Bekleme Salonu Görseli
Bekleme Salonu

Kaydın geliş saati

4. Sahne 21 dk okuma 8 okunma
Cemal’in gelen pusulayla olay vakti ve haber vaktini ayrı yazması
Cemal’in gelen pusulayla olay vakti ve haber vaktini ayrı yazması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Adam elini ceketinin içinden çıkarınca Cemal önce parmaklarının arasındaki kâğıdı gördü. İkiye katlanmıştı. Kat yerlerinden biri, adamın başparmağının altında yumuşamıştı.

Ceketin önünden dışarı çıkarken kâğıdın kenarında soğuk havaya karışan ince bir sıcaklık kalmıştı. Adamın elleri yol boyunca üşümüş, parmak boğumları kızarmıştı; sol elinde hâlâ yün eldivenlerini bir arada tutuyordu. Avlunun kurşuni aydınlığında, iki taşın üstüne yatmış kapı kanadı aralarında duruyordu. Rıza’nın istasyona inmeden önce dış kenara yaklaştırdığı kandilin fitili alçak yanıyor, rüzgâr duvar açıklığından sızdıkça alev hafifçe eğilip yeniden doğruluyordu.

“Yukarıdaki yardım yerinden,” dedi adam. “Sabri yolladı.”

Ateşin yanındaki yaşlı kadın hemen oturmadı; ayakta, omuzlarını şalının içine çekmiş hâlde kapı kanadına doğru bakıyordu. Cemal adama hemen karşılık vermedi. Sabri’nin adını duyduğunda içine yerleşen o ani ferahlığı yüzüne vurmadı; dört gündür bir haber geldiğinde aceleyle sevinmenin de aceleyle hüküm vermenin de kâğıda zarar verdiğini öğrenmişti.

Cemal kâğıdı hemen açamadı. Bir eliyle kapı kanadının üstündeki taşı kaldırıp yer açtı. Taşın arasından kopan kum tanelerini süpürdü. Avucunun yanıyla tahtanın üstündeki ince tozu aşağıya itti ki nemli kâğıt sürtünüp yırtılmasın. Sonra kâğıdı kandile doğru çekti ve adamın başparmağının altında yumuşamış kat yerinden iki parmağıyla usulca açtı.

Kâğıt küçük, düz kenarlı bir yapraktan koparılmıştı; alt köşesinde, mürekkep yahut koyu kurşun kalemin nemle sürüldüğü yerde bir başparmak izi kadar leke görünüyordu. Kalemle, acele edilmeden ama yer darlığı yüzünden sıkışık yazılmış dört kısa ifade duruyordu:

Sabri. Dün gece getirildi. Bileği sarıldı. Hâlen burada.

İlk satırın hemen yanında, dün gece sözüne bitişik bir saat yazılıydı. En altta görevlinin adı vardı. Cemal yazıyı baştan sona, dudaklarını kıpırdatmadan iki kere okudu. Kâğıdın üstünde ne sedye geçiyordu, ne kırık oluk taşı, ne de Sabri’nin oraya nasıl düştüğü; ne ağrısından bir şikâyet ne de ne zaman döneceğine dair bir tahmin vardı. Yalnız dört sağlam söz, bir saat ve en altta görevlinin adı duruyordu. Cemal alttaki isme bir an daha baktı; yazının biçimi üstteki satırlarla aynı elden çıkmıştı. Adamı tanımıyordu ama bir görevlinin yazdığı cümlenin altına kendi adını koyması, sokakta ağızdan ağıza dolaşan sahipsiz laflardan büsbütün başka bir şeydi.

Adam, kâğıdın ucunu Cemal’in açtığı yerde düzeltirken, “Kendi söyledi. Kâtip Cemal’e ver, dedi,” diye ekledi.

Cemal başını kâğıttan kaldırıp adamın yüzüne baktı. “Kâğıdı kendisi mi yazdı?”

“Yok,” dedi adam. “Bileği bezle sarılıydı, elini kucağından kaldırmıyordu. Oradaki görevli defterden bakıp yazdı. Geldiği vakti de defterden aynen geçirdi.”

“Görevli nasıl biriydi? Genç miydi, yaşlı mı?”

“Orta yaşlıca, yakasını kulaklarına kadar kaldırmış biriydi,” dedi adam. “Eşiğin yanındaki masada büyük bir defter tutuyordu. Ben çıkarken duvarın dibinde eldivenlerimi arıyordum, o seslendi.”

“Sen gördün mü?”

“Gördüm. Sandalyede oturuyordu.”

“Nerede oturuyordu?”

“İçerideki odada, kapı aralığından biraz içeride, duvarın dibindeydi,” dedi adam eldivenlerini tuttuğu elini hafifçe yana çevirerek. “Dizlerinin üstünde kalın bir örtü vardı. Sağ yanındaki boş sandalyeye de bir tas su koymuşlardı. Yüzü solgundu ama aklı başındaydı, sesi düzgündü.”

“Konuştu mu seninle?”

“Konuştu. Bir daha okutturdu kâğıdı. Sonra cebime koydum.”

Cemal’in parmakları kâğıdın köşesinde bir an durdu. Bir daha okutturdu. Sabri’yi koğuştan bildiği kadar biliyordu; kendi elinden çıkmayan bir satırın içinde fazladan tek bir kelime, görmediği bir ayrıntı kalmasın diye ölçüp biçmeden rahat etmezdi. Adamın bu ayrıntıyı sorulmadan, kendiliğinden söylemesi, kâğıdın gerçekten Sabri’nin önünden çıktığına dair alttaki görevli adından bile daha sağlam bir işaretti.

“Kâğıdı yeniden okuturken bir yeri düzeltti mi?” diye sordu Cemal.

“Düzeltmedi,” dedi adam. “Ben ışığa çevirip satırları tek tek okudum. Bitirince başını salladı. Öncesinde ben ona ‘Cemal bilir mi kimi aradığımı?’ diye sormuştum. ‘Adımı okuduysa bilir,’ dedi. Avluda kapı kanadının başında oturduğunu da o tarif etti.”

“Başka bir şey söyledi mi?” diye üsteledi Cemal. “Hamdi’den, sedyeden, kırık oluk taşından söz etti mi?”

Adam kaşlarını hafifçe kaldırıp düşündü. “Yok, öyle bir şey geçmedi. Ne sedye dedi ne başka birinin adını andı. Yalnız kâğıdın eline ulaşmasını istedi.”

“Yürüyebiliyor muydu, ayağa kalktı mı?”

“Kalkmadı,” dedi adam. “Ben çıkarken yerinden kıpırdanır gibi oldu ama ellerini sandalyenin iki yanına koyup oturmaya devam etti. Dizlerinin üstünde örtü vardı, ayaklarının ne hâlde olduğunu görmedim. Ayakta durabilir mi, yürüyebilir mi, bilmem.”

Cemal başını hafifçe eğdi. Adamın bilmediği yerde durması, görmediği bir ayağa çorap ya da yara yakıştırmaması hoşuna gitti.

Cemal yeniden ilk satıra baktı. Dün gece sözünün yanında bir saat yazılıydı. Dışarıda gün iyice yükselmişti; kurşuni bulutların ardında öğleye doğru yürüyen soğuk, donuk bir beyazlık vardı. Avlunun taş duvarlarında gece ayazının bıraktığı kırağı çoktan çözülmüş, yer yer çamura dönmüştü. Kâğıtta yazılı gece vaktiyle avlunun şimdiki saati arasında uzun bir aralık duruyordu.

Cemal kâğıdı getiren adama ne vakit yola çıktığını sordu.

Adam, yardım yerinden çıkar çıkmaz buraya gelmediğini söyledi. Gözünü bir an kapı açıklığına çevirdi, sanki az önce yürüdüğü soğuk sokağı, buz tutmuş eğimi yeniden ölçüyordu.

“Sabaha karşı çıktım oradan,” dedi adam. “Kâğıdı iç cebime koyup doğrudan aşağı inecektim. Ama yokuşun başında bir arabanın tekerleği devrilmiş taşın yanında sıkışıp kalmış. Arabada battaniye mi, odun mu yüklüydü, üstü bezle örtülüydü, seçmedim. Arabacı tek başına çıkaramıyordu. Hayvan buzda iki kere geriye kaydı, yol da zaten tek arabalık açıktı. İki kişi daha yetişti, hep birlikte taşları kenara kaydırıp arabanın önünü açmaya yardım ettik. Kırık bir kalasla tekerleğe omuz verdik. Epey oyalandık orada.”

“Ondan sonra doğru buraya mı geldin?”

“Alt yol hâlâ taşla kapalıydı,” dedi adam. “Oradan geçilmiyor. Ben de kuyunun yanından dolandım. Kuyunun başı buz tutmuştu, birkaç kişi su çekmeye uğraşıyordu. Aşağı sokağa inince de herkes istasyona doğru akıyordu. Tren gelmiş, Reisicumhur inmiş diyorlardı; ellerinde tasla, bohçayla koşanlar dar geçidi iyice tıkamıştı. Kenardan sıyrılıp buraya kadar ancak geldim.”

“Yolda cezaevinden birine rastladın mı? Hamdi’yi yahut kapıdaki Rıza’yı gördün mü?”

“Kalabalıkta kimseyi seçmedim,” dedi adam. “Zaten kâğıdı geç kalmadan eline vereyim diye kimseyle durup konuşmadım.”

Cemal dinlerken yüzünde en küçük bir sabırsızlık göstermedi. Gecikmeye kızmıyordu; gecikmenin kendisi, haberin buraya nasıl ulaştığının parçasıydı. Adamın sözü bitince Cemal birkaç saniye sustu, kalemini eline almadan karşısındaki adama baktı. Cemal, adam dün geceyi anlatmaya başlar mı diye bekledi. Dört gündür kaç haberci, dinleyenin merakını yatıştırmak için kendi görmediği geceleri de yolda başkalarından duyduklarıyla yamayıp anlatmıştı.

“Sabri’yi dün gece oraya getirdiklerinde sen içeride miydin?” diye sordu Cemal.

Adam hemen başını iki yana salladı. “Yok, dün gece orada değildim. Ben yardım yerine sabaha karşı, kendi işim için uğradım. Çıkarken duvarın dibinde eldivenlerimi arıyordum, görevli o vakit çağırdı. Dün gece ne olmuş, kim koluna girip getirmiş, bileği ne zaman sarılmış, hiçbirini görmedim.”

Dün gece orada yokmuş. Sabri’yi bugün, kâğıdı alırken görmüştü.

“Görevli başka bir haber yahut başka bir isim yolladı mı?” diye sordu Cemal. “Bizim avludan giden, oraya düşen başka biri var mıymış?”

“Yok, kâtip efendi,” dedi adam. “Bana yalnız bu kâğıdı verdi. Onu da Sabri kendi istedi, ‘mahpushaneye haber verin, yazarsanız iyi olur’ dedi diye yazmış. Başka birinin adı geçmedi.”

Cemal başını hafifçe salladı. Bu açıklık, önündeki kâğıdı ikiye ayırıp netleştiriyordu: bir yanda yardım yerindeki görevlinin defterden geçirdiği dün geceki getiriliş vakti, öte yanda bu adamın sabah gözüyle gördüğü, sandalyede oturup kâğıdı bir daha okutturan Sabri vardı. Kâğıt bir başkasının ricasıyla değil, doğrudan Sabri’nin kendi sesiyle yola çıkmıştı; aradaki boşluğu da kimse uydurmamıştı.

O sırada ateşin yanında ayakta duran yaşlı kadın yeniden iskemlesine çöktü, sonra hiç beklemeden iskemlesini iki eliyle tutup biraz öne çekti. Boş kovası hâlâ kapının dibindeydi. İskemlenin alçak tahta ayakları donmuş toprağı kazıyıp kısa bir ses çıkardı. Kadın ellerini dizlerinin üstünde birleştirdi, gözünü adamdan ayırmadan, sesi biraz çekinerek sordu.

“Orada dün gece getirilen başkaları da var mıymış?”

Adam ona döndü. Yaşlı kadının paltosunun etek ucundaki donmuş kar şeridine, çatlamış parmaklarına, sonra kapının dibinde duvarla bütünleşmiş gibi duran boş kovaya baktı. Cevap vermeden önce bir an durdu; boşa ümit vermek istemediği belliydi.

“Vardı,” dedi. “Ben hepsini görmedim.”

Kadın başını biraz daha öne uzattı. “İçeride kaç kişi vardı, oğlum? İki komşunun kolunda, sırtına yorgan sarılı getirilen birini gördün mü? Orta boylu, bıyıklı, konuşuyormuş…”

Adam yavaşça başını iki yana salladı. “İçerisi loştu, teyze. Duvar diplerinde örtülerin altında yatanlar vardı; üç müydü, beş miydi, saymadım. Zaten gece vakti içeriye kimseyi sokmuyorlar, ben de kapı aralığından yalnız bu kâğıdı veren arkadaşı gördüm. Ötekilerin yüzü seçilmiyordu.”

“Peki dün ikindiye doğru gelenleri de yazmışlar mı?” diye sordu kadın. “Yukarıda bir yere götürdüler demişlerdi.”

“Kapının yanındaki masada kalın bir defter duruyor,” dedi adam. “Görevli bana verdiği kâğıdı o defterden bakıp yazdı. Dün gelenlerin, adı bilinenlerin hepsi o defterde kayıtlıdır. Adını sorarsan hemen bakarlar.”

Kadın bir süre bir şey demedi. Çenesinin altındaki yün örtüyü düzeltti, gözü yeniden kapı dibindeki kovasına gitti. Boşuna bir müjde duymamıştı ama dün ikindiden beri yalnız yukarıda bir yer diye bildiği belirsizlik, ilk kez kapısı ve defteri olan somut bir yere bağlanmıştı. Kadın başını sallayıp yerine oturdu.

Cemal ondan damadının adını bir daha istemedi. Açtığı satır önündeydi; kızı, götürülürken gördü sözüyle sağ kenardaki gidilen yer henüz bilinmiyor notu, kandilin soluk ışığında açıkça okunuyordu. Yeni gelen adam gideceği zaman yardım yerinin yolunu ona da tarif edebilirdi. Kadın isterse kovasını alıp yukarı çıkabilir, defterdeki satırlara bizzat sorabilirdi. Haberci, Cemal’in kâğıtları ayırmasını beklerken tahtanın yanındaki alçak yassı taşın üstüne çöktü, eldivenlerini dizinin üstüne koydu.

Cemal gözünü yeniden Sabri’nin küçük kâğıdına indirdi. Küçük taşı kenarda bırakıp kâğıdın üst köşesine sol parmak uçlarıyla hafifçe bastırdı. Dün akşamdan beri açık duran o boşluk şimdi elinin altındaydı; ama onu nasıl kapatacağı, kâğıdı okumaktan daha ağır bir işti.

Cemal ıslak defterin kenarından dünkü sayımı çıkardı.

Kalın yaprak soğuktan biraz daha sertleşmişti. Tahtanın üstüne serdiğinde köşeleri hemen yukarı kıvrıldı; Cemal küçük taşı üst köşeye koydu, alt kenarı da sol bileğiyle bastırdı. İki gündür kâğıdın üstüne sinen rutubet, kurşun kalem izlerini yer yer hafifçe yaymış ama harflerin keskinliğini bozmamıştı. Hamdi’nin dün akşam tahtaya bırakıp geri almadığı kısa kurşun kalem, ıslak defterin hemen dibinde duruyordu. Cemal o kaleme dokunmadı; kendi elindeki daha uzun kalemle satırları yukarıdan aşağıya gözden geçirdi.

Akşam sayımında dönenlerin adları yan yana dizilmişti. Cemal dün hava kararırken bu satırları nasıl doldurduğunu tek tek hatırlıyordu: ilk iki kişi oturdukları yerden cevap vermiş, üçüncüsü bütün gün dışarıda çalıştıktan sonra avlunun ağzından seslenip ateşe yanaşmak istemiş, Rıza onu sıranın başına çağırmamıştı. Kiminin yanında yalnız tek kelimelik döndü yazısı vardı; kiminin yanında döndüğü saat ya da nereden geldiği küçük harflerle düşülmüştü. Yukarı sıralarda Bekir’in dönüşü yazılıydı; hemen altında Salih’in adı hâlâ açıktı, karşısında yalnız taş su teknesine gidenlerin getirdiği bulunamadı sözü duruyordu. Cemal’in işi, daha taş koridorda defter tuttuğu günlerden beri yalnız adları alt alta dizmek değildi; her bilginin nereden ve ne zaman geldiğini ayrı tutmaktı. Parmağını birkaç satır daha aşağı indirdi ve Sabri’nin adına geldi.

Sabri’nin adının karşısında Hamdi’nin gördüğü yer yazılıydı: Kırık oluk taşından üst yola, sedyeyle geçti. Hamdi gördü. Satırın en sağında, kâğıdın kenarına sığsın diye harfleri birbirine iyice yaklaştırılmış iki kelime duruyordu: haber bekleniyor.

Cemal kalemin ucunu haber bekleniyor sözünün tam üstüne götürdü.

Eli orada, kâğıda bir tırnak kalınlığı mesafede durdu.

Bir çizgi çekip yanına bulundu yazabilirdi. Yapılacak en çabuk, en kestirme iş buydu. Kâğıtta fazladan satır açmasına, alt taraftaki dar boşluğu zorlamasına gerek kalmazdı. Yarın Rıza defteri açtığında, ya da haftaya Ankara’dan gelen bir memur bu yaprakları önüne koyduğunda, Sabri’nin adının karşısında üstü çizilmiş bir bekleyişle hemen yanında net bir bulundu kelimesi görecek, dosyanın o satırda kapandığını anlayacaktı. Kâğıt temiz görünecekti; ortada yarım kalmış bir cümle, cevapsız kalmış bir akşam yokmuş gibi duracaktı.

Ama kalemin ucu kâğıda değmeden Cemal’in parmakları gevşedi.

Bir çizgi çekse, kâğıdın üstündeki o iki eski kelime yanlışmış gibi silinmiş sayılacaktı. Kâğıdın geldiğini duyan biri, akşam orada bulunmuş gibi okuyacaktı belki. Sanki 30 Aralık akşamı sayım yapıldığında Sabri’nin nerede olduğu çoktan biliniyormuş, sanki o gece kimse kapı açıklığına bakıp beklemiş değilmiş gibi görünecekti. Oysa kâğıt, yalnız sonradan öğrenilen sonucu değil, o sonucun ne vakit bilinmediğini de taşımak zorundaydı. Depremden önce, daha taş koridorda defter tutarken bile Cemal boş satırdan korkmamayı öğrenmişti; boşluk bir eksiklik değildi, henüz cevabı bulunmamış yerin dürüst işaretiydi.

Cemal, Sabri’nin adını ikinci kez seslendiğinde avlunun nasıl sustuğunu hatırladı. İlk okuyuşta ateşin başındakilerden biri ayağını ötekinin üstüne koymuş, bir odun parçası közün içine kaymıştı; Cemal sesin geldiği yere bakıp kalemini bir alt satıra indirmişti. Bütün liste bitip de avludan geçen iki adamın yüzüne baktıktan sonra Sabri’nin adını yeniden okuduğunda, o zaman bütün avlu birden susmuştu. Ateşin yanındaki adam başını çevirip kapıya bakmıştı. Cemal de o bakışı izlemişti. Rıza’yla ikisi kapının karanlık ağzında aynı boşluğu görmüşlerdi. Avludakilerden biri “belki evine uğramıştır” dediğinde Hamdi başını kaldırmış, o tahmini reddetmiş, yalnız kırık oluk taşından üst yola sedyeyle geçtiğini söylemişti. Sonra Rıza ocağa adam yollamış, Cemal de son yazdığı haber bekleniyor kelimesi kurumadan sayfayı çevirmemişti. O sırada elinde kırık oluk taşından öteye giden bir haber yoktu.

Gece boyunca da olmamıştı. Naciye gelip kandilin ışığında bu satırı okuyup yukarıya çıktığında yoktu. Sabah güneş bulutların ardında yükselirken yoktu. Rıza biraz önce istasyona doğru yürürken bile yoktu. O uzun bekleyişin üstünü şimdi tek bir kalem çizgisiyle örtmek, dün akşam avluda duranların gördüğünü bozmak olacaktı. Yarın bu yapraklar Ankara’ya ya da valiliğin masasına giderse, üstü çizilmiş bir satır bütün o geceyi hiç yaşanmamış gibi gösterecekti.

Cemal kalemini haber bekleniyor sözünün üstünden çekti.

Yassı taşın üstünde oturan haberci hafifçe öne eğilmiş, Cemal’in elini izliyordu. Kalemin havada durup geri çekildiğini görünce kaşlarını çattı.

“Üstünü çizmeyecek misin?” diye sordu adam. “Bulundu işte, yukarıda sandalyede oturuyor.”

Cemal başını kâğıttan kaldırmadan cevap verdi. “Dün akşam bulunmamıştı,” dedi. “Bu sayım dünün sayımı. O vakit haber bekleniyordu.”

Adam kısa bir an sustu, şaşırmış gibi dudaklarını oynattı. “E şimdi haber geldi ya. Biri okursa hâlâ kayıp sanmasın.”

“Altını okursa sanmaz,” dedi Cemal. Sesi ne sertti ne de ders verir gibiydi; yalnız kâğıdın düzenini anlatıyordu. “Üstünü çizersem, dün akşam burada ne bildiğimiz kaybolur. Yarın biri çıkıp ‘Sabri dün gece neredeydi, siz ne zaman bildiniz?’ diye sorarsa, ikisini birbirinden ayırmamız gerekir.”

Adam eldivenlerini sol elinden sağ eline geçirdi, başını ağır ağır salladı. “Kâtiplik başka iş demek,” diye mırıldandı.

Cemal karşılık vermedi. Üstünü çizmek yerine altına yeni bir satır açtı. Dünkü yazıyla yeni satırın arasında dar ama açık bir boşluk vardı. Önce Sabri’nin gönderdiği küçük kâğıdı kandile biraz daha yaklaştırdı; dün gece sözünün yanındaki rakamları bir kez daha dikkatle okudu. Sonra kurşun kalemini nemli kalın yaprağa bastırıp yardım yerindeki deftere göre Sabri’nin getirildiği saati yazdı. Rakamları açık, köşeli yazdı ki kâğıt bir daha nemlenirse birbirine karışmasın.

Sonra durdu.

Kalemi parmaklarının arasında dik tutarak yazdığı saate baktı. Kâğıdın üstünde şimdi dün gecenin bir vakti vardı. Oysa o saatten bu ana kadar koca bir gece geçmiş, kar donmuş, yokuşun başında bir arabanın tekerleği taşa sıkışmış, kuyu başı buz tutmuş, istasyona bir tren girmiş ve saatler yürüyüp gitmişti. Pusulada yazılı saat, Sabri’nin taş odaya getirildiği saatti; Cemal’in bunu öğrendiği saat değildi. İkisi aynı yerde durursa, avlunun bütün bir gece boş yere beklediği, sabahın yarısına kadar haberin ulaşmadığı yine görünmeyecekti.

Cemal başını kaldırıp karşısındaki adama baktı.

“Kâğıdı bana verdiğin vakti de yazacağım,” dedi.

Adam şaşkınlıkla önce Cemal’e, sonra arkadaki kapı açıklığına baktı. “Az önce verdim işte.”

“Az önce dediğin vakit akşama kalmaz unutulur,” dedi Cemal. “Yarın sorsalar ‘öğleye doğruydu’ deriz, öbür gün ‘sabah erken geldi’ diyen çıkar. Senin cebinde saat var mı?”

Adam ceketinin önünü yoklamadan başını iki yana salladı. “Bende saat ne gezer. Ben havanın aydınlığına, bir de arabanın başında oyalandığımız vakte bakıp konuşuyorum.”

“Benim yanımda var,” dedi Cemal.

Kalemini kâğıdın boş kenarına bırakıp sağ elini ceketinin iç cebine soktu. Parmakları eski siyah kordonun ucundaki ince madeni kapağı buldu. Cemal ceketinin iç cebinden saatini çıkardı. Saat göğsünün sıcaklığını almıştı; üstündeki hafif çizikler yıllardır aynı cepte taşınmaktan kalmıştı, dışarıdaki ayazda avucunun içinde ılık, tanıdık bir ağırlık gibi duruyordu. Başparmağıyla tepesindeki küçük düğmeye bastı.

Kapak ince, kuru bir tıkırtıyla açıldı.

Kapağı açılınca adam da taşından doğrulup tahtaya eğilerek baktı. İkisi birden küçük beyaz kadrana baktılar. Avlunun sessizliğinde saatin o ince, düzenli tıkırtısı bir an belirginleşti; ateşin yanında oturan yaşlı kadın bile başını çevirip kapı kanadına doğru göz attı. Beyaz kadranın üstünde ince siyah akreple yelkovan sakin sakin yerindeydi. Deprem gecesi duvarlar yarılırken, tahta kapı kanadı taşların üstüne konurken, dört gün boyunca avludaki bütün düzen altüst olurken bu küçük saat cebinin içinde durmadan yürümüştü.

Cemal saati alçak sesle okudu. Kapağı avucunun içinde yavaşça kapattı, tok bir sesle yerine oturdu. Saati yeniden ceketinin iç cebine yerleştirdi, kalemini eline aldı.

Önce kâğıda 31 Aralık yazıp yanına rakamları koydu.

Yazdığı iki vaktin arasında kısa bir boşluk vardı. İki saatin arasına bir çizgi çekmedi. Bir çizgi çekse, sanki ilk vakitten ikinci vakte kadar geçen bütün zamanı kendisi izlemiş, iki saati tek bir işin başı ile sonu gibi bağlamış olacaktı. Oysa ilk saat başka bir masadaki başka bir görevlinin defterinden geliyordu; ikinci saat ise Cemal’in kendi gözüyle görüp cebindeki saatten okuduğu vakitti. Arada koca bir gece, bir araba tekerleği ve soğuk bir sokak vardı.

Kalemi yeniden sol başa götürdü. Birinin önüne yardım yerine getirildi, ötekinin önüne haber avluya ulaştı yazdı.

En sona da küçük harflerle kâğıdın elden getirildiğini, altında yardım yerindeki görevlinin adı bulunduğunu ekledi. Durup bütün satırları yukarıdan aşağıya bir kez okudu: önce Hamdi’nin gördüğü kırık oluk taşı, sonunda dün geceden kalma haber bekleniyor sözü; hemen altında 31 Aralık tarihiyle iki ayrı vakit ve iki ayrı kaynak. Ne dün gecenin boşluğu silinmişti, ne bugünün haberi eksik kalmıştı. Aşağıda, istasyon tarafında belki yüzlerce kişi trenin saatini, kimin ne zaman indiğini birbirine sorup duruyordu; ama bu kırık kapı kanadının üstünde artık tek bir adamın kayıp gecesiyle bulunuş sabahı, birbirine karışmadan kendi yerlerinde duruyordu.

Cemal kalemini bıraktı, kâğıdın üstündeki küçük taşı biraz yana kaydırıp baktı. Karşısındaki adam ceketinin yakasını düzeltti, sol elindeki eldivenleri nihayet parmaklarına geçirmeye başladı. Yün eldivenlerin parmak uçları hâlâ nemliydi; adam ellerini bir iki kez yumruk yapıp açtı.

Adam kalkıp ceketini ilikledi. Düğmeleri soğuktan sertleşmiş iliklerden geçirirken gözü hâlâ tahtadaki yeni satırdaydı.

“Başka bir diyeceğin var mı, kâtip efendi?” diye sordu. “Benim aşağıda işim kaldı, geç kaldım zaten.”

“Sağ olasın,” dedi Cemal. “Yolun açık olsun. Yalnız çıkmadan…” Başını ateşin yanına doğru hafifçe çevirdi. “Yol tarifini şu hanıma da verir misin?”

Ateşin yanındaki yaşlı kadın kendi sözünün geçtiğini duyunca hemen iskemlesinden doğruldu. İki gündür dizlerinde biriken yorgunluk adımlarını ağırlaştırıyordu ama gözünde yeni bir kararlılık vardı. Önce paltosunun eteğini topladı, sonra kovasını almak için yine kapının yanına gitti. Kovanın duvara dayalı kulpuna dokundu, henüz yerden kaldırmadan adamın yanına gelmesini bekledi.

Adam tahtanın önünden ayrılıp eşiğe doğru yürüdü. Kapının dibinde yaşlı kadının karşısında durdu.

“Yukarıya çıkacaksın, değil mi teyze?” diye sordu.

“Çıkacağım, oğlum,” dedi kadın. “Kızım da o tarafta dolanıyordu, belki kapısında rastlaşırız. Oraya hangi sokaktan çıkılıyor? Kuyunun yanından mı dolanayım?”

Adam hemen başını iki yana salladı. “Kuyunun oradan gitme,” dedi. “Kuyunun başı bütün buz olmuş, su çekenler yüzünden adım atılmıyor, kayıp düşersin. Aşağıdaki duvarın önünde biraz önce bir arabanın dönmeye çalıştığı yer var ya, oradan çık.”

Kadın kaşlarını hafifçe kaldırıp başını salladı. “Hani iki katlı ahşap evin bahçe duvarının bittiği köşe mi? Taşların yığıldığı yer?”

“Ta kendisi,” dedi adam. “Az önce tekerleği sıkışan arabayı oradan çıkardık, karı ezdik, geçit açıldı.”

Kadın, “Oraya kadar biliyorum,” dedi. Sesi sağlamdı; yıkıntının içinde bile sokağın köşelerini şaşırmıyordu.

Adam tarife oradan devam etti. “O köşeyi geçince alt yola sapma, orası hâlâ taşla kapalı. Kırık oluk taşını solunda bırakıp yukarı vuran dar yola gir. Yokuşun ortasında eski çeşme var; çeşmenin önü buz tutmuş, duvar dibinden basarak geç. Çeşmeyi on on beş adım geçince sokak biraz genişler. Sol tarafta taş duvarlı büyük bir oda göreceksin, kapısının önünde su kazanı duruyor. Yardım yeri orası.”

“Kapıda mı sorayım?” diye sordu kadın.

“Eşikten girer girmez solda bir masa var,” dedi adam. “Başında görevli oturuyor, önünde kalın bir defter açık. Damadının adını ona söyle, dün ikindiden sonra gelenlere baksın. İçeriye yabancı almıyorlar ama defterden hemen çıkar.”

“Akşama kadar açık durur mu orası?” diye sordu kadın. “Yolda kızıma rastlarsam gecikebilirim.”

“Açık durur, teyze,” dedi adam. “Gece gündüz kapısı kapanmıyor, su taşıyanlar bile durmadan girip çıkıyor.”

Kadın başını iki kez ağır ağır salladı, tarifi aklına yerleştirir gibi dudaklarını kıpırdattı. Sonra başını çevirip kapı kanadının başındaki Cemal’e baktı.

“Kızım benden önce buraya uğrarsa yukarıya, eski çeşmenin üstündeki yere çıktığımı söyle, oğlum,” dedi. “Kovamı da yanıma alıyorum ki orada bırakacak yerim olsun. Kızımı bulursam soyadını da dönüp söylerim, satırın açık kalmasın.”

“Söylerim, teyze,” dedi Cemal. “Senin satırın burada, gözümün önünde duruyor. Kızın gelirse hemen tarif ederim. Yokuşta acele etme, çeşmenin önü kaygandır.”

İkisi kapı ağzında son birkaç sözü konuşurken Cemal yeniden tahtanın üstündeki kâğıtlara döndü. Sabri’nin gönderdiği küçük haber kâğıdını iki parmağının arasına aldı. Önce onu, altına yeni satır açtığı dünkü sayımın arasına sıkıştırdı. Kalın yaprağı üstüne kapatıp küçük taşı köşesine koydu.

Bir an elleri taşın üstünde kaldı, sonra kaşlarını çattı.

Dünkü sayım yaprağı artık tamamlanmıştı; içine saklanan küçük kâğıt, akşam yeniden kalabalık toplandığında altta kalıp görünmeyebilirdi. Birazdan Rıza istasyondan döndüğünde, Naciye okuldan inip uğradığında, hele Hamdi ocaktan geldiğinde bu kâğıdın elinin hemen altında durması gerekiyordu. Cemal taşı yeniden kaldırdı, küçük haber kâğıdını dünkü sayımın arasından çıkardı. Sonra onu bu akşamın kâğıtlarının yanına, kandilin ışığına en yakın köşeye koydu ve üstüne küçük taşı usulca yerleştirdi. Tahtanın üstündeki bütün yapraklara bir kez göz gezdirdi: altta ucu görünen Neriman pusulası, üstte yaşlı kadının damadı için açtığı satır, dünkü sayımda Salih’in hâlâ boş duran yeri ve şimdi Sabri’nin altında yan yana duran o iki ayrı saat. İki taşın üstündeki bu kırık kapı kanadı, istasyondaki kalabalıktan uzakta kendi sessiz düzenini tutuyordu.

Hamdi’yi düşündü. Sabahtan beri ocağın civarında, kırık oluk taşının önünde, belki fırının arka sokaklarında Sabri’den bir iz arayıp duruyordu. Dün akşam tahtaya bıraktığı kısa kurşun kalem hâlâ ıslak defterin kenarındaydı. Hamdi avludan içeri girdiğinde yüzü yine o sessiz gerginlikle tahtaya yönelecekti. Hamdi geldiğinde önce ona Sabri’nin nerede olduğunu söyleyecekti. Yukarıdaki yardım yerinde, bileği sarılı, sandalyede oturuyor, diyecekti. Saatleri sonra gösterirdi. Dün gecenin vaktiyle haberin avluya ulaştığı saatin ayrımı defterde zaten yerini bulmuştu; Hamdi önce arkadaşının yaşadığını duymalıydı.

Kapı ağzında konuşma bitti. Haberci eldivenli eliyle tahta kapıyı hafifçe araladı, yaşlı kadına yol verdi. Dışarıdan ince bir kış rüzgârı avluya doldu; kandilin alevi bir an yana yattı, sonra yeniden dikeldi. Adam eşiği geçip aşağı sokağa doğru hızlı adımlarla uzaklaştı. Yaşlı kadın başörtüsünün ucunu çenesinin altına sıkıştırdı, bir an durup ateşe ve Cemal’e son kez baktı, sonra duvarın dibine eğildi.

Kapının önündeki kova yerinden kalkınca Cemal elini sayım yaprağının üzerinden çekti. Haber bekleniyor sözü olduğu yerde kaldı. Altındaki yeni satırda, haberin nihayet geldiği saat yazılıydı.

Cemal’in gelen pusulayla olay vakti ve haber vaktini ayrı yazması


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.