Vagon basamağı
Hamdi, battaniyelerin altından sarkan ipin ucunu diziyle kaldırdı. Eğilse yük kayacaktı. İpi çizmeye benzer bir şey sandığı, tabanı telle tutturulmuş ayakkabısının burnuyla yokladı. Gevşeyen köselenin altına avluda bulduğu ince telden iki sıra geçirmişti; soğukta sertleşen tel her taşa ayrı ses çıkarıyordu. İpin bir ucu rayın dibindeki buzun içine girmişti; kalın kendir lifleri donmuş suyun içinde taşlaşmıştı.
— Bir dur, dedi.
Öndeki asker durdu. Battaniyeler ikisinin arasında biraz çöktü; katlı yünün nemli kokusu soğuk havada Hamdi’nin yüzüne kadar geldi.
— Ne oldu?
— İp takıldı.
Asker dönüp bakmak isteyince yükün öbür ucu Hamdi’nin ağrıyan koluna bindi. Paltosunu iki gece önce çocuğa bıraktığından beri ince ceket rüzgârı kesmiyordu; ağrı dirseğinden omzuna yürüdü. Hamdi dişlerinin arasından soludu.
— Olduğun yerde dur. Öyle iyi.
Asker başını yeniden önüne çevirdi, omuzlarını düzeltip yükü sabit tuttu. Hamdi dengesini sağ ayağının üstüne verip sol ayakkabısının burnuyla buzu kazıdı. Tel buzun üstünde iki kez kaydı, ince bir kıymık kopardı ama ip yerinden oynamadı. Bu kez topuğunu biraz geriye alıp burnunu daha dik bastırdı. İp kurtulurken altından tırnak kadar bir toprak parçası çıktı. Toprağın rengi, öğleye doğru bir an görünen güneşten sonra kararmıştı. Akşama kalmadan yeniden donacaktı; rayın kenarındaki bütün o küçük çukurlar, gece bastırınca ayak burkan sert birer kabuğa dönecekti.
Yükü yeniden kaldırdılar. Taburun oradan gelenler battaniyeleri istasyon duvarının gölge düşen yanına uzun bir sıraya dizmişti. Sabah avludan birlikte çıktığı iki kişi peronda başka işe ayrılınca Hamdi askerlerin yanına geçmişti. Hamdi ile asker, sıranın sonundaki üç balyadan ilkini almışlardı. Her balyada kaç tane olduğunu Hamdi bilmiyordu. Yük ağırlaşınca insan içindekini tek tek düşünüyordu. Şu en alttaki ıslak olabilirdi. Kenarı sıyrılmış olanın üzerinde kara bir çizgi vardı. Yukarıdaki kahverengi battaniye ise öyle sıkı katlanmıştı ki Hamdi, katı açılınca ortasındaki yünün sıcak çıkacağını sandı.
— Hangi vagona? diye sordu.
Asker çenesiyle ileriyi gösterdi. Soluğu kalın yün yakasının üstünden kısa bir buhar hâlinde dağıldı.
— Kapısı açık olana.
İki vagonun kapısı açıktı. İlkinin önünde yan tahtaları aralanmış bir tahta kasa duruyor, öbürünün önünden sedye taşıyanlar geçiyordu; çizmeler buzda kaydıkça sedyenin kolları inip kalkıyor, örtünün ucu rüzgârda açılıp kapanıyordu. İleriden lokomotifin kömür dumanı rayların üstüne alçalıyordu. Hamdi hangisini kastettiğini yeniden sormadı. Öndeki adamın ayaklarına bakarak yürüdü.
Peron boyunca ayak altında ezilen saman, karın üstünde sarı damarlar gibi açılmıştı. Bir sandığın yarık tahtasından dökülmüş nohutları bir çocuk tek tek topluyordu. Çocuğun sırtında kolları kısa gelmiş yamalı bir hırka, öteki elinde yırtık bir çuval parçası vardı. Ayağıyla yana ittiği nohudu, eliyle alabilmek için çömeldiğinde çuvalın ağzı açıldı, iki nohut daha yuvarlandı. Hamdi yanından geçerken çocuğun basacağı yeri gördü. Söylemeye vakit kalmadan çocuk kendi eteğine bastı, düşmemek için sandığa tutundu. Sol elini hemen açmadı; çuvalı yere koymadan baktı. Sonra avucunu açıp saydı. Başparmağıyla her taneyi avucundan parmak ucuna itiyordu. Hamdi başını çevirdiğinde çocuk hâlâ sayıyordu.
Vagonun kapısına bir adım kala asker hızını kesti, dizlerini kırıp yükü yere indirdi. Hamdi kendi ucunu da bırakınca balya yana devrildi, altındaki battaniyenin bir köşesi açıldı. İpin düğümü battaniyelerin altına gömülmüş, buzdan kurtardıkları o sert uç dışarıda kalmıştı.
Basamak düşündüğünden yüksekti. Vagonun kara demirden basamağı, peron taşının üstünde diz kapağından biraz yukarıda duruyordu. Demirin üstünde, arkasından geçenlerin sıyırdığı kar ince bir kabuk tutmuştu; kabuğun kenarları ayak izlerinden çatlamış, ortası buzdan camlaşmıştı. Asker sağ ayağını kaldırıp topuğuyla vurdu. Kuru, tok bir demir sesi çıktı. Yalnız ayağının değdiği yer açıldı, buzun kalan kısmı demire yapışık durmaya devam etti.
Tam o sırada vagonun içinden biri eğilip aşağı baktı. Kasketi alnına iyice inmiş, yüzünün yarısı vagonun gölgesinde kalmıştı.
— Oradan vermeyin, dedi. İçeridekini çekiyoruz.
Hamdi başını biraz yana eğip kapının gerisine baktı. Kapının hemen arkasında, loşluğun içinde bir çizmenin tabanını gördü. Çizmenin köselesi aşınmış, topuğuna çamur yapışmıştı. Ayak hareketsizdi; ne parmak ucu oynuyor ne bilek dönüyordu. Bir adam dizlerinin üzerinde geri geri gidiyor, iki eliyle tuttuğu o ayak da onunla birlikte karanlığa çekiliyordu. Tahta döşemenin üstünde ağır bir bezin sürünme sesi duyuldu; ardından içeriden bir kadın alçak sesle, “Başını yere değdirme, biraz daha beri al,” dedi. Biraz sonra kapının yanında duracak yer açıldı. İçerideki adam bu defa aşağı bakmadan, yalnız sesiyle konuştu.
— Bekleyin. Ben çağırırım.
Asker balyanın üzerine oturmak ister gibi dizlerini büktü. Sonra açılan köşeyi gördü; kahverengi yünün altı donmuş çamura değmek üzereydi. Oturmaktan vazgeçip ayağının ucuyla köşeyi dikkatle içeri itti, doğruldu ve vagonun soğuk demirine sırtını verdi.
Hamdi ellerini koltuklarının altına soktu. İnce ceketin kol yenleri bileklerinden yukarı çekilmişti. Sol ayağının parmaklarını oynattı. Çorabı Sabri’ye verdiğinden beri o ayağın ayakkabı içinde nereye bastığını eskisi kadar iyi kestiremiyordu. Taş girse bir süre sonra duyardı. Islaklık ise çoktan parmakların arasına yerleşmişti; şimdi vagonun gölgesinde durunca buz gibi çökmüştü. Bir yerde oturup ayakkabıyı çıkarsa yeniden giyemeyeceğinden korkuyordu.
Asker eldiveninin dikişinden sarkan bir ipliği iki parmağıyla çekiyordu. İplik uzadı, kopmadı; çektikçe başparmak dibindeki dikiş hafifçe büzüldü. Sonunda dişiyle kesti. Başını kaldırdığında gözü Hamdi’nin telle sarılmış ayakkabılarına indi.
— Böyle mi geldin buraya?
— Sabah böyle çıktım.
— Ayak dayanır mı bu ayazda?
Hamdi sol ayağını peron taşından hafifçe kaldırıp yeniden bastı. — Yürürken idare ediyor, dedi. Durunca soğuyor.
Asker cevapla yetindi; başka bir şey sormadı, kendi postallarına da bakmadı. Kestiği ipliği yere atacak oldu, sonra elini açıp eldivenin avucuna sürdü. Kısa, kıvrık yün teli orada bir süre kaldı. Vagonun köşesinden sert bir rüzgâr çıkınca ikisi de ipliğin nereye gittiğini göremedi.
Peronun öte ucundan bir kadın, içeri girip çıkanlara hangi trenin geldiğini soruyordu. Aynı soruyu Hamdi de sabah duymuştu. Kadın her sorduğunda karşısındakine doğru bir adım atıyor, cevap bitince ayağını geri çekiyordu. Şimdi yanına uzun paltolu bir adam durmuştu. Birlikte raylara bakıyorlardı. Adam kadının aradığı kişiyi biliyor muydu, Hamdi bulunduğu yerden anlayamadı. Adamın elinde üstü gazeteyle örtülmüş bir tabak vardı; rüzgâr kâğıdı kaldırdıkça başparmağıyla bastırıyordu. Kadın soru sorarken tabağı biraz yana alıyor, aralarından geçmek isteyenlere yol veriyordu.
Lokomotifin olduğu yandan kısa bir düdük sesi geldi, sonra yeniden kesildi. Rayların öbür tarafında, karla örtülü açık alanda iki asker boş sedyeleri üst üste diziyordu.
— Bizim köye daha kimse çıkmamış, dedi asker.
Hamdi ellerini koltuklarının altından çıkardı. Asker başını ona çevirmemiş, rayın karşısına, karlı düzlüğün ötesinde bulutla birleşen soluk sırtlara bakıyordu. Hamdi bir an bunu perondan geçen birine söylediğini sandı. Sağına soluna baktı; yakınlarında kimse yoktu. Nohut toplayan çocuk bile sandığın öteki yanına geçmişti.
— Ne tarafta?
Asker sağ elini kaldırıp bir yön gösterdi. Vagonun kara gövdesi, işaret ettiği tarafı bütünüyle kapatıyordu; eli yalnız demir duvarın üst kenarına doğru kalkmış gibi duruyordu.
— Yolun alt yanında. Yol açılsa bir saatte varılır.
— Kar mı kapatmış?
— Kar da var, taş da inmiş dediler. Kimi köprü çöktü diyor, kimi yalnız yamaç kaydı diyor. Hepsi başka şey söylüyor.
— Giden olmuş mu?
— Olmuş. Dün akşamüstü iki kişi yürüyerek çıkarız demiş. Dönene denk gelmedim.
Hamdi, dönmeyenleri sormadı. Yola çıkanların nereye kadar varabildiğini, geri dönüp dönmeyeceklerini kurcalamanın kimseye faydası yoktu. Askerin aileden kimi beklediğini de hemen soramadı. Birinin evinde kaç kişi bulunduğunu bilince o ev insanın gözünde kuruluyordu. Avlu duvarı, kapının açıldığı yön, ocağın yanında duran sedir kendiliğinden beliriyordu. İki çocuk varsa biri ötekinden önce uyanırdı; küçük olan yorganın ucunu bırakmaz, büyük olan pencereden dışarıya bakardı. Yaşlı biri varsa su testisi geceden yakına, elinin uzanacağı bir tahta sandığın üstüne konurdu. Sonra insan, hangi odanın çöktüğünü, hangi kirişin nereye düştüğünü bilmeden o evin içinde dolaşıp duruyordu. Hamdi sustu, gözünü peronun ucunda ezilen samana indirdi.
Vagonun içinden bir tas sesi geldi; tenekenin tahta döşemeye vurup hafifçe yuvarlandığı duyuldu. Biri, “Yavaş, onun eli orada,” dedi. Seste öfke değil, dar yerde birbirine çarpmamaya çalışan bir yorgunluk vardı. Sonra bir ayakkabı tahta döşemede süründü, üstüne bir örtü çekilir gibi boğuk bir hışırtı duyuldu.
Asker sırtını vagonun demirinden ayırdı, kapının yanındaki demir tutamağı iki eliyle kavradı. Sanki birileri az sonra yukarıdan onu çekecekmiş gibi öne eğildi; omuzları kaputun içinde daraldı.
— Senin ev bu tarafta mı?
— Uzakta.
— Erzincan’ın dışından mısın?
— Dışından, dedi Hamdi. Epey uzakta.
— Oradan haber gelir mi?
— Mektup gelirdi.
Konuşma orada bir an durdu. Hamdi’nin aklına babasının son mektubu geldi. İnce, çizgisiz kâğıdın kat yerlerinde hafif bir deri ve balmumu kokusu vardı. Mektubun sonunda, evin arka duvarına dayadıkları merdiveni komşunun aldığını yazmıştı. “Getirir,” diye de eklemişti. Babası mektubu yazdırdığı adamı o tek kelime için yeniden durdurmuş olmalıydı. Hamdi, o satıra ilk baktığında merdivenin durup dururken niye mektuba girdiğini anlamamıştı. Şimdi merdiveni komşunun niçin aldığını, geri koyduysa hangi duvara dayadığını merak ediyordu. Bir daha mektup gelirse bunu soracağını düşündü. Babası, asıl sorunun bu olduğunu sanıp ilkin ona cevap verirdi.
— Yazdın mı? dedi asker.
— Daha yazmadım.
— Yazsan gider mi şimdi?
— Posta çıkınca gider, dedi Hamdi. Yol açılsın da.
— İzinde olduğumu sanıyordur benimki.
Asker bunu söyledikten sonra demir tutamağı bıraktı. İki eli yanlarına düştü, parmaklarını avucunun içine doğru büküp açtı.
— Geleceğim demiştim. Anası vakti var dedi. Çocuk onu dinlerken bana bakıyordu. Ben de dayanamayıp az kaldı dedim. Kaç gün diye sordu. Parmaklarını açtı, sayayım diye.
Hamdi askerin eline baktı. Eldivenin az önce dişiyle kestiği dikişi, tutamağı sıkınca biraz daha açılmıştı. Adam başparmağını her oynatışında koyu yünün arasından soğuktan kızarmış bir parça ten görünüyordu.
— Saydın mı? dedi Hamdi.
— Saydım. İki elini birden uzattı. İlkini bitirdim, ötekine geçtim. Son parmağa gelince elini geri çekti, sanki bir gün fazla sayarsam vakit uzayacakmış gibi.
Rayların arasındaki birikintiye, vagonun altından su damladı. Karanlık gölgenin içinde ince buzun üzerinde bir, sonra bir damla daha durdu. Üçüncüsü ötekilere değince hepsi birleşti, buzun eğiminden rayın dibine doğru ince bir çizgi hâlinde yürüdü.
— Adı ne? dedi Hamdi.
Asker ilk anda cevap vermedi. Sağ ayağını kaldırıp basamağın az önce topuğuyla temizlediği yerine koydu. Dizini doğrultmayınca Hamdi, bir an onun balyayı beklemeden tek başına vagona çıkacağını sandı. Asker yukarı bakmadı, yalnız ayağını demirin üstünde tutarak konuştu.
— Rıfat, dedi asker. Kendi adını söylerken Rıfa der. Sonunu duyurmak için bir daha baştan alır. Bu sefer de ilk harfini yutar.
Bunu söylerken ağzının bir köşesi kalktı. Yorgun yüzünde o kıvrım hemen sönmedi. Ayağını basamaktan indirdi, botunun ucunu peron taşına hafifçe vurdu. Hamdi gözünün önüne bir yüz getiremedi; ne saçının rengini ne boyunu kurabildi. Yalnız ağzını açıp adını bir daha deneyen bir çocuk geldi aklına. Söylemeden önce babasının ağzına bakan, harfin nereden çıktığını yakalamaya çalışan bir çocuk.
— Rıfat, dedi Hamdi.
Asker başını ona çevirdi. “Evet,” der gibi çenesini oynattı. Hamdi adın sonundaki t’yi fazla belirgin söylemiş olabileceğini düşündü; soğuk havada o son ses keskin düşmüştü. Yine de adamın yüzünde o küçük gülümseme biraz daha kaldı.
— Babam da, dedi Hamdi, mektuba benim adımı kendi yazıyor.
Asker bekledi. Başını hafifçe yana eğmiş, eldiveninin açılan yerini öteki avucuyla kapatmıştı.
— Ötekini kime yazdırırsa yazdırsın, başını kendi yazar. Bazen sonuna bir de adımı koyar. Arada unutur, iki kere aynı yerde yazar. Bir bakarsın kâğıdın üstünde de benim adım, imza yerine bırakılan köşede de.
Babasının eli, kalemi tutunca incelirdi. Hamdi o eli çoğu zaman dükkânda, eğilmiş sırtının önünde bizle kalın bir ipi kösele deliğinden geçirirken ya da bıçağın ağzını tırnağında yoklarken görmüştü. Ayakkabı kalıbını dizinin arasına sıkıştırdığında parmak boğumları genişler, tırnak kenarlarına mumla karışık kara bir çizgi otururdu. Ama kalem tuttuğunda başparmağıyla işaret parmağı birbirinden uzak durur, sanki aralarında daha ince bir şey kırılacakmış gibi havada beklerdi. Harfleri bir çırpıda çekmez, her çizgiyi kâğıda bastıra bastıra indirirdi. Son mektupta babası Hamdi’nin d’sini öyle bastırmıştı ki kâğıdın arka yüzünde çıkıntısı okunuyordu. Hamdi mektubu kapattığında parmağını bazen ters yüzünde gezdirir, o kabartıyı karanlıkta bile bulurdu.
Asker gözlerini yeniden rayların ötesine çevirdi. Bir süre ikisi de konuşmadı. Vagonun öbür ucundan iki kişinin güğüm taşıdığı duyuldu; suyun tenekeye vuran boğuk sesi perondan geçti.
Asker, “Eve bir kâğıt gönderebilsem,” dedi. Devamını getirmedi.
Hamdi’nin cebinde kâğıt yoktu. Kalem de yoktu; sabah çıkarken ceketinin iki cebi de boştu, yalnız birinde kuru bir ekmek kırıntısı kalmıştı. Olsa çıkarır mıydı, diye düşündü. Dışarıda rüzgârı kesen bir duvar köşesi bulurlardı; belki istasyon binasının arka pervazı. Asker iki cümle yazıp kâğıdı küçükçe katlardı. Ben iyiyim, buradayım ya da yalnızca adını ve günü yazardı. Sonra birinin o kâğıdı koynuna alıp yolun alt yanındaki köye gitmesi gerekirdi. Kâğıt yazmak işin kısa tarafıydı; asıl yol, o katlı yaprağı taşıyacak iki ayaktaydı.
— Bir haberci dönünce benim de kulağım burada, dedi Hamdi. Köyün yolunu sorarım. Giden çıkarsa sana ses ederim.
Asker başını salladı, sonra köyün adını söyledi. Rüzgâr iki vagonun arasından sertçe geçince Hamdi ilk heceyi yanlış işitti. Tekrar edince asker düzeltti. Hamdi bu sefer doğru söyledi. Rayların ötesini görmeye çalıştı. Vagonun altından yalnız karşı kıyının karı görünüyordu. Sabah birinin, yol boyunca devrilen direkleri sayarak ilerlediğini duymuştu. Direklerin hangi köye kadar devrildiğini soran olmuş, adam sayıyı yeniden söylemişti.
— Verin şimdi, dedi yukarıdaki ses.
İkisi birden başını kaldırdı. Kapının ağzında bu kez az önceki kasketli adam değil, bir kadın vardı. Kollarını dirseklerine kadar sıvamıştı; soğuktan kızarmış ince bileklerinden birine ıslak, kenarı saçaklanmış bir bez dolanmıştı. Vagonun rüzgâr alan eşiğinde dengesini koruyabilmek için öne hafifçe eğilmişti; içeriden birinin eliyle dirseğini geriden tuttuğunu Hamdi ancak bir an sonra, karanlığın içinden uzanan koyu bir kolu seçince fark etti.
Asker eğilip yerdeki balyanın kalın bağını iki eliyle kavradı. Yükün altından donmuş saman çöpleri döküldü.
— İkimiz aşağıdan kaldırırsak üstte çekerler.
Hamdi, kadının boşta tutup aşağıya doğru uzatabildiği tek eli gördü; öteki kolu zaten içeriden tutulduğu için ağır bir balyayı yukarı çekebilecek gücü yoktu. Balyanın bir köşesi eşiğe takılsa ikisi birden düşebilirdi.
— Ben çıkayım, dedi Hamdi. Sen alttan dayarsın.
Ayağını basamağın az önce topukla temizlenmiş yerine koydu. Ayakkabının tabanına geçirilmiş ince tel demire vurunca kuru, kısa bir çıtırtı çıktı; taban buzlu kenarda yarım parmak kaydı. Hamdi ağırlığını vermeden geri çekildi, bir kere daha denedi. Bu defa telin denk gelmediği iç kenara, köselenin düz yerine bastı. Sağ eliyle kapının soğuk demir tutamağını yakaladı, sol dizini kapının tahta eşiğine dayadı. Tam ağırlığını içeri doğru verirken arkasından asker konuştu.
— O ayakla kayarsın. Dur.
Askerin eli arkadan uzanıp ayakkabının çamurlu topuğuna geldi. Hamdi bunu beklemediğinden refleksle ayağını çekmek istedi; birinin eline çamurlu köseleyi basmak içine sinmedi. Adam avucunu oynatmadı, topuğu alttan sıkıca tutmaya devam etti. Hamdi bir an duraksadı, sonra tabanını o avuca bastı, kuvvet alıp sol dizini eşiğin üstüne çıkardı ve içeriye doğruldu. Çıkınca hemen dönüp aşağı baktı. Asker elini indirmişti; eldivenin başparmak dibindeki açılmış yerinde şimdi ayakkabının kara çamuru vardı. Asker yüzünü buruşturmadan başparmağını öteki parmaklarına sürtüp çamuru sıyırmaya çalıştı.
Vagonun içine karanlık bir kerede dolmamıştı. Kapıdan vuran soluk kış ışığı yalnızca iki adım ötesini aydınlatıyor, gerisi derinleştikçe gri bir gölgeye dönüyordu. Göz alışınca önce yerdeki geniş tahta çizgileri, tahtaların aralığından ince bir çizgi gibi giren ayaz, sonra da iki duvar boyunca uzanan ayaklar seçildi. İçeride ıslak yün, soğuk ter ve kapalı tahta kokusu vardı. Kapının hemen yanında sırtını duvara vermiş bir adamın tek çizmesi duruyordu. Öbür ayağına kat kat eski bir bez sarılmıştı; bezin kenarından sarımsı bir pamuk ucu görünüyordu. Onun iki adım ötesinde bir kız çocuğu, oturduğu yerde başını yanındaki kadının böğrüne yaslamıştı. Kadın, soğuktan büzüşmüş bir elini çocuğun kulağının üstüne kapatmıştı. Kapı açık kaldıkça rüzgâr içeride kısa bir esintiyle dönüyor, çocuğun ince saçları kadının elinin altından çıkıp yüzüne geliyordu. Kadın başını çevirmeden, aynı eli her seferinde aynı yere yeniden koyuyordu.
— Açıp verin, dedi bileği ıslak bezli kadın. Alttakini de bir görelim. Islaksa bu yana sermeyin, zaten yer soğuk.
Asker yerdeki balyayı göğsüne kadar kaldırıp eşiğin tam kenarına yasladı. Hamdi dizlerini büküp ipin düğümünü aradı. Düğüm balyanın altında, iki kat yünün arasına gömülü kalmıştı. Asker yükün bir ucunu dizine dayayıp çevirince düğüm yukarı geldi. Hamdi’nin soğuktan uyuşmuş parmakları kalın kendir ipinin arasına girdi. İlmek buzdan şişmişti; çekince çözüleceğine daha da sıkıştı.
— Bıçak var mı? diye sordu Hamdi.
Asker elini palto cebine götürdü, kumaşın içinde bir an arandı. Sonra elini boş olarak geri çekti.
— Kesersek öbürlerini neyle bağlarız?
Hamdi başını salladı, düğümü bu kez başparmağının tırnağıyla kaldırmayı denedi. İpin ray kenarındaki buzda kalmış ucu taş gibi sertti; tırnağı iki kez kayıp elini acıttı. Islak bezli kadın yanına eğildi, boşta kalan eliyle ipi düğümün gerisinden sıkıca tuttu.
— Orasını iterken burayı çek, dedi. Donmuş ip çekince açılmaz, bükünce çözülür.
Böyle yaptılar. Kadın ipin arkasını içeri doğru iterken Hamdi kıvrılan ucu tersine büküp çekti. Önce üstteki ilmek kuru bir sesle gevşedi. İkinci ilmek açılınca balya, üstüne konan ağırlıktan uzun zamandır kurtulmayı bekliyormuş gibi iki yana hafifçe kabardı.
En üstteki kahverengi battaniyenin hemen altından bir başkası çıktı. Rengi solmuş, kenarına eski bir yama vurulmuştu. Yamanın kumaşı battaniyenin yününden daha ince, dikişi ise kalın iple kabaca atılmıştı. Hamdi onu iki ucundan tutup karanlığa doğru açarken aşağıdan, kapı dibinden bir el uzandı.
Hamdi bir an battaniyeyi aşağıdan askerin tuttuğunu sandı. Başını eğince kapının yanında yatan tek çizmeli adamı gördü. Adam açıkta kalan bez sarılı ayağını örtmek için, uzanabildiği kadar öne eğilmiş, battaniyenin yetişebildiği köşesini iki parmağının arasına almıştı.
— Ver hele, dedi adam. Sesi soğuktan kısıktı.
Hamdi battaniyeyi ona doğru yavaşça indirdi. Adam elindeki köşeyi dizinin altına sıkıştırdı. Öteki köşe hâlâ Hamdi’nin ellerindeydi. İkisi aralarında gerili duran yün parçasıyla böyle bir süre kaldılar; adam öbür elini kullanamıyor, yalnız tek kolunun gücüyle kumaşı kendine doğru çekmeye çalışıyordu. Hamdi bunu görünce elini hemen gevşetti. Bileği bezli kadın yanlarına çömeldi, battaniyenin ucunu bez sarılı ayağın çevresine boşluk kalmayacak biçimde dikkatle yerleştirdi. Adam yine de parmaklarını kumaşın kenarından çekmedi; sanki bıraksa örtü yeniden kayıp gidecekmiş gibi sıkıca tuttu.
Asker aşağıdan ikinci battaniyeyi kaldırdı. Hamdi eğilip iki eliyle tuttu; üstte gördüğü sıkı katlı kahverengi olan buydu. Katı açıldığında içindeki yün, dış yüzünden azıcık daha yumuşak ve kuruydu. Hamdi onu kapıya yakın, çocuğun başını böğrüne bastırmış oturan kadına uzattı. Kadın battaniyeye boş elini götüreceği sırada kapıdan gelen rüzgârla kızın saçları yeniden yüzüne düştü. Kadın eli havada, bir an hangi işi önce yapacağını bilemeden kaldı. Hamdi bir şey söylemeden battaniyenin öteki ucunu iki omzu hizasına kaldırdı. Kadın, çocuğun kulağını örten elini hiç kaldırmadan başını eğip battaniyenin altına girdi. Hamdi ağır kenarı ikisinin dizlerinin üzerine bıraktı, rüzgâr almasın diye yan ucunu hafifçe içeri kıvırdı.
Üçüncü battaniye gerçekten ıslaktı. Köşesi kara çamurla ağırlaşmış, soğuk su elinin ayasına kadar geçmişti. Bileği bezli kadın uzanıp iki parmağıyla yokladı, kaşlarını çatıp kapının yanındaki boş tahtaya koydurdu.
— Bunun bir yanı kuru, dedi. O tarafı üste getir, kimsenin sırtına ıslak değmesin.
Hamdi, ıslak yan doğrudan tahtaya değecek biçimde onu dörde katlayıp kenara bıraktı. Bundan sonra gelenleri vagonun içindekiler elden ele ileriye geçirdiler. Dışarıdan, peron boyunca çekilen bir el arabasının demir tekeri taşa vurdukça vagonun ahşap duvarı hafifçe titriyor, içerideki sessizliği kısa bir uğultu kaplıyordu. Orta sırada yaşlı bir adam teneke tasını iki dizinin arasına sıkıştırmış, iki eliyle ağzını örtmüştü; kimse yüksek sesle konuşmuyordu. Bileği bezli kadın her battaniyeyi içeri sürmeden önce kenarını iki parmağıyla yokluyor, ıslak bir köşe gelirse o ucu kendi eliyle dışa çeviriyordu. Hamdi battaniyeyi karanlığa her uzattığında gölgenin içinden yeni bir el görünüyordu; kimi kemikli ve titrek, kimi kalın yün eldivenli. Bazıları kumaşın bir köşesini yakalayıp bekliyor, nereden tutulacağını ve kime verileceğini ötekinin kararına bırakıyordu. Arka sıralara yakın oturan bir adam, eline ulaşan kuru battaniyeyi hemen kendi üstüne almadı; biraz ilerisinde oturan yaşlı bir kadına uzattı. Kadın o karanlıkta adamın sırtında kalın bir palto var sanmış olmalıydı. Battaniyeyi dizlerine açtıktan sonra dönüp adamın yalnız ince bir ceketle oturduğunu, omuzlarının titrediğini görünce başını eğdi ve battaniyenin öbür yanını çekip aralarındaki boşluğu kapattı. Adam örtünün altına biraz daha sokulabilmek için yere avucunu bastı; kıpırdarken yüzü bir an acıyla buruştu. Kadın ne bir şey sordu ne elini çekti, onu acele ettirmeden bekledi.
Balyanın dibinde son bir battaniye kalmıştı. Hamdi perona indirdiklerinde ıslak köşesi çamura açılmasın diye içeri soktuğu battaniyeydi bu. Asker onu yerden kaldırınca donmuş peron taşının üzerinde, saman çöplerinin arasında düzgün dikdörtgen bir iz kaldı. Hamdi bu kez kapının tam eşiğine gelip aşağıya uzandı. Yün suyu çektiği için iki kat ağırlaşmıştı; askerin ilk kaldırışta kolunu doğrultamadığını gördü. Asker bir an durup elini değiştirdi. Yükün kat yerinde birikmiş soğuk su, kaputunun kolundan içeri doğru akıyordu. Hamdi eğilip battaniyeyi tam ortasından yakaladı; ağırlık kendine geçince asker ıslanan parmaklarını tek tek çekti.
— Tamam, dedi asker.
Hamdi nefesini toplayıp aşağı baktı. Dudaklarının ucuna, “Rıfat kaç yaşında?” sorusu geldi. Aşağıda asker çoktan başını çevirmiş, peron duvarının dibinde duran öteki balyaların sırasına bakıyordu. Soru Hamdi’nin ağzından çıkmadan içeriden, vagonun derinliğinden bileği bezli kadın seslendi.
— Orada bir yer kaldı. Getir.
Hamdi arkasına döndü. Vagonun en dibinde, duvarın karanlık köşesinde yan yana yatan iki kişiden biri sesle birlikte başını hafifçe kaldırmıştı. Öteki hiç kıpırdamadan uyuyordu; yüzü duvara dönüktü. Aralarında yalnız bir karış yer vardı. Hamdi elindeki battaniyeyi açarken ıslak köşeyi soğuğu yayılsın istemeden sol avucunda topladı. Kadın önünden yürüdü; karanlıkta uzanan bacakların, yere bırakılmış çıkınların arasında ayaklarını nereye basacağını eliyle tek tek gösterdi. Hamdi’nin sol ayağındaki tel her adımda tahtaya hafifçe değiyor, kuru bir tıkırtı çıkarıyordu.
En dibe vardıklarında ayakucundaki boş tahta sandığı birlikte bir yana çektiler; sandığın kuru kenarı duvar tahtasına sürtünüp boğuk bir ses çıkardı. Uyanık olan adam doğrulmaya çalışmadı; yüzü loşlukta solgundu, çenesinin altındaki yün atkı nefesinden ıslanmıştı. Yalnız yanındakinin başının altına yastık diye konmuş paltodan bir kol çıkardı. Hamdi ile kadın, battaniyenin kuru ucunu uyuyanı uyandırmadan o kolun altına usulca soktular, sonra iki gövdenin üzerine doğru yaydılar; uyuyan adamın omuzları hiç kıpırdamadı. Islak köşe, iki adamın ayaklarından uzağa, duvar dibindeki boş tahtanın üstüne düştü. Uyanık olan adam başını yeniden yastık yaptıkları paltonun kenarına indirdi; bir şey söylemedi, yalnız gözlerini karanlık tavana dikti.
Hamdi aynı dar aralıktan eğilerek kapıya döndüğünde, dışarıdaki soğuk hava eşikten yüzüne doğrudan vurdu. Sol ayağının ıslak köselesi vagonun kuru tahtasında buzlu perondakinden daha keskin bir sürtünme çıkarıyordu. Öğleden sonranın soluk bulutları istasyonun üstüne biraz daha alçalmış, rüzgâr demir basamağın kenarında kalan ince kar tozunu içeri savurmaya başlamıştı. Asker sıradaki ikinci balyayı çoktan getirmiş, ucundaki ipi basamağın temizlenmiş kenarına çıkarmıştı. Soluğu soğukta sıklaşmış, eldiveninin açılmış dikişi yeni yükün ipiyle biraz daha genişlemişti. Bu kez Hamdi aşağıya inip yerden yardım etmeye hazırlanırken asker sağ ayağını kara demir basamağa koydu.
— Orada kal, dedi. Ben kaldırırım.
Hamdi eşikte durdu, soğuk tahtaya iki dizinin üzerine çöktü. İnce pantolon kumaşından tahtanın ayazı hemen diz kapaklarına geçti. Asker eğilip ikinci balyayı omzuna aldı; yükün ağırlığıyla dizleri bir an yaylandı, sonra basamağa basıp yukarı uzattı. Balyayı kaldırırken başı kapının eşiğine kadar geldi; şapkasının siperliğindeki ince kırağı ile sıcak soluğu Hamdi’nin ellerine kadar ulaştı.
Hamdi iki elini balyanın altındaki sert kendir ipinin arasına soktu. İp buz gibiydi. Asker omzunu yükün altından birden çekse balya eşiğe vurup aşağı kayacaktı. Hamdi ağırlığı kollarına alıp iki eliyle kavrayıncaya kadar adam olduğu yerde kımıldamadan durdu.
— Aldın mı?
— Aldım.

Asker omzunu çekti. Hamdi geriye doğru bir adım attı ve balyayı vagonun içine indirdi.