3804 Sayılı Kanun Görseli
3804 Sayılı Kanun

İlk adım

4. Sahne 21 dk okuma 8 okunma
Sabri’nin tahliye belgesini alıp Hamdi’ye teslim edilecek not için kapıda beklemesi
Sabri’nin tahliye belgesini alıp Hamdi’ye teslim edilecek not için kapıda beklemesi
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Sabri, bohçanın düğümünü son kez çektiğinde ip avucunun içini kesti. Düğüm gevşememişti. Yine de eliyle üstünden geçti; gömleğin yakası dışarı çıkmış mı, kâğıtların köşesi ezilmiş mi diye yokladı. İçinde bir gömlek, iki çorap, mektup kâğıdı ve Emine’nin gönderdiği ayak çizimi vardı. Kızın ilk çizgisi, depremden önce gelen mektubun altındaydı; kışın gelen yeni çizimi de onunla birlikte saklamıştı. Kâğıdı katlarken çizginin üstünden geçmemeye çalışmıştı.

Rıza kapının yanında belirdi. Yüzünde telaş yoktu; Sabri’yi sabahın ilk çağrısından beri hazırlıklı görmeye alışmıştı.

— Hazır mısın?

Sabri bohçaya baktı.

— Hazır sayılırım.

— Sayılmak başka, çıkmak başka.

Bu sabahın gelişini, gece boyunca birkaç kez duymuştu. Önce nöbetçinin anahtarları koridorda şıngırdamış, sonra avludaki çeşmenin kolu kalkmıştı. En son, duvarın öte yanındaki sokaktan bir araba geçmişti. Her ses bir kapının açılmasına benziyor, ama hiçbirinde onun adı okunmuyordu. Sabri yataktan kalktığında öteki yatakların çoğu hâlâ boş görünüyordu; adamlar uyanmış, sessizce giyinmiş, kendi köşelerinde beklemeye başlamıştı.

Bohçayı gece hazırlamıştı. Gömleğin yakasını bir kere katlayıp açmış, sonra daha düzgün olmasına uğraşmayı bırakmıştı. İçinde taşıyacağı iki mektup kâğıdının birini ayak çiziminin arkasına koymuştu. Emine’nin çizdiği ayağı, kat izi tam ortasından geçmesin diye dikkatle sarmıştı. Çorapların teki inceydi; onu, daha sağlam olanın içine geçirmişti. Bir tas, eski bir kaşık ve uzun zamandır kullanmadığı bir düğme bohçaya sığmadığı için dışarıda kalmıştı. O düğmenin hangi gömleğe ait olduğunu hatırlamadı. Alıp almaması gerektiğini düşünürken ipi yeniden düğümledi.

Hamdi, yakındaki ranzanın kenarına oturmuştu. Elinde, bir ucu sökülmüş kemeri vardı. Sabri bohçayı kapatınca kemeri ona uzattı.

— Dışarıda lazım olur.

— Senin belin daha geniş, dedi Sabri.

— Ben hâlâ içerideyim. Burada kemeri kullanacak yerim yok.

Sabri kemeri aldı. Bir ucunda, eskiden bir delik açılmış ve sonra dikilmişti. Kemerin ölçüsü ona uymadı; yine de bohçanın üstüne koydu.

— Haziran gelince geri veririm.

Hamdi gülümsedi.

— O zamana kadar benden ne kalırsa senin olsun.

Sabri bu sözü kabul etmedi. Kemerin deliklerinden birini yokladı, sonra kendi beline göre daraltması gerekeceğini anladı.

— Bir şey olursa bana yaz, dedi.

— Sen yaz. Ben sonra cevap veririm.

— Adresini biliyorum.

— Bildiğini sanıyorsun.

Sabri, bu sözün şaka olmadığını anlayınca başını salladı. Hamdi’nin köy yolu değişmişti. Kendi de Emine’nin kaldığı yerin eskidiğini düşünüyordu. Dışarı çıkmak, yolların hepsini hatırlamak demek değildi. Yalnızca yeniden sorma imkânı veriyordu.

Bir süre sonra avludan biri, “Bugün çıkanlar var mı?” diye seslendi. Sabri cevap vermedi. Hamdi de konuşmadı. Soruyu soran, kimin çıkacağını bilmediği için değil, odada bir söz duymak istediği için sormuştu. Cevap gelmeyince kendi kendine, “Kanun gazeteye basılmış,” dedi.

Sabri bohçanın ipini çekti.

— Ben kanunla çıkmıyorum.

— Biliyorum, dedi Hamdi.

— Sen de listede değilsin.

— Onu da biliyorum.

— Biri sorarsa yanlış anlatma.

Hamdi, kemerin boşalan yerini eliyle düzeltti.

— Senin tarihin beş Mayıs. Benimki on iki Haziran. Bu kadar.

Cümleleri ikisi de Cemal’in önünde öğrenmişti. Şimdi koğuşun içinde, başka birinin kulağına gidecek kadar sade söylediler. Adam uzakta kalınca daha fazla eklemediler. Sabri’nin kapıdan çıkması, kanunun herkesi aynı anda dışarı çağırdığı anlamına gelmeyecekti.

Rıza çağırmadan önce Sabri, yatağın altına baktı. Hiçbir şeyi orada bırakmamıştı. Yatağın başındaki duvarda, vaktiyle kurşun kalemle çizdiği bir çizgi duruyordu. Bel hizasında başlayan çizginin üstünde, “bir daha” diye yazmıştı. Ne zaman yazdığını hatırlamıyordu. Tırnağıyla kazımadı. Duvarda kalırsa başka birinin gözüne değebilirdi; belki de kimse fark etmeyecekti.

Hamdi, onun duvara baktığını gördü.

— Bırak, dedi. Burada kalsın.

Sabri, çizginin yanından elini çekti. O gün, dışarıya götüreceği şeyleri seçmek zorundaydı. Bir çizgi, duvardan çıkarılmıyordu. Emine’nin kâğıdı ise cebine sığıyordu. Bohçayı kaldırdı. Hamdi onun yükünü almak için uzanmadı; Sabri de teklif beklemedi.

Sabri gülmeye niyetlendi ama sesi çıkmadı. Rıza bir kâğıt tuttu. Cemal’in yazısıydı; numaralar, tarihler, imzalar, bir köşede mühür. Sabri önce kendi adını buldu, sonra 5 Mayıs tarihini. Kâğıdın altındaki cümlede müddetinin tamamlandığı yazıyordu. Bir an için, bu satırın yanında 3804 sayılı kanunun da adının bulunup bulunmadığına baktı. Bulunmuyordu. Cemal bunu özellikle ayrı tutmuştu.

— Bugün, dedi Rıza.

Sabri, bu sözü birkaç kez duymuştu. Sabah, evrak hazırlanırken. Kahvaltıdan sonra, sayım yapılırken. Şimdi yeniden söylenince gün daha gerçek görünmedi; yalnızca kapıya biraz daha yaklaştı.

— Benim çıkışım kanundan değil, dedi Sabri.

Rıza kâğıdı kendisine doğru çevirdi.

— Kendi müddetin tamamlandı. Belge de bunu söylüyor.

— Hamdi kalıyor.

— Kalıyor.

Sabri başını salladı. Rıza’nın yüzünde ne teselli ne de açıklama vardı. Bu, iyi oldu. Kimi cümleler söylenince, sahibinden çok dinleyene yarıyordu.

Avlunun içi sabah soğuğunu henüz bırakmamıştı. Gece yağan ince yağmur, duvarın dibindeki toprağı yumuşatmış; taşların aralarına çamur doldurmuştu. Bir adam, eşikteki suyu süpürgeyle dışarı itiyordu. Suyun bir kısmı kapının altındaki açıklıktan yeniden içeri sızdı. Sabri, ayakkabılarının uçlarına baktı. Bu taşları her gün aynı sırayla geçmiş, kapının dışına çıkmamak için adımlarını kısa tutmuştu. Şimdi adımını uzatması yeterliydi. Yine de ayağını nereye koyacağını ölçmeden ilerleyemiyordu.

Cemal, belgenin suretini dosyaya koydu. Aslını Sabri’ye uzattı. Sabri önce almak istemedi. Elinde kağıtla kapıdan çıkmak, dışarıda bir görevli karşısına geçince onu ne diyeceğini bilmediği bir cevaba zorlayabilirdi. Sonra Emine’yi düşündü. Kızını bulduğunda ona nerede kaldığını anlatması gerekecekti. Bu kâğıt, sorularını yanıtlamayacaktı; ama en azından hangi gün kapıdan çıktığını gösterecekti.

— İç cebine koy, dedi Cemal.

Sabri belgenin kenarını düzeltti. Mürekkep daha önce kurumuştu. Kâğıdı iki kere katladı, sonra mühür kıvrımın altında kalmasın diye açıp başka yerden yeniden katladı. Emine’nin ayak çizimi de öteki cebindeydi. İki kâğıdın birbirine sürtünmesini istemedi. Tahliye belgesini sol iç cebe, çizimi sağa koydu.

Cemal, onun bunu yaptığını gördü.

— İki kâğıdı ayırdın.

— Biri bugün için, biri sonra için.

— Sonra dediğin ne zaman?

— Emine’ye ulaşınca.

Cemal cevap vermedi. Sabri, kendisine uzatılan sorunun aslında cevap beklemediğini anladı. Bazı günler, insana söyleyecek söz vermekten çok, sözün kendisini taşımayı bırakıyordu.

Sabri, iç cebine koyacağı kâğıtları masanın üstünde yan yana bıraktı. Tahliye belgesinde mührün çevresinde yuvarlak bir çizgi, alt satırda da ceza müddetinin tamamlandığını gösteren ibare vardı. Emine’nin çizimi ise daha ince, kenarı yıpranmış bir kâğıttı. Birinde devletin yazısı, ötekinde kızının eli duruyordu. İkisini birden cebine koyarsa birbirine sürtünüp kat yerlerini açabilirdi.

— Belgeyi kaybedersem? diye sordu.

— Sureti dosyada kalacak, dedi Cemal. Ama aslı yanında olsun.

— Birisi sorarsa gösteririm mi?

— Gerekirse.

— Gerekmezse?

— O zaman cebinde durur.

Sabri, belgenin altındaki mührü parmağıyla yokladı. Mühür kuruydu. Parmak ucunda ne mürekkep ne de çukur kaldı. Yine de kâğıdın üstünde kalmış iz, kapıdan geçebilmesi için yeterliydi. Cemal, belgenin hangi hükme dayandığını bir kez daha anlattı. Sabri’nin olağan ceza müddeti o gün sona eriyordu; 3804 sayılı kanunun ek listesinde adı yoktu. Bu iki cümle, kâğıdın üstünde ayrı satırlarda duruyordu.

— Dışarıda biri sorarsa aynı şeyi söyle, dedi Cemal. Kanunla çıktığını söyleme.

— Söylemem.

— Senin emeğin yok sayılmıyor. Ama tahliye sebebin o değil.

Sabri, bu ayrımın kâğıtta ne kadar açık, insanların ağzında ne kadar çabuk değişebileceğini düşünüyordu. Bir kapının önünde “Bugün çıkıyor,” diyen biri, biraz sonra “Kanun çıkardı,” diye anlatabilirdi. Aradan vakit geçince tarih de, kâğıt da unutulabilirdi. Oysa bu belgeyi taşıyan kendisiydi. Yanlış anlatılırsa, gerçeği düzeltmek de onun işi olacaktı.

— Emine’ye yazarken bunu uzun uzun açıklamam gerekmiyor, dedi.

— Ne kadarını bilmesi gerekiyorsa onu yaz.

— Ona, bugün çıkacağımı söyleyeceğim. Nasıl çıktığımı da sorarsa anlatırım.

Cemal, bunun üzerine başını salladı. Sabri önce mektup kâğıdını cebine koydu, sonra tahliye belgesini onun arkasına değil, ayrı bir iç göze yerleştirdi. Belgenin kat yeri mühre denk gelmiyordu. İki kâğıt da düz kaldı. Cemal onun bu düzeni kurmasını izledi; birini kaybetmemek, ötekini de kaybetmemekle aynı iş değildi.

Kapının önünde iki kişi bekliyordu. Birinin elinde tahliye evrakı vardı; o da kendi numarasını okumakla meşguldü. Öteki adam, kendi çıkış günü henüz belli olmadığından yerdeki suya bakıyordu. Sabri, ikisinin de kendisine bakmadığını fark etti. Kendi bohçasını aldı. Kapı açılınca nöbetçi dışarıyı gösterdi.

— İmzayı şurada at.

Sabri, masanın üstündeki kâğıdı aldı. İmza atacağı yer dar bırakılmıştı. Kalemi eline alınca bileğindeki eski yara sızladı. Yara kapanmıştı; fakat ağır bir şeyi uzun süre tuttuğunda, elinin içinden bileğine doğru ince bir çekilme duyuyordu. Adını yazdı. Harflerin sonu kâğıdın kenarına yaklaşınca son çizgiyi kısa kesti.

Nöbetçi imzayı kontrol etti. Cemal dosyanın numarasını söyledi. Rıza bohçayı kapının dışına taşıdı. Sabri, boş elleriyle eşiğe geldi.

Boş elleriyle eşiğe gelince, Sabri kapının iki yanındaki taşlara baktı. İçeri ilk girdiğinde de böyle bir kapının önünde durmuş, adını söylemişti. O gün içeride ne kadar kalacağını bilmiyordu. Şimdi çıkış günü belliydi; yine de kapının ardındaki günler önünde görünmüyordu. Yol, bir çizgi gibi kapının dışına uzanmıyor; sokaklara dağılıyor, mahalleleri birbirine bağlıyor, sonra bir evin eşiğinde kesiliyordu.

Nöbetçi çıkış defterinin son satırını tamamladı. Bir satırda Sabri’nin adı, bir başka satırda dosya numarası vardı. İmza yeri boş bırakılmıştı. Sabri’nin kalemi tutan eli, kâğıdın üstünde biraz bekledi. Nöbetçi ona nerede imzalayacağını gösterdi. Sabri yazısını küçük tuttu; son harfi çizginin dışına taşmadı.

— Tarihi de yaz, dedi Cemal.

Sabri bugünün gününü yazdı. Rıza, çıkış saatini kaydetti. Bu satır, tahliye belgesinden farklıydı: biri hangi gerekçeyle kapıdan çıkacağını, öteki ne zaman çıktığını gösteriyordu. Sabri ikisini birden gördü. Cemal’in günler önce anlattığı şey, şimdi elinin altında iki ayrı kâğıt olarak duruyordu.

— Bunu imzalayacak mıyım? diye sordu.

— İmzan, belgeyi teslim aldığını gösterecek, dedi Cemal.

— Çıkışın sebebini değil.

— Sebep öbür sayfada.

Sabri, imza yerinin altındaki satırı okudu. Orada yalnızca teslim aldığı yazıyordu. Kalemi tekrar eline aldı ve bu kez adını dosyada geçtiği biçimde yazdı. Nöbetçi mürekkebin kurumasını bekledi. Sabri, yazdığı imzanın kâğıtta ne kadar yer tuttuğuna baktı; birkaç saniye sonra gözünü kaldırdı.

Koridordakilerden biri elindeki bohçayı kaldırdı. O da gününün yaklaştığını öğrenmişti; kapının önünde sabah boyunca aynı yerde durmuştu. Sabri, ona ne zaman çıkacağını sormadı. Bu saat, kendisine ait bir bilgi gibi görünse de başkalarının gözünde bir haber olabilirdi. Nöbetçi defteri kapatınca adam bir adım geri çekildi. Sabri onun yolunu kesmemek için yana döndü.

Kapıdan çıktı.

Kapı arkasında ağır ağır kapandı. Sabri ilk köşede cebindeki notu çıkardı. Henüz dışarıda işe başlamamıştı; Hamdi için sormayı düşündüğü yeri yazmıştı. Kâğıdı teslim etmek üzere geri döndü.

Notun arkasında Hamdi’nin tarihini de yazmayı düşünmüştü. Sonra vazgeçmişti. Hamdi’nin tarihi, içerideki dosyada vardı; sabah konuşmuşlardı. Sabri bu kâğıtta yalnızca soracağı yeri ve iş olup olmadığını belirtecekti. İki ayrı tarih, iki ayrı işti. Birini ötekinin arkasına iliştirmek, Hamdi’ye çıkış gününü hatırlatmaktan çok, onu beklediği yere yeniden bağlayabilirdi.

Sabri, fırının önünden geçti. İçerdeki fırıncı hamuru küreğin ucuna aldı; taş zemine vuran kürek kısa bir ses çıkardı. Koku onu sokağın ortasında tuttu. Birkaç gün önce bu kokunun peşinden gitmeyi düşünmüş, sonra yaralının sesini duymuştu. Bugün de önce birine ulaşmak, sonra bir başkasına haber bırakmak gerekiyordu. Acele ederse birini bulur, ötekini unutabilirdi.

Bohçayı yere koyup cebindeki kâğıdı çıkardı. Yazıyı gün ışığında tekrar okudu. “Fırın yanındaki ev” ve “Naciye’nin dükkânı yanı.” Birinin yeri, diğerinin adı vardı. Ustanın adını yeniden sorması gerekecekti. Sabri, kâğıdı yırtmadan katladı. Hamdi’ye bırakacağı şey, işin kesin olduğunu değil, aramaya başladığını gösterecekti.

Nöbetçi onu görünce kaşını kaldırdı.

— Bir şey mi unuttun?

— Hamdi’ye kâğıt bırakacağım.

— Çıkış yaptın artık.

— Kâğıt içeri girebilir mi?

— Önce kayda alırız. Sonra bakarız.

Sabri, elindeki notu gösterdi. Nöbetçi içeriye seslendi. Cemal koridora çıktı; teslim kaydını tutacağı yaprak elindeydi.

— Bunu dosyaya mı vereceksin? diye sordu.

— Hamdi’ye.

— İçinde ne var?

— Dışarıda sormam gereken bir adres. Bir iş sözü değil. İş varsa haber vereceğim.

Nöbetçi, kâğıda uzanmadı.

— İçinde başka bir şey var mı?

— Hayır.

— Para, ilaç, isim listesi?

— Yalnızca bir adres. Bir de iş varsa yazacağıma dair cümle.

— İçeri girerse okunacak.

— Okunsun.

Sabri, kâğıdı iki eliyle tuttu. Onu Hamdi’ye bırakırken bir şey saklamaya çalışmıyordu. Yine de “iş” sözcüğü, kâğıtta başka türlü durabilirdi. Hamdi bunu bir vaat sanarsa, Sabri’nin dışarıda ilk bulduğu ustaya gidip hemen iş çıkarması gerekecekti. Oysa adresi öğrenmiş, işi görmemişti. Bir kâğıt içeriden dışarıya geçerken sözün ağırlığı değişebilirdi; o yüzden her kelimeyi kısa tutmuştu.

— Sen mi yazdın? diye sordu nöbetçi.

— Ben.

— İmzan var mı?

— Altında.

Nöbetçi, kapının yanındaki masadan boş bir kayıt yaprağı aldı. Sabri’nin adını ve çıkış tarihini sordu. Sabri, 5 Mayıs dedi. Nöbetçi kâğıdın üstüne tarihi yazdı; sonra notun kime teslim edileceğini sordu.

— Hamdi Arıkan’a.

Sabri, tam adını söyleyince, nöbetçi kalemini durdurdu.

— Dosyada öyle mi geçiyor?

— Evet.

Nöbetçi, sicil numarasını da istedi. Sabri hatırladığı numarayı söyledi. Yanlış olup olmadığından emin olmak için belgesini çıkardı. İki numarayı karşılaştırdılar. Kâğıtta biri bir harf farklı görünüyordu. Nöbetçi geri dönüp Cemal’i çağırdı. Sabri, kendi adının bir daha karışmasına izin vermemek için mührün yanındaki numarayı parmağıyla gösterdi.

— Bu, benim dosyam.

Cemal, kâğıtları aldı. Notun üstünde Hamdi’nin adı doğru yazılmıştı; teslim kaydında ise bir rakam eksikti. Nöbetçiye işaret etti. Rakam eklendi. Sabri, imza yerinin altına adını yeniden attı. Bu imza, tahliye belgesinden sonra aynı gün attığı ikinci imzaydı; fakat bu kez kapıdan çıkmış bir adam olarak, içeride kalan birine kâğıt bırakıyordu.

Cemal kağıdı alıp okudu. Nöbetçi, imza için başka bir yaprak getirdi. Sabri notun teslim edildiğine dair satırın altına ikinci imzasını attı. Harfleri ilkinden daha düzgün oldu. Bu kez acele etmiyordu.

— Bekle, dedi Rıza. İçeri götürülecek.

Sabri kapının dışına çıktı ve duvarın yanında durdu. Birkaç dakika önce eşiğin öte yanında olan adam şimdi dışarıda bekliyordu. Sokaktan geçenler onun kime ait olduğunu bilmiyor, bir şey sormak için yanından geçip gidiyordu. İçeridekiler onun adını kendi bildikleri gibi söyleyecek, sonra kâğıdı masaya bırakacaktı.

Zaman uzadıkça Sabri, notta hangi kelimeyi yanlış yazmış olabileceğini düşündü. “Fırının yanı” mı demişti, “fırının arkasındaki ev” mi? Usta adı kâğıtta belli miydi? Hamdi, adresi doğru okuyup sorabilecek miydi? Notun altına iş sözü vermediğini yazması gerekir miydi? Her soruya cevap buldukça, kâğıt daha da küçülüyordu.

Nöbetçi içeri geçince kapı kapanmadı. Sabri, eşiğin hemen yanında durup kâğıtların hangi yoldan ilerleyeceğini düşündü. Not önce giriş masasına gidecek, sonra Cemal onu kontrol edecek, ardından Hamdi’ye ulaştırılacaktı. Bu sıranın her adımı, kâğıdın üstünde yeni bir işaret bırakabilirdi. Sabri, kapının aralığından içerideki koridoru görmeye çalıştı. Gölge taşların üzerinde uzanmıştı; uzaktaki lambanın camı gün ışığında sarı görünüyordu.

Sokağın başından yük arabası geçti. Tekerleklerden biri çukur taşın üstüne vurunca at başını kaldırdı. Arabacı dizgini çekip hayvana yol verdi. Sabri, tekerleklerin sesini dinledi. Kapının içinden gelen ayak seslerini onunla karıştırmamak için gözünü girişte tuttu. Biraz sonra içerde bir kilit döndü. Ardından konuşma duyuldu, ama sözler seçilmiyordu.

Sabri, elini cebine soktu. Tahliye belgesinin kenarını hissetti; çıkışını kanıtlayan kâğıt içeride değil, yanındaydı. Not ise içeride, Hamdi’ye doğru gidiyordu. Birinin kendi cebinde, ötekinin başkasının elinde olması, Sabri’nin kendisini hangi tarafta sayacağını değiştirdi. Kapıdan çıkmıştı. Yine de ayrılmadan önce, içerideki adamın haberi aldığını bilmek istiyordu.

Sokaktan geçen kadın, elinde ekmek bezi taşıyordu. Sabri’ye bakıp yavaşladı.

— Birini mi bekliyorsun?

— Bir haberin içeri ulaştığını.

Kadın kapıya baktı, sonra başını salladı. Kendi yoluna devam etti. Sabri onun kime ne söyleyeceğini bilmedi; belki akşamüstü bu bekleyişi bir başkasına anlatacaktı. Yine de tanımadığı birinin önünde bekliyor olmanın, içeride kalmaktan başka bir ağırlığı vardı. Orada biri onu sayımda yok yazmıştı. Burada, sokaktan geçenler onun neden durduğunu bilmiyordu.

Sabri, adını çağırmalarını beklemedi. Nöbetçi, içeri dönmesine izin vermediği sürece eşiği yeniden geçmeyecekti. Yalnızca duvarın yanında kaldı ve kapıdan gelebilecek her sesi dinledi.

Kapının içinden ayak sesi geldi. Sabri doğruldu. Nöbetçi geri çıktı.

— Aldı, dedi. Cevap yazarsa size ulaştırırız.

Sabri başını salladı.

— Okudu mu?

— Okuduğunu bilmiyorum. Teslim aldığını imzaladı.

Sabri, nöbetçinin yüzünde başka bir işaret aradı. Adamın bakışı kapının iç tarafında kalmıştı; Hamdi’nin odasında ne yaptığını görmemiş, yalnızca imzayı almıştı. Kapının dışına çıkan bir söz, içerde başka türlü duyulabilirdi. Hamdi notu açınca ustanın adı seçilecek miydi? Adresin yönünü anlayacak mıydı? Kâğıt eline ulaşmıştı; ama Sabri, bir arkadaşına söylemek istediği şeyin gerçekten geçtiğinden emin değildi.

Sabri’nin tahliye belgesini alıp Hamdi’ye teslim edilecek not için kapıda beklemesi

Nöbetçinin elinde duran kayıt yaprağında “teslim aldı” satırı vardı. Bu söz, kâğıdın sahibine geçtiğini gösteriyordu. Okunduğunu değil, anlaşıldığını hiç değil. Sabri’nin son aylarda öğrendiği ayrımlar, şimdi sokağın ortasında yeniden karşısına çıkıyordu. Birinin adının yazılı olması, o kişinin orada bulunduğunu tek başına kanıtlamazdı. Bir kâğıdın imzayla alınması da sözün karşı tarafa ulaştığını göstermiyordu. İkisi arasında, ancak Hamdi’nin yazacağı cevapla kapanacak bir boşluk vardı.

— Yazarsa nasıl gönderecek? diye sordu Sabri.

— Adını ve kaldığın yeri bilirsek, ulaştırırız, dedi Rıza. Ama adres değişirse bize haber ver.

Sabri, başıyla onayladı. Bir daha buraya nasıl ulaşacağını biliyordu. Şimdilik dışarıdaki ilk durağı fırındı; sonraki adresi, orada duyacağı söze bağlıydı. Hamdi’nin cevabı gecikse bile ilk mektubu beklemeden yola çıkacaktı.

Sabri, buna razı olmak zorunda kaldı. Bir kâğıdın teslimi ile bir insanın onu anlaması aynı şey değildi. Bunu Cemal’in defterinden öğrenmişti. Yine de Hamdi’ye ulaşmıştı; bundan fazlasını kapının önünde bekleyerek sağlayamazdı.

Rıza tahliye belgesini Sabri’ye verdi. Sabri kâğıdı iç cebine yerleştirdi. Mührün bulunduğu yeri parmağıyla yokladı. Sonra cebindeki Emine çizimini kontrol etti.

— Şimdi gidebilirsin, dedi Rıza.

Sabri bu kez dönmedi. Sokak boyunca aşağı yürüdü. Biraz ileride yol iki kola ayrılıyordu. Sol tarafta çarşıya, sağda istasyona inen yol vardı. Sabri fırının yerini biliyordu. İstasyona nereden varacağını da öğrenmişti. Önce fırının yanındaki eve gidecekti. Emine’nin orada olup olmadığını soracak; değilse kendisine bırakılan adresi takip edecekti.

Kapının arkasında, Hamdi’nin çıkış günü Yolun iki yanında, depremden sonra yarım bırakılmış duvarlar vardı. Bir evin üst katı görünmüyor, alt kattaki kapı hâlâ sağlam duruyordu. Kapının önüne, yıkıntıdan çıkarılmış bir masa konmuştu. Üstündeki tabaklar, rüzgârda birbirine vurup ince sesler çıkarıyordu. Sabri o evin kimin olduğunu bilmiyordu. Birisi sabah erkenden eşyalarını dışarı taşımış, geriye yalnızca kapı tokmağını bırakmıştı.

Bir başka sokakta, ahşap kepenklerin önü çamurla örtülmüştü. Dükkân sahibi, kapının altına taş koyup içeri su girmesini önlemişti. Sabri, kepenklerin arasında daha önce tanıdığı bir yüz aradı. Kimse ona bakmadı. Şehirde yürürken, her şeyi eskisi gibi bulacağını düşünmemesi gerekiyordu. Fırını bulabilirdi; ama fırının yanındaki evde kimin oturduğunu bilmiyordu. İstasyon yolunu öğrenmişti; ama orada Emine’yi karşılamaya gidecek gün henüz gelmemişti.

Fırının dumanı, iki sokak öteden görüldü. Bacanın çevresindeki sıva yer yer dökülmüştü. Yine de duman yükseliyordu. Sabri, yokuşu ağır ağır indi. Bir elinde bohça, öteki eli cebindeki belgelerin üstündeydi. Sokağın köşesinde küçük bir çocuk, bir sepeti taşımaya çalışıyordu. Sepetin bir kulpu kopmuş, çocuk onu iki eliyle gövdesinden tutmuştu. Sabri yardım etmeye yönelmedi. Çocuk onu görüp sepeti yere bıraktı, kulpu yeniden bağlamak için ip aradı. Sabri, kendi yoluna devam etti.

Fırının önünden geçerken içerideki sıcaklık yüzüne vurdu. Tezgâhın arkasındaki adam, yeni ekmekleri tahtanın üstüne diziyordu. Sabri onu tanımıyordu. Yine de eve giden yolu sorabileceği kişi belki oydu. Bir an durdu. Sonra bohçasını yere bırakmadan kapının önünde bekledi. Önce hangi adla sorması gerektiğini düşündü: Emine’nin adı mı, onun annesinin adı mı, yoksa “fırının yanındaki evde kalanlar” mı? Yıllar önce bildiği bir adres, bugün bir başkasının hafızasına bağlı olabilirdi.

12 Haziran olarak duruyordu. Sabri cebinde kendi 5 Mayıs belgesini taşıyordu. Aynı sabah, iki ayrı tarihle sokakta yürüyordu: biri artık geride kalmış kapının, öteki henüz açılmamış başka bir kapının günüydü.

Yolun yükseldiği yerde, sabahın çamuru ince bir tabaka hâlinde taşların arasına dolmuştu. Sabri ayağını sağlam basmak için yavaşladı. İçeride yürürken her kapı eşiğinin altını, her duvar gölgesini ezberlemişti. Sokakta ise yönünü seçmek için tabelaya değil, bacalara ve çeşmelere bakıyordu. Fırın bacası, bir evin çatısından yükselip sisin içinde kayboluyordu. O dumanı izlerse ilk sokağı bulacaktı. Yine de yol üzerinde birden fazla fırın olabilir, adını bilmediği biri de aynı kokunun peşinden gelebilirdi.

Bohçanın ipi omzuna sürtündü. Sabri, onu öbür omzuna aldı. İçindeki gömlek, Emine’ye kavuştuğunda giyebileceği tek temiz giysiydi. Kızının ayak çizimi ise katlanmış kâğıdın içinde hâlâ küçüktü. Onu açıp ayakkabı ölçüsü almak istiyordu; ama eski çizginin artık ayağa uymayacağını biliyordu. Emine’nin ayağı büyümüş, belki yürüdüğü yollar da değişmişti. Çizim ona kızının sesini hatırlatıyor, ölçüsünü vermiyordu.

Sabri, köşeyi dönen bir kadından fırına giden yolu sorabilirdi. Ağzını açmaya hazırlandı, sonra kapattı. Kadın, elindeki tası iki eliyle tutuyor, yürürken suyu dökmemeye uğraşıyordu. Sabri onun önünü kesmek istemedi. Çarşının yönü gözünün önündeydi. Birkaç sokak sonra tanıdığı bir duvara varacak, oradan devam edecekti. Yolu şaşırırsa sorardı. Dışarıda olması, her cevabı önceden bilmesi gerekmiyordu.

Bir evin duvarından sarkan tahta perde, esen rüzgârla vurup durdu. Sabri geçerken elini uzatıp alt kenarını tuttu. Perdeyi sabitleyen ipin ucu çözülmüştü. Üzerinde toz ve ince sıva parçaları vardı. Sabri, ipi düğümlemek için bohçayı yere bıraktı. Düğüm atınca perde sustu. Bu küçük iş, onun bir yere varmış olduğunu göstermiyordu; yalnızca elinin altında bozulan bir şeyi bir süreliğine tutuyordu. Bohçayı yeniden aldı ve yürümeye devam etti.

Yokuşun başındaki çocuk kovayı yere koydu. İçindeki su, tabanda biriken kumla bulanmıştı. Çocuk, kovayı hafifçe eğip duvar dibindeki fideye döktü. Su toprağın üstünden akıp ince bir oluğa girdi. Çocuk kovayı doğrulttu, kalan suyu kökün çevresine dağıttı. Fide, iki taş arasından çıkmıştı; yapraklarından biri sararmış, öteki güneşe doğru eğilmişti. Çocuk parmağıyla toprağı yokladı, sonra yeniden su taşımak için kovayı aldı.

Sabri, çocuğun acele etmediğini gördü. Kovanın sapı inceydi; parmakları etrafında bembeyaz kesilmişti. Biraz daha su doldurmak için çeşmeye yürürken, çocuk başını kaldırıp Sabri’ye baktı. Sabri ona yol sormadı. Çocuğun gözünde bir tanıma ifadesi yoktu. Sabri de adını söylemedi. Aralarındaki sessizlik, ne içerideki sayımın ne de dışarıdaki söylentinin parçasıydı.

Bir gün önce olsa, kovayı elinden almak ya da fideyi korumak için duvarın yanına bir taş koymak isteyebilirdi. Şimdi kendi yükünü taşıyordu. Her adımda cebindeki iki kâğıdın yerini yokluyor, bohçanın omzundan kaymamasına dikkat ediyordu. Emine’yi bulmak için önce fırına gidecek, oradaki evin kapısını çalacak, sonra duyacağı söze göre yolunu değiştirecekti. Hiçbir şeyin ilk anda istediği yerde çıkacağına dair elinde kanıt yoktu.

Çocuk çeşmeden döndü. Kovanın içindeki suyu bu kez daha az doldurmuştu; taşıması kolay olsun diye üstünü yarıya kadar bırakmıştı. Fideye yaklaşırken Sabri’nin yanından geçti. Sabri, ona yer açmak için kenara çekildi. Çocuk suyu dökerken kovayı fazla yatırmadı. Toprağın rengi koyulaştı. Fidenin gövdesi hâlâ inceydi, ama kökü çevresindeki taşlar gevşememişti.

Sabri yürümeye devam etti. Önünde iki sokak vardı. Birinin nereye çıktığını biliyor, ötekinin başında kimi bulacağını bilmiyordu. Önce bildiği yöne saptı. Fırının bacası, evlerin arkasından yükseliyordu. Bohçanın ipini omzunda düzeltti. Cebindeki kâğıtları birbirinden ayırdı: biri bugünkü çıkışını, öteki henüz sormadığı bir adresi gösteriyordu. Emine’ye ulaşmak için ilk kapıyı çalacaktı. Hamdi’ye verdiği söz içinse daha sonra yeniden yola çıkması gerekecekti.

Yokuşun aşağısında sokak, bir müddet için iki duvarın arasına sıkışıyordu. Sabri, çocukluğunda bu geçitten daha hızlı yürüdüğünü hatırladı. O zaman evlerinin kapısını gözleri kapalı bulabileceğini sanırdı. Şimdi aynı taşların üstünden geçerken her köşeyi yeniden öğrenmesi gerekiyordu. Şehrin değişmesi yalnız yıkılan evlerden değildi; insanlar da bir yerden ötekine taşınmış, bir süreliğine başka kapılarda kalmıştı. Kendi kızının nerede olduğuna dair elinde yalnızca bir mektup ve başkasının verdiği tarif vardı.

Bohçanın içindeki gömleği çıkarmadan önce, onu kime ulaştıracağını bulmalıydı. Hamdi’ye verdiği sözü de bu yüzden aceleyle yerine getiremezdi. Önce soracak, sonra gördüğünü yazacak, bilmediği yeri boş bırakacaktı. Bu, Cemal’in masasında öğrendiği cümleleri dışarıda yeniden kurmak demekti. Sabri, o cümlelerin kâğıttan çıkınca da işe yarayacağını umdu.

Köşedeki çeşmenin başında iki kadın sırayla tas dolduruyordu. Biri suyu taşırmamak için tasın ağzını eliyle kapatmıştı. Sabri, onlara bir şey sormadan yanlarından geçti. Fırının yolunu bulabilecekti. Önünde, yıllardır tanımadığı sokaklardan geçip tanıdığı birinin kapısını aramak vardı. Ayağını taşın sağlam yerine bastı; öteki adımını, kapının ardında duyacağı söze göre atacaktı.

Yolun başındaki fideyi arkada bırakınca, taş duvarın gölgesi onun üzerinden geçti. Çocuğun döndüğünü görmedi; yalnız kovanın kulpundan çıkan kısa gıcırtıyı işitti. Sabri de kendi yolunda bir şeyi geride bırakıyordu: içerideki günleri taşıyan sayım defterini değil, o defterde bir süre cevapsız kalmış adını. Onun yerine cebinde, neye dayanarak çıktığını gösteren bir belge vardı. Emine’ye ulaşıncaya kadar bu belgeyi saklayacak, kızına sözü olduğu gibi anlatacaktı.

Sabri yürürken elini cebinden çekti. Belgeyi yeniden kontrol etmesine gerek yoktu; cebinde olduğunu biliyordu. İlk kapıda ne diyeceğini henüz seçmemişti. Sokağın sonuna varınca karar verecekti. Şimdilik, kapıdan uzaklaşmayı sürdürdü.

Yokuş aşağı inerken, yukarıda kalan kapıya dönüp bakmadı. Artık onun önünde bekleyen bir isim değil, izleyeceği yol vardı.

Sabri, çocuğa yol sormadan geçip gitti. İlk adımlarında nereye basacağını değil, nereye varacağını düşünmesi gerektiğini biliyordu.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.