldü, derin bir nefes verip çayından içti.

Cemal ayağa kalkıp kızağa çekilmiş tayyarenin yanına yürüdüğünde, Usta Rasim’i sağ kanadın ucunda sessizce dururken buldu. Rasim hiçbir şey söylemeden parmağını kaldırdı. Sağ kanadın gerilmiş keten bezinde, kenara yakın yerde iki küçük, düzensiz yırtık vardı—birer fındık büyüklüğünde, kenarları barut ısısıyla hafifçe kararmış iki şarapnel deliği.

“İki karış daha içeri gelseydi,” dedi Rasim alçak sesle, “ana kanat kirişini koparırmış efendim.”

Cemal, o iki küçük deliğe uzun uzun baktı. Parmağının ucunu yırtık bezin sertleşmiş kenarında gezdirdi. Artık Yeşilköy’ün sakin talim günleri tamamen geride kalmıştı; gökyüzü, tıpkı deniz gibi, insanın canıyla pazarlık edilen gerçek bir cepheydi.

“Keten bezin ve iğnen yanında mı Rasim Usta?” diye sordu Cemal, yüzünde sakin, sarsılmaz bir kararlılıkla.

Rasim derin bir nefes alıp hafifçe gülümsedi. “Her zaman yanımda efendim. Akşama yamar, sabaha hazır ederim.”

O akşam küçük tahta barakada, Rasim Hangar Defteri’ni açıp ilk kez teknik bir arıza değil, gerçek bir savaş hasarı kaydetti: “Boğaz ağzı keşif uçuşu. Sağ kanat ucunda iki şarapnel deliği; kiriş sağlam, bez yamandı. Pilot ve rasıt salim. Gökyüzü artık gerçekten cephe.”


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.