Af sözü
Sabri ocağa döndüğünde çorabını bıraktığı taşın üstünde iki tas vardı. Öğleden sonranın ışığı soğuk bir kurşun rengine dönmüş, kar yeniden ince ince savrulmaya başlamıştı. Ocağın çevresi fırının önünden ayrıldığından bu yana daha da kalabalıklaşmıştı; büyük kazanların üstünden yükselen beyaz buhar rüzgârla yere yatıyor, ateşin dumanı çömelip bekleyenlerin gözlerini yaşartıyordu.
Sabri sıranın ucundaki insanların yanından geçip doğrudan ateşin uzağındaki o düz taşa yürüdü. Hamdi’yle ekmeği bölüştükleri, kendisinin de ıslanan çorabı kurusun diye serip gittiği taştı bu. Ocağın kenarında yeni yakılmış yaş dallardan genzi yakan bir duman çıkıyordu; rüzgâr döndükçe duman düzlüğün ortasına basıyor, sonra yukarı sokağa doğru çekiliyordu. Şimdi taşın düz yüzünü iki teneke tas kaplıyordu. Birinin kenarı hafifçe ezikti, dibinde ince bir su kalıntısı soğuktan donmaya yüz tutmuştu; ötekinin içinde sıcak çorbadan kalma koyu bir iz kurumuştu. Sabri tasları yerinden oynatmak istemedi. Bu kalabalıkta biri dönüp bıraktığı kabı arasa, yerinin değiştiğini görmesin diye elini uzatmadı.
Eğilip taşın arkasına baktığında çorabın bir su birikintisinin kenarına düştüğünü gördü. Karın ateş ısısıyla eriyip çamurla karıştığı çukurca bir yerdi; birinin ayağı mı dokunmuş, yoksa tasları bırakırken mi kenardan itilmiş, belli değildi. Sabri çömelmeden eğilip çorabı iki parmağıyla ucundan tuttu, kaldırıp sıktı. Parmaklarının arasından kirli, buz gibi su aktı. Kurumaya bıraktığı zamankinden daha ağırdı.
Çorabı bir kez daha burup suyunu döktü. Koyu yün kumaş soğuktan sertleşmiş, topuk yeri iyice kalınlaşmıştı. Parmak uçları ıslak yüne değdikçe sızlıyordu. Onu yeniden taşın üstüne, iki tasın kenarına değmeyecek bir yere koymak için başını kaldırdığı sırada, hemen iki adım ötede duran bir adam, fırının önünde aftan söz edildiğini söyledi.
Adam bunu yanındakine söylemişti. Sesi yüksek değildi ama ateşin çıtırtısıyla kalabalığın uğultusu arasındaki kısa bir boşluğa denk geldi. Yanındaki adam, ceketinin kollarını sıvamış, ellerini dumanın üstünde ısıtmaya çalışan kısa boylu biriydi; sözü duyar duymaz başını kaldırıp karşısındaki adama döndü.
“Af konuşuluyor,” dedi.
Sabri ıslak çorabı elinde tuttu. Parmakları kumaşı sıkmayı bıraktı; çorabın ucundan son birkaç damla çamurlu karın üstüne düştü.
Üçüncü kişi, omuzları kireç tozundan ağarmış, yakası yırtık bir adamdı. Ateşin karşısında çömeldiği yerden hafifçe doğruldu, kaşlarını çatarak sordu: “Yardıma çıkanlara mı?”
O soruyu sorduğunda ilk konuşan adam susmuştu. Yüzünü ateşe dönmüş, omuzlarını içeri çekmişti. Soruyu kimse ona yeniden sormadı. Kimse nereden duyduğunu, kimin söylediğini, bir kâğıt mı okunduğunu yoksa yalnız bir laf mı dolaştığını araştırmadı.
Ateşin biraz gerisinde, üst üste konmuş taşların yanında duran başka bir adam başını önüne eğdi. Ayak ucuyla önündeki küçük çakılları tek tek ayırıp kenara itti; dudakları kıpırdıyor, kaç ayı kaldığını hesaplıyordu. Bir taşa dokunup duruyor, sonra bir sonrakini ileri sürüyordu. Dört, beş, altı diye mırıldandığı, rüzgârın durduğu bir anda Sabri’nin kulağına kadar geldi.
Onun yanında, sırtını yıkık duvarın çıkıntısına yaslamış öteki adam bir an sessiz kaldı, sonra sanki o hesabı duymuş gibi yüksekçe konuştu.
“Benim kış bitmeden doluyor zaten.”
Sesi rahat, neredeyse kayıtsız çıktı. Biraz önce ondan sonraki ayları hiç düşünmemiş, soğuk gecelerde koğuşun duvarına bakıp gün saymamış gibi konuştu.
“Kış bitmeden dolsa bile, iki ay iki aydır,” dedi omuzları kireçli adam. “Evde çoluk çocuk bu karın altında beklerken bir gün bile erken çıkmak az mı?”
“Yalnız burada çalışanlara mıymış, yoksa herkese mi?” diye sordu sıranın kenarından biri.
“Fırının önünde öyle diyorlarmış,” dedi kısa boylu adam, gözünü ateşten ayırmadan. “Yıkıntıda çalışanları bırakacaklarmış.”
Ateşin öteki kıyısında, başına eski bir yün bere geçirmiş yaşlıca biri elindeki boş tası dizine koydu. “Çıksak nereye gideceğiz ki,” diye mırıldandı. “Benim köyde duvar duruyor mu, dam çöktü mü, onu bile bilen yok.”
Taşları ayağıyla ayıran adam bu sözü hiç duymamış gibi başını kaldırmadı; yerdeki çakıllardan birini çizmesinin burnuyla biraz daha uzağa itti.
“Öyle hemen bırakmazlar,” diye itiraz etti bir başkası, ama sesi kendi sözüne inanmıyor gibi alçaktı. “Ankara’dan yazı gelmesi lazım. Yazı gelmeden kimse kapıyı açmaz.”
“Dönenlere ayrı mı bakacaklar acaba?” diye sordu sıradan başka biri, sesini kısarak. “Dün gece iki kişi hiç dönmemiş diyorlardı.”
“Yazı gelene kadar çalışıyoruz ya zaten,” dedi taşları ayağıyla ayıran adam. Başını kaldırmadı. “Şu kışı çıkaralım yeter.”
Sabri konuşmalara katılmadı. Elindeki ıslak çorap soğuktan parmaklarını iyice uyuşturmuştu; çorabı öteki eline geçirdi. Gözü kalabalığın içinde, haberi ilk ortaya atan adamı buldu. Adamın elinde bir kâğıt, cebinde katlı bir gazete parçası var mı diye baktı.
Adamın iki eli de boştu. Bir yandan ceketinin kolundaki kurumuş kireç tozunu ağır ağır silkeliyor, bir yandan ocağın kenarında biraz daha yaklaşabilmek için yer açılmasını bekliyordu. Yüzünde büyük bir haber getirmiş birinin telaşı yoktu; daha çok, aşağıda duyduğu bir lafı soğukta beklerken oyalanmak için yanındakine aktarmış gibi duruyordu.
Sabri, gidip adama bunu kimden duyduğunu sormanın kolay olduğunu düşündü. İki adım atsa, omzuna hafifçe dokunsa, adam başını çevirip belki aşağıyı, fırının önünü gösterecekti. Orada iki kişi konuşuyordu, ben de kulak misafiri oldum, diyecekti belki.
Oysa Sabri biraz önce oradan, çatısı çöken fırının önünden geçmişti. Hamdi’yle orada ayrılmışlardı. Çatısı içine çökmüş duvarın önünde, karın içine basarak bekleyen uzun bir sıra vardı. Kırık kiremitlerin üstünde dikilen yaşlılar koltuk altlarında boş bez torbalar tutuyordu; çocuklarının elini bırakmayan kadınlar, soğuktan yüzleri morarmış adamlar rüzgâra sırtlarını dönüp sessizce bekliyorlardı. Ekmek bekleyenlerin gözleri yalnız fırının karanlık ağzındaydı. O insanların yüzünde ne kadar aç olduklarından, o soğukta bir parça ekmek alıp dönmekten başka bir şey okuyamamıştı. Ne bir kâğıt okuyan vardı orada, ne de mahpuslardan söz eden bir kalabalık.
Oradan su dağıtılan yere yürümüştü. İki büyük bakır kazanın başında sıra uzamıştı; önünde bekleyen bir adam, elindeki iki tas sıcak suyu dökmeden götürmeye çalışırken buzda kayıp yarısını kara dökmüştü. Sıcak suyun karın üstünde çıkardığı kısa duman birkaç saniyede kaybolmuştu. Sabri kendi sırası gelmeden ayağındaki bezin topuğundan kaydığını hissedip yeniden ocağa dönmüştü. Ateşin kenarına yığılan yaş dallar yanmadan önce ince bir sesle tıslıyor, dumanı insanların yüzüne vuruyordu.
Sabri, elindeki ıslak çoraba bir daha baktı. Düz taşın üstündeki iki tas hâlâ kıpırdamadan duruyordu. Çorabı tasların arkasına, taşın biraz eğimli kenarına sermek için eğilmek üzereydi ki arkasından bir ses duydu.
“Yeni bir haber var mı?”
Sabri doğrulup dönünce Hamdi’yi gördü.
Hamdi, yokuştan yeni çıktığı için soluğu soğuk havada beyaz bir buhar hâlinde yükseliyordu. Üzerinde paltosu yoktu; ince ceketinin yakasını boynuna kadar kaldırmış, omuzlarına düşen kar taneleri kumaşın üstünde tutunmuştu. Hamdi’nin gözleri önce Sabri’nin yüzüne değil, elinde tuttuğu ağır, ıslak çoraba gitti. İkisinin de bildiği, ilk gece koğuşta uzatılan o tek çoraptı.
“Taştan düşmüş,” dedi Sabri, çorabı hafifçe kaldırarak. “Suyun kenarında buldum.”
Hamdi bir adım daha yaklaşıp taşın üstündeki iki tasa baktı. “Birini yollamıştım sana haber versin diye,” dedi. “Bakraçla su almaya çıkıyordu, rastlamadın mı?”
“Suyun başında biraz bekledim, sonra buraya döndüm,” dedi Sabri. “Kimse seslenmedi.”
“Cemal seni sordu,” dedi Hamdi. Sesinde telaş yoktu ama sorunun yarım kalmaması gerektiğini belli eden bir dikkat vardı. “Fırının önünde ayrıldığımızı söyledim. Buraya vardığını da söyleyeyim mi?”
“Birazdan giderim yanına,” dedi Sabri. “Şerife’nin adını söyleyecektim.”
“Adını ben de söyledim ama yerini yazmadı henüz. Senin gelmeni bekliyor.”
“Gideceğim,” dedi Sabri. Gözünün önüne fırının arkasındaki pencere geldi; iskemlede oturan kadının bohçayı elinde çevirişi, içindeki iki makara ile anahtarın aynı sesi çıkarışını anlatışı. “Yalnız adını değil, pencerenin altındaki yeri de iyice tarif ederim ki arayan şaşırmasın. Şu ayağıma bir bakayım, bir yudum da sıcak su bulursam inerim.”
Hamdi başını salladı, rüzgâra karşı omuzlarını hafifçe topladı. Üşüdüğü belliydi ama ateşin yanına sokulmadı; bunun yerine taşın üstündeki iki tastan birini kendine çekti. Teneke soğuktu; Hamdi tası kenarından tutup içine baktı. İçinde su yoktu, yalnız dibinde donmaya yakın ince bir nem izi vardı.
Hamdi tasın dibine bakarken, ocağın başından bir adamın sesi buraya kadar ulaştı. Taşları ayak ucuyla ayıran adam değil, ateşin öteki yanında çömelmiş yaşlıca biri, yanındakine kendi cezasından kaç gün düşeceğini soruyordu. “Üçte biri miymiş, yarısı mıymış?” dedi. “Yarısıysa bana bir şey kalmıyor.”
Yanındaki adam, omuzlarını silkip başını aşağıya doğru salladı. “Gidip avluda soralım, belki orada bilen vardır.”
“Avluda ne bilsinler,” dedi yaşlıca olan. “Duvar yıkık, telgraf direkleri yatmış. Bilseler bize haber gelirdi.”
Hamdi başını o tarafa çevirmedi. Yalnız gözleri tasın boş dibinde bir an daha kaldı. Sonra tası eski yerine, taşın düz yüzüne geri koydu.
“Birileri konuşmaya başlamış ya,” dedi. “O bile iyi.”
Sabri hemen karşılık vermedi. Hamdi’nin yüzüne baktı. İnce ceketinin yakası rüzgârla açılmış, boynundaki kızarıklık görünüyordu. Aşağıda, avluda da başka bir şey mi konuşulmuştu, yoksa yalnız buradaki bu sesi mi kastediyordu, Sabri sormadı. Ocağın başındaki insanların sırtlarına baktı. Ateşin çevresinde duman yükseliyor, iki adam başlarını birbirine yaklaştırmış, elleriyle ayları saymaya devam ediyordu.
“Kim söylemiş belli değil,” dedi Sabri. “Fırının önünden gelen biri ortaya attı. Elinde bir yazı yok.”
“Olsun,” dedi Hamdi, ellerini yeniden ceketinin ceplerine sokarak. “İki gün önce kimsenin aklında böyle bir söz yoktu. Bugün birinin ağzına gelmiş. Yarın başka birinin ağzına gelir.”
Sabri bir şey demedi. Ayağındaki koyu renkli beze baktı.
Fırının arkasındaki o sokaktan, Şerife’nin eşiğinden dönerken karın ve çamurun içinde bez iyice ağırlaşmıştı; bileğinin üstündeki düğüm soğuktan sertleşip taş gibi olmuştu. Bir an ayağındaki bezi açıp elindeki ıslak çorabı yeniden giymeyi düşündü. Eğilip parmaklarıyla bezin üstüne dokundu. Kumaş nemliydi ama kat kat sarıldığı için soğuğu hemen geçirmiyordu; yürürken ayağının altındaki kırık taşları da biraz olsun yumuşatıyordu. Ayağının üstünü artık onunla örtmeye alışmıştı. Elindeki bu çorabı giyse, soğuk su birkaç adım içinde ayağını büsbütün uyuşturacaktı.
Sabri çorabı iki eliyle bir kez daha sıktı. Artık su damlamıyordu, yalnız parmak uçlarında soğuk bir ıslaklık kalıyordu. Çorabı, iki tasın kaplamadığı boş kenara, taşın ateşten biraz daha uzak ama kuru kalmış yanına serdi. Rüzgâr kaldırıp yeniden çamura düşürmesin diye topuk ucunu taşın pürüzlü köşesine bastırdı.
Doğrulduğunda parmakları iyice üşümüştü. Ellerini ceketinin yanlarına silip kuruladı, sonra ceketinin düğmesini açıp gömleğinin göğüs cebinden katlı kâğıtları çıkardı.
Göğsünün sıcaklığında kalmışlardı; soğuk havaya çıkınca kâğıdın ince, kuru hışırtısı duyuldu. İki yapraktı. Sabri, Emine’nin mektubunu en üste koydu. Köşeleri defalarca katlanıp açılmaktan pamuk gibi yumuşamış, bazı yerleri hafifçe kirlenmişti. Kâğıdı avucunun içinde yavaşça açtı.
Kurşun kalemle çizilmiş ayağın başparmağı, kat yerinden ikiye ayrılıyordu.
Emine başparmağının çevresini bir kerede çizememiş, çizginin dışına taşan yeri sonradan düzeltmişti; iki çizgi arasındaki o ince aralıkta kâğıt beyaz kalmıştı. İlk akşam koğuşta sobanın sarı ışığı altında o çizgiye baktığında kâğıdın bütün yüzeyi sıcak ve aydınlık görünüyordu. Şimdi bu kurşuni kış akşamüstünde, üstüne düşen ince kar gölgelerinin altında kâğıt soluk ve ağırdı. Kat yeri tam o küçük kenarın üstünden geçiyordu; başparmağın bir yarısı yukarıda, öteki yarısı aşağıda kalmış gibi duruyordu. Sabri’nin aklına son görüşte kızının ayağındaki siyah ayakkabılar geldi; çıkarken birini sürüyerek yürümüştü. Sol elini kâğıdın altına destek yapıp sağ elinin yanıyla kat yerini yavaşça sıvazladı. Kâğıdı bir daha düzeltince çizgi birleşti. Küçük beyaz aralık yeniden seçiliyordu.
Hamdi kâğıda eğilip bakmadı; gözünü ocağın gerisindeki yola çevirip Sabri’nin işini bitirmesini bekledi. Sabri mektubu yeniden dikkatle katlamadan önce altındaki boş yaprağın köşesine baktı. Gece yazdığı o tek isim hâlâ üst kenarda duruyordu.
Başını kaldırıp Hamdi’ye sordu:
“Kalemin var mı?”
Hamdi, “Vardı,” deyip sağ elini ince ceketinin cebine soktu. Parmakları cebin dibinde bir süre dolaştı. Avucunu çıkardığında önce düğümlü bir parça ince ip ve birkaç kuru ekmek kırıntısı çıktı ortaya. Hamdi kırıntıları yere dökmeden dikkatle cebine geri itti, ipi de kenara koydu. Parmağını yeniden cebin köşesine soktu; kalemin ucu, cebin dip dikişine takılmıştı. Kumaşı iki parmağıyla gerip ucu dikişten kurtardı.
Kısa, tahtası yer yer kararmış bir kurşun kalemdi. Hamdi kalemi Sabri’ye uzatırken, “Yazacak yer de bul,” dedi. “Dizinde kâğıdı delersin.”
Sabri kalemi aldı. Tahtası Hamdi’nin cebinin sıcaklığından hafifçe ılıktı; ucu biraz kütleşmişti ama yazacak kadar belirgindi. Parmağının ucunda kalemin köşelerini yoklayıp etrafına, oturup kâğıdı düz tutabileceği kuru bir yer aramaya koyuldu.
Sabri, ocağın gerisinde, yarı yıkık bahçe duvarının dibine dayadıkları eski tahtayı gördü. Genişçe, üstü ince bir kar tabakasıyla örtülmüş bir kapı ya da döşeme tahtasıydı; kenarlarında kurumuş harç kalıntıları vardı. Tahtayı ucundan tutup çekti, karın üstünde kısa bir iz bırakarak taşın biraz berisine, rüzgârın duvar yüzünden daha az vurduğu yere koydu ve üstüne oturdu. Soğuk, eski ahşabın üstünden hemen dizlerine ve bacaklarına yürüdü.
Tahtanın bir ucu dizinin önüne kadar geliyordu. Sabri elinin kenarıyla o düz bölümdeki karı sıyırdı, boş kâğıdı orada açtı. Emine’nin ayak çizimli mektubu rüzgârda kıvrılmasın diye onu sol bileğinin altına bastırdı.
Gece yazdığı Emine sözcüğü, üstüne konan mektuptan biraz eğri görünüyordu. Kat izi tam ortadaki harfin üstünden geçmişti; kurşun kalemin bıraktığı koyu iz, kâğıdın soğuk beyazlığında tek başına duruyordu. O gece, koğuştan çıkmadan önce bu tek kelimeyi yazdığında arkasından ne geleceğini düşünmeden kalemi bırakmış, kâğıdı boş kalan bütün yüzüyle katlayıp cebine koymuştu. Şimdi o boşluk tahtanın üstünde yeniden açılmıştı. Sabri kalemi sağ elinde düzeltti, ucunu kâğıdın bir parmak üstünde tuttu.
Altına, Eve geleceğim, yazmak istedi.
Kalemin ucu neredeyse kâğıda değecekti ki durdu. Öyle yazıp karşısına bir gün koymasa, Emine bu kâğıdı eline aldığında bu sefer hangi gün diye soracaktı. Sabri kızının o soruyu nasıl soracağını biliyordu: gözlerini kâğıttan kaldırmadan, parmağını son kelimenin altında tutarak. Peki bir gün koysa ne olacaktı? Üç gün sonra dese, gelecek hafta dese, kış bitmeden dese, kız o sabah erkenden giyinip kapıya kadar çıkıp bekleyebilirdi.
Kapı şimdi karın altında yatıyordu.
Sabri gözünün önüne o kapıyı getirdi. Yukarıdan iki kalın çiviyle tutturulmuştu; birini kendisi çakmış, ötekini ertesi gün düzeltmek üzere yarım bırakmıştı. Yere yatmış tahtanın altından çıkan soluk pirinç halkayı, keskiyle açtığı ince eğri çentiği, halkayı kızının boyuna göre bir parmak aşağı indirdiği günü hatırladı. Emine o gün içeri girip kapıyı çekmiş, dışarıda babasının beklediğini unutmamak için aralıktan ona gülmüştü. Şimdi o kapının ardındaki iki odanın da duvarları inmişti. Sabri, kendi evinin kapısına geldiği sabah karın üstüne diz çökmüş, adını seslenmiş ama sesinin hangi duvara vardığını bile seçememişti.
Bunun yerine Emine’nin şimdi nerede bekleyeceğini düşündü. Teyzesinin yanında mıydı? Fırının ötesindeki çadırlardan birinde mi, yoksa bir komşunun sağlam kalmış odasında mı? Mektupta yalnızca ayakkabılarının küçüldüğünü yazmıştı; bir de ayağını çizmişti. Sabri’nin cebinde kızının sol ayağının ölçüsü vardı ama o ayağın şimdi hangi eşiğin üstünde durduğunu bilmiyordu. Elinde onu oraya götürecek bir adres bile yoktu. Ocağın başında konuşulan af yarın sabah gerçekten çıksa bile, Sabri avludan çıktığında hangi sokağa sapacağını bilmiyordu.
Hamdi gelip tahtanın öteki ucuna, Sabri’nin yanına oturdu. Eski tahta iki kişinin ağırlığıyla hafifçe esneyip karın içine yerleşti. Hamdi kâğıda eğilmedi; gözünü karşıdaki yıkık duvarın kenarına dikerek konuştu.
“Geleceğini yazmak başka,” dedi. “Günü gelince gidersin.”
Sabri kalemi kâğıda indirmedi. Başını çevirip Hamdi’nin yüzüne baktı.
“Günü gelince onun nerede olacağını biliyor musun?”
Hamdi hemen cevap vermedi. Cevap vermeden önce eliyle tahtanın üstündeki karı sıyırdı. Parmakları soğuk tahtanın damarları boyunca kayarken, karın altından eğri bir çivi ucu çıktı. Paslı, başı yamulmuş bir çiviydi; Hamdi parmağını çizilmeden hemen geri çekti, gözünü Sabri’nin kâğıdının altındaki düz yere çevirdi.
“Bilmiyorum,” dedi.
Bir süre ikisi de konuşmadı. Ocağın başından hâlâ alçak sesli bir uğultu geliyordu. Birisi, “Şu bahara kalmadan belli olur,” dedi. Bir başkası boş bir tası taşa bıraktı, tenekenin kısa sesi kar yağışının içinde hemen söndü. Rüzgâr duvarın üstünden ince bir kar tozunu savurup tahtanın ucuna döktü.
“Cemal’e yazdırmadın mı kızının adını?” diye sordu Hamdi, gözünü tahtadaki çivi ucundan kaldırmadan.
“Evden döndüğüm gün kapının önünde geçen bir kadına bıraktım adını,” dedi Sabri. “Komşunun avlusundaydık. Yaralıyı kaldırıp buraya getirmeden önce söyledim, bir çocuk gelirse babasının onu aradığını söyle dedim. Cemal’e de söylesem, nerede arandığını yazacak, ama benim yerim neresi ki?”
Hamdi başını hafifçe salladı, bir şey eklemedi. “Aşağıda da başka bir laf dönüyor,” dedi, sesini alçaltarak, ama devamını getirmedi. “Kimse neyin ne olduğunu bilmiyor.”
Sabri başını salladı. Bilinmeyen bir sözü alıp kızının önüne koymanın anlamı yoktu. Kâğıda eğildi. Parmak uçları soğuktan iyice ağırlaşmıştı; kurşun kalemi sıkıca kavrayıp ucunu Emine yazısının hemen altına değdirdi. Tahtanın pürüzü ince kâğıdın altından hissediliyordu; Sabri kâğıdı delmemek için elinin baskısını hafifletti.
Bugün evin önüne kadar geldim, yazdı.
Harfler, soğukta sertleşen eli yüzünden biraz köşeli çıkmıştı ama her kelime açıktı. İkinci cümleye geçmeden kalemi durdurdu. Yazdığını baştan sona bir kez okudu. Emine bu tek satırı eline alsa, babasının kapıya kadar geldiğini, ama evde kimseyi bulamayıp döndüğünü anlayacaktı. Bu sefer de babasını nerede arayacağını düşünecekti.
Sabri kalemi yeniden kâğıda bastırdı.
Seni arıyorum, diye ekledi.
Kalemi satırın sonundan çekti. Yazdığı iki kısa cümleye bir süre baktı. Bu iki cümlenin, karşı avluda bir yaralıyı kaldırmadan önce sokaktan geçen o küçük bohçalı kadına söylediği şeye benzediğini o anda fark etti. O sabah, yere yatmış kapının, pirinç halkanın yanında duran kadına, Bir çocuk gelirse, adı Emine, babasının onu aradığını söyle, demişti. Yaralıyı kaldırıp yokuşa dönerken de Geri geleceğim, diye eklemişti. Ama o gün kadına bir yer de gösterebilmişti: Ben yaralıyı yukarıdaki ocağa götürüyorum, orada bulurlar beni, demişti.
Şimdi kendisi nerede bulunacağını da bu kâğıdın altına yazabilmeliydi.
Ocağın başındayım mı yazacaktı? Ocağın başında durmuyordu ki. Cezaevinin avlusundayım mı yazacaktı? Bir saat sonra hangi sokağın ucunda, hangi yıkık duvarın yanında olacağını kendisi bile bilmiyordu. Kâğıdı götürüp pirinç halkalı kapının üstüne, bir taşın altına koysa, bu kar yağışında bir saate kalmadan ıslanıp dağılır, harfler birbirine karışırdı. O sabah karşı avluda bekleyen bohçalı kadın da artık orada değildi. Kâğıdı Cemal’in kırık kapı kanadına bıraksa, Emine’nin oraya yolu düşer miydi, bilmiyordu. Yine de kâğıdı yazıp yanında tutmak, cebinde yalnız kızının gönderdiği çizimi değil, ona vereceği cevabı da taşımak istiyordu.
Sabri kalemi Seni arıyorum cümlesinin sonundaki noktanın üstünde tuttu. Ne bir yer adı geldi aklına, ne de bir gün.
Hamdi tahtanın ucundaki eğri çiviyi bir an daha parmağının yanıyla yokladı. “O gün kapıda o kadına ne dedin?” diye sordu.
“Yalnız kızın adını verdim,” dedi Sabri. “Bir de yukarıdaki ocağı söyledim. Geri geleceğim dedim.”
Tam o sırada ocağın bulunduğu düzlüğün altından biri sedye için seslendi.
Ses, rüzgârın tersinden geldiği için önce yarım duyuldu, ardından daha yüksek ve keskin tekrarlandı:
“Yukarıdakiler! Bir el veren yok mu?”
Sabri başını kâğıttan kaldırıp aşağı baktı. Ocağın düzlüğünün bittiği yerde, yokuşun ağzına yakın bir noktada iki adam sedyenin başında duruyor, üçüncü birini çağırıyordu. Sedyenin üstünde kalın, koyu bir battaniyeye sarılı biri yatıyordu; soğuk yüzünden örtü neredeyse çenesine kadar çekilmiş, ucunun kara değmemesi için kenarından kıvrılmıştı. Adamlardan biri kolunu kaldırıp ocağın başına doğru bir kez daha salladı.
“İki kişiyle dönmüyor bu! Yokuş buz tutmuş!”
Ocağın çevresindekilerden birkaç kişi başını çevirip baktı, ama ateşin başındaki konuşma kesilmedi. Sıradakiler ellerinde boş taslarla yerlerini bırakmak istemiyordu. Aşağıdaki iki adamdan yüzü atkıyla yarı örtülü olanı soluklanmak için bir elini dizine dayadı; omuzları inip kalkıyordu.
Sedyenin biraz yan tarafında, başına koyu bir şal sarmış yaşlıca bir kadın duruyordu. Kadın elini kaldırıp geldikleri yolun üst ucunu, yokuşun yukarı doğru kıvrılan ağzını gösterdi.
“Aşağıdan inmeyin,” diye seslendi. “Alt geçit yeniden taşla kapandı! Yukarıdaki kerpiç duvar kaymış, geçit boydan boya doldu. Yukarı yoldan çıkacaksınız!”
Aşağıdan gelen dar aralık gerçekten de taze taş ve toprak yığınlarıyla kapanmıştı; yığının üstü yeni yağan karla şimdiden beyazlamaya başlamıştı. İki adamdan daha yukarıda duranı dönüp üst yola baktı, sonra yeniden ocağın düzlüğüne seslendi.
Sabri başını biraz daha kaldırıp aşağıyı dikkatle inceleyince, sedyenin yanında açık renk, ucu kırık bir oluk taşı gördü. Bir zamanlar bir duvarın kenarından yağmur suyunu sokağa akıtan o oyuklu, soluk taş yarı gömülü hâlde yokuşun ağzında duruyordu; kırık ucu karın içinden açıkça seçiliyordu. Adamlar kollarını biraz dinlendirmek için sedyeyi dikkatle yere indirip o taşın önünde beklemeye başladılar.
Sabri gözünü yeniden tahtanın üstündeki kâğıda indirdi.
Emine. Bugün evin önüne kadar geldim. Seni arıyorum.
Boş kalan alt kenara ince bir kar tanesi düşmüştü; Sabri parmağını değdirmeden taneyi hızla üfledi. Altına yazacağı üçüncü cümle gelmemişti; gelmeyecekti de. Kâğıdı kenarlarından toplayıp başını Hamdi’ye çevirdi.
“Şerife’nin adını Cemal’e sen söyle,” dedi Sabri. “Ben bunlarla yukarı çıkacağım.”
Hamdi hemen ayağa kalktı. İnce ceketinin yakasını rüzgâra karşı çekip gözünü düzlüğün alt ucuna çevirdi.
“Nereden?”
“Oluk taşının yanından,” dedi Sabri, eliyle aşağıyı işaret ederek. “Şu adamların gittiği yerden.”
Hamdi taşı gördüğünden emin olmak için Sabri’nin baktığı yere döndü. Gözlerini kısarak yokuşun ağzına, açık renkli kırık oluk taşına, önünde sedyeyi yere bırakıp bekleyen iki adama ve onların ötesinde yukarı doğru kıvrılan dar yola uzun uzun baktı. Aşağıda duran iki adamdan birinin yüzü atkıyla kapalıydı, öteki ise daha yukarıda, yokuşa dönük duruyordu.
“Gördüm taşı,” dedi Hamdi. “Fırının arkasındaki iki açık pencereli evin önü, iskemlede oturuyor diye Şerife’yi Cemal’e söylerim.”
“Pencerenin üstünde perde ipi duruyor,” dedi Sabri. “Ondan tanırlar. İki evin de penceresi açık ama bohçasını bıraktığımız düz taş Şerife’nin iskemlesinin hemen yanında.”
Hamdi başıyla onayladı. “Oldu, olduğu gibi söylerim. Akşam olmadan avluya uğrarsın değil mi?”
“Sedyeyi bırakınca inerim,” dedi Sabri. “Senin yerini de biliyor zaten.”
Kısa kurşun kalemi Hamdi’ye uzattı. Hamdi kalemi alıp ince ceketinin sağ cebine, ipin ve ekmek kırıntılarının yanına koydu. Parmağını cebin ağzından çekmeden bir an aşağıya, sedyenin yanında bekleyen iki adama yeniden baktı.
Sabri, dizinin üstündeki kâğıtları topladı. Emine’nin ayağını çizdiği kâğıdı, kendi yazdığı kâğıdın içine koydu; çizilmiş başparmağın kat yerini incitmeden ikisini birlikte eski izlerinden dikkatle katladı. Gömleğinin göğüs cebini açıp kâğıtları içeri yerleştirdi, ceketinin düğmesini üstünden geçirdi.
Af sözünü mektuba koymamıştı. Yazdığı son cümlenin altına bir dönüş günü de gelmeyecekti.
Ocağın başından hâlâ kendi aylarını hesaplayanların alçak sesleri geliyordu; biri, kış bitmeden bir yazı gelirse kimlerin çıkacağını soruyordu. Sabri başını ateşten yana çevirmedi. Gözü yalnız bir an, ateşin uzağındaki düz taşın kenarında, iki tasın yanında bıraktığı ıslak çoraba ilişti. Onu almak için durmadı.
Tahtanın önünden kalkıp ayağındaki bezle karın üstüne bastı, düzlüğün alt ucuna doğru yürümeye başladı. Ezilmiş karın üstünde koyu bez her adımda boğuk bir ses çıkarıyordu; arkada kalan ocak uğultusu birkaç adım içinde rüzgârla alçaldı. Yokuşun kenarına inen eğim yer yer buz tutmuştu; Sabri kaymamak için ağırlığını sağlam bastığı yere vererek yavaşça aşağı indi. Hava artık iyice soğumuş, akşamüstünün ağır gölgesi duvar diplerine ve yokuşun kıvrımına dolmaya başlamıştı. Kar, omuzlarına ve başının üstüne sessizce yağıyordu.
Yan tarafta duran şallı kadın, Sabri’nin geldiğini görünce elini yukarı yola doğru bir daha uzattı. “Dikkat edin,” dedi. “Taşın kenarı iyice buzlandı, üstten dolanın. Öteki taraf daralıyor.”
Sabri yaklaştığında, yokuşa dönük duran daha yukarıdaki adam başıyla kısa bir selam verdi, eğilip sedyenin ön kollarını kavradı. Soluğu yüzüne yakın bir yerde beyaz bir bulut gibi dağılıyordu. Atkılı adam da öbür ucun bir kolunu sıkıca tuttu; iki elinin de parmakları soğuktan kızarmıştı. Sedyenin üstündeki battaniye hafifçe kımıldadı ama altından ses çıkmadı. Sedyenin boş kalan köşesi tam kırık oluk taşının önünde duruyordu.
Sedyenin yanına vardığında adamlardan biri onun boş kalan köşeyi tutmasını istedi. Sabri eğildi. Yukarı çıkan adam dönüp bakınca Sabri, sedyenin ayağı oluk taşına takılmasın diye biraz yana kaydı. Hamdi hâlâ tahtanın başındaydı. Sabri adamın yüzüne bakmak için durmadı. Sedyeyi taşıyanlarla birlikte taşın öte yanından yukarı yürüdü.
