İki Defter Görseli
İki Defter

İşaret

1. Sahne 21 dk okuma 18 okunma
Cemal ve Rıza’nın iki adın yanındaki yanıltıcı artı işaretini düzeltmesi
Cemal ve Rıza’nın iki adın yanındaki yanıltıcı artı işaretini düzeltmesi
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

28 Aralık sabahı, avlu duvarlarının kırık üstünden süzülen gri aydınlık kapı kanadına vurduğunda Cemal gece tuttuğu yaprağın son boşluklarını kullanıyordu. Gece boyunca fener gölgesinde yalnız kabartı gibi seçilen kırışıklıklar şimdi gün ışığında iyice ortaya çıkmıştı. Kâğıt ayazı ve nemi içine çekmiş, kenarları yukarı doğru kıvrılmıştı. Cemal sol bileğini yaprağın alt kıyısına bastırıyor, dirseğini kırık menteşeden uzağa çekerek yazacak yer açmaya çalışıyordu. Tahtanın ince çatlaklarında gece donan karın izi kalmıştı; yaprak biraz kayarsa altı buzlu yüzeye değiyor, o köşe hemen koyulaşıyordu.

Adlar yan yanaydı; sağ kenarda yeni haber için kalan yer birkaç harften ibaretti. Gece ikili çıkış düzenini kurarken her satırın ucunda dönüş için boşluk bırakmayı hesaplamıştı. Fakat gece yarısından sonra gelenler, yön değiştirenler, yolda gördüğünü aktarmak için bekleyenler arttıkça kâğıt daralmıştı. Temiz yaprak bulmak hâlâ zordu; yandaki kasanın üstünde kapalı duran ıslak defterin yaprakları kurumadan ayrılmıyor, avludan getirilen kâğıt parçalarının çoğu eski yazılarla dolu çıkıyordu. Cemal elindeki her parmaklık boşluğu sonuna dek kolluyor, bir satırı kapatmadan ötekine geçmek istemiyordu.

İki gecenin az uykusu gözlerini yakıyordu. Göz kapaklarının içinde ince bir kum dolaşıyor gibiydi; kirpiklerini kırptıkça küçük yazılar bir an birbirine giriyor, sonra yeniden ayrılıyordu. Aynı isme dönmek için bazen parmağıyla satırı yukarıdan aşağı araması gerekiyordu. Sağ elinin parmakları soğuktan büküldükleri yerde sertleşmişti. Kalemi bırakıp avucuna hohladığında sıcak nefes ancak birkaç saniye sürüyor, sonra sabahın ayazı eklemlerini yeniden sıkıyordu.

Avlunun öbür yanındaki ateşten ince, yaş odun dumanı yükseliyordu. Rüzgâr döndükçe duman kapı kanadına kadar sürükleniyor, Cemal gözleri yaşarıp kâğıda damlamasın diye başını yana eğiyordu. Duvar açıklığından içeri sert bir hava akımı giriyor, sokağın uğultusu avludaki seslere karışıyordu. Akşam ateşin çevresinde eriyip çamurlaşan kar sabaha karşı yeniden donmuştu; yürüyenlerin ayaklarının altında sert bir kabuk gibi çatırdayıp duruyordu.

Önünde kasketinin siperi kar suyu çekmiş bir adam duruyordu. Geceyi aşağı sokaklarda geçirdiğini, avluya yeni geldiğini söylemiş, adını yazdırmak için beklemişti. Cemal adını yazmış, soyadına geçmişti. Soyadı uzundu; son harfler kâğıdın yırtık sağ kıyısına doğru yaklaşmıştı.

“Bir daha söyle,” dedi Cemal.

Adam çenesini yakasından kurtarıp soyadını yeniden heceledi. Nefesi ikisinin arasında beyaz bir buğu hâlinde asılı kaldı, sonra dağıldı. Cemal bir soyadının son iki harfini sığdırmaya çalışırken kalemi dikleştirdi; uç nemli kâğıtta hafifçe takıldı. Tam o sırada kapı kanadının öteki ucuna biri eğildi.

“Döndüm,” dedi.

Cemal başını kaldırmadan önce adamı sesinden tanıdı. Soğuktan çatallaşmış, biraz boğuk bir sesti; ama dün gece fırın yönüne giderken kapı kanadının önünde duyduğu sesin aynısıydı. Bekir, bitişik iki sokakta bir eve bakmak için Salih’le birlikte çıkmıştı. Adları, gece Hamdi ile Fehmi’yi yazdığı kâğıdın devamındaydı. Cemal’in gözü bir an önündeki soyadında kaldı; yarım bırakıp yukarı çıkarsa hangi harfte kaldığını unutacak, adamı yeniden konuşturmak zorunda kalacaktı. Elindeki soyadı yarım kalmasın diye son harfi iyice küçültüp kenara sığdırdı.

Kasketli adam başını uzatıp kendi adının yazılışını görmeye çalıştı. “Tamam mı?” diye sordu.

Cemal soyadını okudu. Adam başını sallayıp kenara çekildi. Cemal o zaman yüzünü kanadın öteki ucuna çevirdi. Bekir iki elini paltosunun ceplerine sokmuş duruyordu. Omuzlarının üstünde donmuş kar tozları, eteklerinde kuruyup sertleşmiş kireç ve çamur lekeleri vardı. Yüzü rüzgârdan kızarmıştı; konuşmadığı hâlde çenesi belli belirsiz titriyordu.

Cemal parmağını gece yaprağının üst yarısında gezdirdi. Hamdi ile Fehmi’nin satırını geçti; hemen altında Bekir ile Salih’in adları yan yana duruyordu. Karşılarında gece yazdığı yön tarifi ve birlikte çıktıkları notu vardı. Satırın sağ kıyısında uzun bir cümle kuracak boşluk kalmamıştı; son harfler yırtık kenara dayanmıştı. Cemal’in gözleri uykusuzluktan yanıyor, önündeki sırada bekleyenler ayaklarını donmuş karda sırayla yere vuruyordu. Bekir’in az sonra ateşte biraz ısınınca yanına geleceğini, gördüklerini o zaman rahatça dinleyeceğini düşündü. Şimdilik satırın kıyısına dönüşü belli edecek küçük bir çentik atmak, sıradakini bekletmeden işi yürütmek kolayına geldi. Bekir’in adını bulup satırın en sağ kıyısına küçük bir artı koydu.

“Birazdan seninle konuşacağım,” dedi.

Bekir başını salladı. Kanadın ucundan ayrılıp ateşin yanına doğru giderken kolunun altından ıslanmış, koyulaşmış bir bez çıkardı. Bez soğuktan sertleşmiş gibiydi; yürürken parmaklarının arasında açmaya çalışıyordu. Belli ki yolda elini ona silmişti. Ayakları donmuş karda ağır basıyor, omuzları biraz öne düşüyordu.

Cemal arkasından bakıp sormak istediği soruları bir an aklından geçirdi: Fırının önü açık mıydı, bitişik sokaklara geçebilmişler miydi? Fakat tam önünde bekleyen bir adam elini kanadın kenarına koymuş, sabırsızlıkla konuşmaya başlamıştı. Cemal bir sonraki adı öğrenmek için başını kaldırdığında Bekir ateşin çevresindeki bir taşın üstüne çökmüş, artık sırtı dönük oturuyordu. Duman bir an omuzlarını örttü, sonra yan tarafa çekildi.

“Dün gece buradan giden birini soruyorum,” dedi önündeki adam. “Çarşı tarafına mı indi?”

Cemal sol tarafta Rıza’nın anahtarlığıyla bastırılmış zarfa baktı; altında Osman’ın adı ve gece getirilen yaralıların kayıtları duruyordu. Adamın söylediği isim zarfta mıydı, yoksa gece yaprağında mıydı, hemen çıkaramadı. Parmağıyla önce zarfın kıyısını yokladı, sonra sağdaki yaprağa geçti.

“Soyadını biliyor musun?” diye sordu.

“Adı yeter sandım. Uzun boylu, kaşının üstünde eski bir yara var.”

Cemal satırlara yeniden baktı. Kâğıtta kimsenin kaşındaki yara yazmıyordu; gece karanlığında çoğu kişinin yüzünü bile tam seçememişti. “Gidenler arasında bu adda biri var,” dedi. “Ama senin aradığın mıdır, bilemem. Kiminle çıktığını biliyor musun?”

Adam cevap vermeden arkasından başka bir ses girdi araya. “Kardeşim buraya geldi mi diye bakacağım. Sadece burada mı, onu söyle.”

Cemal sol elini yaprağın üstüne düz koyup ikisini ayırmaya çalıştı. “Önce buradaki bitsin.”

“Benimki bir saniye. Gidip gitmediğini sormuyorum, burada mı diye soruyorum.”

Avluda bir süredir aynı iki soru durmadan dönüp duruyordu. Gelenler önce kimin burada olduğunu, sonra ne tarafa adam gönderildiğini öğrenmek istiyordu. İki soru birbirine yakın görünse de kâğıtta ayrı yerlere düşüyordu. Avluda bulunanlar zarfın kenarında ve küçük parçalarda, dışarı çıkanlar ise gece yaprağındaydı. Cemal bazen ikisine de aynı kâğıda bakarak cevap verdiğini fark ediyor, o anda aradaki farkı anlatacak vakit bulamıyordu. Biri burada olmayan birini sorduğunda, onu gidenler arasında ararken öteki adamın sözü yarım kalıyordu.

Kapı kanadının üstünde iki ayrı yere kâğıt koymuştu. Sol yanda zarfla küçük haber parçaları, sağ yanda gece yaprağı duruyordu. İsim soranlar eğilip bunlardan kendilerine yakın olanı okuyordu. İlk adam soldaki zarfa eğildi, parmağını kâğıda değdirmeden kelimeleri sökmeye çalıştı. Kardeşini soran adam ise sağdaki yaprağa sokulmuş, Cemal’in bileğinin dibinden satırları izliyordu. Rüzgâr esince zarfın boşta kalan ucu kalktı; ilk adam tutayım derken kâğıdı biraz kendine çekti. Altındaki iki küçük parça yerinden kayıp gece yaprağının kıyısına kadar sürüklendi.

“Kâğıtları çekmeyin,” dedi Cemal. Sesi yorgunluktan incelmişti, ama bu kez sert çıktı. “Okumak için eğilin, el sürmeyin.”

İki adam da ellerini geri çekti. Cemal kayan küçük parçaları toplayıp yeniden zarfın altına sürdü, anahtarlığı köşeye daha sıkı oturttu. İkinci adamın verdiği ismi iki kâğıtta da taradı; bulamayınca başını iki yana salladı. Adam inanmak istemiyormuş gibi bir süre daha kanadın ucunda durdu, gözleriyle ateşin çevresinde oturanları süzdü, sonra konuşmadan ayrıldı. Çarşı yönünü soran adam da kesin bir cevap alamayınca duvar dibine çekildi.

Yer değiştirdiklerinde Cemal kâğıtları tekrar ayırdı. Zarfı biraz sola, gece yaprağını kendi önüne aldı. Kırık menteşenin yanındaki nemli iz genişlemişti. Cemal paltosunun koluyla o ıslaklığı silmek istedi, sonra kolunun zaten kar suyu çektiğini fark edip vazgeçti; yaprağı tahtanın kuru kalmış ortasına hafifçe kaydırdı.

Duvar açıklığından içeri birkaç kişi daha girdi. İkisi boş çuval taşıyor, arkalarındaki adam sol kolunu göğsüne bastırmış yürüyordu. Ateşin başından biri kalkıp teneke bir kabı karda çalkaladı; kabın donmuş taşa sürtünüşü avluda tiz bir ses çıkardı. Cemal başını kaldırıp ateşe bir kez daha baktı. Bekir hâlâ aynı yerde, başı öne eğik oturuyordu. Sıradaki adam biter bitmez yanına gitmeyi aklına koydu.

Önüne gelen yeni adam gece mahallede gördüğü bir haberi değil, kendi adını yazdırmak için durmuştu. Adı alışık olmadığı bir biçimde ağızdan yuvarlanıp çıkınca Cemal yanlış yazmamak için harfleri tek tek söyletti. Soğuktan uyuşan parmakları kalemi kâğıda bastırırken hafifçe titriyordu; nemli lifleri yırtmadan her harfi ayrı ayrı yoklayarak yazıyordu.

Tam o sırada Rıza karşıdan, elinde yoldan getirdikleri bir parça odunla geldi. Odun kırık bir kapı kasasından ya da çatı kirişinden kopmuştu; bir yüzü karla sıvanmış, öteki yüzü eski is lekesiyle kararmıştı. Rıza’nın omzunda kerpiç tozu vardı; yürürken nefesi ağzından kısa, kalın buğular hâlinde çıkıyordu.

Rıza odunu ateşin yanına, başka ıslak parçaların dibine bıraktı. Tahta donmuş toprağa boğuk bir sesle vurdu. Ateşin başındaki adamlardan biri ona bir şey söyledi, Rıza başını sallamakla yetindi. Ellerindeki kıymıkları ve eriyen karı birbirine vurup silkeledi, avuçlarını paltosunun yanlarına sürtüp kapı kanadına doğru yürüdü.

Cemal hâlâ başka bir adamın adını heceliyordu. “Başı M ile mi, N ile mi?” diye sordu. Adam eldivensiz parmağıyla havada harf çizer gibi yapıp adını yeniden söyledi. Rıza gelip Cemal’in sağ omzunun gerisinde durdu. Rüzgârı keser gibi biraz eğildi, Cemal’in omzunun üzerinden listeye baktı.

Gözleri üst satırlardan aşağıya hızlıca indi. Hamdi ile Fehmi’nin adlarını geçti. Parmağını, soğuktan çatlamış boğumlarıyla kâğıda yaklaştırıp Bekir’le Salih’in bulunduğu satırın sonuna koydu.

“Bunlar da dönmüş.”

Cemal önündeki adamın adını kâğıda geçirmeye uğraşıyordu. Bir an için Rıza’nın bunlar dediğini duymadı; kulağı yalnız harflerin sırasındaydı. Adı bitirip adamı sıradan gönderince Rıza’nın sözü zihninde yankılandı. Başını kaldırdı.

“Bekir döndü.”

Rıza parmağını satırın ucundan çekmeden baktı. “Salih de döndü işte. Yanlarına koymuşsun.”

Cemal’in kalemi parmaklarının arasında durdu. Kâğıda eğildi. İki gecenin yorgunluğu bir anda gözlerinden çekilmiş gibi oldu. Parmağını Rıza’nın parmağının yanına götürdü, kâğıda değdirmeden geri çekti.

Artı, yazarken Bekir’in adının karşısındaydı. O anda yalnız Bekir’i dinlemiş, elini de onun satırının kıyısına uzatmıştı. Şimdi dışarıdan bakan birinin gözüyle—Rıza’nın parmağının ucundan—bakınca o küçük işaret son iki ismin sağında, ikisinin de payına düşmüş gibi duruyordu. İki ad aynı satırda, aralarında dar bir boşlukla yan yana yazılıydı; satırın ucu hafifçe aşağı kaydığı için işaret Bekir’den çok Salih’in adının hemen kıyısına yanaşmıştı. Alt satırın ucundaki boşluğu ölçen biri, işaretin hangisine yakın olduğuna bakarak karar veremezdi.

“Dur—” diye başladı Cemal, fakat sözü boğazında yarım kaldı.

Rıza, Cemal’in başını kâğıda eğip sustuğu o birkaç saniyede çoktan avlunun girişine doğru dönmüştü. Salih’in az önce kendisini soran adama haber verilmesini istedi.

“Delikanlı,” diye seslendi kapıya yakın bekleyen gence. “Az önce Salih’i soran adam dışarıdaysa söyle. Dönmüşler, burada arasınlar.”

Kapıya yakın bekleyen genç, daha cümlenin sonunu duymadan sırtını döndü. Elinde bir iş tutmanın telaşıyla karın içinden birkaç iri adım atıp duvar açıklığından sokağa çıktı.

Cemal kalemi avucunda sıkarak doğruldu. Sol elini yapraktan çekerse rüzgârın kâğıdı savuracağını biliyordu.

“Kâğıtları tut!” diye seslendi Rıza’ya ve kanadın başından ayrılıp girişe doğru yürüdü.

Rıza şaşkınlıkla elini hemen gece yaprağının üstüne bastırdı. Cemal donmuş karı ezerek duvar açıklığına doğru koşar gibi yürüdü. Ayağı buzlu bir taşta kaydı, dengesini kırık duvara elini koyarak topladı. Gencin arkasından seslendi.

İlk çağrısı sokağın uğultusu ve yakındaki bir el arabasının tahta gıcırtısı arasında kayboldu. Genç, kardan açılmış dar izde uzaklaşıyordu. Cemal açıklığın eşiğine kadar çıktı; soğuk rüzgâr yüzüne doğrudan vurdu. Bu kez bütün sesiyle bağırdı.

“Bekle! Geri dön!”

Genç geri döndüğünde birkaç adım yol almıştı. Sokağın köşesine varmadan durup omzunun üzerinden baktı, Cemal’in elini salladığını görünce tereddütle geri yürüdü. Eşiğin önüne geldiğinde nefesi kesik kesikti; paltosunun yakasını tek eliyle çenesinin altında tutuyordu.

“Bekle,” dedi Cemal. “Salih’in nerede olduğunu bilmiyoruz.”

Genç adam yerinde durdu. Bakışları Cemal’in elindeki kalemle kanadın başında kâğıtları tutan Rıza’nın arasında gidip geldi. “Ben onu burada arasınlar diye haber verecektim. Dönmüşler dedi.”

“Rıza yanlış okudu,” dedi Cemal. Sonra hemen kendi payını ekledi: “Ben yanlış işaret koydum. Buraya gelen yalnız Bekir.”

Rıza kanadın başından, bir eli hâlâ yaprağın üstündeyken seslendi. “Salih gelmedi mi?”

“Görmedim,” dedi Cemal, başını ona çevirerek. “Yalnız Bekir eğilip döndüm dedi. Salih’i sormadan ateşin yanına gitti.”

Genç adamın gözü yeniden sokağın köşesine kaydı. “Soran adam az daha bekleyip fırın tarafına yürürüm demişti. Şimdi giderse yakalayamam.”

“Yürüsün ya da beklesin,” dedi Cemal. “Bizim elimizde Salih burada diye bir haber yok. Yanlış sözle adamı burada tutarsak, bakacağı yerden çevirmiş oluruz.”

Genç adam yakasını bıraktı; soğuktan kızarmış parmaklarını yumruk yapıp açtı. “Dönmedi mi diyeyim o zaman?”

“Onu da deme,” dedi Cemal. “Vermeden Bekir’i dinleyelim.”

Rıza gece yaprağının köşesine yandaki iki küçük taşı koyup doğruldu. Kanadın önünde bekleyenlere elini kaldırıp beklemelerini işaret etti, sonra hızlı adımlarla Cemal’in yanına geldi. Yüzündeki o kesin ifade silinmişti.

“İkisini tek satırda görünce…” dedi alçak sesle.

“Satırın ucunda yer kalmamıştı,” dedi Cemal. “İki adın yanına bir artı attım. Benim hatam.”

Rıza bir an ateşe doğru baktı. Bekir hâlâ sırtı dönük oturuyordu; yanındaki biri ateşe ince bir tahta uzatmış, duman ikisinin arasına savruluyordu. Rıza gence dönüp, “Sen de gel,” dedi. “Bekir ne söylüyorsa kendi kulağınla duy. Sonra ne haber gidecekse o gitsin.”

Cemal kanada dönüp gece tuttuğu yaprağı taşların altından çekti. Zarfı ve küçük parçaları anahtarlığın altında bıraktı. Yaprağı rüzgârda kıvrılmasın diye iki kenarından tutup göğsüne yakın taşıyarak ateşin yanına doğru yürüdü. Rıza ile genç adam da arkasından geldiler. Donmuş kar üçünün ayakları altında ayrı ayrı çıtırdadı.

Ateşin çevresi sabah soğuğunda iyice sıkışmıştı. Beş altı adam taşların ve devrilmiş bir kasanın üstüne çökmüş, avuçlarını dumanlı aleve doğru uzatmıştı. Rıza’nın az önce getirdiği yaş odun henüz tutuşmamıştı; yanındaki közlere değen ucundan ince, köpüklü bir su cızırdayarak sızıyor, beyaz duman rüzgârla eğilip oturanların yüzüne vuruyordu. Duman döndükçe adamlar gözlerini kısıp başlarını yana çeviriyor, hiçbiri yerinden kalkmıyordu.

Cemal, ateşin duman almayan yanından dolaşıp Bekir’in önüne vardı. Bekir, kolunun altından çıkardığı ıslak bezi iki dizinin üstüne açmış, ateşin sıcaklığına doğru kurumaya bırakmıştı. Kumaş kireçle çamurdan ağırlaşmış, yer yer koyulaşmıştı. Bir eliyle bezin rüzgârda kıvrılan kenarını bastırıyor, öteki elini aleve yaklaştırıp soğuktan morarmış parmaklarını yavaşça açıp kapatıyordu. Bezden belli belirsiz bir buğu yükseliyordu.

Kâğıdı elinde tutarak yaklaşan Cemal’i görünce Bekir hemen kalkmaya davrandı. Dizindeki bez kayacak gibi olunca iki eliyle birden yakaladı.

“Otur,” dedi Cemal. Kalemi sol eline, yaprağı tuttuğu parmakların arasına sıkıştırdı, Bekir’in yanındaki alçak taşın kıyısına eğildi. Rıza ile genç adam da birkaç adım geride, ateşin sıcaklığının eriştiği sınırda durdular. “Sen döndüğünde yanında Salih var mıydı?”

Bekir başını kaldırıp önce Cemal’e, sonra arkasında duran Rıza’ya ve kapı ağzındaki gence baktı. Gözlerinin altı uykusuzluktan çukurlaşmıştı.

“Ekmek fırınının arkasında ayrıldık,” dedi. “Bana avluya döneceğini söylemişti.”

“Ne zaman ayrıldınız?” diye sordu Cemal.

“Hava yeni ağarıyordu. Karanlık tam açılmamıştı daha.”

“Sen ondan önce mi yola çıktın?”

“Ben önce çıktım. Bir evin önünde durdu. Orada birini tanıyormuş.”

Cemal dizindeki yaprağın rüzgârda kalkmak isteyen köşesini avucuyla bastırdı. “Kimi tanıdığını söyledi mi?”

Bekir başını iki yana salladı. “Adını söylemedi. Fırının önünden geçtikten sonra arka sokağa sapmıştık. Yıkıntı yüzünden öbür geçit kapalıydı. Sokağın ortasına varmadan bir kapının yanında durdu. ‘Burası bizim tanıdığın evi, bir sesleneyim,’ dedi. Benim ayaklarım iyice su çekmişti, paltomun eteği donmuştu. ‘Sen yürü, burada üşüme, ben hemen arkandan avluya gelirim,’ dedi.”

Rıza bir adım yaklaştı; sesi alçak ama keskindi. “İçeriye girdiğini gördün mü?”

“Görmedim,” dedi Bekir. “Kapının dışında duruyordu. Bir taş parçasına basıp içeriye doğru bakmaya çalışıyordu. Ben köşeyi dönene kadar seslendiğini bile duymadım.”

“Orada başka kimse var mıydı?” diye sordu Cemal.

“Sokağın öbür başında iki kişi geçiyordu ama durmadılar. Evin önünde yalnız Salih vardı.”

Bekir’in elleri yeniden dizindeki bezin kenarına gitti. Kumaşın ateşe bakan ucu hafifçe ılıklaşmış, öteki ucu hâlâ ıslak ve sert kalmıştı. Cemal, Bekir’in kendi bakmaya gittiği evi sormak için bir an ağzını açtı, sonra vazgeçti. Şu anda Salih’in yerini öğrenmeden başka bir konuya geçerse konuşma dağılacaktı; üstelik Bekir’in yüzündeki durgunluk, kendi yolunu sormadan anlatmaya niyeti olmadığını gösteriyordu.

“Evin hangisi olduğunu biliyor musun?” diye sordu Cemal.

Bekir elini bezin üstünden çekti. Bir şey hatırlamak için karşısındaki ateşe değil, kendi geldiği yola—duvar açıklığının ardındaki karlı sokağa—baktı. Gözlerini kısarak sabahın soluk ışığında adımlarını geriye sayar gibi birkaç saniye sustu.

“Arka sokakta, kapısının yanında taş su teknesi olan ev,” dedi. “Tekne o zaman devrilmişti. Ben ayrılırken Salih oradaydı. Sonra ne yaptı, görmedim.”

“Fırının tam arkasından mı giriliyor?” diye sordu Cemal.

“Fırının yan duvarı yıkılmış, oradan dar bir aralık açılmış. O aralıktan geçince sol koldaki sokak. Üç dört kapı ileride. Evin bahçe duvarı yatmış, taş tekne yan devrilip yarısı karın altında kalmış. Sokaktan yürüyen biri hemen seçer.”

“Evin kendisi ayakta mıydı?”

Bekir omuzlarını hafifçe oynattı. “Ön duvarı çatlamıştı, üst katın bir köşesi göçmüş gibiydi. Ben yanına kadar girmedim, sokağın ortasından baktım. Salih kapıya yakındı.”

Genç adam o zamana kadar hiç konuşmadan dinlemişti. Bekir sözünü bitirince bir adım öne çıktı; yüzündeki şaşkınlık silinmiş, omuzları dikleşmişti.

“Ben fırının arkasına bakarım,” dedi.

Ateşin yanındaki birkaç adam başını çevirip ona baktı. Rıza gözünü gençten ayırmadan sordu: “Yanında kim gidecek?”

Genç bir an tereddüt etti. “Yakın yer zaten. Fırının arkasına kadar yürüyüp taş tekneye bakacağım, hemen dönerim.”

“Tek başına çıkmak yok,” dedi Rıza. Sesi tartışmaya yer bırakmıyordu. “Dün gece ne konuştuk, unuttun mu? Sokakların yarısı kapalı, duvarlar hâlâ oynuyor. Yanına birini almadan bu kapıdan çıkma.”

Cemal de başını salladı. “Tek gidersen bir de seni bekleriz. Yanında biri olsun.”

Genç, itiraz etmedi. Birini çağırmak için yüzünü avluya çevirdi. Cemal onun sırtına, paltosunun hafifçe kalkmış yakasına baktı. Biraz önce elinde yalnız, Salih dönmüş diye verilecek kolay bir haber vardı; sokağın köşesinde bekleyen adama iki kelime söyleyip avluya rahatça dönecekti. Şimdi dönmediğini söylemek üzere de gitmiyordu; çünkü Salih’in dönmeyeceği de, başına bir iş geldiği de bilinmiyordu. Yalnızca taş teknenin bulunduğu eve kadar bakacaklar, gözleriyle gördüklerini getireceklerdi.

Genç, ateşin birkaç adım gerisinde duvar dibinde ayakta duran, ellerini koynuna sokmuş bir adama seslendi. Adam başını kaldırıp yanına geldi. Genç alçak sesle fırının arkasındaki dar sokağı, devrilmiş taş su teknesini ve orada ayrıldığı söylenen Salih’i kısaca anlattı. Adam önce Bekir’e baktı, sonra Rıza’ya dönüp başını salladı.

“Gideriz,” dedi. “Fırının önünü biliyorum.”

Bekir yerinden biraz doğrulup ona baktı. “Aralıktan girince sola sapın. Tekne hemen kapının kıyısında, gözden kaçmaz.”

“Tamam,” dedi adam.

Cemal, gencin yanına gelen adamı görüp ikisinin adını birden sordu. Önce genç kendi adını söyledi; Cemal duyduğu gibi tekrar edip doğru olup olmadığını sordu. Sonra öteki adam kendi adını verdi, Cemal onu da iki kez yineleyip aklında tuttu. Kâğıda burada, ateşin dumanı altında ve diz üstünde yazmak istemedi; uç nemli yaprağı delebilirdi.

“Kapı kanadının önünde bekleyin,” dedi ikisine. “Adlarınızı yazayım, öyle çıkın.”

Bekir hâlâ oturuyordu. Cemal kalkıp doğrulurken onun dizindeki beze son bir kez baktı. “Senin bakmaya gittiğin yeri sonra konuşuruz,” dedi. “Biraz ısın, bir yere ayrılırsan önce bana söyle.”

Bekir başını sallamakla yetindi. Cemal elindeki yaprağı yeniden göğsüne yakın tutarak kapı kanadına, listeye geri döndü. Rıza ile yola çıkacak iki adam birkaç adım gerisinden yürüdüler.

Kanadın önünde bekleyen adam yerinden ayrılmamıştı. Cemal ona kısa bir baş işareti verip yaprağı tahtanın kuru kalmış ortasına yaydı. Sol bileğini kıvrılan köşeye bastırdı, sağ eline kalemi aldı. Önünde duran kâğıda baktığında gözü hemen o küçük artıya takıldı. İki ismin sağında, daracık bir boşlukta duran iki kısa çizgi. İki gecenin yorgunluğunda bir anlık kolaylık sanıp bıraktığı işaret, az önce bir adamı yanlış haberle sokağa çıkarmıştı.

Artının üstünü kalın bir çizgiyle kapatabilirdi. Kâğıt nemliydi. Aynı yerde kalemi iki kere gezdirse ufalanırdı. Cemal işareti olduğu yerde bıraktı. Yanına, Bekir döndü yazdı. Salih’in adını bir alt satırda yeniden açtı.

Cemal ve Rıza’nın iki adın yanındaki yanıltıcı artı işaretini düzeltmesi

Fırının arkasında Bekir’den ayrıldı. Son görüldüğü yer taş su teknesinin yanı. Şimdiki yeri bilinmiyor.

Cemal kalemi kâğıttan kaldırdı. Bu kez harfleri birbirine sıkıştırmamıştı. Yaprağın alt kıyısında kalan temiz yerin büyük bölümü bu iki satıra gitmişti; belki birkaç satır sonra yeni kâğıt aramak gerekecekti. Ama bu kâğıda bakan hiç kimse artık tek bir işarete bakıp iki adamı birden dönmüş sayamayacaktı. Bekir döndü sözü artının yanında açıkça duruyor, Salih’in adı ise alt satırda kendi haberiyle ayrılıyordu.

Sonra hemen alttaki dar boşluğa, fırının arkasına bakmaya gidecek gençle arkadaşının adlarını ayrı ayrı yazdı. İkisinin arasına bu kez daha belirgin bir boşluk bıraktı. Karşılarına fırının arkası, taş su teknesinin yanı — Salih’e bakacaklar notunu düştü. Kâğıdın sağ kenarında yine az yer kalmıştı; dönüş için oraya bir işaret sığdırmaya kalkmayacağını kendi kendine söyledi. Gerekirse dönüşleri başka bir parçaya, adlarını yeniden yazarak geçirecekti.

Rıza yanına geldiğinde Cemal kâğıdı ona çevirdi. Kendisi tek kelime etmedi; yazının, yanında kimse anlatmadan ne söylediğini Rıza’nın gözünden sınamak istiyordu.

Rıza kanadın kenarına iki elini dayamadan hafifçe eğildi. Gözünü ilk satırdan, Bekir ile Salih’in gece yazılmış adlarından aşağıya indirdi. Okumaya koyulunca sesi önce avludaki uğultunun, bir yerden gelen öksürüklerin ve taş üstünde sürünen bir tenekenin gürültüsü arasında kaldı. İkinci satırda biraz yükseldi.

“Bekir dönmüş. Salih’i en son Bekir, taş teknenin yanında görmüş.”

Cemal parmağını satırın sonuna koyup sordu: “Şimdi orada mı?”

Rıza başını hafifçe kaldırdı, sonra duraksayıp kâğıdı yeniden okudu. Bakışı şimdiki yeri bilinmiyor sözünün üstünden geçti, ardından alttaki yeni satıra indi.

“Bakmaya gidiyorlar,” dedi.

“Ayrıldıkları yer bu,” dedi Cemal. “Salih’in orada bekleyip beklemediğini bilmiyoruz. Bekir yalnız ayrılırken gördüğünü söyledi.”

Rıza başını kâğıttan kaldırdı. Kısa bir an artının yanında duran Bekir döndü sözüne bir daha baktı. “Az kalsın sokağa yanlış haber salacaktım,” dedi. “İki adın yanındaki o işareti görünce ikisi de burada sandım.”

“Benim koyduğum işaret yüzünden,” dedi Cemal. “Yer yok diye kısalttım. İki ad aynı satırda olunca tek çizgi ikisine birden gidiyor. Bundan sonra kim dönerse adıyla yazacağım. İşaret koymayacağım.”

Rıza başını salladı. “Bir de soran olursa, kâğıttan tek satır okuyup gönderme. Altına da bakalım.”

Kâğıdın üst köşesinde kırağıdan yumuşamış küçük bir lif kabarmıştı; Cemal yaprağı yeniden kendine doğru çevirip parmağının ucuyla o köşeyi yavaşça bastırdı.

Cemal kalemi kapı kanadının üstüne bıraktı. Ucu, tahtanın bir çatlağına denk gelip yuvarlanmadan olduğu yerde durdu. Yola çıkacak gençle yanındaki adam yakalarını kulaklarına kadar kaldırıp paltolarının önünü iliştirdiler. İkisi de avlunun duvar açıklığına doğru yürüdü.

Rıza arkalarından iki adım attı. “Sokağın köşesinde Salih’i soran adam hâlâ duruyorsa sakın döndü demeyin,” diye seslendi. “Yalnız bakmaya gittiğinizi söyleyin.”

Genç başını salladı. İkisi avludan çıkmadan önce açıklığın eşiğinde durup kapı kanadına doğru döndüler. Rüzgâr genç adamın saçlarını alnına savurdu.

Onlardan biri, “Teknenin yanında bulamazsak geri geliriz,” dedi.

Cemal çatlağın içinde duran kalemi yeniden eline aldı. Başka bir yorum eklemeden, fazladan bir umut ya da telaş katmadan bu sözü olduğu gibi, ikisinin adının hemen altına yazdı. Sonra başını kaldırıp izledi. Genç önden, arkadaşı bir adım gerisinden duvar açıklığından geçtiler. Sokağın kardan açılmış dar yoluna girip fırın yönüne döndüler. Cemal ikisinin sırtları yıkık duvarın köşesinde gözden yitene kadar bekledi. Ancak çıktıklarını kendi gözüyle gördükten sonra kalemi yeniden tahtaya bıraktı.

Avlunun sabah hareketi azalmamıştı. Ateşin başındaki duman biraz açılmış, bulutların gerisindeki soluk gün ışığı taş duvarların kırık kenarlarını daha belirgin kılmıştı. Cemal kanadın önünde sabırla bekleyen adama döndü; onun adını ve gideceği yönü sordu, yanında kimse olmadığını duyunca Rıza’ya baktı. Rıza adamı aynı yöne çıkacak başka biri bulunana kadar duvar dibine aldı.

Cemal sol avucuyla gece yaprağının kıvrılan kenarını yatıştırdı. Zarfın üstündeki anahtarlığın yerini yokladı; rüzgârla kaymamıştı. Kasanın üstünde kapalı duran deftere kısa bir göz attı. Kapağının kenarları hâlâ kabarıktı, ama suyu biraz çekilmiş gibiydi. Ateşin yanında Bekir dizindeki bezi katlamış, iki elinin arasına alıp ovuşturuyordu.

Bir süre sonra kapı kanadının önüne başka biri geldi. Sokağın ayazından nefesi kesilmiş, yanakları rüzgârdan kızarmıştı; sakalının uçlarında ince kırağı tutmuştu. Ellerini paltosunun ceplerinden çıkarıp kanadın kuru kenarına doğru uzattı, ama tahtaya değdirmeden geri çekti. İki kez derin soluk aldı.

Nefesini toparlayınca yalnızca “Döndüm,” diyebildi.

Cemal kalemi yerinden almadan önce gece yaprağında adamın adını aradı. Parmağı üst satırlardan aşağıya indi, adı buldu. Hemen bitişiğinde, gece birlikte çıktıkları ikinci bir adamın adı daha yazılıydı. Satırın sağ kıyısında yine ancak bir iki harflik dar bir boşluk vardı; oraya küçük bir çizgi ya da işaret bırakmak bir saniye sürerdi.

Cemal kalemi sağ eline aldı, fakat ucunu kâğıda indirmedi. Bu kez satırın kenarına geçmeden önce başını kaldırdı, adamın yüzüne baktı.

“Seninle giden nerede?” diye sordu.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.