Kendi Kapısının Önü Görseli
Kendi Kapısının Önü

Kalan eldiven

3. Sahne 21 dk okuma 8 okunma
Naciye’nin pencere altındaki kardan yamalı eldiveni çıkarması
Naciye’nin pencere altındaki kardan yamalı eldiveni çıkarması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Gün ışığında evin önüne dönünce Naciye, gece nereden çıktığını gördü. Cezaevi avlusundan Cemal’in eliyle tarif ettiği yoldan çıkıp kendi sokağına girdiğinde, karanlıkta birbirine eklenen o avluların aslında kaç adım arayla durduğunu ilk kez seçebilmişti. Gece duvarın dibinden sürünürken elinin altına yalnız pürüzlü sıva ve kırık kerpiç parçaları gelmiş, sokağa çıktığını bile sütçünün atını bağladığı demir halkalı taşa tutununca anlamıştı. Oysa o taşla kendi eşiği arasında en fazla beş adım vardı. İki taş basamaklı komşu kapısı da hemen ilerideydi; üstüne yıkılan sıva yüzünden gece onu bulamamış, yabancı bir avludaki donmuş su tasının başında durup kalmıştı. Şimdi soğuk ama berrak sabah aydınlığında her şey yerli yerindeydi; yalnızca ev artık dik durmuyordu. Ön duvar yarı yerinden dışa doğru eğilmiş, dikiş odasının köşesi bel hizasına kadar açılmıştı.

Duvarın yarıldığı yerden iki adım ötede eteğinden kopan parça bir tahtaya takılıydı. Koyu renk kışlık kumaşın ince bir şeridi, kıymıklı çam tahtasının ucunda duruyordu; gece omzunu öne verip kendini dışarı atarken dikiş yerinin söküldüğünü duymuş ama durup kurtaramamıştı. Naciye eğilip kendi eteğinin yırtık ucuna baktı. Kenardan iki ince iplik sarkıyordu, uçlarına donmuş kar ve kireç yapışmıştı. Kumaşı tahtadan almayı düşündü. Terzi eli, kopmuş bir parçayı yerde bırakmaya alışık değildi; eve dönünce yeniden tutturulmasa bile bir parça kumaşın tahtada asılı kalması ona yarım kalmış bir iş gibi geldi.

Elini uzatacak oldu, sonra vazgeçip başını biraz yana eğdi. Tahtanın gerisinde, yere değmeden kalmış pencere kasasını gördü.

Dikiş odasının sokağa bakan penceresiydi bu. Çerçeve duvarın yıkılan sırasından kurtulmuş, iki eğik kirişin arasında yerden bir diz boyu yüksekte askıda kalmıştı. Cam bütünüyle kırılmıştı; yalnız üst köşede, macunun tuttuğu ince bir cam dilimi güneşe kapalı sabah ışığında solukça parlıyordu. Kasanın arkasından odanın içi belli belirsiz seçiliyordu: devrilmiş dikiş masasının bir ayağı, yere dağılmış tahta parçaları, kireç tozuna bulanmış bir perde ucu. Masanın üstüne akşam serdiği temiz bezin bir köşesi kerpicin altından görünüyordu; yakasına tek iğne tutturup sabaha bıraktığı ceket belki o bezin altındaydı, belki kireçle örtülmüştü. Çekmece görünmüyordu. Naciye bir an Şükriye’nin sabah erkenden gelip alacağı ücreti, kızın kapıyı kapalı bulunca ne yapacağını düşündü. Gece karanlığında evden çıkarken eşyaların yalnız yerleri değişmiş sanmıştı; şimdi gündüz ışığında aradaki duvarın artık bir oda çevirmediğini görüyordu. İçeri adım atacak yer yoktu; üstteki kirişlerden biri azıcık oynasa bütün kasa aşağı inecekti.

Gözü hemen pervaza indi. Akşam lambayı söndürmeden önce, İhsan dönünce sobadan önce onu görsün diye oraya bıraktığı şeyi aradı.

Eldiven gece bıraktığı yerde yoktu. Pervazda yalnızca çamaşır ipinden sökülmüş bir halka duruyordu. Pencerenin altındaki karı eliyle açtı. İlk yokladığı yerde camın köşesi çıktı. Biraz ötede avucuna ıslak yün değdi. Eldiveni iki parmağıyla çektiğinde içinden erimiş kar aktı. Tamir ettiği parmağın ucunda, yazın kullandığı açık renk iplik hâlâ duruyordu. Dikişi kendi avucuna değmesin diye iç tarafına almıştı. Şimdi başparmağını aynı yerden geçirdi, ipin ucunu buldu.

Naciye’nin pencere altındaki kardan yamalı eldiveni çıkarması

Parmak ucundaki o küçük düğüm soğukta bile yerindeydi. Naciye parmağını hemen çekmedi; ıslak yün derisine soğuk bir ağırlık gibi yapıştı.

Yazın son haftalarında bir akşamüstü tamir etmişti bunu. Kışlıkları sandıktan çıkarıp havalandırırken İhsan’ın tek eldiveninin başparmak ucundaki söküğü görmüş, makara kutusunda koyu yün iplik kalmadığı için elinin altındaki açık renk pamuklu ipliği geçirmişti iğneye. İhsan kapıdan başını uzatıp, “O renk belli olmaz mı?” diye gülmüştü. Naciye başını kaldırmadan, “Kışın eldivenin ucuna kim bakacak?” demişti. “Düğümü içe alıyorum ki odun taşırken avucuna batmasın.” İhsan elini eldivenin içine sokup parmaklarını iki kez kapatıp açmış, “Batmıyor,” deyip masanın köşesine bırakmıştı. Dün akşam da kapıdan çıkmadan önce aynı eldiveni yeniden masanın sağ köşesinde görmüş, Naciye elini boşaltınca dikişini yoklayıp dönüşte ilk gözüne çarpsın diye pencere pervazına koymuştu. Kardeşi öteki tekini cebinde mi götürmüştü, yoksa odun kırarken elinde mi kalmıştı, bilmiyordu. Karın içinden çıkan yalnız bu tekti.

Eldiveni sıkıp suyunu çıkarmak istedi. İki avucunun arasında büküp yuvarlanınca soğuk su bileklerinden aşağı sızdı, içindeki parmakların yerleri birbirine karıştı. Yün ağırlaşmış, bir topak hâline gelmişti. Naciye elini gevşetti, eldiveni parmak parmak çekip düzeltti. Başparmak yeri dışa dönmüştü; eliyle içeri itip düzleştirdi.

Başını kaldırıp askıda duran pencere kasasına bir kez daha baktı. Eve döndüğünde İhsan’ın ilk gözünün buraya çarpacağını düşünerek pencereye koymuştu. Şimdi tekrar pencereye bıraksa, kardeşi sokağa döndüğünde almak için nereye bakacağını bilebilirdi; pervazın üstü hâlâ az çok düz duruyordu. Naciye kasanın altında biraz daha yer açmayı denedi. Kırık cam parçalarını elinin tersiyle kenara itti, kireç topaklarını ayıkladı. Kasa elinin ağırlığıyla hafifçe gıcırdadı; üstünden ince bir sıva tozu dökülüp koluna kondu. Buraya bıraksa rüzgârla ya da sokaktan geçen birinin omzu değince yeniden karın içine düşecekti. Bir daha bulması da kolay olmazdı.

Sonra eldiveni iki kez havada sallayıp kalan suyunu silkeledi ve eteğinin sağ cebine soktu. Kumaş hemen soğuyup bacağına değdi.

Yusuf’un mintanı öbür kolundaydı. Gece yabancı avluda yıkık duvarın içinden çekip çıkardığı mavi kumaşı kolunun üstüne düzgünce katlamış, kol ağzındaki açık renk tamir dikişini dışarıda bırakmıştı. Evden çıkarken iki parça kumaştan birini nerede bulduğunu ve ötekini oraya kendisinin koyduğunu birbirine karıştırmamak için ikisini ayrı yerlerde taşıdı. Mavi mintan sol kolunda, İhsan’ın ıslak eldiveni sağ cebindeydi. İkisi de gece boyunca elinden bırakmadığı iki ayrı yolun işaretiydi. Yusuf’un annesi Neriman gelirse mintanı gösterebilirdi; avluda Cemal’e de mintanın kendisinde kaldığını yazdırmıştı. İhsan’a eldiveni vermek için ise ilkin onu bulması gerekiyordu.

Naciye pencerenin önünden çekildi. Tahtada takılı kalan kendi etek parçasına bir daha dönüp bakmadı. Kırık kerpiçlerin arasından adımını dikkatle seçip sokağa çıktı.

Gündüz gözüyle sokak gecekinden daha dar görünüyordu. İki yanın bahçe duvarları yola doğru devrilmiş, yalnız ortada taşların kısmen göründüğü kıvrımlı bir geçit kalmıştı. Sütçünün atını bağladığı demir halkalı taş yerindeydi ama üstü yarıya kadar harç ve karla örtülmüştü. Karşıdaki evin avlusundan kırık tahtaları kenara çeken birilerinin sesi geliyordu; uzakta bir çocuk ağlıyor, sonra bir kadın sesi onu susturmaya çalışıyordu.

Sokağa çıktığında bir komşu, göğsüne dayadığı iki kalın odunla yolun açık kalan yerinden geçmeye çalışıyordu. Adamın paltosu açıktı, başındaki yün bereye kireç tozu sinmişti; soluğu soğuk havada kalın bir buhar bırakarak çıkıyordu. İki kişinin yan yana geçeceği kadar yer yoktu. Naciye hemen yana çekilip alçalmış bir duvarın kıyısına yaslandı, kolundaki mavi mintanı duvara sürtünmesin diye göğsüne yaklaştırdı.

Adam tam önünden geçerken ayağı karın altında kalmış buzlu bir kiremit parçasına kaydı. Dengesini toplamak için omzunu geriye attığında göğsüne dayadığı odunlardan biri kolundan kurtulup kara düştü. Küt bir ses çıktı, karın üstünden ince bir toz kalktı.

Naciye hiç düşünmeden eğilip odunu aldı. Ağırdı, kabuğu ıslaktı. Ucu yeni kırılmıştı; taze, açık sarı yongasından kuru çam kokusu geliyordu. Belli ki bir odunluktan değil, çökmüş bir dam kirişinden ya da bahçe direğinden koparılmıştı. Adam öteki odunu da düşürmemek için çenesini ahşaba bastırmış, boşta kalan eliyle kucağını toparlamaya çalışıyordu. Naciye ötekini de ucundan tuttu, adam ayaklarını düz bir taşa yerleştirip yükünü yeniden kavrayana kadar bekledi.

Adam nefesini toplarken başını kaldırıp Naciye’nin yüzüne baktı.

“İhsan’ı arıyorsun, değil mi?” dedi komşu.

Naciye elindeki odunu bırakmadan adamın yüzüne baktı. Kardeşinin adını başkasının ağzından duymak göğsünü bir an sıktı; hemen “Nerede?” demedi, gözünü adamdan ayırmadan bekledi.

“Ona benzeyen birini bezirci avlusunun kapısında görmüşler,” dedi komşu. “Sabahın ilk aydınlığında.”

“Kim görmüş?”

“Oradan çıkan bir kadın söyledi.”

Naciye elindeki odunun ağırlığını neredeyse duymuyordu. “Sen konuştun mu onunla?”

Komşu başıyla sokağın yukarısını, fırına değil de aşağı pazara dönen köşeyi gösterdi. “Odun almaya giderken karşılaştık. Ben avlunun köşesinden şu kırık direği çekiyordum, o da iki bakraçla geçiyordu. Bizim mahalleden kimi gördün diye sordum, kardeşinin adı geçti. Ama kadın ‘İhsan’dı’ demedi. Benzettim dedi.”

“Neresini benzetmiş?” diye sordu Naciye. “Yüzünü görmüş mü?”

“Uzaktan görmüş,” dedi komşu, odunu göğsünde biraz daha yukarı çekerek. “Avlu kapısının önünde iki üç kişi taş ayırıyormuş. Biri uzun boylu, sırtında koyu renk eski bir palto varmış. Saçının kesiminden, omuzlarının duruşundan bizim İhsan’a benzetmiş. Seslenecek olmuş ama kalabalıkmış, elinde su olduğu için durmamış.”

“Ne vakitti?” diye sordu Naciye. “Gün ağarmadan önce mi, sonra mı?”

“Ağarırken demişti. Hani duvarların kenarı yeni seçilmeye başladığında. Benim avludan çıkıp odun aramaya gittiğim sıralar.”

“Ayakta mıymış? Yürüyebiliyor muymuş?”

“Ayaktaymış, eğilip taş kaldırıyormuş diyor. Yaralı olsa taş ayırır mı? Bir tek şunu dedi: ‘İhsan mıydı bilemedim, arkası dönüktü ama ona çok benziyordu.’ Elinde balta mı vardı, başka bir şey mi, onu sormadım. Kadın acele ediyordu, bakraçlar ağır geliyordu. Sen arıyorsan haberin olsun diye söyledim.”

Naciye bir an sustu. Adamın elindeki odunun pürüzlü kabuğu soğuk avucuna bastırıyordu. Az önce adamın ilk cümlede söylediği görmüşler sözünü düşündü. İlk duyduğunda sanki birkaç kişi birden kardeşini görmüş, yerini doğrulamış gibi çınlamıştı kulağında. Oysa sorunca kalabalık dağılmış, ortada tek bir kadın kalmıştı. Kadının gördüğü kişi de arkası dönük biriydi, adını söylememişti. Görmüşler ile bir kadın uzaktan benzetmiş arasındaki mesafe, bütün bir gece yürüyüp yanlış avluya girmek kadar büyüktü. Yine de bu sabah elinde başka tek bir söz yoktu.

Naciye elindeki odunu adamın boşta kalan koluna dikkatle yerleştirdi. Adam çenesini iki odunun üstüne bastırıp ağırlığı göğsüne oturttu.

“Siz bunları nereye götürüyorsunuz?” diye sordu Naciye.

“Bizim bahçenin arkasına,” dedi adam. “Çocuklar titriyor, çalı çırpıyla ateş tutmadı. Şunu kırabilirsek biraz ısınırlar.”

“Sağ ol,” dedi Naciye.

“Ayağına dikkat et,” dedi komşu. “Aşağı yolun taşları hep oynamış.”

“Kadını nerede bulurum?” diye sordu Naciye, adam adımını atmadan.

“Bezirciye su taşıyordu,” dedi komşu. “İki bakraçla çeşmeden doldurup götürüyordu. Arka avludan dolanıyordu. Ön kapının üstü çökmüş, taş kemer yolu kapatmış. Oradan girilmiyor.”

“Hangi çeşmeden?”

“Yukarı köşedeki hâlâ ince ince akıyor. Ama kadın çoktan avluya varmıştır. Arka taraftan sorarsan su getiren kadını gösterirler.”

Komşu başıyla selam verip odunlarıyla yeniden yürüdü. Omuzları yükün altında hafifçe öne eğilmişti; iki adım sonra dar geçidin kıvrımında kerpiç duvarların ardında kayboldu.

Naciye bir süre olduğu yerde kaldı. Başını çevirip komşu avlusunun, gece Yusuf’u çıkardıkları odun duvarlı aralığın tarafına baktı. Gün ışığında avlu bütünüyle ıssızdı; duvarın dibinde ne bir kütük yığını görünüyordu ne de yerde unutulmuş bir balta. Gece orada durup ses dinledikleri taşların üstünü ince bir ayaz örtmüştü. İhsan orada değildi; bu artık gün kadar açıktı.

Eski bezircinin önünden geçtiği zamanları hatırladı. Kışın müşterilere kumaş ya da dikilmiş ceket götürürken o sokağı kestirme diye kullanırdı. Bezircinin yüksek, penceresiz taş duvarında yıllardan kalma koyu bir yağ karası vardı; yağmur yağdığında bile o leke açılmaz, soğuk havalarda önünden geçerken keten tohumuyla yanık odun kokusu birbirine karışırdı. Kapısının hemen solunda, yere gömülmüş geniş ve yassı bir taş dururdu. Hamallar çuvalları indirirken o taşın üstüne koyar, çocuklar bazen üstünde otururdu. O yassı taş yerinden oynamadıysa, ön kapının kemeri çökmüş olsa bile taşın solundan kıvrılan dar duvar dibini izleyip arka avluya açılan geçidi bulabilirdi.

İhsan gerçekten oradaysa, karşılaştıklarında ona ilk önce ne soracağını düşündü.

“Neden dönmedin?” diye sorarsa, bu soruyu kardeşini bulduktan sonra hesap sorar gibi söylemiş olacaktı. Oysa gece boyunca sokaklarda adını bağırırken aklında hesap yoktu; yalnız bir duvarın dibinde mi kaldı, odunluğun altında mı kaldı diye korkmuştu. Dün akşam dükkândan çıkarken paltosunun düğmelerini çözmemiş, “Dönerken ses et,” deyince yalnız “Kapıyı kapatırım,” demişti. İhsan bir yerde taşın çekildiğini, birinin yardıma ihtiyacı olduğunu görse eve dönmeyi erteler, elindekini bırakıp omzunu verirdi; bunu biliyordu. Yine de kapının önünden çekilip başka bir avluya gitmişse, niye bir haber bırakmadığını sormadan durabilecek miydi, bilmiyordu.

Eli kendiliğinden eteğinin sağ cebine gitti. Islak yün eldivenin soğuk nemi ince kumaştan avucuna geçti; parmakları tamir ettiği başparmak ucundaki düğümü buldu. Kardeşini görürse belki hiçbir şey sormayacak, yalnız eldiveni cebinden çıkarıp ona uzatacaktı. Bazen bir eşyayı geri vermek, bütün sorulardan daha kısa bir yoldu.

Naciye kolundaki mavi mintanı göğsüne biraz daha yaklaştırıp bezirciye inen sokağa doğru ilk adımını attı.

“Yusuf’un yanına mı gidiyorsun?”

Hamdi’nin sesi arkasından geldi. Naciye ayağını daha yere tam basmadan durup başını çevirdi. Gece boyunca Hamdi’yi yalnız karanlıkta, fenerin aşağıya vurduğu sarı çemberin içinde, bir de şafak sökerken cezaevi avlusunun kalabalığında görmüştü; gündüz ışığında karşısında ilk kez durgun hâlde duruyordu. Önce adamın ceketinin açık yakası çarptı gözüne. İnce, eski bir ceketti; omuzlarında kurumuş kireç izleri, dirseğinde çamur lekesi vardı. Üst düğmesi gece avluda kapanmamıştı, şimdi de açıktı; altındaki yün fanilanın yakasından ince bir boyun ve soğuktan gerilmiş, uykusuz bir çene görünüyordu. Paltosunu çocuğa verirken eski astarın içinden çıkardığı iki parçayı düşünmüştü Naciye o gece; kumaşın eteğini kendi eliyle tutmuş, sonra yağmur yağarsa ya da sulu kar düşerse astarı sökülmüş o paltonun içi su alır mı diye aklından geçirmişti. Şimdi palto Yusuf’un omuzlarındaydı, astar parçaları da çocuğun ayaklarında. Hamdi ise bir kolunu göğsüne bastırmış, öteki eliyle ceketinin önünü rüzgârsız ayaza karşı kapatmaya çalışıyordu.

Naciye bir adım geri dönüp adamın yüzüne baktı. Hamdi soluk soluğaydı; cezaevi avlusundan ya da üst sokaktan hızlı yürüyüp gelmiş gibiydi.

“İhsan’ı görmüş bir kadın varmış,” dedi Naciye.

Dediği sözü kendi kulağı duyunca cümlesinin sonunda durdu. Az önce odun taşıyan komşunun görmüşler sözünü nasıl ayıkladıysa, kendi ağzından çıkan kesinliği de hemen düzeltti.

“İhsan’a benzetmiş,” dedi. “Arkası dönükmüş. Kadına gidiyorum.”

Hamdi göğsündeki kolunu indirmeden sordu. “Nerede?”

“Bezirci tarafında.”

“Oranın neresinde?”

Naciye yeniden yola dönmüş, sağ ayağını karın ezildiği dar şeride atmıştı. Hamdi soruyu bir daha, daha daraltarak sorunca olduğu yerde durdu. Bir an içinden ince, sert bir direnç yükseldi. Yıllardır kendi dükkânını ve evini tek başına çekip çevirmiş, gece boyunca karanlık sokaklarda tek başına yürüyüp Yusuf’u bulmuş, şafakta cezaevi avlusuna inip çocuğun adını ve annesinin adını Cemal’e tek tek yazdırmıştı. Şimdi kendi mahallesinin içinde, çocukluğundan beri bildiği bezirciye giderken, daha dün gece yüzünü ilk kez gördüğü bir adamın kendisinden neden bu yola sapacağını, kiminle konuşacağını, ne vakit döneceğini sormaya başladığını düşündü.

“Oraya gidecek kadar biliyorum,” dedi. Sesi kendi kulağına bile beklediğinden kuru geldi.

Hamdi yüzünü buruşturmadı, sesini de yükseltmedi. Yalnız başını hafifçe salladı.

Naciye o küçük hareketi görünce sustu. Şafak sökerken, avluya dönmeden önce Hamdi’yle birlikte taşların üstünden nasıl geçtiklerini hatırladı. Yıkık duvarların dibinde kaygan taşlar vardı; Hamdi önünde yürüyüp koluyla taşların basılacak yerini göstermiş, bir keresinde Naciye’nin ayağı kayacak olunca koluna dokunmadan yalnız durup dengesini bulmasını beklemişti. Bütün o yol boyunca Hamdi ona bir kere bile kimi aradığını, niye o avluya girdiğini, kardeşinin gece nereden çıktığını sormamıştı. Meraklı bir adam değildi; başkasının işine burnunu sokanların telâşı yoktu yüzünde.

“Ben de tarif edebileyim diye,” dedi Hamdi şimdi. Sesi düzdü, savunmaya geçmiyordu. “Biri seni sorarsa bezirci tarafında deyip bırakmayayım.”

“Kim soracak?” dedi Naciye.

“İhsan sorabilir,” dedi Hamdi. Bir an durup ceketinin yakasını biraz daha yukarı çekti. “Sen dönmezsen de biz geliriz.”

Naciye bu cümlenin üstüne hemen bir şey söyleyemedi. Hamdi’nin biz derken kimleri kastettiğini sormadı.

Aklına hemen cezaevi avlusunda, iki taşın üstüne konmuş kapı kanadının başında duran Cemal geldi. Gece karanlığında da, şafak söküp çivinin pası göründüğünde de Cemal kâğıtları aynı dikkatle ayırmıştı. Yusuf’un adını yazarken önce çıplak ayakla bulundu diye başlayıp durmuş, sonra üstünden çizgi çekip çocuğun ayağında koyu astar bezi olduğunu yazmıştı. Bir satırın yanına yalnız ad değil, odun duvarına komşu avluyu da eklemişti. Gece boyunca kapı kanadına iki kişinin adını yan yana geçirmiş, biri giderken ötekini sormuş, “Fırına gittiklerini gördün mü, yoksa yokuşun başında mı ayrıldılar?” diye tek tek ayırmıştı. Hatta Yusuf’un kaydının bir eşini kâğıdın kuru kenarından koparıp ocağa giden adamın cebine koymuş, “Ocağı başka yere taşırlarsa bu da çocukla gitsin,” demişti.

İnsanlardan biri dönmezse, öteki en azından nereden ayrıldıklarını söyleyebiliyordu.

Naciye başını kaldırıp kendi sokağına, sonra bezirci yönüne kıvrılan dar geçide baktı. Kendisi şimdi tek söz etmeden yürüyüp gitse, Hamdi onun yolunu ilk dönemecin sonrasına kadar bile tarif edemeyecekti. Bezirci dedikleri yer yalnız tek bir kapı değildi; önü ayrı sokaktı, arkası dar bir çıkmazdan dolanıyordu, yanında iki üç eski ahır duvarı vardı. İhsan sabahın bir vakti dönüp kendi yıkık evinin önünde kimseyi bulamasa, ya da avluya inip ablasını sorsa, “Bezirci tarafına gitti,” sözü bütün mahallenin içinde kaybolup gidecekti.

Naciye omuzlarını biraz gevşetti. Az önceki sertliğinin boşa düştüğünü belli etmeden, doğrudan sokağın düzenini anlatır gibi konuştu.

“Bezirciye su götüren bir kadın,” dedi. “Ön kapısı çökmüş. Taş kemer yolu kapatmış dediler. Arka avluda soracağım önce. Beni arayan olursa girişte beklesin. Kadını bulursam geri gelirim, nereye gittiğini söylerim.”

Hamdi gözlerini Naciye’den ayırmadan dinledi. “Arka avluya hangi yoldan dönülüyor?”

“Eski yağhanenin duvarını bilir misin?” dedi Naciye. “Yüksek taş duvar, üstünde yağ karası var.”

“Bilirim. Çarşıya inen yolun biraz üstünde.”

“Onun ön kapısının solunda yere gömülü yassı bir taş durur. Kapı çöktüyse bile taşın yanından dar bir aralık döner. Samanlık duvarının dibinden geçip arka avluya çıkar. Önce oraya bakacağım. Kadın orada değilse yukarı köşedeki çeşmeye bakarım, suyu oradan taşıyormuş.”

Hamdi başını ağır ağır salladı. “Ön kapı kapalı, solundaki yassı taştan arka avluya geçit. Önce arka avlu, sonra yukarı çeşme.”

Sözleri ezberler gibi tekrarlayışı Naciye’yi şaşırtmadı; avluda Cemal de kendisine söylenen her yeri böyle bir kez kendi ağzından geçiriyordu.

“Sen nereye gidiyorsun?” diye sordu Naciye. “Avluya dönmedin mi?”

“Döndüm,” dedi Hamdi. “Cemal’e Yusuf’un kaydını bıraktık, bir de ocağa giden adam kâğıdın eşini götürdü. Sonra Rıza’yla konuştuk. Yukarıdaki ocağa bir kez daha çıkıp Sabri’ye bakayım dedim. O da sabah kendi mahallesine, evine yönelmişti. Gelirken bu sokaktan geçtim, seni gördüm.”

“O kâğıdı alan adam gerçekten ocağa çıkacak mıymış?” diye sordu Naciye.

“Avluya odun getiren adamdı,” dedi Hamdi. “Tekrar çıkacağını söyledi. Cemal, ocağı başka yere taşırlarsa kâğıt da çocukla gitsin diye tembihledi. İki nüshayı da karşılaştırdı eline vermeden.”

Naciye başını salladı. Cezaevi avlusunda o kâğıdın kuru kenarından koparılışını hatırladı; kalemin soğukta ağır ağır yürüyüşünü, Cemal’in odun duvarına komşu avlu diye eklerken elinin sırtıyla kâğıdı bastırışını.

“Sabri’yi gördün mü?”

“Hayır, daha ulaşamadım. Fırının başından dönecekti. Oraya da uğrayacağım.”

“Kendi evi ne hâldedir, bilmiyor musun?”

“Sabah o da bilmiyordu. Kızı evdeydi. O yüzden benden ayrılır ayrılmaz o tarafa yürüdü.”

Hamdi bu sefer başka bir yer sorusu tekrar etmedi. Bakışı Naciye’nin göğsüne yakın tuttuğu sol koluna, orada düzgünce katlı duran mavi kumaşa indi. Çenesiyle mintanı gösterdi.

“Oradan ocağa dönersen Yusuf seni tanır.”

Naciye kolundaki mavi mintana baktı. Kol ağzındaki kendi attığı açık renk dikiş, sabah ışığında gece olduğundan daha belirgin görünüyordu. Gece avluda çocuk bu mintanı görünce önce kumaşı tanımış, sonra parmaklarını yakanın altına götürüp düğmenin eksik olduğu yeri yoklamıştı. Hamdi ise kendi paltosundan tek kelime etmiyordu; ince ceketinin içinde tir tir titremese bile kolları göğsüne yapışmış, bilekleri soğuktan kızarmıştı.

“Üşümüyor musun?” diye sordu Naciye, elinde olmadan.

Hamdi omuzlarını hafifçe oynattı. “Yürüyünce geçiyor. Çocuk orada ateşin yanında, üstünde dursun.”

Naciye üstelemedi. Başkasının verdiği bir şeyi ona yeniden hatırlatmak, verilenin ağırlığını büyütmek olurdu. Mintanın ucunu iki parmağıyla düzeltti.

“Annesi gelirse mintanı bende diye söyle,” dedi. “Neriman. Avluya da yazdırdık ama kadın önce kendi evinin önüne, ya da bizim sokağa gelir belki. Evi yıkık, avluda kimse yok. Mintanı bende, çocuk yukarıdaki ocakta de. Kol ağzında açık renk dikiş var dersen hemen bilir.”

“Söylerim,” dedi Hamdi. “Cemal’in kâğıdında da senin adın var zaten. İhsan’ı bulursan da avluya haber bırak, ya da yukarıdaki ocağa uğra. Ben ikisinin arasında olurum.”

“Tamam.”

Hamdi başka bir şey söylemeden, dar geçitte Naciye’ye yol vermek için yana çekildi. Sırtını alçalmış kerpiç duvarın kıyısına verdi; kolunu hâlâ göğsüne bastırıyordu.

Naciye, eteğinin yırtık ucuna basmamaya dikkat ederek önünden geçti. Ayakkabılarının köselesi artık bütünüyle ıslanmıştı; topuğunun altından sızan soğuk, yürüdükçe bileğine yürüyordu. Yine de adımlarını gecekinden daha sağlam atıyordu. Sokağın başına, kerpiç yığınının daralttığı kıvrıma doğru birkaç adım attı. Tam dönemeci geçip gözden kaybolmadan önce, içinden gelen bir tereddütle durdu.

Arkasına döndü.

Hamdi yerinden kıpırdamamıştı. Hâlâ duvarın kenarında, ceketinin önünü tek eliyle tutarak Naciye’nin ardından bakıyordu. Ne sabırsız görünüyordu ne de aceleci; yalnız Naciye’nin hangi yöne döneceğini kendi gözüyle görmek ister gibi bekliyordu.

Naciye sağ elini eteğinin cebinden çıkardı. Islak yün eldivenin soğuk nemi parmak uçlarında kalmıştı. Kolunu uzatıp aşağı sokağın kıvrımını, iki yıkık duvarın arasından görünen yüksek, koyu taş sırasını gösterdi. Bezircinin arka avlusuna hangi taraftan, hangi dar geçitten gireceğini eliyle açıkça işaret etti; önce sol kıvrımı, sonra yüksek duvarın gerisine inen dar aralığı gösterdi.

Hamdi, Naciye’nin elinin uzandığı yöne doğru başını çevirdi. Gözlerini hafifçe kısıp taş sırasını ve arkasındaki aralığı seçti. Sonra yeniden Naciye’ye bakıp başını bir kez salladı. Yeri anlamıştı.

Hamdi çevrilip o yöne bakınca Naciye de yüzünü önüne döndü ve yürüdü.

Dönemeci geçince Hamdi arkasında kaldı. Sokak burada hafifçe aşağı eğiliyordu; iki yandaki bahçe duvarları yer yer sokağın ortasına devrilmiş, karın üstüne kuru saman, kırık kiremitler ve bir avludan kopup sürüklenmiş çamaşır ipi parçaları saçılmıştı. Bir evin önünden iki kadın ellerinde boş bakraçlarla geçti; Naciye bir an aralarında bezirciye su taşıyan kadın olabilir mi diye yüzlerine baktı ama bakraçları boştu, üstelik ters yöne, yukarıdaki çeşmeye doğru yürüyorlardı. Kadınlardan biri Naciye’nin kolundaki mavi çocuk mintanına kısa bir bakış attı.

“Bezirciye su götüren bir kadın gördünüz mü?” diye sordu Naciye, adımlarını yavaşlatarak.

Öndeki kadın başını iki yana salladı; soluğu kesilmişti, omuzları şalının altında büzülmüştü. “Görmedik. Çeşmenin başı kalabalık, herkes kendi kabını doldurup gidiyor.”

“Arka avluya geçit açık mı, biliyor musunuz?”

“Aşağıdan dönülüyormuş diyorlar,” dedi arkadaki kadın. “Ön tarafı taş kapatmış, biz oraya inmedik.”

Naciye başıyla teşekkür edip yoluna devam etti. Kadınların da yalnız duyduğunu aktardığını, kimsenin gözüyle gördüğünden ötesini bilmediğini anladı. Gece boyunca mahallede kulaktan kulağa gezen her haber gibi, bu yolun ucu da ancak kendi ayağıyla varınca belli olacaktı.

Naciye sağ elini yeniden eteğinin cebine soktu. Cebindeki ıslak eldiven hâlâ ağır ve soğuktu. Yürüdükçe kumaş bacağına değiyor, eldivenin parmakları her adımda Naciye’nin parmaklarının arasında birbirine kıvrılıyordu. Naciye parmaklarını oynatıp başparmağının ucunu yeniden o açık renk ipliğe, iç tarafa aldığı düğüme yasladı. İp kopmamıştı. Gece pervazdan düşüp karın altında kalmasına rağmen dikiş yerindeydi.

Sol kolunda Yusuf’un mavi mintanı duruyordu; soğuk havada nemli kumaş biraz daha sertleşmiş, dirseğinin bükümüne oturmuştu. İki ayrı evin, iki ayrı insanın izini aynı anda taşıyordu ama ikisini birbirine karıştırmadan, ayrı yanlarında tutuyordu. Birinin sahibi yukarıdaki ocakta, başkasının paltosuna sarılı oturuyordu; ötekinin sahibi ise belki birkaç sokak ötede, çökmüş bir kapının önünde taş ayırıyordu, belki de o kadın gerçekten yalnız uzaktan benzetmişti.

Sokağın daraldığı yerde ayağı buz tutmuş bir kiremit kırığına sürtündü; Naciye durup dengesini topladı, elini cebinden çıkarmadı. Ayakkabısının içindeki soğuk artık bileklerinden yukarı çıkmıyordu ama tabanı taşların sertliğini eskisi kadar seçemiyordu. Önünde yüksek taş duvarın koyu kenarı belirmeye başlamıştı. Yağ karasının izi, sabahın donuk aydınlığında bile gri taşların üstünde seçiliyordu; rüzgârsız ayazda havaya hafif bir kireç ve eski ahşap kokusu sinmişti.

Geçen kış, yine böyle kuru soğuk bir akşamüstü, İhsan’la çarşıdan dönerken o taşın yanında durmuşlardı. İhsan omzundaki odun demetini solundaki o yassı taşın üstüne indirip biraz soluklanmış, Naciye de elindeki kumaş paketini dizine yaslayıp beklemişti. İhsan “Bu taşın üstü yaz kış aynı soğukta,” demişti. Şimdi duvarın kenarından o eski karaltı görünüyordu ama taşın üstünü kar mı örtmüştü, yıkılan kemerin taşları mı kapatmıştı, buradan seçilmiyordu.

Naciye elini cebinden çıkarmadan, sol kolundaki mintanı göğsüne biraz daha çekerek, bezircinin çökmüş ön kapısını ve solundaki yassı taşı görebileceği köşeye kadar gitti.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.