Suyun Üstünde Kanat Görseli
Suyun Üstünde Kanat

Haddehane’nin Son Nöbeti

1. Sahne 18 dk okuma 16 okunma
Çarkçıbaşı Şükrü Efendi’nin gambot güvertesinde Cemal’e tayin emrini vermesi
Çarkçıbaşı Şükrü Efendi’nin gambot güvertesinde Cemal’e tayin emrini vermesi
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

“Denizden gelen subaylar göğe değil önce rüzgâra bakar. İçlerinden biri pervaneye elini koydu, korkmadı; sadece çivilerin başını saydı.”
— Hangar Defteri, 25 Haziran 1914

Sabaha karşı saat dörde doğru makine dairesinin sıcağı insanın gözkapaklarına değil, doğrudan bileklerine çökerdi. Cemal, sağ elindeki kalın pamuklu üstübüyü bakır basınç göstergesinin camından usulca çekti. Camın üstünde ince bir buğu kalmıştı; parmağının tersiyle bir kez daha sildi, ibrenin titreyişini üç saniye kadar izledi. İbre ne yükseliyor ne düşüyordu. Buhar kazanının derinden gelen uğultusu, uzun bir yolun sonunda nefesini düzene sokmuş yaşlı bir atın göğsü gibi tekdüze ve güven vericiydi.

Çarkçıbaşı Şükrü Efendi’nin gambot güvertesinde Cemal’e tayin emrini vermesi

Yıllardır bu sesin içinde yaşıyordu. Önce Haddehane Mektebi’nin ağır demir kokan atölyelerinde, sonra donanmanın çeşitli teknelerinde, en nihayetinde de bu eski ama inatçı gambotun gövdesinde. Makineyi dinlemeyi, insanları dinlemekten daha erken öğrenmişti. Çünkü insan çoğu zaman düşündüğünü saklar, cümlesini dolandırır, sesine başka bir renk katardı; oysa bir biyel kolu gevşediyse tıkırtısını gizleyemez, bir yatak ısındıysa kokusunu saklayamazdı. Cemal’in dünyasında dürüstlük biraz da mekanik bir meseleydi: ölçü tutuyorsa düzen sürer, ölçü kaçtıysa er geç bir yerden ses verirdi.

İki numaralı kazanın yanındaki demir iskelede nöbeti devralmaya gelen genç makinist eri Mehmet, elindeki yağdanlığı beline sıkıştırıp hazır ola geçti. Yüzünde hem uykusuzluğun hem de Cemal’e duyduğu sessiz saygının izi vardı.

“Saat dördü üç geçiyor efendim,” dedi Mehmet, kazan uğultusunun üstünden duyulabilmek için sesini biraz yükselterek. “İsterseniz siz çıkın, ben yağlamayı tamamlarım.”

Cemal, hemen merdivene yönelmedi. Mehmet’le birlikte yatak kapağının başına eğildi, elinin tersini metal gövdeye yaklaştırıp sıcaklığı ölçtü. “Acele etme Mehmet,” dedi sakin bir sesle. “Sol taraftaki salmastrada hafif bir terleme vardı, yarım tur sıktım. Sabah altıda bir daha yokla. Eğer yeniden damlatırsa sıkma, üstübüyü bağla ve çarkçıbaşıya haber ver. Aşırı sıkılan salmastra mili çizer, sonra bütün gün yatak ısınır.”

Mehmet başını hevesle salladı. “Anladım efendim. Yarım tur tamam, sabah altıda yoklayacağım.” Bir an tereddüt etti, sonra Cemal’in ceketinin cebine değil, yüzüne baktı. “Efendim… Bir yere mi gidiyorsunuz? Dün akşam kâtip efendi kamarada sizin adınızı fısıldadı da…”

Cemal, gencin omzuna hafifçe dokundu. “Henüz emir elime geçmedi Mehmet. Nöbetini sağlam tut, gerisi sabah belli olur.”

Merdivenin demir basamaklarını ağır ağır tırmanıp üst güverteye çıktığında, haziranın o serin ve tuzlu karanlığı yüzüne bir havlu gibi dokundu. Gemi, Çanakkale açıklarından Marmara’ya doğru usulca süzülüyordu. Sancak tarafında ufuk henüz tam açılmamış, gökyüzü ile deniz arasındaki çizgi kurşuni bir buğunun içinde erimişti. Cemal, küpeşteye yaklaşıp iki elini nemli demire dayadı. Avuçlarındaki makine yağı kokusu, denizin iyotlu rüzgârına karıştı.

İzmir’de geçen çocukluğu da buna benzer kokularla doluydu. Sabahları rıhtıma vuran yosun, mahalle fırınından sızan odun dumanı, akşamüstleri babasının işten dönerken ceketine sinen halat ve katran kokusu. Babası az konuşan, omuzları geniş, eli ağır ama sesi yumuşak bir adamdı. Cemal’in hafızasında onun en net görüntüsü, akşam sofrasında ekmeği bölmeden önce ellerini sabunla iki kez yıkaması ve masaya her zaman sırtı dik oturmasıydı. Bir keresinde, lodosun rıhtımdaki sandalları birbirine vurduğu bir kış akşamı, Cemal henüz on iki yaşındayken babasına halatları toplamasında yardım etmişti. İp avuçlarını kestiğinde yüzünü buruşturmuş, ama sesini çıkarmamıştı. Babası o gece eve dönünce çocuğun avuçlarına zeytinyağı sürerken şöyle demişti: “İşini eksik yapan adamın sesi çok çıkar. Sen işini tam yap, gerisini bırak başkaları konuşsun.”

O söz, Cemal’in bütün gençliğinin omurgası olmuştu. İzmir’in taş sokaklarında büyürken, bazen yabancıların, bazen de kendi mahallesine ilk kez gelenlerin gözlerinde beliren o kısa duraksamayı—teninin rengine takılıp bir anlığına geciken bakışları—küçük yaşta fark etmişti. Ama annesi de babası da ona ne öfkelenmeyi ne de başını eğmeyi öğretmişti. Annesi, akşamları gaz lambasının sarı ışığı altında dikiş dikerken, büyükannesinin uzak Afrika topraklarından, Bornu’nun sıcak rüzgârlarından Ege’nin bu kıyısına uzanan hikâyesini ne bir eksiklik ne de bir övünç meselesi gibi anlatırdı; sanki suyun bir dereden öbür denize akışı kadar tabii bir şeymiş gibi. “Kökün derinde olursa rüzgâr seni eğmez oğlum,” derdi. “Ama toprağına da yabancı kalma.”

Cemal toprağına hiç yabancı kalmamıştı. 1904 yılında, daha yirmisinin başında Haddehane Mektebi’nin kapısından içeri girdiğinde tek bir hayali vardı: büyük bir savaş gemisinin çarklarını, pusulasını, rüzgârını avucunun içi gibi bilmek; günün birinde bir geminin komutasını devralmak. Okulda sabah ezanıyla birlikte soğuk suya elini yüzünü vururken, torna tezgâhında milimetrenin onda biri kadar hata yapmamak için gözlerini kısarken, geometri defterine cetvelle en düzgün çizgileri çekerken hep aynı dingin inat vardı içinde. Kimseyle gereksiz yarışa girmez, ama verilen hiçbir hesabı yarım bırakmazdı. İlk pirinç pergelini kendi elleriyle eğeleyip bitirdiği gün, atölye ustası pergeli ışığa tutmuş, iki ucunun birbirine kıl payı şaşmadan kavuştuğunu görünce başını sallayıp “Senin elin titremiyor İzmirli” demişti.

1908’de mülazım-ı evvel rütbesiyle mezun olup üniformasını ilk kez giydiği gün, aynaya uzun uzun bakmamıştı; yalnızca yakasının düğmesini iliklemiş, şapkasının siperini düzeltmiş ve annesine göndermek üzere tek bir küçük fotoğraf çektirmişti.

Şimdi, o günün üzerinden altı yıl geçmişti. Altı yıl boyunca deniz ona sabrı, rüzgârı okumayı, fırtınada telaşa kapılmamayı öğretmişti. Fakat son birkaç aydır rıhtımlarda, kahvehanelerde ve subay kamaralarında başka bir şey konuşuluyordu: gökyüzü.

Cemal, küpeşteden ayrılıp kıç güverteye doğru birkaç adım attı. Tam o sırada karanlığın içinden bir çakmak alevi parladı. Kısa bir tütün kokusu rüzgârla dağıldı.

“Nöbeti devrettin mi Cemal?”

Gelen, geminin yaşlı çarkçıbaşısı Şükrü Efendi’ydi. Ellili yaşlarının sonundaydı; saçları şakaklarından bembeyaz olmuş, yılların kazan dairesi sıcağı yüzündeki çizgileri derinleştirmişti. Çoğu genç subay onun tersliğinden çekinirdi, ama Cemal’le aralarında neredeyse baba-oğul sessizliğine benzeyen bir anlaşma vardı.

“Devrettim efendim,” dedi Cemal, yanına gelip durarak. “İki numaralı kazanın vanasında hafif bir terleme vardı, salmastrayı yarım tur sıktım. Mehmet’e de sabah altıda yoklamasını tembihledim. Sabaha kadar sorun çıkarmaz.”

Şükrü Efendi sigarasından kısa bir nefes çekti, dumanı denize doğru üfledi. “Senden başka kimse yarım turu söylemez, ‘hallettim’ der geçer. Yarım tur mu, tam tur mu, onu bilmek lazım.” Bir an sustu, sonra ceketinin iç cebine elini attı. “Kamarana bir zarf geldi. Süvari Bey dün akşam İstanbul’dan gelen posta çantasından çıkardı, ‘Cemal nöbetten çıkınca eline ver’ dedi.”

Cemal’in bakışları, yaşlı adamın uzattığı kalın, balmumu mühürlü resmî zarfa indi. Zarfın üstünde siyah mürekkeple kendi adı ve rütbesi yazılıydı. Alt köşede ise Bahriye Nezareti’nin damgası seçiliyordu.

“Kötü bir haber değildir inşallah,” dedi Şükrü Efendi, ama sesinde merak kadar hafif bir sezgi de vardı.

“Bakalım efendim.”

Cemal, zarfı alıp güverte fenerinin soluk sarı ışığının altına yürüdü. Parmağıyla mührü dikkatlice kırdı, kâğıdı kat yerinden açtı. Rüzgâr kâğıdın ucunu hafifçe titretti. Satırlar kısa, net ve resmîydi; süslü hiçbir kelime yoktu. Ama okudukça Cemal’in göğsünde, yıllardır alışık olduğu o düzenli ritmin dışında bir şey kıpırdandı.

Emir, 25 Haziran 1914 tarihi itibarıyla İstanbul Ayastefanos’ta yeni teşkil edilen Deniz Tayyare Mektebi’ne tayin edildiğini bildiriyordu. Deniz subayları arasından seçilen ilk gruba dâhil edilmişti. Görevi, yeni kurulan bu okulda uçuş ve deniz tayyareciliği eğitimi almak üzere en kısa sürede İstanbul’a intikal etmekti.

Cemal, kâğıdı ikinci kez okudu. Bu kez daha yavaş, her kelimenin ağırlığını tartar gibi. Deniz Tayyare Mektebi. Daha iki yıl önce İstanbul semalarında ilk kez bir tayyare gördüğünde, Haliç kıyısında başını kaldırıp dakikalarca o gürültülü, bez kanatlı makineyi izlemişti. O gün yanındaki arkadaşları gülmüş, “Kuşa özenen insanın sonu yere çakılmaktır” demişti. Cemal ise gülmemiş, yalnızca makinenin rüzgâra karşı nasıl tutunduğunu, burnunu hangi açıyla kaldırdığını, motorun sesindeki iniş çıkışları anlamaya çalışmıştı. Aylar önce donanmadan havacılık için gönüllü ve teknik yatkınlığı yüksek subay arandığına dair bir duyuru dolaştığında, adını listeye sessizce yazdırmış, sonra da büyük bir beklentiye kapılmadan işine dönmüştü.

Şükrü Efendi yanına yaklaştı. “Eee? Nereye sürüyorlar seni? Basra’ya mı, yoksa yine tersaneye mi?”

Cemal başını kâğıttan kaldırıp yaşlı adama baktı. “Yeşilköy’e, efendim. Deniz Tayyare Mektebi’ne.”

Şükrü Efendi bir an sustu. Sigarasının ucundaki kül rüzgârla savruldu. “Tayyare mi?” diye tekrarladı, sesi hafifçe kısılarak. “Uçan makineye mi?”

“Öyle yazıyor efendim.”

Yaşlı çarkçıbaşı başını iki yana salladı, ama yüzünde alay yoktu; daha çok, yetişkin bir oğlunun tehlikeli bir yolculuğa çıkacağını duyan bir babanın o karışık endişesi vardı. “Bak Cemal,” dedi, küpeşteye dönerek. “Şu bastığın demiri görüyor musun? Altında su var, doğru. Su acımasızdır, ama seni taşır. Bir delik açılsa yama vurursun, pompa basarsın, zamanın olur. Peki gökte neye basacaksın? İki parça çıta, biraz gerilmiş bez, bir de el kadar motor… O motor havada öksürdü mü, aşağıda seni tutacak ne var?”

“Rüzgâr var efendim,” dedi Cemal, sesi sakin ama kararlıydı. “Bir de hesap.”

Şükrü Efendi dönüp ona dikkatle baktı. Fenerin ışığı Cemal’in yüzünün yarısını aydınlatıyor, gözlerindeki o durgun parıltıyı ortaya çıkarıyordu. “Senin bu sakinliğin var ya,” dedi yaşlı adam hafif bir gülümsemeyle, “insanı hem rahatlatır hem korkutur. Aklına koydun mu vazgeçmezsin.”

“Emir geldi efendim. Zaten gönüllü yazılmıştım.”

“Biliyorum. Yazılmasan seni o listeye kimse koymazdı. Makine dairesinde senin gibi adamı kolay bırakmazlar.” Şükrü Efendi sigarasını parmaklarının arasında söndürüp denize attı. “İstanbul’a inince iyi bak o makinelere. Sakın ola ki ‘ben subayım, sadece dümen tutarım’ deme. Motoru bilmeyen pilot, kazanı bilmeyen kaptana benzer. İkisi de ilk fırtınada batar. Bir de o uçakların başında bekleyen makinistlerle aranı iyi tut. Bizim meslekte canın, elinde anahtar tutan adamın vicdanına emanettir.”

“Aklımda kalacak efendim,” dedi Cemal. Zarfı özenle katlayıp ceketinin iç cebine, tam kalbinin üstüne yerleştirdi.

Güneş Marmara’nın üstünden ağır ağır yükselirken geminin içi de uyanmaya başladı. Alt güverteden çaydanlıkların tıkırtısı, zincir sesleri ve nöbet değiştiren erlerin ayak sesleri yükseliyordu. Cemal kamarasına inip yüzünü soğuk suyla yıkadı, temiz üniformasını giydi ve küçük kahverengi deri bavulunu yatağının üstüne koydu. Eşyası zaten azdı: iki yedek gömlek, birkaç çift yün çorap, Haddehane’den kalma kendi eğelediği pirinç pergel takımı, kenarları yıpranmış bir logaritma cetveli, iki kurşun kalem, bir de annesinin İzmir’den ayrılırken bohçanın arasına koyduğu, kenarı ince oyalı beyaz bir mendil.

Mendili eline aldığında bir an durdu. Annesi, “Bunu yüzünü sil diye koymadım,” demişti o gün rıhtımda. “Ne zaman daralırsan cebinde İzmir’in temizliğini taşı diye koydum.” Cemal mendili yeniden katlayıp bavulun yan gözüne yerleştirdi. Evden uzakta yaşamak askerlik mesleğinin doğal parçasıydı, ama bu yeni tayin başka bir şeydi; yalnızca şehir değiştirmek değil, insanın alışık olduğu bütün meslek kurallarını baştan öğrenmek demekti.

Bavulun kilidini kapatıp yukarı, köprüüstüne çıktı. Gemi komutanı Süvari Bey, harita masasının başında kahvesini yudumluyordu. Cemal’in selamını alınca başıyla içeri buyur etti.

“Demek yolcusun Cemal,” dedi Süvari Bey, masadaki kurşun kalemi haritanın üstüne bırakarak. “Bakanlıktan emir geldiğinde açıkçası biraz buruldum. Senin gibi gözü açık, hesabı şaşmayan bir zabiti gemiden göndermek kolay değil.”

“Sağ olun efendim,” dedi Cemal. “Bu gemide çok şey öğrendim.”

“Şimdi daha zor bir yere gidiyorsun. Donanmada her şeyin yüz yıllık usulü vardır; fırtınada ne yapılacağı, pusula şaşarsa nereye bakılacağı bellidir. Tayyarecilikte ise o kitapları siz yazacaksınız. Kimi zaman düşerek, kimi zaman yanılıp yeniden deneyerek.” Süvari Bey elini uzattı, Cemal’in elini kuvvetle sıktı. “Deniz seni kolay bırakmaz Cemal. Ama gökyüzü de deniz gibidir; orada da yönünü rüzgârla bulursun. Yolun açık olsun.”

“Sağ olun efendim.”

Köprüüstünden inip kahvaltı vakti subay salonuna girdiğinde, haberin gemide çoktan yayıldığını hemen anladı. Küçük, uzun masanın etrafında dört subay oturuyordu. Ortada buharı tüten çay bardakları, siyah zeytin, beyaz peynir, reçel ve kızarmış ekmek vardı. Cemal içeri girer girmez, Haddehane’den beri tanıdığı Üsteğmen Nuri başını kaldırıp gülümsedi. Yanındaki Teğmen Cevdet ise elindeki çay kaşığını tabağın kenarına bırakıp ıslık çaldı.

“Vay be, bizim denizci kuş oluyor demek!” dedi Cevdet, neşeli ama hafifçe iğneleyici bir sesle. “Cemal, doğru mu duyduk? Ayastefanos’a tayyareci gidiyormuşsun.”

Cemal, kendi yerine otururken sakin bir baş selamıyla cevap verdi. “Doğru. Emir bu sabah elime ulaştı.”

Nuri, çayından bir yudum alıp kaşlarını kaldırdı. “Allah akıl fikir versin kardeşim. Ben o makineleri geçen yaz Yeşilköy’de yakından gördüm. İnan bana, bizim filikanın kürekleri bile onlardan daha sağlam. Kanat dediğin şey gergin bez, üstüne cila sürmüşler. İki tel germişler, adına da tayyare demişler. Sen kalkıp o uçan tahta tabuta mı bineceksin?”

Masadakilerden genç bir mülazım hafifçe güldü, ama Cemal’in yüzündeki ciddiyeti görünce hemen çayına döndü.

“Tahta tabut diyenler çok,” dedi Cemal, ekmeğinden küçük bir parça kopararak. “Ama geçen yıl Balkanlar’da o tahta dediğiniz makineler tepemizden geçip mevzilerimizin yerini tek tek çizdi. Biz aşağıdan tüfek sıktık, kurşun bile yetişmedi. Gökyüzünden bakan adam, tepenin arkasını görür Nuri. Denizde de aynı şey: ufuktan ötesini kim önce görürse, savaşı o kazanır.”

Cevdet omuz silkti, çayına iki şeker atıp yavaşça karıştırdı. “O başka, bu başka. Keşif yapan yabancı pilotlar yıllardır uğraşıyor bu işle. Bizde daha doğru dürüst hangar yok, yedek motor yok, usta yok. Bir de üstüne deniz tayyaresi diyorlar. Suya inecekmiş, sudan kalkacakmış. Marmara’nın kısa dalgası bir vursa şamandıra kırılır, motor su yutar. Donanmada önün açık Cemal. Çalışkansın, hesabın sağlam. Birkaç yıla büyük gemide başçarkçı olursun. Ne işin var bulutların arasında?”

Masaya kısa bir sessizlik çöktü. Bu sözlerde düşmanlık yoktu; aksine, uzun yıllar aynı gemilerde ter dökmüş arkadaşların kendi bildikleri güvenli yolu savunan samimi endişesi vardı. Cemal, çay bardağını iki elinin arasına aldı. Bardağın sıcaklığı avuçlarına yayıldı.

“Demir gemileri ilk suya indirdiklerinde de aynı şeyi söylemişler Cevdet,” dedi, sesini hiç yükseltmeden. “‘Demir suda batar, gemi dediğin meşeden yapılır’ demişler. Şimdi hangimiz ahşap kalyonla sefere çıkmak isteriz?”

Nuri güldü, ama bu kez alayla değil, hak vererek. “Seninle tartışılmaz Cemal. Hep kitabın ortasından konuşuyorsun. Peki korkmuyor musun? Hiç olmazsa dürüst ol, şu masada biz bizeyiz. İnsan ayaklarının altından yer çekilince ürpermez mi?”

Cemal bir an düşündü. Yalan söylemeyi sevmezdi; boş yere kahramanlık taslamayı ise hiç sevmezdi.

“Korkmayan adam makine kullanmasın zaten,” dedi. “Korkmayan adam vidayı kontrol etmez, rüzgârı ölçmez, motorun sesini dinlemez. Korku seni felç etmiyorsa seni hayatta tutar. Ben gökyüzünden değil, dikkatsizlikten korkarım. Bir de yarı yolda bırakılan işten.”

Cevdet başını salladı, yüzündeki alaycı ifade tamamen silinmişti. “Peki orada kiminle çalışacaksınız? Fransız hocalar varmış diye duydum. Bir de yeni gelen deniz subayları varmış.”

“Öyleymiş,” dedi Cemal. “Yeşilköy’de mevcut tayyare okulunun yanına yeni bir deniz şubesi açılıyor. Birkaç deniz subayı birlikte başlıyoruz. Öğreneceğiz.”

“Avrupa’da işler karışık diyorlar,” diye araya girdi Nuri, sesini biraz alçaltarak. “Dün İstanbul gazetelerinde yazıyordu; Balkanlar hâlâ kaynıyor, Avusturya ile Sırbistan arası gerginmiş. Eğer büyük bir harp çıkarsa, o Fransız hocalar burada bir gün bile durmaz Cemal. Yarım kalırsınız.”

“Yarım kalırsak kendimiz tamamlarız,” dedi Cemal. Çayından son yudumu aldı, bardağını tabağına bıraktı. “Motorun dili Fransızca değil ki. Piston her yerde aynı çalışır, rüzgâr her yerde aynı eser.”

Masadakiler bir süre daha sustu. O an, salondaki yuvarlak lombozdan içeri vuran sabah güneşi masanın üstündeki pirinç şekerliği parlattı. Dışarıdan martıların sesi geliyordu; kıyıya iyice yaklaşmışlardı. Cemal ayağa kalktığında Nuri de kalkıp elini uzattı.

“Yolun açık olsun kardeşim,” dedi içtenlikle. “İstanbul’a yolumuz düşerse Yeşilköy’e uğrar, seni gökte ararız. Ama sakın başımızın üstünden çok alçak geçme, şapkamız uçmasın.”

Cemal’in dudaklarının kenarında nadir görülen, kısa ama sıcak bir tebessüm belirdi. “Merak etme Nuri. Önce yerden kesilmeyi bir öğrenelim de.”

Öğleye doğru gemi Marmara’nın orta sularını geride bırakıp İstanbul kıyılarına yaklaşırken, Cemal son kez baş güverteye çıktı. Hava iyice ısınmış, ama denizden esen hafif poyraz güverteyi serin tutuyordu. Küpeştenin hemen yanında, kolunun altında deri bavuluyla durdu. Biraz sonra Sarayburnu’ndan dönüp Kasımpaşa önlerine demir atacaklar, o da oradan trenle ya da küçük bir motorla Ayastefanos’a geçecekti.

Gözlerini iskele tarafındaki kıyı şeridine dikti. Uzakta, yeşil tepelerin ve beyaz ahşap köşklerin hemen önünde, denize doğru uzanan alçak bir düzlük seçiliyordu. Yeşilköy orası olmalıydı. Henüz gözle net seçilemese de kıyının hemen gerisinde, güneşin altında mat gri bir parıltıyla duran iki büyük çatıyı fark ettiğini sandı. Hangarlar.

Bir anlığına ayaklarının altındaki demir güvertenin hafif titreşimini dinledi. Altı yıl boyunca bu titreşim onun evi olmuştu. Gece uyurken ranzasında hissettiği o sabit uğultu, sabah uyandığında yüzüne vuran deniz sisi, makinistlerin el işaretleri, fırtınada başını eğmeden durmayı öğreten dalgalar… Hepsi geride kalıyordu. Ama Cemal içinden bir eksilme değil, garip bir berraklık hissediyordu. Sanki deniz ona yalnızca gemileri değil, daha büyük bir boşluğu—gökyüzünü—okumayı öğretmek için bu altı yılı hazırlamıştı.

Tam o sırada, çok uzakta, kıyı çizgisinin biraz üstünde, martılardan farklı bir nokta kıpırdadı. Cemal gözlerini kısıp elini alnına siper etti. Nokta, martılar gibi kanat çırpmıyordu; düz, kararlı bir çizgi halinde suyun üstünden yavaşça yükseldi, güneşe doğru hafif bir yay çizdi ve sonra yine kıyıya doğru alçaldı. Rüzgâr ters yönden estiği için motorun sesi buraya ulaşmıyordu; yalnızca o sessiz, ince gölge vardı. Güneş ışığı bir anlığına kanadın üstünden sekip parladı, sonra tekrar kıyıdaki yeşil örtünün içine karıştı.

Cemal uzun süre o noktadan gözünü ayırmadı. İç cebindeki mühürlü emrin sert kenarını göğsünde hissetti. Babasının yıllar önce İzmir’de, akşam sofrasında söylediği cümle bir kez daha aklından geçti: “İşini tam yap, gerisini bırak başkaları konuşsun.”

Aşağıda, makine dairesinden son kez yavaşlayan çarkların sesi geldi. Gemi düdüğünü uzunca öttürüp İstanbul limanına doğru ağırlaşırken, Cemal bavulunun sapını daha sıkı kavradı. Bakışları artık suyun yüzeyinde değil, biraz yukarıda—tuzlu havanın rüzgârla buluştuğu o görünmez çizgideydi. Yarın sabah, ayaklarının altında ilk kez çelik değil, tahta ve bez olacaktı. Ve o, buna hazırdı.

Gemi Kasımpaşa açıklarında demirini suya bırakırken, zincirin halka halka dökülen gürültüsü Haliç’in durgun sularında yankılandı. Cemal, iskele başındaki son kontrolleri tamamladıktan sonra bavulunu alıp merdivene yöneldi. İskele başında onu uğurlamak için bekleyen tek kişi Çarkçıbaşı Şükrü Efendi değildi; makine dairesinden yeni çıkmış, yüzünde hâlâ hafif bir kurum izi taşıyan genç er Mehmet de elinde katlı bir üstübüyle kenarda duruyordu.

“Yolunuz açık olsun efendim,” dedi Mehmet, sesi biraz kısılarak. “Sizin yerinize kim gelirse gelsin, iki numaralı kazanın salmastrasını sabah altıda yoklamayı unutmayacağım.”

Cemal, gencin elini sıkarken yüzündeki o alışıldık askerî mesafe bir anlığına yumuşadı. “Aferin Mehmet. Makineye kulağını verirsen o seni hiç yarı yolda bırakmaz.”

Şükrü Efendi ise uzun veda cümleleri kurmadı; yalnızca Cemal’in omzuna sert ama şefkatli bir kez vurdu. “Hadi bakalım İzmirli. Gökte de rüzgârı iyi kolla. Bir gün yolun tersaneye düşerse çayım her zaman tazedir.”

Kıyıya yanaşan küçük motorun ahşap tahtasına adımını attığında, Cemal ilk kez geriye dönüp altı yılının büyük kısmını geçirdiği gambotun gri gövdesine baktı. Baca dumanı öğle güneşinin altında ince bir şerit halinde yükselip dağılıyordu. Motor kıyıya doğru uzaklaşırken, gemi yavaş yavaş küçüldü; bir zamanlar bütün dünyası olan o çelik gövde, şimdi Marmara’nın genişliğinde sıradan bir siluete dönüşüyordu.

Sirkeci’den Ayastefanos’a gidecek banliyö treninin istasyonuna vardığında, hava iyice ısınmıştı. Kömür dumanı, taze simit ve nemli taş kokusu birbirine karışıyordu. Gişeden tek yönlük biletini alıp perona yürüdü. Kalabalığın arasında aceleyle koşturan memurlar, sepet taşıyan kadınlar, ellerinde gazete tutan yaşlı beyler vardı. Gazetelerin manşetlerinde Balkanlar’daki huzursuzluktan, Avrupa’daki diplomatik ziyaretlerden söz ediliyordu; ama kimsenin yüzünde yarın ne olacağını bilen bir telaş yoktu.

Cemal, ahşap vagonun pencere kenarına oturdu, bavulunu dizlerinin yanına koydu. Tren ağır bir sarsıntıyla hareket edip surların dibinden Marmara kıyısına çıktığında, deniz yeniden sol yanında belirdi. Camı yarım karış araladı. İçeri dolan ılık rüzgâr, yüzündeki yorgunluğu alıp götürdü.

Cebindeki mühürlü emri bir kez daha çıkarmadı; satırların tamamı artık ezberindeydi. 25 Haziran 1914. Deniz Tayyare Mektebi. Yarın sabah o iki ahşap hangarın kapısından içeri girdiğinde, ne kimsenin kendisini tanımasını bekliyordu ne de ayrıcalık. Tek bildiği şuydu: suyun üstünde yıllarca öğrendiği sabrı, şimdi gökyüzünün ince havasında yeniden sınayacaktı. Tren, Ayastefanos’un alçak istasyonuna doğru düdüğünü çalarken, Cemal şapkasını düzeltip ayağa kalktı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.