Baharın İşleri Görseli
Baharın İşleri

Terzi masası

2. Sahne 21 dk okuma 7 okunma
Sabri’nin Naciye’nin dikiş masasının kısa ayağına tahta takoz yerleştirmesi
Sabri’nin Naciye’nin dikiş masasının kısa ayağına tahta takoz yerleştirmesi
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Emine’yle buluştuğu yolculuktan döndükten sonra Sabri, kızının nerede kalacağını ve kendisine nasıl haber ulaştıracağını Naciye’ye anlattı. Emine bir süre annesinin yanında kalacak, gelişi için kendisi haber verecekti. Sabri bugün dükkâna tek başına gelmişti; bu, istasyondaki karşılaşmanın yeniden başa dönmesi değildi.

Naciye, masayı kapıdan geçirirken çekmece açıldı. Sabri ön ayağı tutuyordu; çekmecenin kendi tarafına doğru kaydığını görünce dizini kaldırdı. Tahta, dizine vurup durdu. Naciye masayı biraz daha yukarı aldı.

— Bekle, dedi. Çekmeceyi kapatmam gerek.

Sabri, ağırlığı bırakmadı. Naciye masanın öteki yanından elini uzatıp çekmeceyi itti. İçerideki makaslar birbirine değdi; ince bir metal sesi duvarlara çarptı. Çekmece kapandı, ama kulpun kenarı kapı pervazına takıldı. Naciye masayı geri çekti, açıyı değiştirdi. Tahta ayağı eşikten kaldırdı; Sabri, kendi tarafındaki yükü ona göre ayarladı. Bu kez çekmece kapıya sürtmeden geçti.

Kapının ardındaki dar sokakta, evlerin duvarlarına dayalı taşlar ve tahtalar vardı. Biri duvarını onarıyor, bir başkası kapısının önündeki molozu ayıklıyordu. Naciye, masayı her taşıdığında odanın yalnızca ölçüsünü değil, çevresinde dönen işi de düşünürdü. Makineyi koyduğu yerin hemen yanında bir geçit kalmalı, kapıdan giren kumaşlar yağmura değmeden içeri alınmalıydı. Geçici dükkânın geçici olması, her şeyi baştan savma yerleştirmeyi gerektirmiyordu. Masayı bugün sağlam kurmazsa, yarın aynı ayağın altına yeniden tahta arayacaktı.

Sabri’nin dizine vuran çekmeceyi tutuş biçimini gördü. Adam masayı bırakmadan da hareketini değiştirebiliyordu; bu, yükü birdenbire kendine almamasını sağladı. Naciye, birlikte eşya taşırken kimin hangi tarafı tuttuğunu söylemekten çekinmezdi. Bir masanın ağırlığı iki kişinin niyetini anlamazdı. Biri gevşetince öteki tutmalı, biri döndürürken öteki kapının açıklığını kollamalıydı. Naciye, Sabri’nin koluna yaslanmadı; ona ne zaman kaldıracağını söyledi.

Masanın ayağı Naciye’nin dizine her vurduğunda, tabla üzerindeki çiziklerden biri gözünün önüne geliyordu. Bir köşede makasın keskin ucunun bıraktığı ince iz vardı. Öteki tarafta makinenin kayışının aşındırdığı koyu bir çizgi uzanıyordu. Bu masa yalnızca ağır bir eşya değildi; Naciye’nin elinin hangi işe gittiğini, ışığın günün hangi saatinde dükkâna düştüğünü ve müşterinin nerede oturduğunu da biliyordu. Şimdi kapıdan geçerken hepsi birden sallanmış, çekmece içindekileri dışarı vermek istemişti.

Eski dükkânda Naciye, her sabah makasları aynı çekmeceye, iğneleri kutunun sağ gözüne koyardı. Bir müşterinin kumaşı masaya serilince önce genişliğini ölçer, sonra sökülecek dikişin yönünü belirlerdi. Bu düzeni kimse ona öğretmek zorunda kalmamıştı; işi yıllarca tekrarladıkça elinin içinde yer etmişti. Şimdi masayı taşırken, bu alışkanlıklar da onunla birlikte hareket ediyordu. Çekmecenin açılması yalnızca aletleri düşürme tehlikesi değildi; yeni odada nereden başlayacağını hatırlatan bir işaretti.

Sabri, masanın ayağını tutarken Naciye çekmecenin içindekileri düşündü. İğne kutusu devrilse, farklı kalınlıklardaki iğneler birbirine karışacak; makasın ağzı kapıya sürtünse körelme ihtimali doğacaktı. Masayı yavaşça geçirmek, bir müşterinin dikişini sökmeden korumaya benziyordu. Önce yükün nerede toplandığını anlamak, sonra dar yeri bulmak gerekirdi.

Geçici dükkânın odası, eski yerden daha dardı. Kapının karşısındaki duvarda bir pencere, yanında da yüksekçe bir taş çıkıntı vardı. Sabri masayı eşiğin öte yanına aldı. Naciye önce boş duvarı, sonra pencerenin altındaki köşeyi inceledi.

Bu odanın penceresi, eski dükkândaki kadar geniş değildi. Camın bir köşesi tahta parçasıyla tutturulmuş, alt pervazı da bir yerinden çatlamıştı. Pencerenin dışından sokak görünüyordu; fakat duvarın dibindeki taş çıkıntısı ışığın bir kısmını kesiyordu. Naciye, gündüz işi boyunca kumaşın rengini doğru görmesi gerektiğini bilirdi. Koyu iplikle açık kumaşı birbirine dikmek, yalnızca göz kararıyla yapılmazdı. Işık nereden düşerse dikişin çizgisi orada belli olurdu.

Kapının yanındaki duvarda, önceki kullanımdan kalmış iki çivi vardı. Naciye, makinenin örtüsünü birine asabilir, ötekine ölçü kâğıtlarını tutturabilirdi. Ama müşterinin geçeceği alanı daraltmamalıydı. Sokağın sesi, kapıdan içeri kadar geliyordu. Bu iyi olabilirdi: biri dükkâna seslendiğinde duyacaktı. Yine de dışarıdan gelen toz kumaşın üzerine çökmemeliydi. Masayı pencerenin önüne koymakla duvara yaklaştırmak arasında karar verirken, bu küçük ayrıntılar da yerini bulmalıydı. Masa bir kez buraya yerleşirse, makinenin ayağını her gün yeniden taşımak istemiyordu. Pencerenin önüne oturmak ışığı artırabilir, fakat kapıdan girenlerin geçeceği yolu daraltabilirdi.

— Nereye koyalım? diye sordu Sabri.

Naciye, masanın çekmecesini kendine çevirdi. Sabri’nin onu duvara dayamasına izin vermedi.

— Önce masayı burada tut. Çekmece bana dönsün.

— Pencereye yakın mı?

— Önce yerine bakalım.

Sabri, masanın ağırlığını bırakmadan bekledi. Naciye, pencerenin önüne geçti.

Naciye, geçici dükkânı ilk kez görünce neyi nereye koyacağını hemen seçememişti. Eski yerin kapısı artık her gün açılmıyor, masa başka bir odada duruyordu. Makineyi taşıma kararı, işini orada sürdürebilmesi içindi; ama yeni odanın ona ne kadar süre kalacağı belli değildi. Naciye müşterilerine kapısını açmak için taşınmıştı, duvarların ne zaman tamamlanacağını beklemek için değil. Bir terzi dükkânı yalnızca makine ve kumaştan oluşmazdı. Ölçü almak için ışık, konuşmak için bir sandalye, eldeki işi bekletmek için temiz bir köşe gerekiyordu. Naciye bunların hepsini bu küçük odaya sığdırmanın yolunu bulmaya çalışıyordu.

Sabri, pencereye bakarken ona masanın yerini sormuştu. Naciye bunu bir yardım teklifi olarak kabul etti, fakat kararı kendi verdi. Sabri’nin eli ağır eşyayı taşıyabilirdi; hangi işin hangi ışıkta yapılacağını ise Naciye biliyordu. Makinenin iğnesi, masanın tabla çizgilerinde açılan izleri takip edecekti. Bir kumaşın kenarını gölgeye bırakmak, dikişin eğrisini değiştirebilirdi. Bu nedenle pencerenin önünü ve kapının açısını birkaç kez gözden geçirdi. Camın alt köşesine tahta çakılmıştı; dışarıdan gelen ışık, günün bu saatinde masanın tam üstüne düşüyordu. Öğleden sonra gölge ters yöne uzayabilirdi. Naciye, pencerenin iki yanındaki duvarı, kapıdan girenin geçeceği boşluğu ve makineye oturacağı yeri tek tek gözden geçirdi. Sabri’ye bütün hesabı anlatmadı. Önce masayı bir karış kaydırmasını istedi.

Masayı nereye koyacağına Sabri karar vermeyecekti. O, eşyayı taşıyordu; yerini ise Naciye seçecekti. Sabri bu ayrımı anlamış görünüyordu. Masanın ayağını bıraktığında, Naciye’nin elinin çekmece kulpunda durduğunu gördü. Bir süre boyunca ikisi de konuşmadı. Naciye, oturacağı yeri gözünde canlandırdı. Makineye oturunca ışık sol tarafından gelmeli, gölge kumaşın üstüne düşmemeliydi. Müşteri kapıdan girdiğinde de makinenin arkasından geçmek zorunda kalmamalıydı.

— Şu ayağı taşın üstüne getirelim, dedi.

Sabri masayı yeniden kaldırdı. Bu kez tablanın kenarını biraz daha yukarı aldı. Naciye, onun istediği kadar taşımasına izin verdi; fakat masanın başını bırakmadı. Taşın yüzeyi düzgün değildi. Bir kenarı kırılmış, öteki yanı harçla kaplanmıştı. Masa ayağı taşın en düz yerine bastığında bile tahtanın altında küçük bir aralık kalıyordu.

Sabri masayı indirdiğinde tabla hafifçe sallandı. Naciye, makineyi henüz masanın üstüne koymamıştı; boş tabla bile aynı noktada titriyordu.

— Bu böyle kalmaz, dedi.

Sabri masayı kaldırdı. Naciye taşın üstündeki tozu eliyle sildi. Bir ayağın altı, zeminin yüksek tarafında duruyordu. Aradaki fark azdı, ama dikiş sırasında makine çalıştığında her basışta büyüyecekti. Naciye pedala bastığında masa öne doğru kayarsa, iğnenin çizgisi bozulur, kumaş elinden kaçabilirdi. Masanın düz görünmesi yetmezdi; yükü taşıması gerekiyordu.

— Bir çıta bulayım, dedi Sabri.

Karşıda, duvara dayalı inşaat tahtaları vardı. Sabri oradan avuç içi kadar bir parça getirdi. İlk denemesinde kalın geldi. Çıtayı ayağın altına sürdü, masa yükselince öteki üç ayağın basışı değişti. Naciye, masanın köşelerine sırayla bastı. Bir köşe kalkıyor, diğeri taşa daha fazla yük veriyordu.

Naciye, ayağın altına konacak çıtanın yalnızca boşluğu doldurmasını istemedi. Tahta, masanın ağırlığını bir noktaya yığarsa zamanla ezilir ya da kayardı. Önce çıtayı taşın üstünde tuttu, sonra masanın ayağını kaldırıp aradaki genişliği ölçtü. Sabri, elindeki çakıyı ona uzattı. Naciye tahta parçasını eline aldı, liflerin yönüne baktı. Lifine ters kesilen ince bir parça, yük bindiğinde kırılabilirdi.

— Buradan kesersek dayanır, dedi. Ucunu fazla inceltme.

Sabri, onun gösterdiği çizgiyi izleyerek tahtayı yonttu. Naciye, kesilen parçayı iki parmağı arasında tuttu; kenarından kopabilecek bir kıymık kalmışsa masanın ayağına sürtebilirdi. Tahtanın eni yetmiyordu. Bir parça daha kesmek gerekecekti. Bu defa Naciye, masanın sallanan köşesine değil, taşın üstündeki çukurun şekline göre ölçü aldı. Desteğin yeri doğru değilse, kalınlığı ne olursa olsun tabla eğri kalırdı.

— Biraz incelt, dedi.

Sabri çakısını çıkardı. Tahtayı dizine dayayıp kenarından ince bir parça kaldırdı. Kıvrılan talaş yere düştü. Naciye, masa ayağını kaldırmadan çıtanın boyunu ölçtü. Bir parça daha incelirse çatlayabilirdi; fazla kalın kalırsa masa yine dengesiz duracaktı.

— Buradan biraz daha al, dedi Naciye. Ama ucu inceltme.

Sabri, çıtanın ortasına doğru bir kez daha yonttu. Tahtanın kenarından çıkan ince kıymık başparmağına takıldı. Elini geri çekti, kıymığı tırnağıyla aldı. Naciye bunu gördü ama sormadı. Sabri’nin eliyle ne kadar uğraşabileceğini kendisi söylemesi gerekiyordu. Naciye de onun yerine karar vermek istemedi.

Çıtayı yeniden denediler. Bu kez ayağın altına girdi, fakat masa yük verilince hafifçe ses çıkardı. Naciye, çekmeceyi açıp kapadı. Tahta kıpırdamadı. Sabri masaya iki eliyle bastırdı. Naciye, makineyi bezinden çıkarıp tablanın üstüne koydu. Makinenin ağırlığı dağılımı değiştirdi; ön ayak yeniden taşın üstünde oynadı.

Makine, eski dükkândan taşınırken üzerindeki vidaların birkaçı gevşemişti. Naciye önce kasnağı çevirdi, sonra iğne kolunun ne kadar rahat indiğini kontrol etti. Makineyi kullanmadan önce onu yeni odanın sesine alıştırmak gerekiyordu. Eski masa ayağının titreşimi, yıllarca iğnenin sesine karışmıştı. O ses, çalışmanın doğal parçası gibi gelmeye başlamıştı. Şimdi masa farklı durduğunda, en küçük dengesizlik daha belirgin duyulabilirdi.

Naciye makineyi kaldırıp yeniden yerleştirdi. Sabri, elini masanın kenarında tuttu. O da makinenin ağırlığının hangi köşeye bindiğini anlamak istiyordu. Naciye pedalın yerini ayarladı; ayağını uzatınca dizi tablanın altına değmemeliydi. Sonra makinenin tekerini eliyle çevirdi. Kayış, kasnağın kenarında bir an yana yürüdü. Naciye bezi alıp tozu temizledi. Sabri, çıtanın sağlam olduğunu söyledi. Naciye, önce kendisi denemeden buna karar vermedi.

— Biraz daha alalım, dedi Sabri.

Naciye, makinenin kayışını ve ayağını kontrol etti. Masayı taşıdıklarında kayış gevşemiş miydi, diye eliyle çevirdi. Teker döndü ama kayışın geçtiği yerde ince bir kum çizgisi kalmıştı. Onu temizlemeden pedala basmak istemedi.

— Önce ayağı düzeltelim. Sonra deneriz.

Sabri, çıtayı dışarı aldı. Naciye masanın köşesini kaldırdı; Sabri tahtanın kenarından çok ince bir parça yonttu. Bu kez çıta boşluğa sıkı oturdu. Masayı indirdiklerinde tabla sallanmadı. Naciye, elini çekmecenin üstünde gezdirdi. Makasların yer değiştirmediğini duydu. Sonra makinenin tekerini elle çevirdi. Kayış, kasnağın üstünde düzgün ilerledi.

Sabri’nin Naciye’nin dikiş masasının kısa ayağına tahta takoz yerleştirmesi

Naciye, gömlek manşetini göstermek için Sabri’den bir adım geriye çekilmesini istedi. Gömleğinin kolu, masanın pirinç kulpuna takılmıştı. Kumaşta küçük bir açılma vardı. Naciye, iplikleri parmaklarıyla ayırıp baktı. Manşetin düğmesi tam kenara yakın duruyordu. Sabri kolunu büktüğünde kumaş geriliyor, açılan yer biraz daha görünüyordu.

— Düğmeyi biraz yana alsak, orası yırtılmadan kalır, dedi.

Sabri koluna baktı.

— Bir ara getiririm.

Naciye, manşetteki açık renk yeri Sabri’nin kolu bükülünce fark etmişti. Kumaş o noktada incelmişti; düğmenin yeri değiştirilirse ipliğin yükü başka yere dağılabilirdi. Sabri’nin gömleği, bugün masanın altındaki çıtayla aynı işin parçası değildi. Biri onu taşımış, öteki dükkânın işini taşıyacaktı. Naciye, gömleği istemeden alıp çekmeceye kaldırmadı. Sabri’nin ne zaman getireceğini söylemesini bekleyecekti.

Naciye, Sabri’nin gömleğini alıp hemen dikebilirdi. Manşet küçük bir iş gibi görünüyordu. Fakat kumaşın incelmiş yeri, düğmenin yük taşıdığı noktaya yakındı. Düğmeyi yana almak, kol büküldüğünde gerilimi başka yere aktaracaktı. Sabri gömleği getirdiğinde önce kolunu bükmesini isteyecekti. Eğer kumaş o sırada açılıyorsa, dikiş payını daraltmadan ve manşeti sıkmadan güçlendirebilirdi. Bir giysiyi yalnızca masada düzken görmek, onu giyen kişinin nasıl hareket ettiğini göstermezdi.

Naciye yıllardır sökükleri bu gözle inceliyordu. İpliği çözmeden önce kumaşı ışığa tutar, yırtığın hangi yöne uzandığını bulurdu. Bazen müşteri, “Şurayı kapat,” derdi; oysa güçlendirilmesi gereken yer, görünen açıklığın bir parmak ötesinde olurdu. Eski bir dikişin nereden başladığını görmeden ipliği çekmezdi. Kumaşa yapılan yanlış bir müdahale, ilk sökükten daha uzun bir yırtık bırakabilirdi. Sabri’nin gömleği için de acele etmeyecekti.

— Getirince üstünde denerim, dedi. Kolunu bük. Dikişi ona göre alırım.

Sabri, başını salladı. Naciye masanın üstündeki iğne kutusunu açtı. Kumaşın rengine yaklaşan iki renk ipliği ayırmıştı. Manşetin tonuna hangisinin uyacağını karşılaştırmak için gömleğin kolunu tekrar görmek gerekirdi. Şimdilik ipliği kutuya geri koydu. Dükkânın içinde işi çoktu; fakat bir işi ötekine karıştırmadı.

Kapı aralandı. Kolunda erkek gömleği taşıyan bir kadın içeri baktı. Sol manşet, iplik iplik ayrılmıştı.

— Açtınız mı? diye sordu.

Naciye, makinenin üzerindeki örtüyü çekti.

— Yeni yerimize bakıyoruz. Buyurun.

Kadın gömleği masanın üzerine koymadan önce Naciye’nin yüzüne baktı. Kumaşı bırakmak istiyor, ama bir yandan da geri almayı düşünüyordu. Manşetin söküğü genişti. Naciye, kumaşın kolunu ters çevirdi. Dikiş payı yeterliydi; ama yırtık kapanırsa manşet daralabilirdi.

— Yarın giyebilir mi? diye sordu kadın.

Naciye, hemen söz vermedi.

— Giyeni uğratabilir misiniz? Kolunu üstünde görürsem ona göre dikerim.

Kadın, oğlunun karşıdaki inşaatta taş taşıdığını söyledi. Öğle arasında uğrayabilirdi. Gömleği bırakmak için elini çekti, sonra yeniden aldı.

— Üstüne giysin de gelsin, dedi. O zaman kolunu da görürsün.

Naciye, kadının bu kararını uygun buldu. Gömlek, taşınırken yırtılmış değildi; ama kol büküldüğünde dikişin nereden gerildiğini görmek gerekiyordu.

Kadın, oğlunun ne kadar taş taşıdığını söylemedi. Naciye de bunu sormadı. Gömleğin kolundaki iplikler, yükün omza nasıl bindiğini gösterecek kadar açıktı. Oğlanın kolu, taşı göğsüne yakın tutarken başka, omzuna kaldırırken başka biçimde hareket edecekti. Naciye, yalnızca kumaşın yırtıldığı yeri değil, işin nasıl yapıldığını da görmeliydi. Bir terzinin eline geçen her sökük, evin içinden gelen bir hikâye taşırdı; ama kumaşın kendisi hangi ayrıntının doğru olduğunu gösterirdi.

Oğlanın annesi, gömleği masanın kenarına bırakınca Naciye manşetin iç yüzünü çevirdi. Kumaşın rengi, dışarıdan göründüğünden daha soluktu. Yıkandıkça yumuşamış, ipliğin geçtiği yerde incelmişti. Yeni dikiş atarken sağlam bölüme tutunmak gerekiyordu. Naciye, ipliği iğneye geçirmeden önce kolu oğlanın üzerinde görmeyi bekledi. Kadına kesin bir saat ya da sonuç sözü vermedi. İşin ne kadar süreceğini, dikişin ancak kumaş gerildiğinde anlayabilirdi. Bir yeri dikmek için kumaşı masada açmak yetmiyordu. Giyen kişinin kolunu nasıl hareket ettirdiği, dikişin nerede dayanacağını gösterirdi.

— Öğle arasında uğrayacak, dedi kadın. Çok oyalanamaz.

— Kolunu kaldırması yeter. Dikişin nereye gerildiğini görürüm.

Kadın gömleği masada bıraktı. Naciye, söküğün yerini unutmamak için küçük bir ipliği dikiş payına geçirdi. Gömleği çekmeceye koymadı; masanın kenarında, makinenin yolundan uzakta bıraktı. Sabri, çıtayı dizine dayamış, çakısıyla kenarından ince bir parça daha kaldırıyordu. Naciye, ona işaret etti.

— Şimdilik yeter. Önce makineyi deneyeyim.

Sabri, çıtayı kenara koydu. Naciye makineyi bezinden çıkardı. Tekerini bir kez eliyle çevirdi. Kayışın geçtiği yerde, eski dükkândan taşınan ince bir kum vardı. Bezi alıp temizledi. Sonra makineye oturmadan, pedalın ayağını rahatça bulup bulmadığını kontrol etti. Pedal masanın altında biraz içerde kalmıştı; ayağını uzatınca dizinin masaya değmediğinden emin oldu.

Naciye, kumaşın üzerinde deneme yapmak için dikiş payı geniş kalmış bir parça seçti. İpliği iğneye geçirdi. Makinenin tekerini yavaşça çevirdi. İğne kumaşa indi, yukarı kalktı. Masa ayağı vurmadı. Naciye pedala hafifçe bastı; kayış döndü ama tabla yerinden oynamadı.

İlk basışta makinenin tekeri bir an duraksadı. Naciye ayağını çekti. Kayışın gerginliğine baktı. Sabri, çıtayı yeniden içeri sürmek için eğildi.

— Bekle, dedi Naciye.

Makinenin yan kapağını açıp kayışın oturduğu yere baktı. Toz, kasnağın kenarında küçük bir halka yapmıştı. Bezi alıp temizledi, tekeri elinde döndürdü. Bu kez ses eşitlendi. Sabri masaya eliyle bastırdı; Naciye, onun elinin altında titreşimi olup olmadığını sordu.

— Yok, dedi Sabri.

— Pedala basınca da yok mu?

Sabri elini çekti. Naciye pedala bir kez bastı. Makine çalıştı. İğne kumaşa düzenli aralıklarla girdi. Önceki dükkânda bu sırada masanın ayağı zemine vurur, her dikişte küçük bir sarsıntı olurdu. Şimdi yalnız makinenin kendi sesi geliyordu. Naciye, dikiş çizgisinin dümdüz ilerleyip ilerlemediğine baktı. İplik, kumaşın içinden birbiri ardına geçti.

Dışarıdan bir araba taşın üstüne vurduğunda çıkan ses makinenin içinden gelmedi. Naciye bunu ayırt edebildi. Bir ses kapının önünden geçip gitti; öteki masanın üstünde çalışıyordu. Pedala bastıkça, titreşimin kesildiğini duydu. Masanın ayağını destekleyen çıta yerinde kalmıştı.

Sabri, çekmeceyi açmasını istedi. Naciye dikişin ortasında bıraktığı bezi kaldırmadan çekmeceyi itti. Bu defa çekmece sonuna kadar geldi. Dipte eskiden iğne kutusunun durduğu yerde toz birikmişti. Naciye, kutuyu yeniden yerleştirdi. Makasları bir yana, küçük tahta kalıpları öte yana koydu. Her şey yeni odada yerini bulmak zorundaydı.

Kapı önünde sesler yükseldi. Kadın oğlu için sesleniyor, ona gömleği giymesini söylüyordu. Oğlan kapının önünde ceketini çıkardı. Gömleği giyince sol kolunu omzuna kadar kaldırmakta tereddüt etti. Naciye, masadan kalkıp kapıya yürüdü. Kolun dikişine bakmak için çocuğa yaklaşmadı; önce hareket etmesini istedi.

— Biraz daha kaldır, dedi.

Oğlan elini omzuna yaklaştırdı. Kadın, masanın yanından bir adım öne çıktı.

— Böyle yapınca daha çok açılıyor, dedi. Sabah da böyle oldu.

Naciye başını salladı. Manşeti kapatacak kadar kumaş vardı; ama dikişi daraltırsa oğlanın bileği sıkışabilirdi. İpliği söküp yeniden dikmek, kumaşın taşıdığı yükü görmeden doğru karar vermek değildi.

— Bugün dikerim, dedi. Akşama giyip bir daha bükersin. Yarın sabah aynı yeri yeniden kontrol ederiz.

Kadın, oğluna baktı.

— Akşam eve geldiğinde unutmasın.

— Unutmam, dedi oğlan.

Naciye, onun sözünü yalnızca kendisine verilmiş güvence olarak duymadı. Gömleğin kolunu aynı biçimde tutması, dikişin nerede açıldığını anlamasını sağlayacaktı. Oğlan, kollarını öne uzatıp taş kaldırır gibi dirseklerini kıvırdı. Kumaşın iç dikişi omza doğru gerildi. Naciye, manşetten başlayıp kolun üstüne kadar uzanan iplik hattını gözleriyle izledi. Yırtığı kapatacağı yeri daraltırsa yük yine aynı noktaya binecekti. Söküğü onarmak, kumaşı kapatmak değildi; yükün yönünü görüp dikişi ona göre yerleştirmekti.

— Taş kaldırınca, dedi oğlan. Normalde açılmıyor.

— O zaman kolunu taşırken nasıl tuttuğunu göster.

Oğlan hareketi bir daha yaptı. Naciye, bu kez kumaşın omuz çizgisinde nereden çekildiğini gördü. Kadın oğlunun kolunu indirince manşeti avucuyla düzeltti. Naciye, dikişin kolu sıkıştırmayacağını söyledi. Sabri, masanın ayağını bir kez daha ayağıyla yokladı. Tahta kıpırdamadı.

Oğlan gömleği çıkarırken kolu ters çevirdi. Naciye, söküğün yerini unutmamak için dikiş payına küçük bir iplik bıraktı. Gömlek masanın üstünde yeniden durdu. Dışarıda taş taşıyan birinin gömleği, içerideki dikişin ne kadar sağlam olacağını belirlemişti. Naciye kumaşın taşıyacağı yükü görmüş, şimdi onu onarmaya başlayabilirdi.

Naciye, yırtığın ucuna dokunup ipliklerin hangisinin kopmuş olduğunu ayırdı. Kumaşın sağlam tarafını bulunca, dikişin içinden geçecek ipliğin rengini seçti. Oğlanın annesi kapıdan çıkarken, gömleğin manşetini akşama kadar tutturabileceğini söyledi; ama kolu bükünce yeniden açılıp açılmadığını görmek istedi. Kadın, oğlunun bunu unutmayacağına söz verdi. Naciye o sözü kabul etti, fakat dikişi bitmiş saymadı. Bir giysinin sağlamlığı, onu giyen kişinin hareketinde belli olurdu.

Gömleği makinenin yakınına koymadı. Önce masanın ayağının gerçekten sabit kaldığını denemesi gerekiyordu. Eteği katlanmasın diye kolu içe çevirdi, küçük ipliği dikiş payında bıraktı. Sonra deneme bezi için ayrı bir parça seçti. İlk dikiş, müşterinin işiyle karışmamalıydı. Masanın yeni yerini, makinenin çalışmasını ve kumaşın altındaki baskıyı ayrı ayrı kontrol edecekti.

Kadınla oğlan dışarı çıkınca, Naciye bir süre kapının yanında durdu. Yeni dükkânın içindeki hava henüz kumaş ve sabun kokusunu taşımıyordu. Eski odadan getirdikleri eşyaların tozu, taş duvarın kokusuna karışmıştı. Pencerenin altındaki tahtaya dokundu. Camın köşesi hâlâ sağlam duruyordu. Dışarıdan geçenlerin adımlarını duyabiliyor, ama kim olduklarını görmüyordu. Masanın yeri, onu sokağın sesine yaklaştırmıştı.

Sabri, çıtayı yerine koyduğu kenarı kontrol etti.

— Bu kadar uğraştıracağını bilsem sabah daha geniş keserdim, dedi Naciye.

— Sabah burada nereye koyacağını biliyor muydun?

Naciye pencerenin altındaki tahtaya baktı. Sabah masayı tam önüne koymayı düşünmüştü. Şimdi oturduğu yerden makinenin iğnesi açıkça görünüyordu. Kapı açıldığında müşteri de masanın çekmecesini görebilirdi. Odanın düzeni, yürüdükçe ve oturdukça belli olmuştu.

— Şimdi biliyorum, dedi.

Sabri son parçayı kestiğinde gün, duvardaki çivinin başına vuruyordu. Tahta ayağı kaldırdı, çıtayı altına sürdü. Naciye masaya iki eliyle yüklendi. Sonra makinenin tekerini çevirdi. Tahta yerinden oynamadı. Çekmeceyi açtı, kapadı. Sabri masanın öbür ucunu tuttu, ama bu defa ayağı düzeltmek için değil, Naciye’nin denemesini bozmamak için bekledi.

Naciye, kıyısından iplikleri çıkmış bir bez aldı. İpliği iğneye geçirip bezi ayağın altına sürdü. İlk basışta makinenin sesi düzenli geldi. Masanın ayağı vurmuyor, çekmece yana kaçmıyordu. Dikiş çizgisi, kumaşın kenarına paralel ilerledi. Naciye ayağını kaldırınca tablanın altında bir kıpırtı bekledi. Çıtayı yerine koyduğu yerde gördü. Pedala yeniden bastı; bu kez daha yavaş. Sabri, masa kenarına elini koyup titreşim olup olmadığını sordu.

— Yok, dedi Naciye. Şimdi yok.

Yalnız makinenin kendi sesi vardı. Bu ses, ilk anda ona yabancı geldi. Masanın ayağına vuran eski tıkırtı olmayınca iğne sanki kumaşa daha yumuşak iniyordu. Naciye, pedala bir kez daha bastı. Teker hızlandı, kayış döndü, kumaş ileri gitti. Ses, kesilmeden sürdü.

Kapının önünden bir araba geçti. Taşın üstüne vurduğunda çıkan tok ses, makinenin içinden gelmedi. Naciye bu kez farkı duyabildi. Bir ses kapının dışından geçip gidiyor, öteki masanın üstünde kendi işiyle kalıyordu. Titreşim kesilmişti. Masanın ayağı, ince çıtanın üstünde duruyordu.

Naciye, çekmeceyi yeniden açtı. Makasları bir kenara koydu. İhsan’ın kömür karası eldiveni parmaklarına geldi. Yamalı olanı evde, pencerenin yanındaki askıda bırakmıştı. Bunu geçici dükkâna getirmişti. Başparmağını çekmecenin iç köşesine çevirdi; makasın ağzı açılırsa yüne değmesin diye aralarında boşluk bıraktı. Çekmeceyi kapatırken avucuyla kulpa bastı. Masa yerinde kaldı.

Eldiveni çekmecenin köşesine yerleştirdikten sonra Naciye elini bir süre kulpun üstünde tuttu.

Naciye, çekmeceye koyduğu eldivenin başparmağındaki kömür karasını gördü. Yamalı olanı evde, pencerenin yanındaki askıda bırakmış; bunu ise makasların yanına getirmişti. İhsan’ın nerede olduğunu bilmiyordu. Eldiven, onun nerede çalıştığını ya da hangi yola gittiğini tek başına söyleyemezdi. Naciye, bu eşyayı bir cevap yerine koymadı. Yalnızca İhsan’ın elinde bulunmuş bir şey olarak sakladı.

Kardeşini ararken, duyduğu her adı ve gördüğü her giysiyi birbirine bağlamamaya çalışıyordu. Biri bir kişiyi belli bir yerde gördüğünü söylüyorsa, Naciye ne zaman gördüğünü, ne giydiğini, yanında kimin bulunduğunu sorardı. Bir işaret, ancak nereden geldiği biliniyorsa işe yarardı. Eldivendeki karayı silmek istemedi; ama o lekenin İhsan’ın nerede olduğunu göstereceğini de sanmadı. Arayış, eşyayı tutmaktan daha geniş bir işti.

Makasların ağzı kapalıydı. Naciye eldiveni çekmecenin iç köşesine, yün kısmı keskin uçtan uzak kalacak biçimde yerleştirdi. Çekmeceyi kapattı ve kulpun üstünde elini bir süre tuttu. Gün içinde onu yeniden açıp kontrol etmeyecekti. Nerede olduğunu biliyordu.

Sabri’nin çıkarken “Bir ara getiririm,” dediği gömlek aklına geldi. Eldiveni çekmeceye koymasıyla o sözü aynı şey saymadı. Biri saklanacak, öteki onarılmak için bekleyecekti. Sabri gömleği getirdiğinde manşetin düğmesini yana alacak, ipliği kumaşa uygun seçip kolun açılmasını önleyecekti. İhsan’ın eldivenindeyse onarılacak yer yoktu. Onu olduğu gibi, makasın ağzından uzak bir köşede tutacaktı.

Naciye çekmeceyi yeniden açmadı. Masaya döndü, deneme bezini makinenin altına yerleştirdi. Pedala basınca iğne kumaşa indi. Sabri, çıtanın yerinden oynayıp oynamadığını izledi. Naciye dikişi bitirip ipliği kestiğinde, masanın üstünde düz bir çizgi kalmıştı. Yeni odanın duvarları tamamlanmamış, pencerenin köşesi tahtayla tutturulmuş, kapı eşiği hâlâ kaba taşlardan oluşuyordu. Yine de makine çalışıyor, çekmece açılıp kapanıyor, dikiş masanın üstünde kesilmeden ilerliyordu. Naciye’nin işi yeniden başlamıştı.

O, masanın karşısındaki duvara baktı. Odaya ilk girdiğinde burası bir işlikten çok, eşyaların beklediği boş bir yer gibi görünmüştü. Şimdi makine, çekmece, iplik kutusu ve yarım kalmış gömlek aynı odadaydı. Henüz hiçbir şey eskisi gibi değildi. Pencerenin altındaki tahta, dışarıdaki rüzgârı bütünüyle kesmiyordu. Kapıdan geçenlerin adımları, içeride oturanın dikkatini dağıtabilirdi. Ama masa sabit duruyor, makine çalışıyor, çekmece kapanıyordu. Naciye, bir dükkânın yeniden açılması için bunların yeterli olduğunu düşündü.

Sabri çıtanın yerini bir kez daha yokladı. Naciye ona bu akşam başka bir şey taşımalarını istemedi. Masanın ayağına oturan tahta, ertesi gün de duracak mı diye yeniden bakacaklardı. Makinenin altında kullandığı bez parçasını katladı, kumaşın üstüne koymadı. Müşterinin gömleği ayrı, deneme dikişi ayrı yerde duruyordu. Bu küçük düzen, yeni odadaki ilk iş günü için ona gereken açıklığı veriyordu.

Sabri, kapının eşiğinde durup ona baktı.

— Yarın da gelir misin? diye sordu Naciye.

— Gömleği getiririm.

— Gömlek için değil. Masanın ayağını bir kez daha kontrol ederiz.

Sabri başını salladı. Naciye, bu cevabı bir söz gibi değil, yapılacak işin hatırlatması gibi aldı. Sabri çıkarken masanın kenarına dokunmadı. Naciye de çekmeceyi yeniden açmadı. İğne, kumaşın üstünde duruyordu; pedala bastığında makinenin sesi yine başlayacaktı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.