İstasyon kapısı
31 Aralık günü Naciye, Sabri’nin yardım yerinde bulunduğu haberini Cemal’den aldı. Cezaevi avlusunun duvar açıklığından içeri girdiğinde gün henüz kuşluk vaktine dönmemişti; ayaz, gece boyunca sönmeyen ateşin çevresinde bile toprağı gevşetmemiş, kireç tozunun üstüne ince bir kırağı örtmüştü. Cemal kapı kanadının üzerindeki kâğıtları kaldırmadan, yalnız en üstte duran küçük, ikiye katlı yaprağı işaret parmağıyla Naciye’ye doğru itti. Kâğıdın kat yerlerinden biri, onu cebinde taşıyan elin neminden yumuşamış, kuruyunca hafifçe kabarmıştı.
Naciye eğilip okudu. Kâğıtta Sabri’nin adı, dün gece getirildiği, bileğinin sarıldığı ve hâlen orada olduğu yazılıydı. Cemal, dünkü sayım yaprağının köşesindeki düz taşı kaldırıp iki ayrı saati gösterdi; biri Sabri’nin yardım yerine bırakıldığı vakitti, öteki haberin avluya ulaştığı saat. İki rakamın arasına çizgi çekmemişti; haber bekleniyor sözünün üstünü de karalamadan alt satıra geçmişti. Avlunun öbür ucunda biri tası kazan kenarına vurdu, buğulu bir su kokusu ayazda çabuk dağıldı. Naciye parmağını kâğıda değdirmeden geri çekildi. Gece bıraktığı soru ile haberin geliş yolunu birbirine eklemedi; pusulayı görevli yazmış, taşıyıcı getirmişti. Dün gece kırık oluk taşının yukarısında adı boş bırakılmış satırı buldurmuştu ama bugünkü haberi kendi adımına bağlamadı. Cemal taşı yeniden yaprağın köşesine bıraktığında Naciye çoktan gitmeye hazırdı.
Cemal, Sabri’nin yerini Hamdi’ye söyleyeceğini, öğleye doğru yardım yerine birinin yollanacağını söyleyince Naciye başını salladı. Gün ışırken okulun avlusuna uğramış, Yusuf’un su sırasının gerisinde, Hamdi’nin paltosunun içinde uyandığını görmüş, kapıdaki görevliye Neriman için bırakılan adresi yeniden göstermişti. Mavi mintan çocuğun yanındaydı; o taraf kendi düzenini tutmaya başlamıştı. Sabri’nin adı da artık boş satırda değildi. Artık İhsan için istasyonda başlattığı aramaya dönebilirdi.
Avludan çıkarken ceketinin yakasını boynuna kadar kapattı. İki gün önce evin önündeki kerpiç yıkıntısında tahtaya takılıp sökülen etek ucu yürüdükçe bacağına değiyor, donmuş kar taneleri kopuk ipliklere tutunuyordu. Sağ eli kendiliğinden cebine gitti. Pencere kasasının altındaki kardan çıkardığı tek yün eldiven kururken parmakları içe kıvrılmış, avucunun içinde katı bir biçim almıştı; yalnız başparmağın dibindeki, yazın açık renk pamuklu iplikle içten tutturduğu dikiş yeri soğukta hâlâ hafif bir nem saklıyor gibi sertti. Naciye eldiveni çıkarmadan parmaklarının arasında bir kez sıktı, sonra elini cebinde bırakıp aşağı yola saptı.
İstasyona inen sokakta kar, geceki gibi bembeyaz ve sessiz değildi. Sabahın ilk saatlerinden beri geçen tekerlekler, çizmeler ve sürüklenen tahta kızaklar yüzeyi iki derin oluk hâlinde ezmiş, olukların dibi gri bir buza dönmüştü. İki yanda yıkık bahçe duvarlarından dökülen toprak ve kırık kiremitler yolun genişliğini daraltıyordu. Karşıdan gelen bir ihtiyar, koltuğunun altına sıkıştırdığı iki boş çuvalla kenara çekilip Naciye’ye yol verdi; soluğu ağzından ince, kısa bulutlar hâlinde çıkıyordu. Az ileride, donmuş bir su birikintisinin başına üç dört kişi toplanmış, bir el arabasının buzda kayan tekerleğini omuz vererek düzeltmeye çalışıyordu. Arabanın içinde üst üste konmuş iki yorganla sapı kırık bir ibrik vardı. Kimse bağırmıyor, yalnız tekerin taşa sürtünen kuru gıcırtısı ile bir adamın “Biraz daha sağa,” diyen alçak sesi duyuluyordu.
Naciye onların yanından geçerken adımlarını hızlandırmadı. Acele yürüdüğünde nefesinin göğsünde nasıl sıkıştığını son iki günde öğrenmişti; şimdi ayağını bastığı her buzlu taşın kenarını görerek yürüyordu.
İstasyon yaklaştıkça havaya keskin bir kömür dumanı ile ıslak demir kokusu karıştı. Evlerin arasındaki açıklıktan demiryolu direkleri ve telgraf tellerinin üstündeki ince kar çizgisi seçiliyordu. Yolun sağında, duvarı yarıya kadar inmiş bir evin önünde iki kadın, teneke parçasına doldurdukları közü etekleriyle rüzgârdan koruyordu. Biri Naciye’ye “İstasyona mı?” diye sordu. “Tren gelmiş diyorlar.”
“Bakmaya iniyorum,” dedi Naciye, durmadan.
Öteki kadın “Erzurum’dan gelmiş,” diye arkadan seslendi ama Naciye sözün devamını dinlemeden köşeyi döndü. Sokak burada hafifçe genişliyor, taş duvarlı uzun istasyon binasının yan cephesi bütünüyle görünüyordu. Çatıdaki kiremitlerin bir bölümü sarsıntıda kaymış, saçak ucundan parmak kalınlığında buzlar sarkmıştı. Taş duvarın orta yerinden aşağıya ince, zikzaklı bir yarık inmişti; yine de bina dört duvarıyla ayakta kalmıştı.
İstasyonun avlu kapısına yaklaştıkça insan kalabalığı sıklaştı. Kimi kolunun altında bez bohçayla, kimi sırtına iki kat battaniye almış hâlde kapı ağzında duruyor, içeriden çıkacak birine yer açmak için bir adım yana kayıp sonra yine eski yerine dönüyordu. Naciye kalabalığın kenarından ilerlerken omzuna birinin soğuk paltosu değdi. Kimse başını çevirip özür dilemiyordu; herkesin gözü ya avlu kapısının açılan aralığında ya da binanın arkasından belli belirsiz yükselen koyu kömür dumanındaydı.
Naciye istasyonun kapısına vardığında, önünde duran kadın içeriden her çıkana aynı soruyu soruyordu.
“Bu tren nereden geldi?”
Kadın orta yaşlıydı; koyu kahverengi yün atkısını omuzlarına çapraz dolayıp kuşağına sıkıştırmıştı. Başörtüsünün bir ucu çenesinin altından kaymış, kızarmış kulağının kenarı açıkta kalmıştı. Naciye kadının hemen arkasında duraksadı; kapı aralığı iki kişinin aynı anda geçeceği kadar geniş değildi.
İlk adam arkasına bakmadan Erzurum dedi. Sırtında kenarları yağ lekeli kısa bir gocuk, elinde ince iple bağlanmış tahta bir kutu vardı. Eşik taşındaki karı ezip sokağa karıştı; kadın ardından yarım adım atsa da yetişemedi.
Hemen ardından içeriden, kalın şayaktan paltosunun yakasını sol eliyle göğsünde tutan bir adam çıktı. Bıyıklarının ucunda kırağı donmuştu. Kadın onun önüne eğilerek aynı soruyu yineledi.
İkincisi, hangi treni sorduğunu öğrenmek istedi. “Sabahki mi, az önce makasa çekilen mi?” derken sesi pürüzlü ama sakindi.
Kadın, “Şimdi geleni,” diye cevap verdi. “Düdüğü yeni kesileni soruyorum.”
Adam bir süre rayların olduğu yöne baktı. Kapının açık kanadından ötede, binanın köşesinden taşan kara bir duman şeridi ayazda dağılmadan alçaktan süzülüyor, demirin demire vurduğu boğuk bir takırtı duyuluyordu. Adam bir şey söyleyecek gibi dudaklarını araladı, sonra bakışını raylardan çekip kadının yüzüne baktı. “Erzurum tarafından geldiğini söylediler,” dedi, sözünü uzatmadan. “Başka yerden geleni görmedim.”
Kadın bir an sessiz kaldı. “İçinden inenler çıktı mı?” diye sordu.
“Bir kısmı çıktı,” dedi adam. “Bir kısmı daha peronda bekliyor.”
Sonra kendisinin de birini beklediğini söyleyip kapının yanına çekildi. Sırtını taş pervazın rüzgâr almayan köşesine verdi, boşta kalan sağ elini paltosunun cebine soktu. Onun çekilmesiyle kadının da omzu biraz yana kaydı; eşikte bir kişilik bir geçit açıldı.
Naciye, kadının açtığı yerden içeri girdi. Eşiğin hemen içi, dışarıdaki kardan farklı olarak yüzlerce ayağın taşıdığı sulu çamurla ve kömür kırıntılarıyla kararmıştı; soğukta yeniden donan bu kabuk her adımda ince bir çıtırtı çıkarıyordu. Avlu dışarıdan göründüğünden daha dardı. Sağ yanda istasyon binasının uzun duvarı boyunca dar bir saçak uzanıyor, sol yanda ise avluyu sokaktan ayıran yüksek taş duvarın dibinde iki boş sedye yan yatırılmış duruyordu. Sedyelerin bezleri çamurluydu, birinin sırığının ucunda kopmuş bir ip parçası sallanıyordu.
Avlunun köşesinde, tabanı delinmiş eski bir teneke varilin içinde cılız bir ateş yanıyordu. Yaş odunlar alev vermeden koyu, acı bir duman çıkarıyordu; rüzgâr döndükçe duman saçak altına doğru vuruyor, orada bekleyenlerin gözlerini kısarak başlarını çevirmesine yol açıyordu. Varilin etrafına dizilmiş dört beş kişi ellerini ceplerinden çıkarmadan yalnızca dizlerini ateşe yaklaştırmış, hiç konuşmadan bekliyordu. İçlerinden birinin omuzlarında kenarı yanık, eski bir asker battaniyesi vardı; ayaklarını zaman zaman birbirine vurarak ısıtmaya çalışıyordu.
Saçağın altında duran masanın üzerine iki kâğıt serilmişti. Masa, istasyon bekleme odasından çıkarılmışa benzeyen eski, ağır bir çam masaydı; köşesindeki boya yıllar içinde dökülmüş, tahtanın damarları kırağıyla ıslanıp kabarmıştı. Soldakinin köşesini bir demir parçası tutuyordu. Paslı, dört köşe, ray bağlantısından kalma ağır bir demirdi bu; rüzgâr avluya her dolduğunda kâğıdın öbür kenarı hafifçe havalanıyor ama demirin bastığı köşe yerinden kıpırdamıyordu. Sağdakinin altından, baş aşağı yazılmış başka isimler görünüyordu. Belli ki eldeki kâğıtlar tükenmeye başlayınca daha önce doldurulmuş yaprakların boş kalan yüzleri çevrilip yeniden kullanılmış, üst üste kondukça alt yaprağın ucu bir parmak kadar dışarı taşmıştı.
Masanın önünde bekleyenler sıra tutmaya çalışmıyor, yazıyı okuyabilecekleri bir boşluk açıldığında öne eğiliyorlardı. Naciye yaklaştığında masanın başında beş altı kişi vardı. Bir adam kasketini eline almış, iki parmağıyla siperliğini bükerek kâğıdın üst köşesine bakıyordu. Hemen yanında koyu şallı yaşlı bir kadın, kâğıda hiç eğilmeden yanındaki genç adama bir isim tekrarlayıp duruyor, genç adam da parmağını satırlarda gezdirip “Yok teyze, burada yok,” diyordu.
Masanın arkasında oturan adam, ince yün atkısını kulaklarına kadar çekmiş, üstüne kalın bir memur kaputu giymişti. Oturduğu tahta sandalye soğukta her kımıldayışında taş zeminde sürtünüp kısa bir ses çıkarıyordu. Parmakları soğuktan şişmiş ve kızarmıştı; sol eliyle kâğıtların ortasına bastırıp sağ elindeki kısa, ucu iyice yontulmuş kurşun kalemi sıkıca tutuyordu. Önünde bir mürekkep şişesi yoktu; belki mürekkep bu ayazda donduğu için, belki dışarıda hokka devrileceğinden yalnız kurşun kalemle çalışıyordu. Yine de kâğıtların kenarında başka bir elden çıkma, dağılmış mor mürekkepli birkaç satır seçiliyordu.
Kasketli adam aradığı adı bulamayınca başını kaldırıp görevliye baktı.
“Yalnız bunlar mı?” dedi.
Görevli kalemi kâğıdın üzerinden kaldırmadan cevap verdi. “Şimdilik elime gelenler bunlar. Yeni kâğıt çıkarsa üstüne eklerim.”
“Dün akşamki trenden inenler nerede?”
“Dün akşam gelenlerin listesi içerideki deftere geçti. Orada adı olanı bu sabah buraya aktarmadık. Dün aradığın adamı bugün burada bulamazsın, iç kapıdaki memura sor.”
Adam bir an istasyon binasının kapalı kapısına baktı, sonra kasketini başına geçirip kenara çekildi. Onun çekilmesiyle masanın tam ortasında dar bir boşluk açıldı. Naciye bekleyenlerin omzuna çarpmamaya dikkat ederek o boşluğa ilerledi. Masanın kenarı elinin hizasındaydı; parmak uçları soğuk, pürüzlü tahtaya hafifçe değdi. Rüzgâr saçak altından geçip soldaki kâğıdın boşta kalan köşesini kaldırdı, sonra yeniden tahtaya yapıştırdı.
“İhsan’ı arıyorum,” dedi Naciye.
Sesi ne yüksekti ne çekingen; kalabalığın uğultusu içinde temiz ve düz çıkmıştı. Şallı yaşlı kadın bir an başını çevirip Naciye’ye baktı, sonra yeniden kendi yanındaki gencin koluna dokunup fısıldamaya döndü. Evraka bakan adam, kasketli adamın sorduğu satırın yanına koyduğu küçük işareti tamamladıktan sonra başını kaldırdı. Gözlerinin altında uykusuzluktan koyu gölgeler vardı; Naciye’nin yüzüne uzun bakmadı, yalnız sözünü tartarcasına bir an durdu.
Evraka bakan adam, “Gelenlerden mi, yaralılardan mı?” diye sordu.
Naciye iki sözcüğü de ayrı ayrı duydu. Gelenler, başka bir yerden trenle Erzincan’a inenlerdi; yaralılar ise yıkıntılardan çıkarılıp şehirden götürülmek üzere buraya taşınanlar. İhsan’ın hangisinin içinde olabileceğini söyleyecek tek bir işaret yoktu elinde. Ne evin önündeki kerpiç yıkıntısında bir iz bulmuştu ne bezirci avlusunda kesin bir tanık. İki gecedir elinde yalnız ıslak bir eldivenle komşu avlusunun adı vardı.
“Hangisine bakacağımı bilmiyorum,” dedi.
Adam kalemiyle önce soldaki kâğıdı gösterdi. Bu, istasyona gelenlerden adı alınabilenlerin listesiydi. Sağdaki kayıt ise trenle gönderilmek üzere buraya getirilen yaralılara aitti. Naciye, yaralıların hepsinin gittiğini sanıp elini kâğıdın üstünden çekti.

“Bir kısmı içeride bekliyor,” dedi adam. “Adı burada diye trene bindi sanma.”
Bunu söylerken kaleminin arkasıyla istasyon binasının kalın ahşap kapısını gösterdi. Kapının üstündeki dar camın bir köşesi çatlamıştı, kırılan yerin arkasına esmer bir çuval parçası sıkıştırılmıştı. Kapı her aralandığında içeriden ne bir soba sıcaklığı ne de canlı bir kalabalık uğultusu geliyordu; yalnızca birkaç ağır ayak sesi, birinin boğuk öksürüğü ve yere bırakılan bir teneke kabın tıkırtısı duyuluyordu. Dışarıdan bakınca kapalı duran o odaların içinde, vagonların sırasını bekleyen insanların uzanıp oturduğu belli oluyordu.
Naciye, elini masanın kenarında yeniden sabit tuttu. Adı burada yazılı olanların hepsi şehirden ayrılmamışsa, aradığı kişinin birkaç adım ötedeki duvarın gerisinde olması da, bu kâğıda hiç düşmemiş olması da mümkündü. Masanın sağ ucundaki genç adam, şallı kadına “Bunu bir de içeride soralım,” dedi ve ikisi kapıya doğru yöneldiler.
Görevli soğuktan uyuşan sağ elini kaputunun koluna sokup bir an ısıttı, sonra yeniden kalemi kavradı. Masanın sol başında, sırtında koyu lacivert yün paltosu çamurlanmış başka bir adam kâğıda eğilmek üzere bir adım yaklaştı. Adamın soluğu soğukta kâğıdın üstüne doğru vurdu; gözü satırların ortasındaydı. Naciye, gözü soldaki yaprağın alt yarısına takıldığı için yerinden kıpırdamadı.
Sol tarafta, alt sıralardan birinde İhsan adı vardı. Naciye o satırı görünce kendisinden önce bakmak isteyen adamın çekilmesini beklemeden bir adım attı. Omzu lacivert paltolu adamın koluna hafifçe değdi; adam bir an başını çevirip baktı ama kâğıdın üstüne eğilen Naciye’yi görünce yarım adım geri çekilip bekledi. Naciye işaret parmağını harflerin hemen altına koydu. Kâğıt soğuktan gevremiş, nemli lifleri parmağının ucuna ince bir pürüz gibi takılmıştı.
Adın karşısında Erzurum’dan yazıyordu. Soyadı da vardı. Okudu. Harfler kurşun kalemle, aceleyle ama kopmadan atılmıştı; ne silik bir çizgi ne de üstünden iki kez geçilmiş bir yer vardı. Bir daha okuduğunda ilkinde yanlış gördüğü bir harf bulamadı. Kendi soyadlarıyla ne başı benziyordu ne sonu. Yine de kâğıdın üstünde yalnız İhsan sözcüğü duruyormuş gibi parmağını hemen çekemedi; gözünün önünde duran öteki harfleri, sanki biraz daha dikkatle baksa tanıdık bir biçime gireceklermiş gibi yeniden süzdü.
“Bu sabah mı gelmiş?” dedi.
Görevli kaleminin ucuyla satırın sol kenarına, kâğıdın kıvrıldığı yere düşülmüş küçük işareti gösterdi. “Sabah. Yanında iki kişi daha varmış.”
“Kimlermiş?” diye sordu Naciye, sesinin aceleye düştüğünü ancak söz ağzından çıkınca fark ederek.
Görevli, İhsan adının hemen altındaki iki satıra kalemin ucuyla dokundu. İkisinin de karşısında aynı eğik yazıyla Erzurum’dan yazılıydı, yanlarında da kâğıdın kenarına kadar uzanan küçük bir parantez çizgisi vardı. “Şu iki adam,” dedi görevli. “İlk trenden birlikte inmişler. Birinin akrabası burada askerlik yapıyormuş, ötekiler yardım için yanına katılmış. Adlarını kapıda kendileri söyledi.”
İhsan’ın yanında kimlerin olabileceğini düşünmeye başladı Naciye. Kardeşinin Erzurum’da tanıdığı kimse yoktu, ama deprem gecesi komşu avlusundan çıkıp bir arabaya binmiş olabilir miydi; yahut bir tanıdıkla demiryolunun yukarı durağına gidip sabah yeniden mi dönmüştü? Sonra kendi kendisine kızdı. Bir satırdaki adı gördüğünden beri, kardeşini bir gecede Erzurum’a götürmüş ve sabah iki yabancıyla geri getirmişti. İki gün önce bezirci avlusunda, arkası dönük bir adam için söylenen benzetmeyi nasıl ayıkladıysa, şimdi kendi aklının uydurduğu yolu da aynı biçimde kesmesi gerekiyordu.
Parmağını kâğıttan çekti. Rüzgâr o anda masanın kenarından dolandı, soldaki yaprağın boşta kalan ucu hafifçe havalanıp yeniden tahtaya indi. Lacivert paltolu adam Naciye’nin geri çekildiğini görünce yeniden öne eğilip satırları taramaya koyuldu.
“Benim aradığım buradaydı,” dedi Naciye. Sesi yeniden ölçülü, kuru hâline dönmüştü. “Deprem olmadan önce komşunun avlusuna gitti. Ondan sonra nerede olduğunu bilmiyorum.”
Görevli başını kaldırıp Naciye’ye baktı. Kalemi soldaki yaprağın üzerinden çekti. “Adı İhsan, dedin. Soyadı nedir?”
Naciye kendi soyadlarını söyledi. Adam hangi mahalleden olduklarını sorunca, aşağı çeşmenin köşesinden dönülen sokağı, çeşmenin karşısındaki iki basamaklı kapının sırasını tarif etti. Görevli başını hafifçe sallayıp sağdaki yaprağı kendisine doğru çekti. Yaprak kayınca altındaki ters yazılı kâğıttan iki satır daha dışarı taştı; adam onu içeri itmeye uğraşmadan sol bileğiyle kâğıtların üst kenarını bastırıp sabitledi.
Önce üst sıralardan başladı. Kaleminin arkasını her satırın altında yavaşça gezdiriyor, arada bir silik düşmüş bir harfi seçebilmek için başını biraz daha yaklaştırıyordu. Naciye masanın kenarından adamın elini izledi. Bazı adların karşısında yalnız bir sokak ya da mahalle adı vardı, bazılarının yanında bacak, omuz gibi tek kelimelik yaralanma notları duruyordu. Adam ilk yarıyı geçip daha aşağıdaki isimlere baktı. Sayfanın ortasından aşağıya inildikçe yazı sıkışmış, harfler küçülmüştü; belli ki kâğıtta yer kalmayacağı anlaşılınca sonradan gelenler dar aralıklara sığdırılmıştı. İhsan diye biri yoktu.
Görevli sayfanın dibine indiğinde kalemini durdurmadı, sağ kenara doğru çevirdi. Sağ kenarda, adının yerine nereden getirildiği yazılmış iki kişi vardı. Birinin karşısında fırın arkası, ötekinin karşısında ise yalnız üst yol deniyordu. İkisinin de ad hanesi boş bırakılmış, boşluğa ince birer çizgi çekilmişti.
Naciye eğilip o iki kısa nota baktı. İki kelimenin altında ne yaş vardı ne boy ne de üstlerinden çıkan bir eşyanın tarifi; yalnız şehrin iki yer adı, birer insanın yerine geçmişti. Üstteki satırların çoğunun sağında kurşun kalemle atılmış eğik birer çizgi duruyordu; bu iki satırın karşısı ise boştu.
“Bunların yanında çizgi yok,” dedi Naciye. “Hâlâ içeride mi bekliyorlar?”
Görevli başını hafifçe yana çevirip kâğıdın kenarına baktı. “Sabahki vagona alınanların hepsi buraya henüz geçmedi,” dedi. “Kimi hâlâ bekleme odasında, kimi perona indirildi. İç kapıdaki memurda ayrı çizelge var.”
“Adlarını niye yazmadınız?” diye sordu Naciye.
“Bilen yoktu,” dedi görevli. Kalemi elinde çevirip soğuktan sertleşmiş parmaklarını açıp kapadı. “Getirildiklerinde kendilerini söyleyecek hâlde değillerdi. Getirenler de adlarını duymamış. Nereden alındıkları kaybolmasın diye yerini yazdık.”
Naciye fırın arkası satırında fazla oyalanmadı. Kendi sokaklarının yukarısından fırın tarafına dönen yol vardı ama İhsan’ın gittiği komşu avlusu o yana değil, yukarı çıkan kola daha yakındı. Gözü hemen altındaki iki sözcüğe kaydı. Üst yol tek bir evin önü değildi; kırık oluk taşının ardından tırmanan, birkaç sokağın birbirine bağlandığı uzun bir hattı. Dün gece Sabri’nin izini sürerken o yolun bir ucundan geçmiş, karda yan yana açılmış iki çizgi görmüştü.
“Üst yolun neresi?” diye sordu Naciye.
Görevli kâğıttan başını kaldırdı. “Ben oraya gitmedim bacım,” dedi. “Arabayla, sedyeyle buraya getiriyorlar, ben kapıda ne derlerse onu geçiriyorum. Ama dün o taraftan dolaşanlardan biri avluda.”
Adam başını kaldırıp avluda duran boş el arabasını çağırdı. “Küçük! Hey, buraya bak bir!”
Ses avlunun soğuk havasında yankılandı. Ateşin yakıldığı varilin biraz gerisinde, duvarın dibine yakın duran tahta kasalı el arabasının başında on dört on beş yaşlarında bir çocuk vardı. Sırtına kendi omuzlarından geniş gelen eski bir ceket giymiş, ceketin uzun kollarını birer kat yukarı kıvırmıştı. Yün çoraplarının üstü çamurdan ağırlaşmış, soğuktan yüzü kızarmıştı. Arabayı süren çocuk, çağrıldığını anlayınca iki sapı birden yere bıraktı. Tahta saplar donmuş çamura küt diye vurdu; arabanın boş kasasından yere birkaç kuru saman çöpü ile ince bir kireç tozu döküldü. Çocuk ellerini ceketinin yanlarına sürerek koşar adım saçağın altına geldi.
Görevli masadaki üst yol yazısını başıyla gösterdi.
“Dün üst yoldan adam getirdiniz mi?”
Çocuk bir an duraksadı. Soluğunun buharı ikisinin arasında dağılırken başını hafifçe yana eğip sustu.
“Biz battaniye götürdük,” dedi çocuk. “Adamları öbür arabaya aldılar.”
Naciye çocuğun yüzüne baktı. “Hangi öbür arabaya?” diye sordu.
Çocuk Naciye’ye döndü. “Büyük arabaya. İki tekerli değil, atlı olanına. Biz el arabasıyla yukarı çıkıyorduk, yolda onlar iniyordu.”
“Öbür araba nereden geldi?” diye sordu görevli.
“Eski zahire ambarının önünde yanımızdan geçti,” dedi çocuk. “İçinde kim vardı, görmedim.”
Naciye hemen bir adım daha yaklaştı, ama sesini yükseltmeden, elini masanın kenarından ayırmadan sordu. “Kaç kişi vardı kasada?”
Çocuk omuzlarını hafifçe kaldırdı. “Bilmem. İki üç kişi yatıyordu, üstlerine battaniye örtmüşlerdi. Yol dardı, geçsinler diye biz el arabasını duvar dibine çektik. Tekerler çamura girmesin diye saplara yüklendim, içine bakamadım.”
“Üst yoldan aldıklarını nereden bildin?” dedi Naciye.
“Bize yukarıda söylediler,” dedi çocuk. “Battaniyeleri bıraktığımız yerde bir adam ‘Az önce iki kişiyi arabaya koyup indirdiler’ dedi. Yolda karşılaştığımız tek araba oydu. Başka araba geçmedi.”
“Buraya mı geliyordu, başka yana mı gidiyordu?”
Çocuk başını iki yana salladı. “İstasyon yoluna dönüp dönmediğini görmedim. Biz yukarı çıkarken onlar ambarın önünden aşağı doğru geçiyordu. Durup arkalarından bakmadık, soğukta battaniye bekleyenler vardı.”
Naciye bir an sustu. Eski zahire ambarını şehrin içinde adını duyarak bilirdi ama istasyon tarafından kesme bir yolla oraya hiç gitmemişti. Kendi sokaklarından oraya başka bir yönden inilirdi; şimdiki yerinden en kısa yolun nereden döndüğünü bilmesi gerekiyordu.
Naciye ambarın yerini sordu.
Çocuk elini ceketinin cebinden çıkarıp istasyonun dış kapısına, duvarın uzandığı tarafa doğru uzattı. “Kapıdan çıkınca sola değil, duvar boyunca sağa yürü,” dedi. “Taş duvarın sonuna kadar git. İstasyon duvarının bittiği yerde sağa dön.” Parmağıyla havada bir köşe çizdi. “Biraz ileride yerde iki büyük taş olan bir kapı göreceksin. O kapıyı geçme. Hemen o hizada, karşısında eski ambarın uzun duvarı çıkar.”
Naciye tarifi zihninde tuttu: duvarın bittiği yerde sağa dönüş, yerde iki büyük taş olan kapıyı geçmemek. Çocuk elini cebine geri sokacakken durdu, Naciye’nin yüzüne doğrudan baktı.
Sonra, “Ama araba ambardan çıkmadı,” diye ekledi. “Ben orada gördüm.”
Çocuk bunu kaşlarını çatarak, sesini alçaltmadan söylemişti. Naciye başını hafifçe salladı.
“Anladım,” dedi. “Yalnız önünden geçerken gördün.”
“Önünden geçerken,” dedi çocuk. “İçeri girip girmediğini de bilmem, dışarı çıkıp çıkmadığını da.”
Naciye çocuğa teşekkür etti. Çocuk görevliye dönüp başka bir şey sorulacak mı diye bir an bekledi; adam başıyla işaret edince koşmadan ama hızlı adımlarla boş el arabasının yanına döndü. Eğilip iki tahta sapı yerden kavradı, arabanın burnunu kapı tarafına çevirip yeniden beklemeye geçti.
Görevli önündeki sağ kâğıdı biraz daha yukarı itti. “Başka bakacağın bir yer var mı bacım?” dedi. “Sırada bekleyen var.”
Naciye masanın önünden çekildi. Arkasında bekleyen yaşlı bir adam hemen açılan boşluğa geçip ceketinin iç cebinden katlı bir kâğıt çıkardı. Naciye saçak altından ayrılıp avluyu geçti, kapıya doğru yürüdü. Kapının eşiğinden başını uzatıp istasyon duvarının bittiği yeri gözleriyle buldu. Uzun, harcı yer yer dökülmüş taş duvarın sonuna kadar kar çiğnenmişti; iki kişi ellerinde boş sepetlerle o köşeyi dönüyordu. Oraya kadar yol açıktı. Gidip ambarın önünde sorabilirdi.
Yine de masadaki yazıya bir kez daha bakmadan çıkmadı. Eşikten iki adım geri dönüp saçağın altına doğru baktı. Yeni gelen adam masanın sol tarafına eğilmişti, sağdaki yaprak açıkta görünüyordu. Üst yol denen kişinin ambarın önünden geçen arabada bulunduğunu söyleyen kimse yoktu. Çocuk battaniye götürdüğü yerde adamların öbür arabaya alındığını duymuş, yolda yalnız bir araba görmüş, o arabanın içinde kimlerin yattığına ise bakmamıştı. Elinde, bir arabanın görüldüğü yer vardı. Yine de bu kadarının bile ne olduğunu bilmek, bilinmeyen bir sokağı boş yere dolaşmaktan daha sağlamdı; hiç değilse o arabanın nereye gittiğini ambarın önünde bilen birini bulabilirdi.
Kapıya geri döndü. Sabah treni soran kadın hâlâ kapının yanındaydı. Başörtüsünün kayan ucu hâlâ kulağının ardındaydı; soğuktan yanakları iyice morarmış, nefesinin buharı atkısının üst kenarında ince bir kırağı bırakmıştı. Naciye’nin döndüğünü görünce, yüzüne doğru bir adım yaklaştı.
“Seninkinin adı çıktı mı?” dedi.
“Bir İhsan geldi,” dedi Naciye. “Erzurum’dan.”
Kadın biraz bekledi. Gözleri bir an Naciye’nin ellerine, sonra yeniden yüzüne çıktı. “Seninki mi?”
Naciye başını iki yana salladı. Fazla bir şey eklemedi; başka şehirden gelen bir adamı ya da eski zahire ambarının önünden geçen arabayı anlatmaya başlasa söz uzayacak, ikisinin de aradığı yere bir adım bile yaklaşmış olmayacaklardı.
Kadın üstelemedi. Bakışı hemen kapının iç tarafına döndü. Bu kez nereden geldiğini sormak için kapıdan çıkan bir adamı durdurdu. Adamın sırtında kalın bir aba, sol elinde dört ucundan düğümlenmiş ağır bir bez bohça vardı. Kadın sorusunu yineleyince adam durdu, elindeki bohçayı donmuş karın üstüne dikkatle bırakıp soluğunu topladı. Bohçanın gevşeyen ucundan koyu renk yün bir örtünün kenarı göründü; adam eğilip ucu içeri sokarken “Erzurum tarafından geldi bacım,” diye cevabını verdi, sonra bohçayı yeniden kavrayıp sokağa yürüdü.
Naciye yanlarından geçerken kadın, adamın ardından bir an daha baktı, sonra omzunu azıcık yana çevirip ona yol açtı. Tam Naciye eşikten dışarı adımını atarken avluda bekleyenlerden biri kapı açılınca hızla dışarı çıktı, sokaktan gelen bir başkası da aynı telaşla içeri girdi. İkisi eşiğin tam ortasında, kararmış taşın üstünde burun buruna geldiler. Bir an ikisi aynı kişiyi arıyormuş gibi yüz yüze kaldılar. Ne biri bir isim söyledi ne öteki bir soru sordu; birbirlerinin omuzları arasından geriye doğru bir kez bakıp ayrı yönlere yürüdüler.
Naciye taş duvarın dibindeki çiğnenmiş izden sağa yöneldi. İstasyonun uzun duvarı boyunca soğuk gölge hiç kırılmadan yere düşüyordu; köşeyi dönen kuru rüzgâr yüzüne vurunca başörtüsünün ucunu çenesinin altında düzeltti. Sonra sağ elini cebine sokup eldivenin ıslak dikişini buldu. Başparmağının ucu, yazın avucuna batmasın diye içe aldığı küçük düğümün üstüne yerleşti; soğuk yünün içinde o dikiş yeri hâlâ katı ve belirgindi.
Ambara varınca, kardeşinin oraya getirildiğini söylemeyecekti. Görmediği bir şeyi olmuş gibi sormak, bir başkasının ağzından yanlış bir söz almaktan başka işe yaramazdı. Önce çocuğun gördüğü arabayı soracaktı.