Bir kaba iki tas
Yaralıyı ocağın yakınına bıraktıklarında komşusu tahtanın kendi ucunu birden elinden saldı. Fırının başından yukarıdaki düzlüğe kadar süren yokuş boyunca kolları gerilmiş, son elli adımda ikisi de artık konuşmadan yalnızca ayaklarının dibindeki kaygan taşlara bakarak yürümüştü. Ateşin yakınındaki örtülere varır varmaz komşu soluğunu dışarı bırakıp parmaklarını açıverdi; ağır çam kanadının öteki ucu kara küt diye indi.
Sabri’nin tuttuğu uç havada kaldı. Ağırlık bir anda boşalıp kollarını yukarı savurur gibi olunca parmak eklemlerinde ince bir sızı yürüdü.
Adamın başını yerdeki eski bir kilimin üstüne almış olan orta yaşlı kadın, “Yavaş,” dedi.
Söz Sabri’ye söylenmişti. Kadın, yaralıyı sarsmamak için iki eliyle adamın şakaklarını tutuyor, başını yastık yerine katlanmış bir palto eteğinin üstüne yerleştirmeye çalışıyordu. Sabri itiraz etmedi, komşusuna da dönüp bakmadı. Tahtayı dizine dayayıp ağırlığı bacağına vererek ağır ağır aşağı indirdi. Kenar yere değdiğinde adamın bacakları hafifçe sarsıldı, sonra durdu.
Ocağın çevresi sabah Yusuf’u bıraktıkları saate göre çok daha kalabalıktı. Gün öğleden sonraya dönmüş, alçalan soluk aydınlık yıkık duvarların gölgelerini uzatmıştı. Ateş büyütülmüş, yanına iki iri taş konup üstüne kararmış büyük bir kazan oturtulmuştu. Kazanın ağzından ağır, yoğun bir buhar yükseliyor, rüzgârsız soğuk havada dumanla karışıp insanların omuzlarına siniyordu. Ateşin birkaç adım gerisine battaniyeler, kilimler, yerinden sökülmüş tahta parçaları serilmişti; kimisi başını dizine koymuş oturuyor, kimisi ellerini alevlerin uzağından açıp ısıtmaya çalışıyordu.
Biraz önce yokuşta bütün ağırlığı omuzlarına çıkan, kolunu gömleğinin içine soktukları adam, şimdi ateşin ılıklığına yaklaşınca gözlerini biraz daha açmıştı. Kadın onun yüzüne eğilmiş, alnındaki kireç tozunu ve ıslak saçının altındaki saman telini elinin tersiyle temizliyordu.
“Nereden aldınız bunu?” diye sordu kadın, başını kaldırmadan. “Kırığı var mı?”
“Aşağı sokakta, odunluğun kenarında yatıyordu,” dedi komşu. “Üstünde taş yoktu ama belini bükünce soluğu kesildi. O yüzden kanatla getirdik.”
“Yolda konuştu mu hiç?”
“Konuşmadı,” dedi Sabri. “Yalnız ateş var deyince başını oynattı.”
Kadın yeniden yaralıya eğilip adını sordu. Adam dudaklarını kıpırdattı; ilk iki seferde yalnız ince, boğuk bir nefes çıktı. Üçüncü seferde adını söyledi. Sabri duymak için eğilip yaklaşmadı. Kadın başını sallayıp yanındaki bir gence seslendi, üstüne örtecek kuru bir battaniye istedi. Kadın duymuştu; yaralının adı artık birinin kulağındaydı. Sabri için bu kadarı yetiyordu.
Komşu iki adım ötede durmuş, paltosunun yakasını düzeltiyordu. Soluğu hâlâ hızlıydı; yüzündeki ter soğuk havada alnında kurumuş, kireçle karışıp ince çizgiler bırakmıştı.
“Aşağıya ineceğim,” dedi komşu. “Fırının önünden geçecek birini bulursam eve haber göndereceğim.”
Sabri başını kaldırıp ona baktı. “Hangi eve?” diye soracak oldu. Aklına hemen kendi yatay kapısı ve orada bohçasıyla bıraktığı kadın gelmişti. Ama soru dudağının ucunda kaldı. Komşu ona bakmıyordu; gözleri çoktan yokuşun indiği yola, fırının kırık bacasının göründüğü tarafa çevrilmişti. Onun da gece çıktığı, çocuklarıyla karısını arka bahçedeki ağacın altında bir battaniyenin içine bıraktığı ve dönüp bakamadığı bir kapısı olabileceği Sabri’nin o zaman aklına geldi. Herkesin kendi evi vardı; kendi sokağı, kendi bıraktığı yeri.
“Git,” dedi Sabri. “Ben burada biraz duracağım.”
Komşusu başını salladı. Dönüp yola koyulacakken gözü, yerde duran eski kapı kanadına takıldı. Yaralıyı üstünden indirmişlerdi; tahtanın ortasında adamın ıslak ceketinden kalma koyu bir iz duruyordu. Komşu, yaralıyı getirdikleri bu kanadı avludan aldığı yere, sahibine geri götürüp götürmeyeceğine karar veremedi. Bir adım yaklaşıp tahtanın ucundan tutacak gibi eğildi, sonra omuzlarını indirip vazgeçti. Tek başına yokuştan aşağı taşıyacak hâli yoktu; üstelik aşağıda onu bekleyenler vardı. Sonunda tahtayı yerden sürükleyip ocağın kenarındaki yarım yıkık taş duvara dayadı.
“Bir şey duyarsam fırına haber bırakırım,” dedi komşu.
Sabri başıyla karşılık verdi. Komşusu tahtayı dönüp alacağını söylemeden, ellerini paltosunun ceplerine sokup yokuşun kenarından aşağı indi. İki adım sonra su bekleyenlerin arkasından geçip gözden kayboldu.
Sabri olduğu yerde birkaç saniye soluklandı. Yükü bıraktıktan sonra omuzları hafiflememiş, tersine kollarının içi ağır bir uyuşuklukla dolmuştu. Sağ ayağındaki tek yün çorap yokuş boyunca büsbütün dönmüş, topuktaki delik genişlemişti; çıplak sol ayağı ise artık soğuğu bile seçmiyor, yalnız taşların pürüzünü sert bir katılık gibi duyuyordu.
Ocağın başında su bekleyenler, yeni gelen yaralıya ve yanındakilere yer açmak için yan yan ilerliyordu. Kimse birbirini itmiyor ama kimse sırasını da bırakmıyordu. Kazanın başında yaşlıca bir adam büyük bir kepçeyle sıcak su dağıtıyor, her tas uzatıldığında suyu dibinden değil üstünden almaya çalışarak ellerini buhardan koruyordu. Ateşin çevresinde duman ara sıra alçalınca bekleyenler yüzlerini yana çevirip öksürüyordu.
Sabri gözlerini kalabalığın üstünde gezdirdi. Ateşin uzağında, taşların dibine serilmiş bir kilimin kenarında bir kadın oturuyordu. Küçük bir teneke tası iki eliyle birden tutmuş, eğilip üfleyerek içindeki suyu soğutmaya çalışıyordu. Kadının hemen yanında, dizlerini kendine çekip oturmuş küçük bir çocuk vardı. Çocuğun yüzü Sabri’ye dönük değildi; omuzları dardı, başı hafifçe öne eğikti.
Sabri bir an duraksadı. Gözleri istemeden Hamdi’nin paltosunu aradı.
Sabah Yusuf’u teslim ettikleri yer hemen şurasıydı; odunların yığıldığı taşın birkaç adım ötesi. O zaman ateş daha küçüktü, başında yalnız beş altı kişi oturuyordu; Yusuf’un omuzlarına Hamdi’nin geniş, eski paltosunu örtmüşler, çocuk ellerini kollardan çıkaramayınca yakayı içten kavramıştı. Şimdi odun yığını neredeyse tükenmiş, taşın çevresini yeni gelenlerin serdiği kilimler ve battaniyeler kaplamıştı. Sabri bir adım yana kayıp çocuğun sırtına biraz daha dikkatle baktı. Çocuğun sırtındaki koyu kumaşın altında, beline doğru inen bir sıra ince düğme görünüyordu. Bir kız çocuğunun ya da daha küçük bir çocuğun hırkası gibiydi. Yusuf’un başını örttükleri yerde, Hamdi’nin kalın paltosunun yakası böyle durmazdı.
Sabri ocağın öteki yanına da kısa bir göz attı. Sabah Yusuf’u kucağından alan, elindeki tası bırakıp çocuğun ayağındaki astar bezini düzelten adam da görünmüyordu. Belki ateşi daha öteye taşımışlar, belki çocukları üstü kapalı bir yere almışlardı; Sabri bunu sormak için kadının yanına yaklaşmadı. Aynı çocuğa ikinci kez bakmadan başını çevirdi ve sıcak su sırasına girdi.
Sırada önünde beş altı kişi vardı. Bir kadın, kolunda uyuyan bir bebeği şalının içine saklamıştı; onun önünde kasketini elinde tutan yaşlı bir adam duruyordu. Kazanın başındaki adam önündeki kadının uzattığı küçük bakır kaba yalnız yarım kepçe koyunca, kadın kabı çekmeden durdu.
“Çocuk için az daha veremez misin?” dedi kadın. “Sabah beri ağzına sıcak bir şey girmedi.”
“Kazan yeni dolmadı,” dedi adam, kepçenin sapını sıkarak. “Demin bir kova kar daha attık içine, kaynamasını bekliyoruz. Arkada yirmi kişi var, herkese yarım tas düşse ancak yetişecek.”
Kadın itiraz etmedi; kabı göğsüne yakın tutup ateşin kenarına çekildi. Hemen arkasından kasketli yaşlı adam adım attı. Sabri kuyruğun en sonuna geçip bekledi.
Elleri, tahtayı uzun süre taşıdığı biçimde yarı açık kalmıştı. Parmakları soğuktan ve ağırlıktan o kıvrımda donmuş gibiydi; kapatmaya kalkınca avucunun ortasında tahtanın enli, kıymıklı kenarını hâlâ hissedebiliyordu. Ateş birkaç adım ötesindeydi; alevlerin turuncu sıcaklığı ara sıra yüzüne kadar vuruyordu. İki adım atıp ellerini ateşe uzatsa sırası gelen adamın önüne geçecekti. Başkasının önünü kesmeden, olduğu yerde bekledi.
İçinden evinin önünü düşündü. Evden ayrılırken kapının yanına, pirinç halkanın başına bıraktığı o bez bohçalı kadının şimdiye kadar birini durdurmuş olmasını diledi. Kadın hiç olmazsa Emine’yi ya da teyzesini görmüş olabilirdi; ya da sokaktan geçen bir komşuya kızın adını sormuş olabilirdi. Ama hemen arkasından içine kuru bir şüphe düştü.
Kadına kendi adını söylemiş miydi?
Sabri birkaç saat önceki o konuşmayı zihninde baştan geçirdi. “O kapı bizim,” demişti. “Bir çocuk gelirse, adı Emine, babasının onu aradığını söyle. Ben yaralıyı yukarıdaki ocağa götürüyorum. Orada bulurlar beni.” Kendi adını söylememişti. “Adım Sabri,” dememişti. Yalnız Yusuf’u getirdiği bu ocağı tarif etmişti. Şimdi burası elli altmış kişilik bir kalabalıktı; sürekli gelenler ve gidenler oluyordu. Biri yokuştan çıkıp bu ateşin başına gelse ve yalnızca “Emine’nin babası burada mı?” dese, dumanın ve uğultunun içinde kaç kişinin başını kaldıracağını, kendi kulağının o sesi duyup duymayacağını bilmiyordu. Adını söylemiş olsa bile, yarım saat sonra burada kalıp kalmayacağı belli değildi.
O sırada hemen yanında duran genç bir er, kulpu paslı telle sarılmış küçük bir bakır kabı Sabri’ye doğru uzattı.
“Şunu da doldurtabilir misin?” dedi er. “Az önce kazanın başında sen vardın.”
Sabri başını çevirip kaba, sonra erin yüzüne baktı. Kabı almadı. Yarı açık duran ellerini gövdesinin iki yanında tuttu.
Er, ocağın gürültüsünden ve yanındaki kadınların konuşmasından Sabri’nin söylediğini duyamayacağını düşünmüş gibi kabı bir karış daha yakına tuttu. Sabri erin üstünü bu kez daha yakından gördü. Sırtında kalın, boz renkli bir asker kaputu vardı; yakası kireç ve sıva tozuyla ağarmıştı. Kaputun sol omzunda eriyen kar, kalın yün kumaşın rengini koyu bir leke hâlinde değiştirmişti. Göğsündeki pirinç düğmelerden biri gevşemiş, ipliği uzamıştı. Yaşı yirmisini yeni aşmış gibi görünüyordu ama gözlerinin altı uykusuzluktan morarmış, dudaklarının kenarı ayazdan çatlamıştı.
“Az önce ben de geldim,” dedi Sabri. Sesi boğuk çıkmıştı, boğazı kurumuştu. “Bir yaralı getirdik.”
Er kabı hafifçe indirdi; bakışında şaşkınlık değil, yorgun bir düzeltme vardı. “Ben seni burada çalışanlardan sandım,” dedi. “Tahtayla geldiniz, ocağın dibine indirdiniz. Kendi sıranı mı bekliyorsun?”
“Evet.”
Sabri, sıranın bir adım daha ilerlediğini gördü. Önündeki bebeğini tutan kadın, taşların arasından dikkatle basarak öne geçti. Sabri de adım atabilirdi ama olduğu yerde kaldı. Er, telli kabı geri çekip kendi elinde tuttu; sıranın sonuna geçmek için Sabri’nin arkasına doğru hafifçe döndü.
Tam o anda Sabri’nin içinde, gece cezaevi duvarının açıklığından sokağa adım attığından beri taşıdığı o sessiz tedirginlik yeniden baş gösterdi. Karşısında bir asker vardı. Kimseden saklanmıyordu ama bir erin yanında sıradan bir mahalleli gibi durup sonra tesadüfen ortaya çıkmasından daha ağır bir şey yoktu. Rıza’yla gece konuştukları an, duvarın önünde “Dışarı çıkacak” diyen o isimsiz ses aklına geldi. Sabri kendisini açıklamak için gerekli sözleri bir araya getirdi; fazla kelime eklemeden, olduğu gibi söyledi.
“Mahpushaneden çıktım,” dedi. Kısa bir an durdu. “Yıkılınca.”
Er durdu. Elindeki telli kap hafifçe sallanıp kaputunun eteğine değdi.
Yüzünde ne bir öfke belirdi ne de birdenbire dikilen bir kuşku. Bakışı ağır ağır Sabri’nin yüzünden, ince gömleğinin kirli yakasından aşağı indi; sonunda Sabri’nin ayaklarında durdu.
Sabri de gözünü aşağı indirdi. Sağ ayağındaki tek yün çorap, fırın yokuşunu çıkarken artık iyice dönmüştü; incelmiş, iplikleri seyrelmiş topuk kısmı başparmağının olması gereken yere gelmişti. Islak yünün üstünde kurumuş kireç ve çamur tabakası vardı. Sol ayağıysa çıplak, taş ve kardan mosmor duruyordu. Sabri ayağını arkasına çekmedi, çorabı düzeltmek için de eğilmedi.
Aralarında birkaç saniyelik keskin bir sessizlik oldu.
Sabri, erin şimdi “Kimin izniyle?” diye sormasını bekliyordu. Ya da “Neden avluda kalmadın, kime haber verdin?” demesini. Gece yıkılan duvarın önünde dururken de aynı şey geçmişti aklından: bir gün sonra ya da bir hafta sonra, o açıklıktan geçmiş olması kâğıda nasıl yazılacaktı? Böyle bir soru gelirse Rıza’nın adını verebilirdi; gece gardiyanın önünde adamları taşıdıklarını, Cemal’in defterine adlarını yazdırdıklarını söyleyebilirdi. Ama doğrusunu söyleyecekse, Rıza’nın kendisine sokağa çık demediğini de söylemesi gerekecekti. Açık duvarın önünden kendi adımıyla çıkmıştı.
Sabri beklerken sıra bir kez daha ilerledi. Kazanın başındaki adam kepçeyi kaldırıp yeni bir tas doldurdu; ateşin içinden kalın bir odun çatırdadı.
Er hiçbir şey sormadı. Ne izin sordu, ne adını, ne de suçunu. Gözünü Sabri’nin ayağından kaldırıp doğrudan kazanın başına baktı. Sanki o tek çorapla çıplak ayak, Sabri’nin söylediği iki cümleden çok daha fazlasını tek başına açıklamış gibiydi.
Sonra Sabri’nin önünden sakin bir adımla geçip sıranın başına yürüdü. Kazanın başındaki adama telli kabı uzattı. Adam askeri görünce bir şey söylemeden kepçeyi daldırdı, kabı yarısına kadar sıcak suyla doldurdu. Suyun dibi görünmeye başladığı için kimseye ağzına kadar vermiyordu; kepçeyi indirirken arkadakilere doğru seslenip başka boş tas olup olmadığını sordu.
Er sıcak su dolu kabı iki eliyle dikkatle tutup geri geldi. Ocağın kenarında, yere bırakılmış kuru tahtaların üstünde üst üste konmuş, dipleri ateş isinden kararmış iki teneke tas duruyordu. Er kabı taşın üstüne bırakmadan önce o iki teneke tası birbirinden ayırdı. İçlerindeki ince tozu elinin tersiyle silkeledi, sonra kaptaki sıcak suyu önce birine döktü. Suyun buharı soğuk havada bir anda yüzlerine vurdu.
Kalan suyu ikinci tasa aktardığında, ikincisinin ötekinden daha az dolduğunu gördü. Er durdu; dolu olan tası ağır ağır eğip, ince ve titrek bir çizgi hâlinde öteki tasa birkaç yudum daha aktararak iki payı birbirine yaklaştırdı. Bir kabın içindeki suyu iki tasa bölerken elini hiç acele ettirmedi; iki tenekedeki su artık neredeyse aynı hizadaydı.
Sonra taslardan birini Sabri’ye uzattı.
“Altından tut,” dedi er. “Kenarı sıcak.”
Sabri tası iki avucunun arasına aldı. Tenekenin dibi kararmış, kenarı soğuk havada bile parmak yakacak kadar ısınmıştı; erin dediği gibi altından, isli tabanından kavradı. Sıcaklık, uzun süre tahta taşımaktan kaskatı kesilmiş parmak boğumlarına anında yürüdü. İlk an deriyi sızlatan keskin bir yanma oldu, sonra uyuşmuş eklemler yavaş yavaş gevşemeye başladı.
Su, tenekenin içinde bir yana bir yana gidiyordu. Tahtayı bıraktığından beri ellerinin ince ince titrediğini Sabri ancak o zaman fark etti. Tası hemen dudaklarına götürse sıcak su çenesine ya da ıslak gömleğinin önünden göğsüne dökülecekti. Elini sabit tutabileceği, dirseklerini gövdesine yaslayabileceği bir yer bulana kadar içmedi.
Er kendi tasını iki eliyle kavrayıp kenarından dikkatle küçük bir yudum aldı. Suyun buğusu burnunun ucuna vurdu; gözlerini hafifçe kısıp yutkundu.
O sırada arkalarından, ellerinde boş bakraçlar ve teneke maşrapalar taşıyan iki üç kişi daha ocağa doğru yaklaştı. Kazanın başındaki adam yeniden boş kap soruyordu. Gelenlere yol açmak için Sabri ile er, konuşmadan birbirlerine bakıp ateşin yakınından çekildiler. Birkaç adım geride, yarım yıkık taş duvarın dibine geçtiler. Duvar rüzgârı kesmiyordu ama sırtlarını verecekleri kuru bir taş sırası bırakmıştı.
Er sırtını duvara yaslayıp tasını göğsünün hizasında tuttu. Gözleri bir an ocağın çevresindeki kalabalıkta dolaştı, sonra Sabri’ye döndü.
“Yaralıyı nereden aldınız?” diye sordu er.
“Fırının aşağısından,” dedi Sabri.
“Aşağı mahalleden mi? Şu bacası kırık fırının altı mı?”
“Evet. Fırını geçince kıvrılan ilk sokak. Komşunun avlusunda yatıyordu.”
Er başını ağır ağır salladı. “Arkadaşlarım o tarafa gidecek,” dedi. Çenesiyle ocağın biraz ötesinde, yıkık bir ahır duvarının yanında duran iki askeri gösterdi. İkisi de boz kaputlarının yakalarını kaldırmış, aralarında alçak sesle konuşuyordu. “Yukarıdaki sokaklara baktılar, şimdi fırının altına inecekler. Aşağıda sıkışan ya da taşınacak biri var mı diye soruyorlar. Sabahtan beri yalnız üst mahallelere yetişebildik, fırının altındaki dar sokaklara henüz giren olmadı.”
“Orada duvarlar yola inmiş,” dedi Sabri. “Geçit iyice daralmış. İki kişi yan yana yürüyemiyor. Biz tahtayla geçerken dönemeçte iki kez durmak zorunda kaldık.”
“Anlaşıldı,” dedi er. “Onlara da söylerim, aradan dolanırlar.”
Sabri sustu, elindeki suya baktı. Dirseklerini gövdesine yaslayınca ellerinin titremesi azalmıştı; tenekenin içindeki suyun yüzü artık durulmuş, üstünden ince bir buğu kalkıyordu. Az önce su sırasında, daha “Mahpushaneden çıktım” demeden önce kızından söz etseydi, bu askerin kendisini dinleyip dinlemeyeceğini bilemezdi. Kimse başkasının kaybını kendi işinin önüne koyacak hâlde değildi bugün; herkesin sırtında kendi yükü, aklında kendi kapısı vardı. Şimdi ise er, sırtını duvara vermiş, elinde tasla acelesi yokmuş gibi cevabın devamını bekliyordu.
Sabri gözlerini sudan kaldırıp erin yüzüne baktı. Kendi sokağını, sanki ilk kez bir yabancıya tarif ediyormuş gibi en belirgin, gece boyunca yerinden oynamamış işaretlerden başlayarak tane tane söyledi.
“Yokuşun başında eğri bir direk var,” dedi Sabri. “Tel direği, sarsıntıda yana yatmış. Fırını geçince aşağı döneceksiniz. İlk sokakta, eşiğin yanına yatmış bir kapı göreceksiniz. Dik durmuyor, karda yatıyor. Üstünde pirinç halka var. Orada bir kadın bekliyor olabilir.”
Er kaşlarını hafifçe çatıp kafasında yeri tutmaya çalıştı. “Kapının yanında mı?”
“Evet,” dedi Sabri. “Elinde küçük bir bez bohça vardı. Biz yaralıyı çıkarırken orada kaldı. Halkanın üstündeki karı eliyle temizlemiş, tahtanın kenarından hemen seçiliyor.”
Sabri bir an durup yutkundu. Boğazındaki kuruluk yüzünden sesi biraz daha kısıldı.
“Bir kız soruyorum ben,” dedi. “Adı Emine.”
Sabri, erin gözlerinin içine doğrudan bakıp devam etti.
“Kızım.”
Bu tek kelime ağızdan çıkınca duvar dibindeki sessizlik ağırlaştı. Ateşin çıtırtısı ve kalabalığın uğultusu bir an geriye çekilmiş gibi oldu.
Er, elindeki teneke tası yavaşça dizinin üstüne indirdi. Kaputunun ıslak kolu taş duvara sürtünüp kuru bir ses çıkardı.
“Evde kiminleydi?” diye sordu er. Sesinde merak yoktu; yalnızca neyi arayacağını bilmek isteyen birinin ölçülü dikkati vardı.
“Teyzesiyle,” dedi Sabri. “Ev çökmüş, içeri girilecek gibi değil. Karşı komşu gece karanlıkta iki çocuğun el ele fırına doğru geçtiğini söylemiş ama yüzlerini seçememiş. Fırının önünde bekleyenlere sordum, bilen çıkmadı. Kapıda bıraktığım kadın, gelen olursa benim burada, yukarıdaki ocakta olduğumu söyleyecek.”
“Ya kadın gitmişse?” dedi er.
“Gittiyse bile kapı orada. Belki komşulardan biri, belki teyzesi sonradan uğrar. Ya da sokaktan geçenlerden gören olmuştur.”
Er bir an başını öne eğip düşündü, sonra yeniden Sabri’ye baktı.
“Fırın tarafına gidecek olanlara sorarım,” dedi. “Yukarıdan inerken birkaç sokaktan geçtiler, belki o adı duyan ya da toplanma yerinde gören olmuştur. Ben de çıkarsam kapıya uğrarım.”
“Sağ ol,” dedi Sabri. “Eğri direğin altındaki ilk sokak. Yerde yatan kapı, pirinç halka.”
“Aklımda.”
Sabri sonunda teneke tası iki eliyle dudaklarına yaklaştırıp ilk yudumu aldı. Suyun içinde hafif bir is ve teneke tadı vardı; başka bir gün olsa insanın ağzını buruşturacak türden sade, kaynamış suydu. Ama o ilk sıcak yudum, gece boyunca toz, sıva ve ayaz yutmaktan kuruyup çatlamış ağzındaki acı tadı bir anlığına değiştirdi. Sıcaklık boğazından inip göğsünün ortasında yayıldı.
Tası dudaklarından indirdi, iki avucunun arasında tutmaya devam etti. Geri kalanını içmeden önce eğri direğin yerini yeniden tarif etmeyi düşündü. Direğin fırının tam yukarısında mı, biraz kenarında mı kaldığını, sokağın dönemeçten sonra hangi yana kıvrıldığını yeterince açık söylemiş miydi? Fırının önündeki bez torbalı yaşlı adam hâlâ oradaysa ona da sorabilirlerdi. Sonra yeniden tarif etmekten vazgeçti.
Kapının yanında o bez bohçalı kadın artık bulunmazsa — soğuktan üşüyüp gitmişse, ya da kendi yakınlarını aramaya koyulmuşsa — pirinç halka yine orada olacaktı. Karda yatay duran koyu tahta, karı sıyrılmış sarı halka yerinden kıpırdamayacaktı. Ama bir askerin o sokağa inip kapıyı bulması tek başına hiçbir şeyi çözmeyecekti; sokakta yüzlerce insan, fırın yokuşunda onlarca çocuk vardı. Sabah karşı avluda bez bohçalı kadına söylediğinde de öyle olmuştu: kadın adı kendi ağzından tekrarlayana kadar söz havada asılı kalmıştı. Şimdi ötede bekleyen iki askere ulaştırılacak olan da yalnız bir sokak tarifi değildi; aradıkları kızı bütün o kalabalıktan ve Sabri’nin tarifinden ayıracak tek şey adıydı.
Sabri başını kaldırıp ere baktı.
“Adını bir daha söyler misin?” diye sordu.
Er önce Sabri’nin kendi adını sorduğunu sandı. Gözleri hafifçe açıldı; kendi adını söylemek için ağzını araladı, sonra Sabri’nin yüzündeki o sessiz, doğrudan bekleyişi görünce durdu. Kendi adını değil, emanet ettiği adı yokladığını o anda anladı.
“Emine,” dedi.
Sabri başını salladı. Er tasını ateşin yanına bıraktı ve ötede bekleyen iki askere doğru yürüdü. Sabri onların konuşmalarını duyamadı. Er bir eliyle fırının yönünü gösterdiğinde Sabri tası ağzına götürdü. Suyun dibi hâlâ ılıktı.

Suyu ağır ağır, son yudumuna kadar içti. Boş tenekenin dibinde ince bir kireç çökeltisi gibi birkaç koyu nokta kalmıştı. Sabri tası iki avucunun arasında tutup sıcaklığı bütünüyle kaçmadan parmak uçlarını dış yüzeyine bastırdı.
Gözünü ötedeki üç askerden ayırmıyordu.
Ocağın dumanı bir an aralarına girip yüzlerini örttü, sonra rüzgârsız soğuk havada ağır ağır yukarı çekildi. İki askerden uzun boylu olanı başını yana eğip eri dinliyordu; öteki, kasketinin siperliğinin altından fırın yokuşunun indiği tarafa bakıyordu. Er bir ara elini yere paralel tutarak bir şey tarif etti — herhâlde karda yatay duran kapıyı anlatıyordu. İki asker kısa kısa başlarını salladı. Uzun boylu olanı kaşlarını çatıp öbür yakaya, çarşıya inen alt sokağa doğru bir şey söyledi; sonra ikisi de başlarını iki yana salladı. Sabri dudaklarını okuyamıyordu ama o küçük baş hareketinin anlamını uzaktan bile seçebildi.
Birkaç saniye sonra iki asker kaputlarının yakalarını biraz daha kaldırıp erin yanından ayrıldı. Kalabalığın kenarından dolanıp yokuşun ağzına yürüdüler; fırının kırık bacasına doğru inen dar taş yola sapıp kısa sürede alçak duvarların gerisinde kayboldular.
Sabri sırtını dayadığı taş duvarda kıpırdamadan bekledi.
Sol eli istemeden cebinin üstüne gitti; ince kumaşın altından katlı kâğıdın kuru köşesi parmak ucuna değdi. Emine’nin çizdiği o sol ayak hâlâ oradaydı. Dün akşam koğuşta kandilin zayıf ışığında o çizgiye bakarken bütün derdi bir numara büyük ya da küçük düşmesin diye doğru ölçüyü bulabilmekti. Hamdi karşısına oturmuş, “Adını yazayım bari?” demişti. Sabri, “Onu ben yazarım,” demişti. Şimdi aynı günün akşamüstüne varırken, sağ ayağındaki tek çorap başparmağına dönmüş, avuçlarında taşıdığı kapı kanadının izi henüz silinmemişken, az önce bir askerin iki arkadaşına kendi kızının adını ve kapısının yerini tarif edişini seyrettiği duvarın dibinde bekliyordu.
Ateşin çevresindeki uğultu yeniden yaklaştı. Bir kadın kazanın başındaki adama boş bir tencere uzatıyor, ötede biri iki kırık tahta parçasını kucağında getirip odun yığınının üstüne bırakıyordu. Biraz önce komşusuyla getirip örtünün üstüne yatırdıkları yaralı, şimdi başı yukarıda kalacak biçimde yastığa yaslanmıştı; yanında oturan kadın elindeki bezle adamın alnını siliyordu.
Er ateşin yanına bıraktığı boş tasını yerden alıp ağır adımlarla duvarın kenarına, Sabri’nin yanına geri döndü. Yüzünde ne kötü bir haberin aceleciliği ne de iyi bir haberin ışığı vardı; yalnızca bütün gün ayakta kalmış insanların düz yorgunluğu.
“Sordum,” dedi er, Sabri’nin önünde durarak. “Henüz gören birini bulamadım. Yukarı sokaklardan inerken birkaç çocukla karşılaşmışlar ama adını bilen çıkmamış.”
Sabri başını hafifçe eğdi. Beklediği cevap buydu; yine de kulağıyla duyunca göğsünde az önce sıcak suyun yumuşattığı yer yeniden soğudu.
“Şimdi fırının aşağısına iniyorlar,” diye ekledi er. “Tarif ettiğin sokağa, o pirinç halkalı kapıya da uğrayacaklar. Kadın oradaysa konuşurlar, bir haber varsa buraya bildirirler. Ben de nöbet değişiminde aşağı inersem bakarım.”
“Sağ ol,” dedi Sabri. “Zahmet oldu.”
“Zahmeti mi kaldı bunun,” dedi er. Bir an Sabri’nin ayaklarına, topuğu başparmağına dönmüş ıslak çoraba ve karda morarmış çıplak tabana bir kez daha baktı. “Hava iyice düşüyor. Gece burada ateş sönmez, kazana yeni odun getiriyorlar. Bir yere gitmezsen ateşin yakınında kal.”
Sabri cevap vermedi; yalnız başını hafifçe eğdi. Gece boyunca ateşin başında oturup oturmayacağını kendi de bilmiyordu. Aşağıda, fırının ötesindeki sokakta kendi kapısı yatay dururken, orada adını bıraktığı bir kadın beklerken burada ne kadar durabileceğini kestiremiyordu.
Sabri, artık iyice soğumuş olan boş teneke tası iki eliyle tutarak ere geri uzattı. Er tası aldı, kendi tasının içine geçirdi. Kararmış iki teneke birbirine değip kuru, kısa bir ses çıkardı. Sonra er, kulpu telle sarılmış kabı yerden alıp ocağın kenarındaki sıraya doğru bir adım attı; dönüp Sabri’ye kısa bir baş selamı verdi ve ateşin öbür yanına yürüdü.
Sabri sırtını taş duvardan ayırdı. Gün ışığı artık çekilmeye yüz tutmuştu; alçak bulutların altında hava kül rengine dönüyor, ayaz öğleden sonraya göre daha keskin iniyordu. Ateşin çevresindeki insanlar omuzlarını birbirine yaklaştırıp biraz daha sokuluyor, alçalan duman yerdeki örtülerin üstünden ağır ağır süzülüyordu.
Sabri gözünü fırın yokuşunun indiği tarafa çevirdi. Aşağıda, iki askerin az önce gözden kaybolduğu yolda şimdi kimse görünmüyordu. Bir süre daha burada beklerse belki biri çıkıp gelecekti; belki de kimse gelmeyecek, akşam yeniden çökerken ocağın başında bekleyenlerin sayısı daha da artacaktı.
Adamın sormuş olmasıyla kızından haber gelmiş olması aynı şey değildi. Başkasına emanet edilen bir ad, o adı taşıyan kişinin nerede olduğunu söylemiyordu. O gün için elinde hâlâ kesin bir haber değil, yine kendi kapısında bekleyen kadının tarifi ve karda yatay duran tahtanın üstündeki o pirinç halkaya döneceği yol vardı.