Sabri’nin gecesi
30 Aralık gecesinin ilerleyen saatlerinde yardım yerindeki konuşmalar seyrelmişti. Sabri’nin gözlerini açtığı ilk anda kapının gerisinde yalnız bir tasın yere konduğunu duyabildi.
Tenekenin tahtaya değen kısa sesi, odanın içindeki ağır sessizlikte çabucak dağıldı. Ardından uzun bir süre başka bir ses gelmedi. Sabri önce gözlerini tam açamadı; kirpikleri soğuktan yapışmış gibi ağırdı, ağzının içi kurumuş, dili damağına çekilmişti. Kulağı önce en yakındaki sesleri seçti: karşı duvarın dibinden gelen iki üç düzensiz, hırıltılı nefes; uzakta, görünmeyen bir köşede sac sobanın kapağından sızan ince çıtırtı; dışarıdaki geçitte bir ayağın ıslak tahtaya basıp çekilişi. Hava dışarının ayazına benzemiyordu. Burada rüzgâr yoktu; ıslak yün, yanmış çam odunu, kaynamış su buharı ve belli belirsiz kireç tozu kokan boğuk, ağır bir sıcaklık vardı. Karşı köşede biri uykusunda kıpırdandı, kalın bir örtü tahta döşemede hafifçe sürtündü.
Sabri gözünü açtığında bir sandalyede oturduğunu, ayağa kalkmaya çalışınca anladı. Dizlerinin üzerine örtü çekilmişti. Başını sol yana eğdiğinde yanağı duvara değiyordu. Sağ yanında boş bir sandalye daha vardı. Birisi onun üstüne bir tas bırakmıştı. Sabri tasa uzandı, bileğindeki bezi görünce elini durdurdu.

Bezin bir ucunu içeri kıvırmışlardı. Çekip açsa altında ne olduğunu görecekti. Öteki elini üstüne koydu. Bileğinin sızladığını ancak o zaman hissetti.
Kumaş kalın ham bezdendi; iki üç kat dolanmış, kenarlarına ince bir kül yahut kireç tozu sinmişti. Yarı aralık kapıdan sızan donuk gaz lambası ışığında bezin dokusu bile zar zor seçiliyordu. Sabri sol elinin başparmağıyla içeri kıvrılmış uca dokundu. Bezi sıkıca, ama kanı boğmayacak kadar ölçülü sarmışlardı; ucu düğümlenmemiş, yalnız son katın altına özenle sıkıştırılmıştı. Çekse hemen çözülecekti. Fakat tek elle, bu karanlıkta yeniden aynı biçimde saramazdı. Parmaklarını yavaşça açıp kapamayı denedi; eklemleri soğuktan sertleşmişti, parmak boğumlarının arasındaki kırışıklıklarda kurumuş çamur ve ince toz kalmıştı. Bileğini hafifçe çevirmeye yeltendiğinde eklemin içinden başparmağının köküne doğru ağır, tok bir sızı yürüdü. Kemiğin mi ezildiğini, yoksa yalnız ters bir hareketle burkulduğunu mu kestiremedi. Elini yavaşça dizindeki örtünün üstüne indirdi, sol avucunu bezin üstünde bir süre tutarak sızının dinmesini bekledi.
Sol şakağında ve yanağında duvarın soğuğu hâlâ duruyordu. Başını duvardan ayırıp sırtını doğrulttuğunda omuz başlarının ve ensesinin uzun süre aynı biçimde yaslı kalmaktan katılaştığını fark etti. Odanın içi loştu. Işık, önündeki yarı aralık ahşap kapının ötesinden sızıyor, çamurla kararmış tahta döşemede dar, sarı bir şerit çiziyordu. Karşı tarafta duvar dibine yan yana örtüler, paltolar, birkaç kalın kilim serilmişti. Kimin yattığı gölgede seçilmiyordu; yalnız birinin başını örten koyu renk battaniyenin kıvrımı, bir başkasının örtünün dışına taşmış kaba ayakkabı tabanı görünüyordu. Sol tarafta, kapıya daha yakın bir köşede üst üste konmuş iki boş sandık duruyordu. Burası cezaevi değildi, ocağın önündeki taş düzlük değildi; üstünde alçak ahşap tavan, ayaklarının altında kapalı bir odanın döşemesi vardı.
Sabri boğazını ıslatmak için yutkundu. Tükürüğü neredeyse yoktu; genzi kuruluktan yanıyordu. Öksürecek gibi oldu, uyuyanları uyandırmamak için çenesini göğsüne yaklaştırıp kendini tuttu. Sağ yanındaki boş sandalyenin üstünde duran tasa yeniden baktı. Loş ışık, tasın içindeki suyun durgun yüzünde ince bir parıltı bırakıyordu. Tasa uzanmak için sol kolunu gövdesinin önünden geçirmesi gerekecekti; oysa omuzları hâlâ kaskatıydı. Gözünü yarı aralık kapıya dikti. Dışarıdaki odadan arada bir alçak bir fısıltı, bir defter sayfasının çevrilmesine benzeyen kuru bir hışırtı geliyordu.
Kapının önünden biri geçti. Sabri ayak sesleri uzaklaşmadan sordu.
“Sedye nerede?”
Sesinin bu kadar kısık ve çatallı çıkacağını bilmiyordu. Yine de kapı dışındaki ayak sesleri iki adım ötede durdu. Bir anlık sessizlikten sonra gölge kapı aralığına döndü. Adam geri dönüp kapıdan başını uzattı. Dışarıdaki gaz lambası arkasında kaldığından yüzünün çizgileri seçilmiyordu; yalnız omuzlarının genişliği, yakası yukarı kaldırılmış kalın yün ceketi ve kireç tozu sinmiş kol ağızları görünüyordu.
“Uyandın mı?” dedi adam alçak sesle.
“Sedye nerede?” diye tekrarladı Sabri.
“Hangi sedye?”
“Kırık oluğun yanından getirdik. Üç kişiydik.”
Adam eşikten yarım adım içeri girdi. Dışarıdaki geçitten soğuk rüzgâr sızmasın diye kapıyı omuzlarıyla arkasından hafifçe örttü, tamamen kapatmadan dar bir aralık bıraktı. Sabri’nin yüzüne değil, önce dizindeki örtüye, sonra kucağında duran sarılı bileğine baktı.
“Avluda birkaç sedye var,” dedi adam. “Akşamüstü de getirdiler, hava karardıktan sonra da. Hangisi kırık oluktan geldi, hangisini kim bıraktı, bilmiyorum.”
“Burası neresi?” diye sordu Sabri.
“Eski çeşmenin üstündeki yardım yeri,” dedi adam. “Taş odadayız.”
Sabri başını hafifçe oynattı; çeşmenin yerini de, taş duvarlı büyük odayı da biliyordu. Ama oraya kadar çıktığını hatırlamıyordu.
“Taşıdığımız adam içeride mi?”
“Sedyeyle gelenlerden biri şurada, karşı duvarın dibinde yatıyor,” dedi adam başıyla loş köşeyi işaret ederek. “Ötekilerden birini akşamüstü aldılar, bir başkası da kendi yürüyüp geldi. Senin taşıdığın hangisi, bilemem.”
Sabri karşı köşeye baktı ama karanlıkta örtünün altındaki yüzü seçmenin yolu yoktu. Orada yatan adam derin, düzenli bir nefes alıyordu. Kapıdaki adam sağ taraftaki boş sandalyeye göz attı, üstündeki tası eline aldı. Sandalyeyi sessizce yerden kaldırıp Sabri’nin dizinin biraz daha önüne çekti; sonra tası sandalyenin en yakın köşesine, Sabri’nin sol eliyle eğilmeden uzanabileceği yere koydu.
“Suyun burada dursun,” dedi. “Saatlerdir uyukluyorsun, boğazın kurumuştur.”
Sabri tasa hemen uzanmadı. İçinde tuhaf, yerini bulamayan bir eksiklik vardı; bir işi tam ortasında bırakmış da elindeki aleti nereye koyduğunu çıkaramıyor gibiydi. Gözlerini döşemedeki dar ışık şeridine indirdi. Sabri’nin aklında sedyenin tahta kolu vardı. Kalın, yontulmuş tahta avucunun içinde buz gibiydi; kar suyundan hafifçe kabarmış lifleri parmaklarının arasına batıyordu. Ön tarafta yürüyen iki adamdan biri yokuşun başında omzunu sola çevirince bütün ağırlık Sabri’nin tuttuğu gerideki köşeye binmişti. Sabri, yukarı çıkan adam durunca kendi elini de gevşetmişti.
İşte tam orada, elinin gevşediği o anda, önündeki sokak birden kesiliyordu. Sedyeyi yere mi, başka birinin eline mi bıraktığını hatırlamıyordu. Yukarıdaki evlerin duvarları mı yaklaşmıştı, yoksa yokuşun ortasında başka biri gelip kolu elinden mi almıştı, yoktu. Aklını ne kadar zorlasa o boşluğa bir yüz, bir ses, bir taş parçası oturmuyordu. Kırık taş daha geride kalmıştı. Onu atladıklarını biliyordu çünkü sedyenin köşesi taşa takılmasın diye ayağını yana basmıştı. Ezilmiş karın kenarında tabanının nasıl tutunduğunu, bez sarılı ayağının soğuğu nasıl geçirdiğini şimdi bile bütün açıklığıyla hissediyordu. Kırık taşın ağzına dolmuş karı, yandaki kapalı alt geçidi de görür gibiydi. Sonrasını düşününce, taşıdıkları adamın yüzü yerine Hamdi’nin ayakta durduğu yer geliyordu aklına.
Hamdi, ocağın kenarındaki eski tahtanın başında durmuştu. Sabri ona kısa kurşun kalemi geri verip Şerife’nin adını Cemal’e iletmesini söylemiş, sonra dönüp sedyenin boş kalan köşesine eğilmişti. Tahtanın üstünde karın altından çıkan o eğri çivi ucu bile aklındaydı. Hamdi’nin yüzüne son bir kez bakmadan yokuşa dönmüştü. Şimdi o dönemeçten sonrasını ne kadar yoklasa yalnız kırık taşla tahtanın başındaki Hamdi kalıyordu; aradaki yol, karanlıkta kapatılmış bir kapı gibiydi.
Sabri başını kaldırıp hâlâ eşikte bekleyen adama baktı.
“Beni buraya kim getirdi?”
“İki adam,” dedi görevli. “Kapıya kadar koluna girmişlerdi.”
“Sedyeyle birlikte mi geldik?”
“Yok,” dedi adam. “Sedyeyi daha önce getirmişlerdi. Aradan bir süre geçince sen geldin. İki adam kollarından tutmuştu, eşikte ayakta zor duruyordun. Hemen bir sandalye çektik, seni buraya aldık.”
Sabri kaşlarını çattı. “Biri Hamdi miydi?”
Adam omuzunu hafifçe oynattı. “Adını söylemediler. Kapının önü çamurdu, gelen giden çoktu. Seni içeri oturtup örtüyü verdiğimizde dışarı baktım, ikisi de çoktan dönüp çıkmış.”
“Kısa ceketli, yakası açık biri miydi? Paltosu yoktu.”
Adam bir an düşündü, sonra başını iki yana salladı. “Seçmedim. Burada herkesin üstü başı toz toprak, kireç, kar. Lambanın dibine gelmeyenin yüzünü kimse tutamıyor. Cebinden bir şey düştü mü diye sorarsan yere baktım, bir şey yoktu. Sen şimdi kendini yorma, otur yerinde.”
Sabri zaten oturduğunu söyleyecek oldu. Fakat cümle ağzından çıkmadan kendi bacaklarını hissetti: ayaklarını kalkmak için sandalyenin altına çekmişti, elleri de örtünün üstünde diz kapaklarını kavramıştı. Bacaklarında ince, isteksiz bir titreme vardı; dizleri uzun süre bükülü kalmaktan uyuşmuştu. Ayağa kalksa kapıdan dışarı çıkıp çıkamayacağından emin olamadı. Yavaşça nefesini bırakıp ayaklarını yeniden öne uzattı.
Topuğu tahta döşemeye sürtününce tabanının altında yumuşak, toplanmış bir kalınlık hissetti. Örtünün ucunu biraz kaldırıp aşağı baktı. Loş ışıkta bile bir ayağındaki bezin çözüldüğü görünüyordu; bez bilekten aşağı kaymış, topuğunun altına toplanmıştı. Kumaşın ucu çamurlu kar suyuyla koyulaşmış, döşemenin üstünde gevşek bir kuyruk gibi kalmıştı. Öteki ayağı ayakkabısının içinde soğuktan uyuşmuştu ama bu ayakta yalnız o çözülmüş bez vardı.
Sabri’nin gözünün önüne bir anda ocağın uzağındaki taş geldi. Çorabını ateşin uzağındaki taşta bıraktığını hatırladı. Hamdi’nin koğuştaki son gecede verdiği, topuğu incelmiş, bir yerinden sökük yün çoraptı o; kimin ayağına giyileceğini sabaha kadar konuşup durdukları çorap. Gündüz ocağa döndüğünde taşın üstünde iki boş tas bulmuş, çorabı da taşın arkasında bir su birikintisinin kenarına düşmüş görmüştü. İki parmağıyla alıp sıktığında kurumaya bıraktığı zamankinden daha ağırdı. Ayağındaki bezi açıp ıslak çorabı giymeye eli varmamış, sıkıp taşın boşalan yanına yeniden sermişti. Sedyeye koşarken çorap orada, o taşın üstünde kalmıştı. Onu almaya dönecekti.
“Ayağımdaki bez çözülmüş,” dedi kendi kendine gibi, alçak sesle.
Adam eğilip ayak ucuna baktı. “Sabaha kadar dur burada. Üstünü açma, ayaz tahtadan vuruyor. İstersen ben bağlayayım.”
“Gerek yok,” dedi Sabri. “Kendim düzeltirim.”
Örtünün kenarını çekip yeniden dizlerinin altına sıkıştırdı. Sedyenin nereye gittiğini bilmiyordu, koluna giren iki adamın kim olduğunu bilmiyordu, bileğindeki bezin ne zaman ve kim tarafından sarıldığını bilmiyordu. Yalnız bir şeyden emindi: ocağın yanından ayrıldığında gün henüz kararmamıştı. Taşın üstüne çorabı serdiğinde, eski tahtaya oturup dizinin önünde Emine’nin kâğıdına iki satır yazdığında hava daha açıktı. Şimdi kapı aralığından sızan lamba ışığına ve odanın bu ağır sessizliğine bakılırsa dışarıda gece iyice çökmüş olmalıydı.
“Gece mi oldu?” diye sordu.
“Epey oldu,” dedi adam.
Bu kez kapının önünden ayrılmadı. Sırtını kapı sövesine hafifçe dayayıp bekledi. Sabri tası sol eliyle kaldırdı. Teneke soğuktu ama içindeki su buz gibi değildi; odanın sıcaklığında kırılmıştı. Kenarını ağzına yaklaştırırken akşam sayımını düşündü. Su kurumuş boğazından ağır ağır inerken aklında tek bir ses vardı.
Cemal ilk seferde cevabını duymayınca adını bir daha okurdu.
Sabri, soğuk teneke tası sol eliyle tutarken o eski akşamı bütün ayrıntısıyla hatırladı. Depremden birkaç gün önceydi; koğuşta hava erken kararmış, pencere demirlerinin arkasında kar yeni başlamıştı. Akşam sayımı için kapı açıldığında herkes ranzasının başında doğrulmuştu. Koridorun taşlarında önce Rıza’nın çizmesinin sesi, ardından Cemal’in sol koluna aldığı tahta kapaklı defterin kenarından çıkan o hafif hışırtı duyulurdu. Tam Cemal’in sesi Sabri’nin adına geldiği sırada, kapıya yakın ranzalardan birinin altındaki teneke tas bir ayağa takılıp devrilmişti. Metal taş zeminde döne döne ses çıkarırken Sabri kendi sesini vermiş, ama gürültüye karışıp duyulmamıştı. Rıza kapının ağzından, “Buradaydı, ben gördüm,” diye araya girmişti. Buna rağmen Cemal kalemini kâğıttan kaldırmış, başını kaldırıp koğuşun içine bakarak Sabri’nin adını bir daha okumuştu.
O gece tas devrildiğinde Sabri adının ikinci kez okunmasına içerlemişti. Orada duruyordu işte; ranzasının dibinde, herkesin gözü önündeydi. Sanki bir yere kaçmış, sanki kapıdan sıvışmış gibi ikinci kez seslenilmesini içine sindirememiş, cevabını ilkinden daha sert vermişti.
Şimdi, başka bir damın altında, dizlerinde tanımadığı bir örtü ve bileğinde kimin sardığını bilmediği bir bezle otururken o içerlemesi kendisine tuhaf derecede uzak geldi. Depremden sonraki gecelerde sayım artık taş koridorda değil, avlunun açık soğuğunda yapılıyordu. Cemal kandili kapı kanadının üstüne çekiyor, kâğıtların köşesine ağırlık koyuyor, rüzgârda titreyen alevin dibinde satırları sırayla okuyordu. Dışarıdan dönenler ateşe yanaşmadan önce seslerini verir, Rıza kemerindeki anahtarlık şıngırdayarak avlunun ağzını kollardı. Bu akşam da aynı saatte toplanmış olmalıydılar. Sabri’nin adına gelince ilk seferde ses çıkmamıştı. Şimdi Cemal’in ikinci kez ne kadar beklediğini bilmek isterdi. Birkaç soluk kadar mı durmuştu, yoksa kapının açıklığına bakıp ateşin başındakiler susana kadar beklemiş miydi? Hamdi o sırada avluda mıydı? Kısa kurşun kalemi geri verdiğini, kırık oluk taşının yanından yukarı saptıklarını söylemiş miydi?
Söylediyse bile, kâğıdın üstünde kırık taştan sonrası boş kalmıştı. Sabri bunun ne demek olduğunu biliyordu. Avludan gündüz çıkıp akşam dönmeyen bir mahpusun adı, kâğıtta yalnız bir kayıp gibi durmazdı; arkasından türlü söz yürürdü. Kimi “evine uğramıştır” derdi, kimi “bir yere sığınmıştır” derdi, kimi de hiç ses çıkarmadan kapıya bakardı. Oysa Sabri hiçbir yere kaçmamıştı; yalnız sedyenin geride kalan köşesini tutmuş, kırık taşın yanından yukarı yürümüştü.
Tası yavaşça sağ yanındaki sandalyenin kenarına bıraktı. Metal tahtaya değdiğinde ses etmesin diye elini son ana kadar ayırmadı. Su boğazındaki kuruluğu biraz almıştı ama göğsünün içindeki sıkışma duruyordu.
Altındaki örtüyü kaldırıp cebini yokladı. Sol eli ceketinin açık yakasından içeri, gömleğinin göğüs cebine indi. Parmak uçları ince kâğıdın kat yerini bulduğunda omuzlarındaki gerginlik hafifçe gevşedi. Emine’nin mektubu yerindeydi. İki kâğıt bir arada, yün ceketin altında ıslanmadan kalmıştı. Kâğıdı yavaşça çıkarıp örtünün üstüne, dizine bıraktı.
Sol eliyle katlarını açtı. Kâğıt nemden hafifçe yumuşamış ama yırtılmamıştı. Kıvrılıp yeniden kapanmasın diye sargılı bileğinin kol kısmını kâğıdın sağ ucuna hafifçe bastırdı. Yarı aralık kapıdan sızan ince sarı ışık dizine kadar ancak ulaşıyordu; yine de çizgileri ve kurşun kalemin koyuluğunu seçebildi. Kızının çizdiği ayak içte kalmış, kendi yazdığı iki cümle dışa dönmüştü.
Sabri parmağını kâğıdın üstünde gezdirdi. İçteki kâğıtta, Emine’nin sol ayağının başparmağı kat izinden ikiye bölünüyor, kâğıt düzeltilince yeniden birleşiyordu. Kızın kurşun kalemi inceydi; kâğıdın lifleri arasında hafif bir kabarıklık bırakmıştı. Koğuştaki o son akşamda kandili masaya çekip bu çizgiyi nasıl numaraya çevireceğini, kâğıttaki ölçüyü ayakkabıcıya nasıl anlatacağını düşündüğü an gözünün önüne geldi. O vakit bütün derdi, kalıbın ayağı sıkıp sıkmayacağıydı. Şimdi dıştaki kâğıdın üst başında geceden kalma biraz eğri Emine sözü, hemen altında da ocağın kenarındaki eski tahtanın üstünde yazdığı iki kısa satır duruyordu: Bugün evin önüne kadar geldim. Seni arıyorum.
Sabah yazdığı bu kelimeler gece de doğruydu.
Ocağın başında Hamdi yanına oturup karın altından çıkan eğri çivi ucunu sıyırdığında, Sabri önce Eve geleceğim diye yazmayı geçirmişti aklından. Sonra vazgeçmişti. Bir gün koymasa kız hangi gün diye bekleyecek, bir gün koysa kar altındaki kapının önünde boşuna dikilecekti. Üstelik etrafta fırının önünden taşınan af sözü dolaşıyordu; kimse kâğıdını görmeden birbirine gün sayıyordu. Sabri o sözü mektuba almamıştı. Şimdi sandalyede oturup bileğindeki beze ve ayağındaki çözülmüş kumaşa bakarken, o iki satırın tek bir kelimesini bile geri almak zorunda kalmadığını gördü. Gerçekten evin önüne kadar gitmişti; gerçekten onu arıyordu. Yalnız bir tek eksik vardı: kendisinin bu gece nerede olduğunu bilmeyenler yalnız Emine değildi, cezaevi avlusundakiler de bilmiyordu.
Kapı aralığındaki adam hâlâ orada duruyor, gözünü odanın karanlık tarafında gezdiriyordu. Sabri kâğıdı yeniden katladı. İçteki ayak çizgisinin dışarı taşmamasına dikkat etti, kenarlarını sol başparmağıyla bastırdı. Başkasına verilecek bir şey sanılmasın diye cebinin dibine itti. Eli gömleğinin cebinden çıkarken ceketinin önünü kapattı, örtüyü yeniden karnına kadar çekti.
Başını kaldırıp kapıdaki görevliye baktı.
“Mahpushaneye haber vermeniz lazım,” dedi.
Görevli kapı sövesinden ayrıldı, karşı duvara dayalı duran tahta sandalyeyi sessizce yerden kaldırıp Sabri’nin biraz karşısına yaklaştırdı ve oturdu. Sandalyenin ayakları döşemeye sürtünmesin diye ağırlığını yavaşça verdi.
“Biri giderse söyleriz,” dedi alçak sesle. “Sabah aşağıya inen çok olur.”
“Sözle olmaz,” dedi Sabri. Sesi bu kez daha tok, daha düzgündü. “Yazarsanız iyi olur. Kâtip Cemal’e verilsin.”
Görevli kaşlarını hafifçe kaldırdı. “Sözle niye olmasın? Kapıdaki nöbetçiye yahut avluya biri uğrayıp söyler, ‘adamınız yukarıdaki taş odada’ der.”
“Demekle kalır,” dedi Sabri. “Cemal kimin gördüğünü sorar, ne vakit geldiğimi sorar, adımı kendi ağzımdan duyup duymadığını sorar. Ağızdan ağıza giden laf iki sokak sonra değişiyor. Üstüne yazılıp gitmezse sayım kâğıdındaki yerim yine açık kalır.”
Görevli kısa bir an Sabri’nin yüzüne baktı. Dışarıdaki geçitten birinin öksürdüğü, ardından bir kapının ağır ağır kapandığı duyuldu.
“Adını söyle,” dedi görevli.
“Sabri.”
Görevli dizlerine dayanıp ayağa kalktı. Sabri’ye başka bir şey sormadan yarı aralık kapıdan çıktı, avluya açılan kapının arkasındaki masaya gitti. Sabri onun ayak seslerini dinledi; dışarıda bir sandalye geriye çekildi, birkaç kâğıt birbirine sürtündü, sonra kalın bir kapağın açılma sesi geldi. Bir an sonra görevli elinde karton kapaklı kalın defterle ve kısa bir kurşun kalemle geri döndü. İçeriye biraz daha ışık vursun diye kapıyı bu kez biraz daha araladı, yeniden Sabri’nin karşısındaki sandalyeye oturdu.
Oradan getirdiği defteri dizine koydu. Sayfaları soğuktan ve nemden hafifçe kabarmıştı. Görevli başparmağını ıslatmadan yaprakları köşelerinden tutup çevirdi; iki sayfa geçtikten sonra parmağı sol kenardaki saatlerin üstünde aşağıya indi. Sayfaya bakarken gözleri bir satırda durdu.
“Buraya geldiğin vakit yazılmış,” dedi görevli, defteri ışığa biraz daha eğerek. “Adın yazılmamış.”
“Yanında ne yazıyor?” diye sordu Sabri.
“Sandalye yazıyor. Bir de getirildiğin saat. Adın yeri boş bırakılmış.”
Sabri bunu duyunca ayağa kalkmak üzere yeniden kıpırdandı. Sandalyenin kenarına tutunup gövdesini öne verdi; sanki boş bırakılan o yeri kendi gözüyle görmeden rahat edemeyecekti. Sonra bacaklarının hâlâ gevşek olduğunu, kalksa da defterin üstüne kendi eliyle bir şey yazamayacağını fark etti. Ne için kalktığını anlamadan oturdu. Adam kalemini kaldırıp bekliyordu.
“Adın Sabri mi, soyadın da var mı?”
“Sabri diye yaz,” dedi bir daha. “Cemal öyle bilir. Bir de…” Durdu, gözlerini defterin eğri tutulan sayfasına dikti. “Beni buraya getirdiklerini yaz. Sedyeyle yukarı çıkarken ne olduğunu biliyormuşum gibi yazma.”
Görevli kalemin ucu havada kalarak başını kaldırdı. “Sedyeyi taşırken düştün de bileğini incittin diye mi sorduydular?”
“Kimsenin bir şey sorduğu yok,” dedi Sabri. “Ben kendim bilmiyorum. Kırık oluk taşını geçtik, önümdeki adam durdu, elimi gevşettim. Ondan sonra ne oldu, yere mi düştüm, bir taşa mı çarptım, sedyeyi kim aldı, hiçbiri aklımda değil. Bilmediğim şeyi olmuş gibi yazıp Cemal’in önüne yollama. Yalnız buraya getirildiğimi, bileğimin sarıldığını, hâlen burada olduğumu yaz.”
Görevli başını ağır ağır salladı. Defteri sol eliyle dizinde sabitleyip boş bırakılan satırın kenarına eğildi. Kurşun kalem nemli kâğıdın üstünde kuru, tok bir hışırtıyla yürüdü. Görevli defterin kenarına adını ekledi.
“Tamam,” dedi. “Defterde yerin doldu.”
“Şimdi bir de kâğıda geçirsen,” dedi Sabri. “Cemal’e gidecek olan.”
Görevli defteri kapatmadan kalktı, yeniden kapının dışındaki masaya gitti. Oradan küçük bir kâğıt bulup geldiği vakti ve bulunduğu yeri ona da geçirdi. Sabri loş aralıktan adamın gaz lambasının altında yırtık bir yaprağın düz kenarını seçip üstüne eğildiğini gördü; kurşun kalem masada birkaç kez durup yeniden hareket etti. Sabri, satırların ne kadar kısa sürdüğünü kalemin kuru sesinden anlamaya çalıştı. Az sonra görevli küçük kâğıtla geri döndü; masadaki defteri açık bıraktığı için bu kez ayakta, ışık şeridinin tam kıyısında durdu. Kâğıdı katlamadan önce sesli okudu.
“Sabri,” diye başladı görevli, harfleri ışığa doğru çevirerek. “Getirildiği vakit burada yazılı, defterden aynen geçirdim. Bileği sarıldı. Hâlen burada. Eski çeşmenin üstündeki yardım yerinde. Altına da kendi adımı koydum, nereden çıktığı belli olsun.”
Sabri, kendi adının ardından yardım yerinin tarifini duyunca başını salladı. İçinde fazladan tek bir kelime yoktu. Ne sedye geçiyordu, ne kırık taş, ne de nasıl incindiği. Yalnız saat, ad, bileğin sarılı oluşu ve şimdi oturduğu yer. Cemal bu kâğıdı açtığında neyin bilindiğini, neyin hâlâ eksik kaldığını bir bakışta ayırabilecekti. Kendisi bu gece buradan yürüyüp aşağı inemese de, üstünde adı ve vakti duran bir kâğıt avluya kendisinden önce varabilirdi.
“Dışarıda yol nasıl?” diye sordu Sabri. “Alt sokak hâlâ kapalı mı?”
“Kar iyice dondu,” dedi görevli. “Alt geçit taşla dolu, kimse oradan inmiyor. Aşağı gidenler kuyunun yanından dolanıyor, yahut yokuşun başındaki açıklıktan iniyor.”
“Bunu şimdi kime vereceğiz?” diye sordu Sabri.
Görevli elindeki küçük kâğıdı ikiye katladı, tırnağıyla kat yerini düzeltti, sonra kapıya baktı. Dışarıdaki geniş odada konuşmalar iyice azalmıştı ama kapının yanında hâlâ hareket vardı. Yardım yerinden çıkmaya hazırlanan bir adam, duvarın dibinde eldivenlerini arıyordu. Sıranın üstündeki katlı battaniyelerin ucunu kaldırıp bakıyor, sonra eğilip tahta döşemenin kenarını yokluyordu. Sonunda eldivenlerden birini duvarla sandık arasındaki boşluktan çekip çıkardı, ötekinin yanına vurarak tozunu silkti.
Görevli dışarıya doğru iki adım atıp onu çağırdı. “Hemşehrim, bir dakika bakar mısın?”
Adam eldivenlerini sol elinde toplayıp yaklaştı. Üstünde kalın, omuzları ıslanmış koyu bir ceket vardı; yakasını düğmelemişti, başındaki kasketi alnına doğru çekmişti. İçeriye doğru başını uzatınca önce görevliye, sonra duvara yaslı sandalyede oturan Sabri’ye baktı.
“Yolun aşağıya, cezaevi avlusunun oraya düşer mi?” diye sordu görevli.
Adam başını hafifçe eğip düşündü. “Şimdi doğrudan oraya inmiyorum,” dedi. “Yokuşun başında uğrayacağım bir yer var, sonra kuyunun yanından aşağı döneceğim. Hava ağarmadan yahut sabahın ilk aydınlığında avlunun önünden geçerim.”
“Geç kalsan da zarar yok,” dedi Sabri. “Yeter ki kâğıt eline geçsin. Şimdiden yola çıksan bile donmuş yokuşta acele edilmez.”
“Şu kâğıdı orada Kâtip Cemal’e verebilir misin?” dedi görevli, katlı kâğıdı uzatarak. “İçerideki bu arkadaş gönderiyor.”
Adam kâğıdı parmaklarının ucundan aldı, açmadan önce Sabri’ye döndü. “Cemal bilir mi kimi aradığımı?” diye sordu.
“Adımı okuduysa bilir,” dedi Sabri.
Adam bir an duraksadı, sonra başını salladı. Sabri gözünü adamın elindeki kâğıttan ayırmadı.
“Bir daha okur musun?” dedi Sabri. “Götürdüğünde ne yazdığını kendin de bil.”
Adam şaşırmadı; kâğıdı iki parmağıyla açıp dışarıdaki lambanın ışığına doğru hafifçe yana döndü. Gözlerini kısarak ağır ağır okudu: “Sabri. Getirildi, saat burada. Bileği sarıldı. Hâlen burada. Altında görevlinin adı var.” Kâğıdı yeniden eski kat yerinden ikiye katladı, başparmağıyla kenarını bastırdı.
“Oldu mu?” dedi adam.
“Oldu,” dedi Sabri. “Kâtip Cemal’e verirsin. Avluda kapı kanadının başında oturuyor.”
“Tanırım,” dedi adam. “Avluya uğrayınca eline veririm. Seni burada gördüğümü de söylerim.”
Adam kâğıdı ceketinin iç cebine koydu. Ceketinin ön düğmesini yeniden ilikledi, eldivenlerini giymeden önce görevliye kısa bir baş işareti verdi ve dış kapıya doğru yürüdü. Sabri kapı aralığından onun omuzlarının dış odadaki sarı ışıktan geçip soğuğa doğru uzaklaştığını gördü. Sokak kapısı açılıp kapanınca yerden ince bir ayaz geçide kadar yürüdü, sonra kesildi.
Sabri, kapıda onu son kez gördüğünde yine ayağa kalkmak istedi. Bacakları bir an gerildi; sanki hemen kalkıp o adamın ardından yokuşu inse, kâğıttan önce avluya kendi varacak, ateşe yakın duranların arasından geçip Hamdi’nin yanına oturacaktı. Bu defa ellerini sandalyenin iki yanına koyup oturduğu yerde kaldı. Sol avucu tahtanın soğuk kenarını sıkıca kavradı; sağ kolunun bileğinden yukarı kısmı da sandalyenin öteki kenarına yaslandı. Gövdesini yerinden oynatmadı.
Görevli kapıyı yeniden dar bir aralık kalacak biçimde çekti. “İçeriye birazdan yeni su getireceğim,” dedi. “Bir şeye ihtiyacın olursa seslen, dışarıda masadayım.”
“Sağ olasın,” dedi Sabri.
Görevli geçide çıkınca odada yeniden yalnız uyuyanların ağır nefesleri ve sobanın uzak çıtırtısı kaldı. Sabri başını arkadaki soğuk duvara yaslamadı bu kez. Biraz sonra Cemal kâğıdı alacaktı. Sabri, Cemal’in küçük taşı kâğıtların köşesinden kaldırışını, kandili yaklaştırıp katlı kâğıdı açışını gözünün önüne getirdi. Akşam sayımındaki boş satırın altına yeni bir satır açılacaktı. Hamdi geldiğinde kırık oluk taşından ötesini artık tahmin etmek zorunda kalmayacaktı.
Sabri gözlerini sağ yanındaki tasa çevirdi; içinde hâlâ yarım tas kadar su vardı. İçmedi. Dizindeki örtüyü iki yanından tutup hafifçe yukarı çekti. Ayağındaki bezi düzeltmek için eğildi. Sol eli topuğunun altına toplanmış, ucu çamurlu kar suyuyla ağırlaşmış bezi buldu. Kumaş soğuktu, parmaklarına yapışıyordu. Sabri bezi ayağının altından çekip çıkardı, donmuş çamur kırıntılarını döşemeye silkeledi, sonra tek elle bileğinin ve ayağının üstünün çevresine yeniden doladı. Düğüm atamadığı için serbest kalan ucu bileğindeki gibi kendi katının altına sıkıştırdı.
Doğrulduğunda bileğindeki sızı biraz dinmiş, yerini kuru bir uyuşukluğa bırakmıştı. Örtüyü ayaklarına kadar yeniden indirdi, omuzlarını arkaya yaslamadan dik tuttu. Yarın sabah ortalık aydınlandığında bacakları kendini taşırsa ilk iş ocağa uğrayacaktı. Ocağın kenarındaki taşta kurusun diye serdiği çorap gözünün önünde bütün ayrıntısıyla belirdi; yanındaki iki boş tas, taşın arkasındaki su birikintisi, çorabın incelmiş topuğu ve üstündeki küçük sökük. Islak çorabı hangi taşa bıraktığını şimdi bütün açıklığıyla hatırlıyordu.