Baharın İşleri Görseli
Baharın İşleri

İlk sıra

4. Sahne 24 dk okuma 7 okunma
Sabri ve Hamdi’nin yeni kapı eşiği taşını birlikte yerine oturtması
Sabri ve Hamdi’nin yeni kapı eşiği taşını birlikte yerine oturtması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Haziranın ilerleyen günlerinde Hamdi, babasına uğradıktan sonra Sabri’nin bıraktığı adrese geldi. Sabri mektubunda söylediği işin yerini gösterdi; ücreti ve yapacaklarını konuşmadan eline alet vermedi. Bugün birlikte yerleştirecekleri eşik, anlaştıkları ilk işti.

Hamdi, taşın altındaki iki takozdan birini çekince taşın ucu avucuna indi. Sabri, ipin kendi elindeki ucunu bıraktı. Taş, yere bütünüyle oturmadı; bir köşesi toprağın üstünde kaldı. İkisinin de eli bir an havada durdu. Sonra Hamdi, takozu yeniden taşın altına sürdü.

— Elin altında mı? diye sordu.

— Kenarında. Biraz kaldır.

Sabri, ipin ucunu bıraktıktan sonra avucunu kapatıp açtı. Derisinin üstünde kalan beyaz çizgi, taşa ne kadar bastığını gösteriyordu. Eli önceki günlerden beri tam güç tutmuyordu; bileğini döndürürken ağrının hangi noktada başladığını anlamaya çalıştı. İpi sağlam eliyle çekebilir, öteki elini daha aşağıdan dayayabilirdi. Bu, işi bırakacağı anlamına gelmiyordu. Yalnızca taşın ağırlığını nasıl paylaşacağını değiştirmesi gerekiyordu.

Hamdi’nin elini bekledi. Onun takozu hangi yöne çevirdiğini gördükten sonra ipi yeniden gerdi. Sabri, yaralı elini saklamak için kolunu gövdesine çekmedi. Hamdi bunu fark etmiş olabilirdi; yine de yardım teklif etmedi. Sabri’nin yapabildiğini yapmasına izin vermek, onunla aynı işi paylaşmanın bir yoluydu. İki adamın güçleri eşit olmak zorunda değildi. Taşın yerinde kalması için ikisinin de elindeki gücün nereye gerektiğini bulmaları yeterliydi.

Taşın orta yerinde yükselen bir çıkıntı, ipin çizgisini yukarı kaldırıyordu. Bir yanı düz, öteki yanı pürüzlüydü. Ters çevirmek bile eşiğin yüksekliğini değiştirebilirdi. Sabri yüzeyin hangi noktada bastığını anlamaya çalışırken Hamdi alt kenarı yokladı. Dışarıdan bakan biri iki adamın yalnızca bir taşı kaldırıp indirdiğini görürdü. Oysa taş her denemede başka bir yere oturuyor, altındaki toprağın ne kadar sıkıştığını gösteriyordu. Eşik yerine konduğunda üstünden geçenlerin ayağı bu hesabı öğrenecekti. Taşın bugün yanlış durması, yarın kapıdan giren herkesin adımına yazılacaktı.

Hamdi, taşı sabah duvarın yanına kadar yuvarlamıştı. Oradan eşiğin önüne birlikte taşımışlardı. Yerde süründüğü yer, kuru toprağın üstünde açık renkli bir iz bırakmıştı. Naciye kapıyı açınca iz, dükkânın önünden başlayıp yeni duvarın dibine kadar uzanıyordu. Sabri o izi ilk gördüğünde taşın ağırlığını değil, onu oraya getiren yolu düşünmüştü. Hamdi, cezaevinden çıkıp önce babasının evine uğramış, sonra Naciye’nin tarif ettiği bu yere gelmişti. Şimdi ikisi, önlerindeki taşın hangi yüzünü toprağa bastıracaklarını konuşuyorlardı.

— Şu ucundan tutunca çabuk iniyor, dedi Hamdi.

Sabri başıyla yeri gösterdi. İlk denemede hafif geldiğini sandığı uç oydu. Taşın hangi yanının ağır bastığını, bir ucu tutulduğunda ötekinin ne yapacağından öğreniyordu. Hamdi sabah geldiğinde, Sabri ona önce babasının kapısını sorabilirdi. Sormamıştı. Hamdi de orada ne konuştuğunu kendiliğinden anlatmamıştı. Sabri, bu sessizliği bir eksiklik saymadı. Hamdi’nin bir kapıya yıllar sonra kendi ayağıyla varmış olması, onu hemen söze dökmesini gerektirmiyordu.

Taşın yanındaki küçük yığın, bir önceki duvardan sökülmüş parçalarla yeni getirilenleri birbirine karıştırıyordu. Sabri, aynı renkte görünen iki taşın aynı işi göreceğini sanmazdı. Biri yağmurda su emmiş, öteki yıllarca duvarın içinde kalmış olabilirdi. Birinin altı düz görünürken ötekinin yüzeyi yalnızca uzaktan düzgün dururdu. Eşiğin taşı, duvarın üst sırasına konacak taş gibi seçilemezdi; üstünden geçilecek, yük altında yerinden oynamayacak, kenarı ayağa takılmayacaktı. Hamdi, yığından bir taşı kaldırıp çevirdi. Sabri, elini uzatıp pürüzün hangi tarafta kaldığını gösterdi. İkisi de aynı taşı başka nedenle elemişti. Böylece yığının başında söylenmeyen bir ölçü oluştu: kullanılacak taş, hem yere basacak hem de basana engel olmayacaktı.

— Şu taşın altı daha düz, dedi Hamdi.

Sabri onu aldı, iki eliyle çevirdi. Alt yüzeyde ince bir çatlak vardı. Çekiçle vurulursa ayrılabilirdi.

— Duvarın üstüne olur. Eşik taşı olmaz.

Hamdi taşı yığının öte yanına koydu. Sabri, bir an için kendi eski dükkânında ayak tabanlarına göre deri seçtiği günleri hatırladı. Müşterinin getirdiği malzeme, ayağın yükünü taşıyacak kadar sağlam olmalı; ama sertliği, yürüyeni her adımda cezalandırmamalıydı. Bu taş için de aynı şey geçerliydi. Sağlamlık, yalnızca kırılmamak değildi. Birinin geçişini zorlaştırmadan ağırlığı taşımaktı.

— Kapı açıldı mı? diye sordu Sabri.

Hamdi, taşı tutarken başını kaldırdı.

— Açıldı.

— Seni tanıdı mı?

— Önce sesimi duydu. Sonra yüzüme baktı.

Sabri ipi gevşetmedi.

— İçeri girdin mi?

— Biraz. Oturmadım.

Hamdi’nin cevabı kısaydı. Sabri, daha fazlasını sormadı. Bir evin içini başkasının ağzından dinlemek, insanın kendi evine girip çıkması değildi. Hamdi, bugün oradan dönmüş, elini işe vermişti. Sabri onun geldiği kapıyla burada kurmaya çalıştıkları eşik arasında bir bağ kurmak istedi, ama bağın adını koymadı. Bazı yollar, anlatılmadan da yürünmüş olurdu.

— Taşın başını biraz kaldır, dedi.

Hamdi cevap vermeden elini takoza götürdü. Takozu çevirdi. Sabri ipi gerdi; taşın köşesi yerden ayrıldı. İki adam ağırlığı aynı anda taşıyamadıkları için biri kaldırırken öteki yön verdi. Hamdi’nin eli aşağıda, Sabri’nin ipi yukarıdaydı. Taşı düzeltmek, kolların gücünden çok birbirlerinin ne zaman hareket edeceğini bilmelerine bağlıydı.

Duvarın biri iki sıra yükselmişti. Öteki yan henüz ilk sırada kalıyordu. Kapı açıklığını belirlemek için Sabri sabah toprağa iki çizgi çekmişti. Hamdi, taşı bu çizgilere göre yerleştirirse eşik kaldırımın dışına taşıyordu. Sabri çizgilerden birinin üstünden ayağını geçirip toprağı dağıttı.

— Buraya gelince omzunu çevirmek zorunda kalmasın, dedi.

— Kim?

Sabri, Emine’nin elinde birbirine bağlanmış ayakkabılarla dükkânın önünde duruşunu düşündü. Onu peronda gördüğü gün, ayakkabılardan biri daha aşağıda kalmıştı. Kızı, kalabalığın içinden Sabri’ye doğru yürümemiş; önce beklemiş, sonra aralarındaki mesafeyi kendisi kapatmıştı. Daha sonra ayakkabıcıya giderlerken, ayağını ölçü kâğıdına nasıl koyacağını da kendisi belirlemişti. Sabri, Emine’nin yük taşıyarak bu kapıdan geçeceği günü bilmezdi. Ama burada yapılacak eşik, yalnızca onun için olmayacaktı.

— Elinde yükle giren, dedi. Kucağında bir şey taşıyan. Kapıyı omzuyla iten.

Hamdi, çizgilere baktı.

— O halde çok geniş yaparsak dışarıdaki taş yola taşar.

— Dar kalırsa da içeri giren eşyasını önce yere bırakır.

— Belki taşın köşesini alırız.

Sabri, Hamdi’nin sözünü hemen kabul etmedi. Taşın kenarını yontmak, onu inceltebilir; taşıdığı yük altında çatlatabilirdi. Bu kez eliyle gösterdi:

— Önce kasayla deneyelim.

Hamdi, duvarın yanındaki boş tahta kasayı aldı. Kasayı göğsünün önünde tuttu. Kapı açıklığının dar tarafına geldiğinde, ayağıyla çizginin üstündeki taşı bulmaya çalıştı. Kasa görüşünü kapatıyordu. Adımını kısa attı; ön kenara değmeden geçemedi. Sabri, eşiğin dışından ona baktı. Hamdi kasayı yere bırakıp ayağının değdiği yeri işaretledi.

— Şurayı görmüyorum, dedi. Yük yüksek olursa taşın kenarı saklanır.

Sabri, kasayı bu kez kendisi aldı. İki eliyle göğsüne kaldırdı. Sağ ayağını çizginin üstüne koyduğunda, taşın pürüzlü köşesi burnunun önünde kalıyordu. Bir adım daha atarsa kasanın altı duvara çarpabilirdi. Kasayı indirdi ve Hamdi’nin gösterdiği noktayı yeniden ölçtü.

— Kapıyı büyütmek gerekmez, dedi. Eşiğin önünü düzleştirelim.

Hamdi, zemine baktı.

— Dış tarafı da mı?

— Taşın ucunu içeri alıp, önündeki toprağı sıkıştırırız. Ayağın takılacağı bir çıkıntı bırakmayız.

— Ya yağmurda toprak dağılırsa?

Sabri, yan duvarda kullanılmak üzere ayrılmış ince taşlara baktı. Birini ön kenara koyabilirlerdi; fakat bu kez eşik, kaldırımdan yüksek olurdu. Çizgileri silip ölçüyü yeniden almak gerekti. Hamdi, ilk kez geldiği bu yerde ne yapılacağını bilmiyordu; ama denediği şeyin neyi gösterdiğini anlamıştı. Sabri, onun bu itirazını işi geciktiren bir kuşku gibi görmedi. Bir eşiğin ne zaman tamamlandığını yalnızca onu koyanlar değil, üstünden geçecekler de belirleyecekti.

Hamdi ipin ucunu yere bıraktı.

— Bugünkü iş için mi geldim, yoksa devamı da var mı? diye sordu.

Sabri, sorunun yalnızca yarınla ilgili olmadığını anladı. Hamdi’nin içeride geçirdiği yılların ardından birinin ona iş varmış gibi davranmasını, sonra da sözünü geri almasını istememesi doğaldı. Sabri, kendisinde olmayan bir kesinliği ona veremezdi.

— Bugün bu taşı yerine koyacağız, dedi. Duvarın devamında ne kadar iş çıkacağını henüz bilmiyorum. Naciye de buraya ne getireceğine karar vermedi.

— Ben de yarına söz istemiyorum.

— O zaman bugünkü taşı bitirelim. Devam edeceksek, ne yapacağımızı ve karşılığını baştan konuşuruz.

Hamdi, ipi eline aldı. Bir an boyunca düğümün ucunu çevirdi, sonra gerdi.

— İyi. Bugün işi yarım bırakmayalım.

Sabri başını salladı. Aralarında ücret ya da süre belirlenmemişti; bunu yok saymak istemiyordu. Hamdi’nin yardımını bir iyilik gibi kabul etmek, sonradan emeğinin karşılığını konuşmayı zorlaştırabilirdi. Öte yandan henüz ortada tamamlanmış bir iş yoktu. Bu yüzden bugün taşı yerleştirecek, yarın içinse yeni bir söz vermeyeceklerdi. Sabri, Hamdi’nin buraya kendi kararıyla geldiğini kabul etti; onu içerideki sıra gibi bir yere oturtup bekletmeyecekti.

— Taşın başını biraz kaldır, dedi.

Hamdi, takozu çevirdi. Sabri ipi gerdi; taşın köşesi yerden ayrıldı.

Hamdi ipi Sabri’den aldı. Taşın dışarı taşan kenarını yeniden tuttu. İki adam çizgilerin arasındaki boşluğu ölçtü. Hamdi dışarıdan, Sabri içeriden baktı. Çizgi, ikisinin de ayağını koyduğu yeri açıkta bırakıyordu. Sabri, taşı biraz içeri çekmelerini önerdi. Hamdi, bu kez kapıdan geçecek birinin omzuyla duvara değeceğini söyledi. İkisi de karşı tarafın neyi gördüğünü açıklamadan geri çekilmedi.

— Kasa yerine insanla deneyelim, dedi Hamdi.

Sabri ona baktı.

— Elinde ne olacak?

Hamdi, kasayı tekrar kaldırdı. Eşiğin dışına çıkıp, bu kez taşıdığı şeyi sağ omzuna aldı. Sabri kasayı değil, onun adımını izledi. Hamdi, ayağını düz basabileceği kadar geniş alan buldu; fakat kapı dikmesinin konacağı yerde omzunu yana çevirmesi gerekti. Yükü aşağı indirdi.

— Eşik rahat. Kapı dar.

Sabri başını salladı. Taşın genişliğini azaltmadan, kapı açıklığının çizgisini bir parmak yana kaydırabilirlerdi. Bu, duvarın ilk sırasında küçük bir taşın yerini değiştirmek demekti. Hamdi, yeni çizgiyi yere çekti. Sabri taşın bir ucunu kaldırdı, onu çizgiye göre yana aldılar. İki deneme daha yaptılar. Her seferinde biri kasayı taşıdı, öteki kapıdan bakıp nerede durduğunu söyledi.

Sonunda Hamdi, kasayı taşımadan da adım atabildi.

Sabri, ölçünün yalnızca bir kişinin ayağına göre kurulmasını istemedi. Önce kendisi geçti; sonra Hamdi kasayı öte yana taşıdı. Kasanın içinde hiçbir şey yoktu, ama insan boş kabı da gövdesine yakın tutup geçerken önünü tam göremezdi. Hamdi, eşiğin ortasında durup kapının iki yanına baktı. Bir duvar henüz yükselmemişti; o yüzden ileride dikmenin nereye geleceğini yalnız çizgiden kestirebiliyorlardı. Sabri çizgiyi biraz ötelemek istediğinde Hamdi eliyle durdurdu.

— Dikme buraya gelirse, dedi, taşı daha da içeri alamayız.

— Taşın önünü alırsak ayağa yer kalır.

— Önünü çok alırsak içeri girecek masaya dar geçit kalır.

Sabri, Naciye’nin masasını hatırladı. Çekmece kapıdan geçerken açılmış, masanın ayağı dizine çarpmıştı. O gün masa içeri alınırken kapının ne kadar dar olduğu bir kez daha anlaşılmıştı. Bu yeni yerde, aynı zorluğu tekrar etmek istemiyordu. Ama Naciye’nin masasının buraya getirileceğine dair kesin bir karar da yoktu. Sabri, Hamdi’ye yalnızca, “Bir eşya geçebilmeli,” dedi. Hamdi kasayı kapının yanına bıraktı. İkisi duvara değil, boşluğun kendisine baktı. Hangi eşyanın geleceğini bilmeden, geçişi daraltmamak üzere anlaştılar. Sabri kapıdan geçerken omzunu çevirmedi. Taşın kenarı toprağın üzerinde kabarmıyor, fakat duvarın altındaki alanı da kapatmıyordu. İkisi aynı ölçüyü farklı yerlerden sınamıştı. Karar, birinin ötekini ikna etmesiyle değil, denemenin ikisine de yol vermesiyle verilmişti.

— Böyle kalsın, dedi Sabri.

Hamdi hemen takozu çekmedi.

— Altındaki gevşek yeri sıkıştırmadan olmaz.

— Önce taşı kaldırırız.

— Taşı kaldırınca çizgi kayar.

Sabri, Hamdi’nin haklı olduğunu gördü. Taşın yeri işaretlenmeden onu kaldırırlarsa son ölçüyü kaybedebilirlerdi. Çekiçle iki kısa iz koydular; sonra taşı birlikte kaldırıp kenara aldılar. Altındaki toprağın bir bölümü gevşekti. Hamdi küçük taşları ayıkladı, Sabri çekiçle zemini bastırdı. Yaralı eli sızladığında durdu. Hamdi, çekici almadı; Sabri’nin bırakıp bırakmadığını bekledi. Sabri aleti yere koyduğunda Hamdi devam etti. İşi paylaşmanın sınırı da böyle anlaşılmıştı: biri durduğunda öteki, nedenini sormadan görevi devralabilirdi.

Güneş duvarın üstünü ısıtmış, alt sıradaki taşlar soğuk kalmıştı. Sabri parmaklarını taşın altına her uzattığında elindeki sızı azalıp geri dönüyordu. Hamdi, ağırlık değiştiğinde bunu omzuyla haber veriyordu. Birinin söylediği “biraz daha” öteki için aynı mesafeyi göstermeyebilirdi. Bu yüzden her kaldırışta ipi kontrol ediyor, taşı yeniden ölçüyorlardı. Yaptıkları iş görünürde küçük bir kapı eşiğiydi. Oysa taşın yeri, duvarın açıklığını, içeri taşınacak masanın yolunu ve dükkâna girecek insanın adımını belirleyecekti.

Sabri, yeni yerin duvarına baktı. Henüz üstü kapanmamıştı. Bir yanı rüzgârı kesiyor, öteki yanından sokak görünüyordu. Bu duvarı kimin tamamlayacağı, malzemenin ne zaman bulunacağı belli değildi. Naciye’nin eski dükkânında devrilen masa, geçici yere taşınmıştı. Orada makine çalışıyor, müşteriler kumaş bırakıyor, İhsan’ın eldiveni çekmecede saklanıyordu. Burada ise taşlar, boş kasa ve yarım bırakılmış çizgiler vardı. Sabri, bu yeri tamamlanmış gibi görmedi. Ama kapı eşiğinin doğru kurulması, bir gün içeri girecek masaya yer açabilirdi.

Sokağın öte yanındaki yıkıntıların arasından bir araba geçti. Üstündeki taşlar birbirine çarpınca kuru, kısa sesler çıkardı. Sabri, taşların nereden alındığını bilmiyordu. Yakındaki duvarlardan mı sökülmüşlerdi, yoksa yeni kazılan temelden mi çıkmışlardı; kimse söylememişti. Bazılarının yüzünde eski harç kalmış, bazılarının kenarında taze yontu izleri duruyordu. Taşların her biri başka bir evin duvarında, başka bir yükü taşımış olabilirdi. Şimdi bir eşik için sıraya dizilmişlerdi. Sabri, bir malzemenin geçmişini bilmeden de ona dikkat etmek gerektiğini düşündü. Kırık bir taş, üstüne basan ayağı yine de taşıyabilirdi; sağlam görünen bir taşsa ilk darbede ayrılabilirdi.

Uzakta çekiç sesleri birbirine karışıyordu. Biri tahta kesiyor, biri duvar örüyor, biri arabadan yük indiriyordu. Seslerden hangisinin hangi sokağa ait olduğunu seçemedi. Erzincan’da her işin başında birileri aynı soruyu soruyordu: elde kalan ne, yeniden kullanılabilecek ne, bugün hangi duvarı kaldırmak mümkün? Sabri bu sorulara cevap verecek durumda değildi. Yalnızca önündeki eşiğin taşını seçebilirdi. İşin büyük kısmı başkalarının ellerindeydi; onun payı, taşın hangi yöne bakacağını anlamaktı.

Hamdi de arabanın geçişini izledi.

— Bu taşların yarısı kırık, dedi.

— Kırık olanı ayırırlar, dedi Sabri. Ama her çatlağı da çöpe atamazsın.

— Eşiğe çatlak koymayız.

— Koymayız.

Sabri, bunun bir inşaat dersi gibi duyulmasını istemedi. Hamdi de kendisini öğrenci yerine koymuyordu. İkisi aynı işi görürken, birinin tecrübesi ötekinin sorusuna cevap verebilir, ötekinin dikkati de ustanın gözünden kaçan yeri gösterebilirdi. Taşın çevresindeki tozu elleriyle temizlediler. İnce kum, avuç çizgilerine doldu. Hamdi, ipi yeniden gererken Sabri’nin yaralı bileğine bakıp sormadı; Sabri de onun parmaklarının titreyip titremediğini incelemedi. İşin başında birbirlerini yoklamış, şimdi ağırlığı nasıl bölüşeceklerini biliyorlardı.

Bir duvarın önünde yeniden çalışmaya başlamak, eski duvarın yıkıldığı yeri geri getirmiyordu. Sabri, taşların yerine oturmasının neyi onaracağını düşünmedi. Eşik, kayıp evlerin yerini tutmayacak; yalnızca buraya gelecek insanların önünde duracaktı. Bu kadarı, bugün için yeterliydi.

Hamdi duvarın yanına oturup avucundaki tozu pantolonuna sildi.

— Buraya masa sığar mı? diye sordu.

— Naciye’nin masası mı?

— Başka masa mı var?

Sabri gülümsedi. Hamdi’nin sorusu, bir işin bitmiş olduğunu değil, sonrasını düşündüğünü gösteriyordu.

— Masanın çekmecesi kapıdan geçmezse ayağını sökeriz.

— Önce kapıyı kurmak daha doğru.

— O yüzden eşiği yapıyoruz.

Hamdi, duvarın açıklığını bir kez daha ölçtü. Sabri, onun Naciye’nin işini kendi işiymiş gibi sahiplenmesini istemedi; ama sorusunu da geri çevirmedi. Naciye masayı bu yere getirmeye karar verirse, nasıl taşıyacaklarını birlikte düşünürlerdi. Kararı verecek olan Naciye’ydi. Taşın yerini ölçmek, onun yerine dükkân kurmak anlamına gelmiyordu. Sabri bunu Hamdi’ye söyledi.

— Naciye masayı getirir mi, kendi karar verir.

— Elbette.

— Biz geçecek yeri hazırlıyoruz.

Hamdi başını salladı. Bu ayrımın farkındaydı. Bir eşiği hazırlamak, içinden kimin geçeceğine karar vermek değildi.

Emine göründüğünde elinde üstüne bez örtülmüş bir tabak vardı. Duvarın başında durdu. Sabri uzanırsa tabağı alabilirdi; ama iki eli taşın altındaydı. Hamdi’nin de avucu takozdaydı.

— Şuraya bırak, dedi Hamdi. Aydınlık kalan yere.

Emine tabağı duvarın üstüne koymadan önce iki eliyle altını yokladı. Bezi kaldırıp ekmekten bir parça tabağın yanına bıraktı. Sabri, kızının yeni ayakkabılarıyla geldiğini gördü. Soldakinin bağı sağdakinden kısa kalmıştı. Emine tabağı bırakırken ayakkabısının burnu çizgilerden birini örttü.

— Oraya basma, diyecek oldu Sabri.

Emine ayağını çoktan geri çekmişti. Başını eğip çizgiye baktı.

— Kapı buradan mı açılacak? diye sordu.

— Buradan. Önce taşı oturtacağız, dedi Sabri.

— Sonra iki yanı da kapanacak mı?

— Malzeme geldikçe.

Emine duvarın iki tarafına baktı. Önündeki işin hepsini birden görmek istiyor, fakat bunun bir günde bitmeyeceğini de biliyordu. Tabağı bırakırken gölgenin nerede durduğuna, taşın çevresinde ne kadar boşluk kaldığına bakmıştı. Sabri, kızının adımlarını ölçtüğünü düşündü. Bu kez ölçü kâğıtta değildi; dükkânın önündeki toprakta, taşın çevresindeydi.

— Taşı bitirince kapı yerini de açacak mısınız? diye sordu Emine.

— Önce eşiği oturtacağız, dedi Hamdi. Sonra iki yanı tamamlanır.

Emine başını salladı. Tabağın yanındaki ekmeği düzeltti. Sabri ona yeni ayakkabılarını sorabilirdi. Bağlarının biri kısa kalmıştı; ayakkabıcının verdiği ölçü doğru mu diye merak ediyordu. Ama Emine’yi gördüğü her seferinde ayaklarından söz etmesi, onu ölçüye indirgemek olurdu. Onun yerine, tabağı buraya kadar taşırken yolun nasıl olduğunu sordu.

— Rahattı, dedi Emine. Sol ayağım biraz erken yoruldu.

— Bağı mı?

— Hayır. Ayakkabı.

Sabri cevap vermedi. Ayakkabıyı yapan adam, ayağın iki yanındaki farkı ölçmüştü. Emine de rahatsızlığını söylemiş, kendi adımını tanımlamıştı. Sabri, bir sonraki ölçümde bunu ustaya kendisinin söylemesi gerektiğini düşündü; fakat önce Emine’nin isteyip istemediğini sormalıydı.

— İstersen sonra birlikte uğrarız, dedi.

— Gerekirse söylerim.

Sabri başını eğdi. Emine tabağı duvarın üzerine bıraktı. Bu, onun konuşmayı bitirdiğini gösteriyordu. Sabri, fazladan soru sormadı.

Emine öbür yana geçip nereden girileceğine baktı. Dışarıdan evlerine doğru giden yolu eliyle gösterdi.

— Ben gidiyorum. Bitince seslenirsiniz.

Sabri, “Yolun açık olsun” diyebilirdi. Ya da “Akşam yemeğini bekleme” demesi mümkündü. Fakat Emine yeni ayakkabılarıyla, kendi seçtiği yoldan eve dönecekti. Sabri ona hangi saatte geri gelmesi gerektiğini söylemek istemedi. Henüz taş yerine oturmamıştı. İşi bitirince haber verebilirdi; Emine’nin dönüp dönmemesi kendi kararı olacaktı.

— Bitince seslenirim, dedi.

Emine bir süre daha kapının yerini gözledi. Babasının yüzünde, onu durdurmasını bekleyen bir ifade yoktu. Yine de Sabri’nin söyleyeceği bir söz olursa duyacağını göstermek için başını çevirdi. Sabri, ona “akşam dön” demedi; “bekle” de demedi. Kızının eve hangi yoldan gideceğini, ayakkabısının ayağını vurup vurmadığını sormak istiyordu, ama o soruların tümü birden sorulunca Emine’nin yürüyüşüne gölge düşürebilirdi. Önce bir tanesini seçmesi gerekti.

— Ayakkabı yine sıkarsa bana söyle, dedi.

Emine, ayağını yere bastı.

— Söylerim. Ama önce kendim alışayım.

Sabri bu cevabı olduğu gibi kabul etti. Peronda da Emine’nin eski ayakkabıları elindeydi; ölçüyü ayakkabıcıya kendisi anlatmıştı. Sabri, onun rahatlığı için yanında bulunabilir, fakat ayağının ne hissettiğine onun yerine karar veremezdi. Emine tabağı bırakıp yürümeye koyuldu. Sabri bakışını onun ayağından kaldırıp yüzüne çevirdi. Kızı köşeyi dönerken bir kez geriye bakmadı. Sabri de onu yeniden çağırmadı. Sözleşmişlerdi: iş bitince seslenecek, Emine isterse dönecekti.

Emine, babasının yüzüne baktı. Sözü tekrar ettirmedi. Sonra döndü ve yürümeye başladı. Köşeyi dönmeden önce ayağının altına baktı; bu kez çizgiye basmamıştı.

Hamdi tabağı duvardan aldı.

— Biraz dinlenelim mi? diye sordu.

Sabri, taşı ve elini düşündü. Parmaklarını oynatınca sızı bileğine doğru çıktı.

— Bir lokma yiyelim. Sonra şu ucu yerleştiririz.

Hamdi ekmeği bölüp yarısını Sabri’ye uzattı. Sabri tabağı tutarken Hamdi su tasını aldı. Birbirlerinin eline bakıp kimin önce yiyeceğini beklediler. Sonunda Sabri küçük bir parça kopardı. Tabağı taşın üstüne bırakmadı; onu duvarın düz bir yerine koydu. Yemek, işin arasına girdi ama işin önüne geçmedi.

Bir süre sonra tekrar kalktılar. Hamdi takozu yerine sürdü. Sabri ipi gerdi. Taşı kaldırdıklarında, altındaki gevşek toprak yeniden yerinden oynadı. Hamdi, sabah çektiği çizgiyi bulmaya çalıştı. İzlerden biri silinmişti. Sabri, taşın kenarına vurulmuş iki küçük işareti gösterdi. İp gergin tutulduğunda ikisi de taşı o çizgiye göre yana alabildi. Bu kez Hamdi taşı indirmeden önce ayağıyla zemini bastırdı.

— Biraz daha sola, dedi Sabri.

— O zaman açıklık daralır.

— Yarım parmak.

— Yarım parmak, dedi Hamdi. Bir tam değil.

Sabri onun sözünü düzelttiğine gülümsemedi; yalnızca ipi yeniden çekti. Hamdi, ne kadar hareket ettiklerini görmesi için taşın kenarına parmağını koydu. Yarım parmak kadar yana aldılar. Kapı açıklığı değişmişti, ancak kasa denemesinde Hamdi’nin omzunun değdiği yere hâlâ pay kalıyordu. Sabri bu kez kasayı kaldırdı. Yükü önde tutarak eşikten geçti. Hamdi, onun ayağını izledi.

— Takılmadı, dedi.

— Ama taşı çok yükseltmedik.

— Bu yükseklik yeter.

Sabri, Hamdi’nin ölçüyü kabul ettiğini duydu. Fakat taşın altı hâlâ gevşekti. Karar vermiş olmaları, işi tamamlamıyordu. İkisi de aynı şeyi biliyordu: bir eşik, ölçüyle bulunur, ağırlıkla sınanır, ancak üzerinden geçildiğinde işlevini gösterirdi.

Öğleden sonra duvarın gölgesi taşın yarısını kapladı. Sabri elini gölgeye sokup taşın kenarını yokladı. Hamdi duvar dibinden ince bir parça getirdi. Taşın altına koyunca fazla yükseldi. Sabri onu geri çıkarmasını istedi.

— Böyle olursa kapı eşiği, dedi.

— Dışarıdan su gelirse bu kez içeri akar.

— Ön tarafı eğimli yaparız.

— Taşı eğersek kapı dikmesi aynı çizgide durmaz.

Sabri, Hamdi’nin itirazına baktı. Hamdi doğru söylüyordu. Eşiği eğik yerleştirirlerse kapı kasası düz durmayabilirdi. Bir yandan suyu dışarı yönlendirmek, öte yandan taşın üstünden rahat geçilmesini sağlamak gerekiyordu. Sabri, daha önce yaptığı eşikleri hatırlamaya çalıştı. Her kapının önü aynı değildi; toprağın eğimi ve duvarın yeri değişirdi. Bu sefer Hamdi’den başka bir çözüm bekledi.

Hamdi, iki kısa taşı yan yana koyup üstlerine ipi uzattı. Aralarındaki boşluk, suyun geçebileceği kadar inceydi.

— Önüne oluğu taşırmadan açarız, dedi. Suyu yana veririz.

Sabri, oluğun hangi yöne akacağını sordu. Hamdi, duvarın dışındaki zemini gösterdi. Orada küçük bir çukur vardı; suyu kapıdan uzaklaştırabilirdi. Sabri, bunun yağmurda işe yarayıp yaramayacağını bilmiyordu. Yine de öneriyi denemek için taşın yerini işaretledi. İkisi, oluğun ağzını çizdi. Bu kez ölçü anlaşmazlığı taşın genişliği değil, suyun yönü üzerineydi. Sabri, çizgiyi kapıya yaklaştırmak istedi; Hamdi, suyu duvardın dışına taşımanın daha doğru olacağını savundu. Yere döktükleri bir tas su, oluğun hangi yana aktığını gösterdi. Su kapının önünde birikmedi, fakat duvarın altını da ıslatmadı.

— Böyle kalsın, dedi Sabri.

Hamdi, suyun yolunu bir kez daha izledi.

— Taş yerindeyken de denemeliyiz.

Sabri, elini uzatıp tası aldı. Biraz suyu oluğun başına döktü. Su, taşın önünden geçip yana aktı. Taşın altından geri sızmadı. Hamdi başını salladı. İkisi de gülmedi, ama bir önceki itiraz artık aralarında durmuyordu.

Emine’nin bıraktığı ekmekten kalan parçayı Hamdi aldı. Sabri, kızının dönüp dönmeyeceğini merak etti. Sokağın başına bakmadı. Emine, seslenildiğinde geleceğini söylememişti; yalnızca iş bitince seslenmelerini istemişti. O çağrı, bir emir olmayacaktı. Sabri’nin aklında, peronda bekleyen Emine’nin ayakkabılarıyla duruşu canlandı. O zaman da kızına hemen yaklaşmamış, önce onun adını söylemişti. Şimdi de eşiğin öte yanından onun adını çağırmayı seçebilirdi; fakat bunu iş bitmeden yapmayacaktı.

Hamdi, taşın son kez kaldırılması için ipin ucunu aldı. Sabri sağlam eliyle öteki tarafı tuttu. İkisi de taşın altında gevşek parça kalmadığını kontrol etti. Hamdi takozu yarım parmakla çekti; Sabri, taşı yavaşça bıraktı. Taş yerine otururken kuru toprak kenarlardan içeri doldu. İp taşın üstünden değmeden geçti. Sabri, elini kenara koydu ve taşın sallanıp sallanmadığını yokladı. Kıpırdamadı.

— Şimdi kasayı geçir, dedi.

Hamdi, boş kasayı tekrar kaldırdı. Eşiğe doğru yürüdü. Bu kez ayağı taşa takılmadı, omzu duvara değmedi. Kasayı içeri bıraktı. Ardından Sabri geçti. Taşın üstüne bastığında ayağının tabanı düz yüzeyi buldu. Dışarı çıktı, aynı yoldan tekrar içeri girdi. İkinci seferde kapı açıklığının ne kadar geniş olduğunu değil, adımını düşünmeden atabildiğini fark etti.

Hamdi de eşiği geçti. Sonra duvarın öte tarafına döndü ve dışarıdan içeri baktı. Taşın üstünde görünen çizgi, duvarın gölgesinde kayboluyordu. Kapı henüz tamamlanmamıştı; iki yana konacak taşlar bekliyordu. Ama boşluğun ölçüsü artık yalnızca toprağın üstündeki çizgi değildi. İkisinin ayağı, kasanın kenarı ve akan su, aynı yeri ayrı ayrı sınamıştı.

— Eşiği bitirdik, dedi Hamdi.

— Taşı koyduk, dedi Sabri. Kapıyı sonra tamamlarız.

Hamdi, Sabri’nin düzeltmesine itiraz etmedi. Taşın yerine oturması bir başlangıçtı. İşin tamamlandığını söylemek için duvarın da kapının da kurulması gerekiyordu. Sabri, bunu söylerken kendi sözünü küçültmek istemedi. Yapılan işin ne olduğunu olduğu kadar söylemek, yapılmayanı da açık bırakmak demekti.

Dışarıdan bir kapının kapanma sesi geldi. Sabri, Emine’nin döndüğünü sandı. Sesin hangi evden geldiğini seçemedi. Bir süre bekledi. Sonra elindeki ipi bıraktı. Hamdi, tabağın üstündeki bezi katlayıp kenara koydu.

— Seslenelim mi? diye sordu.

Sabri, kızının gitmeden önce söylediğini hatırladı: “Bitince seslenirsiniz.” Taş yerindeydi ama kapı işi tamamlanmamıştı. Sabri, sözü yerine getirmeyi geciktirmek istemedi; fakat Emine’ye “iş bitti” derse doğru söylemiş olmayacaktı.

— Ona eşiğin yerinde olduğunu söylerim, dedi. Kapının işi sürüyor.

Hamdi, başını salladı.

— Öyle olsun.

Sabri dışarı çıktı. Kapının önünde durup önce sokağa baktı. Emine görünmüyordu. Adını bir kez söyledi. Sesi, duvarların arasından yukarı doğru gitti. Cevap hemen gelmedi. Sabri ikinci kez seslenmek için nefes aldı, sonra bekledi. Onun çağrısı, Emine’nin dönmesini istemek değildi; yaptığı işi haber vermek ve kızının isterse geri gelebileceğini bildirmekti.

Biraz sonra yolun öte yanından Emine’nin sesi duyuldu:

— Duydum, baba.

Sabri, ona gelmesini söylemedi. Sesin geldiği yere doğru yürümeye başlamadı. Yalnızca başını eğdi ve aynı yerden cevap verdi:

— Taş yerine oturdu. Kapı daha tamam değil.

Sabri ve Hamdi’nin yeni kapı eşiği taşını birlikte yerine oturtması

— Yarın da çalışacak mısınız?

— Malzeme gelirse.

— O zaman yarın bakarım.

Emine’nin sesi yaklaştı mı, yoksa sokağın kıvrımı mı onu Sabri’ye daha yakın duyurdu, anlayamadı. Kızı kendisi dönüp gelmedi. Sabri de onu çağırmadı. Bu kez sözleri, aralarındaki mesafeyi kapatmak yerine olduğu gibi bıraktı. Yarın bakacağını söylemişti; isterse gelecekti.

Sabri içeri döndüğünde Hamdi taşın kenarını son bir kez kontrol ediyordu. Elinde ince bir parça vardı, fakat onu taşın altına sürmedi. Sabri, işin şimdilik tamam olduğunu söyledi. Hamdi, parçayı duvarın yanına bıraktı. İkisi de kapı açıklığından dışarı baktı. Eşik, henüz kimin her gün geçeceğini bilmiyordu. Şimdiye kadar yalnızca onları, kasayı ve taşın ağırlığını taşımıştı. Bir gün Naciye’nin masası, kumaş bohçaları, yemek tabakları ve başka insanların yükleri bu açıklıktan geçebilirdi.

Sabri, o kapıdan kimin gireceğine karar veremeyeceğini düşündü.

Sabri, Hamdi’yle ilk geldiği gün arasında geçen birkaç saate baktı. Hamdi kapıdan içeri girerken bir iş isteyip istemediğini söylememiş, yalnızca taşın başında durup ne yapılacağını sormuştu. Sabri de ona kesin bir iş, ücret ya da süre vadetmemişti. Bazen insanın bir yere girmesi, kendini oraya ait saydığı anlamına gelmezdi. Önce eşiğin yerini, içeride ne yapılacağını, kimin karar vereceğini görmek gerekirdi. Hamdi bugün taşın ağırlığını tutmuştu. Yarın yeniden gelip gelmeyeceğini ikisi de bilmiyordu. Sabri’nin ona bırakabileceği en doğru şey, karar verecek kadar açık bir kapıydı.

Bu düşünceyi sözle anlatmadı. Hamdi’nin önüne geçip ne zaman geleceğini sormadı. Yalnızca taşı yeniden yokladı, toprağın kenarındaki gevşek parçayı ayağıyla itti. Eşiğin önündeki yol, bugün için açıktı. Yarın oradan geçecek kişi, kendi adımını kendisi seçecekti. Naciye kendi dükkânını hangi yere taşıyacağını seçecekti. Hamdi, burada çalışıp çalışmayacağını gün gün görecekti. Emine de ne zaman geleceğini kendisi söyleyecekti. Sabri’nin payına düşen, içeri girenlerin ayağına takılmayacak bir eşik kurmaktı. Taşı eliyle yokladı. Üstü düz, ön kenarı alçaktı. Yine de yarın bir kez daha bakmaları gerekecekti; gece toprağı gevşetebilir, yağmur oluğu değiştirebilirdi.

Hamdi elini yıkamak için tası aldı. Sabri de parmaklarındaki toprağı sildi. Yaralı eli suya değince sızı yeniden belirdi. Sabri elini geri çekmedi. Hamdi, suyu dökerken ona bakmadı. İkisi bir süre duvarın dibinde sessizce durdu. Sokağın sesleri, taşların arasında büyüyüp sonra azaldı. Bir araba geçti. Uzakta biri bir kapıyı kapattı. Emine’nin sesi bir daha gelmedi.

Sabri, kızının adını bir kez daha söylemeyi düşündü. Sonra vazgeçti. Bir çağrı, cevabı duyulmadığında tekrar edilebilirdi; ama o akşam Emine’nin cevabı gelmişti. Onu yanına çağırmadan da sesinin ulaştığını bilmek mümkündü. Sabri, eşiğin başına döndü ve taşı eliyle bir kez daha yokladı. Yerindeydi. Hamdi, duvarın öte tarafında bekliyordu. Önlerinde tamamlanacak işler vardı. İlk sıra içinse artık nereden başlayacaklarını biliyorlardı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.