İki Defter Görseli
İki Defter

Okulun avlusu

2. Sahne 21 dk okuma 8 okunma
Naciye’nin okulda palto ve koyu ayak bezlerinden Yusuf’u bulması
Naciye’nin okulda palto ve koyu ayak bezlerinden Yusuf’u bulması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Naciye, bir gün önce tarifini aldığı kadını ancak 28 Aralık sabahı bulabildi. Bezirci avlusunun ön kapısı çöktüğü için sabah ayazında yine sol köşedeki yassı taştan dolanıp arka geçide girmişti. Duvarlardaki eski yağ karası, üstüne ince kırağı bindiği için sabahın gri aydınlığında mat bir kabuk gibi duruyordu. Dün öğleden sonra burada su taşıyanların adımlarıyla yumuşayan kar gece yeniden donmuş, geçidin dar ağzında kaygan bir tabakaya dönmüştü.

Bezirciye su taşıyanlar değişmişti. Dün aynı yoldan gelip gidenlerin yerine sabah başka yüzler çıkmıştı; ilk sorduğu iki kişi, komşunun tarif ettiği kadını tanımamıştı. Birincisi elindeki iki teneke bakracı yere bırakmadan yalnızca başını sallamış, kendi mahallesinden sabah geldiğini söylemişti. İkincisi ise avlunun köşesinde yalak kenarındaki buzu kırarken Naciye’yi dinlemiş, burada su taşıyan çok kadın olduğunu, kimin hangi saatte geldiğini bilemeyeceğini söyleyip işine dönmüştü.

Naciye arka avlunun girişinden ayrılmadı. Sırtını yıkılmamış taş duvarın rüzgâr kesen kıyısına verdi, kolunda katlı duran mavi mintanı göğsüne yaklaştırdı. Sağ eli eteğinin cebindeydi. İhsan’ın dün pencere kasasının altındaki kardan çıkardığı tek eldiven hâlâ oradaydı; gecenin soğuğunda tam kurumamış, parmakları sertleşmiş, nemli yünün kokusu cebin içine sinmişti. Naciye parmağını kumaşın içine sürmeden, yalnız dıştan o açık renk iplikle onardığı ucu yokladı.

Avlunun içinden arada bir tahta gıcırtıları, kovaların taşa değen boğuk sesi ve erkeklerin alçak konuşmaları geliyordu. Geçitten girip çıkanlar omuzlarını dar taş aralığından yan dönerek geçiriyor, Naciye’ye kısa bir bakış atıp yürüyordu. Ayak parmakları donmuş toprağın üstünde uyuşmaya başlamıştı; topuklarını sırayla yerden kaldırıp indirerek soğuğu dağıtmaya çalıştı.

Bir süre sonra geçidin ucundan, iki elinde ağzına kadar dolu olmayan birer bakraçla orta yaşlı bir kadın göründü. Başörtüsünü çenesinin altından sıkıca dolamış, eteğinin önü su sıçramalarından koyulaşmış ve etek ucu ince buz tutmuştu. Avlunun içindeki bir adam kadını görünce seslenip bakraçları duvar dibine bırakmasını söyledi. Kadın geri döndüğünde Naciye hâlâ arka avlunun girişindeydi.

Kadın boşalan bakraçları tek elinde toplayıp geçitten çıkmaya hazırlanırken Naciye bir adım öne attı.

“Dün sabah da buraya su taşıyan sen miydin?” diye sordu.

Kadın durup Naciye’ye baktı. Solukları yüzünün önünde ince buğular hâlinde dağılıyordu. “Dün sabah da buradaydım, ondan önceki gece de,” dedi. “Ne oldu?”

Bezirciye su taşıyan kadını bulduğunda Naciye ona İhsan’ın adını söylemedi. Dün komşunun önce görmüşler deyip sonra kadının yalnızca benzettiğini eklediğini unutmamıştı. Adını önce verirse, kadının gözünün önüne kendi bildiği İhsan’ın yüzü gelebilir, dün sabah gerçekten gördüğü adamla karışabilirdi.

“Dün sabahın ilk aydınlığında ön kapının orada birini görmüşsün,” dedi Naciye. “Öyle duydum. Kimi gördün?”

Kadın bakraçları yere bıraktı; tenekelerin altı donmuş kara sürtünerek kısa bir ses çıkardı. Elleri soğuktan kıpkırmızıydı, iki avucunu paltosunun yanlarına bastırıp biraz ovuşturdu.

“Kime söyledim ki bunu?” dedi önce. Sonra hatırlamış gibi kaşlarını kaldırdı. “Ha, odun taşıyan komşuya. Ön kapının üstü çöktü ya, taşların arasında yol arıyordum. Orada bir genç adam duruyordu.”

“Kapının tam önünde miydi?”

“Çöken taşların biraz berisinde. Duvara dayanmış soluklanıyordu.”

Naciye nefesini tuttu, fakat sesini yükseltmeden sordu: “Nasıl biriydi?”

Kadın gözlerini kısıp avlunun dış duvarına doğru baktı. “Gençti. Yirmi, yirmi beş yaşlarında belki. Başında koyu renk bir başlık vardı, kulaklarına kadar indirmişti. Paltosu kalındı ama omuzları toz içindeydi. Çok yürümüş ya da bir yerden yeni çıkmış gibi duruyordu.”

“Yüzünü gördün mü?”

“Göremedim,” dedi kadın. “Benden biraz uzaktaydı. Hem başlığı alnına inikti hem de yüzünü duvara yakın tutuyordu. Soluğunu toplar gibi bir süre yaslandı. Ben arka geçide dönünceye kadar kıpırdamadı.”

“Konuşmadınız mı?”

“Seslenmedim. Önümdeki taşlardan geçmeye çalışıyordum. Arkama baktığımda duvardan ayrılmıştı. Yüzünü hiç çevirmeden arka sokaktan aşağı doğru yürüdü.”

Naciye’nin gözü istemeden geçidin ardındaki arka sokağa kaydı. Sokak birkaç adım ötede yıkık bir kerpiç duvarın döküntüsüyle daralıyor, sonra iki ayrı yöne çatallanıyordu. “Yürürken aksıyor muydu?” diye sordu. “Elinde bir şey taşıyor muydu?”

Kadın başını iki yana salladı. “Aksadığını görmedim. İki elini de önünde tutuyordu sanki, ya da ceplerindeydi. Bir şey taşıdığını seçemedim.”

Naciye’nin eli eteğinin cebinde eldiveni sıkıca kavradı. Başparmağı, iç tarafa aldığı dikişin sert ucuna değdi. Bir elinde eldiven olup olmadığını sormak istedi. İhsan’ın eldiveninin teki şimdi kendi cebindeydi; o genç adamın tek eli çıplak, öteki eli eldivenliyse bu başka hiçbir tarife benzemeyecekti. Boğazında soru hazır bekledi, dudakları hafifçe aralandı.

Fakat kadının az önceki sözü kulağında kaldı: adamı uzaktan görmüştü, ellerinin ceplerinde mi önünde mi olduğunu bile seçememişti. Şimdi bir elinde eldiven var mıydı diye sorarsa, kadın düşünecek, hatırlamak için zihnini zorlayacak, belki de sırf Naciye’nin yüzündeki bekleyişe bakarak görmediği bir eli düşünecekti. Görmediği bir şeyi görmüş gibi söylerse, Naciye boş yere o arka sokağın peşine düşecekti.

Sormadı. Cebindeki elini gevşetip dışarı çıkardı.

“Arka sokaktan sonra hangi tarafa döndüğünü gördün mü?” dedi yalnızca.

“Görmedim,” dedi kadın. “Duvarın köşesini geçince kayboldu. Senin aradığın kim?”

“Kardeşim,” dedi Naciye. “İhsan. Başlığı vardır, ama dün sabah bu tarafta mıydı, bilmiyorum.”

Kadının yüzü yumuşadı; eğilip yerdeki bakraçları yeniden aldı. “İnşallah odur da sağ salimdir,” dedi. “Bir daha buralardan geçerse yüzüne bakarım, adını sorarım. Komşuya da öyle demiştim, sadece benzettim.”

“Sağ olasın,” dedi Naciye. “Benim adımı bilmene gerek yok, ama biri burada beni sorarsa yukarıdaki ocağa gittim de.”

Kadın başını sallayıp bakraçlarını sallamadan geçidin dışına çıktı. Naciye birkaç saniye daha arka avlunun eşiğinde durdu. Arka sokağın dar ağzına baktı; donmuş karda üst üste binmiş onlarca ayak izi vardı, hiçbiri tek bir kişiyi göstermiyordu. Dün Hamdi’ye kadını bulunca geri döneceğini söylemişti; şimdi önce yukarıdaki ocağa uğramak, Yusuf’u kendi gözüyle görüp annesinin gelip gelmediğini öğrenmek zorundaydı.

Bezirci avlusundan çıkınca yukarıdaki ocağa doğru yürüdü. Sokaklar sabahın bu saatinde dün olduğundan daha kalabalıktı. Kimi yıkık duvarların arasından sağlam tahta ve direk çıkarıyor, kimi teneke kovalarla su taşıyordu. İki evin arasında devrilmiş bir kağnı tekerleği karın yarısına gömülü duruyordu. Naciye kaygan yerlerde adımlarını kısaltarak, mavi mintanı kolunun altında sıkarak yokuşu çıktı.

Yukarıdaki ocağa vardığında ateşin dumanı dünkünden yüksekti. Büyük bir kazanın altında kalın kiriş parçaları yanıyor, dumanın arasından sıcak suyun ve ıslak odunun kokusu geliyordu. Ocağın çevresindeki kalabalık seyrekleşmişti; bir gün önce yaralıların ve bekleyenlerin oturduğu yerde şimdi yalnızca birkaç adam odun kırıyor, iki kadın ellerindeki bezleri sıkarak kazanların yanında bekliyorlardı.

Naciye’nin gözü hemen Sabri’nin Yusuf’u bıraktığı tarafa gitti. Duvar dibine serilmiş samanlar yürüyenlerin ayakları altında iyice ezilmiş, yer yer kara bulanmıştı. Yusuf’un getirildiği yerde, ezilmiş samanların üstünde yalnızca boş bir tas duruyordu. Kenarına ince bir buz halkası oturmuştu.

Naciye adımlarını hızlandırıp samanların kıyısına kadar yürüdü. Çevresine bakındı; küçük bir çocuk, Hamdi’nin büyük paltosu ya da koyu astar bezleri görünmüyordu. O sırada elinde başka bir teneke tasla ateşin yanından geçen adam başını kaldırınca durdu. Yusuf’u Sabri’nin kucağından alıp ayak bezini düzelten adamdı bu. Gözü önce Naciye’nin yüzüne, hemen ardından kolundaki mavi mintana gitti. Mavi mintanı onun kolunda görmüştü.

“Çocukları okula götürdük,” dedi adam, Naciye daha ağzını açmadan.

Naciye’nin omuzlarındaki gerginlik bir an gevşedi, sonra yeniden toplandı. “Hepsini mi?”

“Hepsini. Burada taşınacak olanlarla bekleyenler birbirine karışıyordu. Ateşin dumanı da sabah iyice bastırdı, soğukta saman üstünde tutamadık.”

“Yusuf’u da mı?”

Adam başını salladı. “Paltolu küçük çocuk değil mi? Ayaklarında koyu bez vardı. Onu da sabah gün ağarırken aldılar.”

“Annesi geldi mi?” diye sordu Naciye.

Adam elindeki tası öteki eline aldı. “Bana soran olmadı. Gece birkaç kadın gelip kendi çocuklarına baktı ama Yusuf diye soranı duymadım. Okulda bir daha sor. Belki oraya uğramıştır.”

“Hangi okul?”

Adam eliyle yokuşun aşağısında, iki sokak ötedeki taş binanın yönünü gösterdi. “Aşağıdaki büyük okul. Avlusu geniş olduğu için orayı açtılar. Caddeye bakan ana kapısı değil, yan sokaktaki büyük kapıdan giriliyor. İki kanadı da açık, kapının başında masa kurdular, gelenleri yazıyorlar.”

“Kâğıdı da gitti mi?” diye sordu Naciye. “Cemal’in gönderdiği küçük kâğıt. Çocukla birlikte gitsin demişti.”

Adam bir an düşündü, alnını kırıştırdı. “Sabah buradan çıkan bütün kâğıtları bir araya toplayıp taşıyanlara verdik. O küçük parça da içindeydi herhâlde. Ama kimde olduğunu bilmem, masaya teslim etmişlerdir.”

Adam konuşurken eğilip elindeki tası orada, ezilmiş samanların üstünde unutulan tasın içine koydu. İki teneke kabın birbirine değen kuru, soğuk tınısı ocağın uğultusu arasından sıyrılıp duyuldu. Naciye sesi işitince dönüp samanlara baktı. Boş taslar şimdi üst üste duruyordu; samanların arasında küçük bir çocuğun oturduğu çukur belli belirsiz seçiliyordu. Yusuf burada bir süre beklemişti. Geldiği yeri bilen biri olduğuna göre gittiği yeri de bilen biri çıkmalıydı.

“Sağ olasın,” dedi Naciye. “Beni soran olursa, özellikle Neriman adında bir kadın gelip Yusuf’u sorarsa okula gittim de.”

“Aklımda tutarım,” dedi adam. “Sen de okulda masaya mutlaka söyle.”

Naciye ocaktan ayrılıp adamın tarif ettiği yan sokağa doğru indi. Yolun bir bölümü yıkılan bahçe duvarlarının taşlarıyla kapanmıştı; yürüyenler taşların üstünden dar bir patika açmıştı. Rüzgâr yüzüne doğrudan vuruyordu. Naciye başörtüsünün ucunu çenesinin altına sıkıştırdı, cebindeki eldivenin ağırlığını bacağında hissederek hızlı adımlarla yürüdü.

Köşeyi dönünce okulun uzun taş duvarı göründü. Duvarın bazı yerlerinden sıva dökülmüş, üstteki taşlardan birkaçı sokağa yuvarlanmıştı; ama binanın çatısı ve geniş avlusu ayakta duruyordu. Adamın söylediği gibi okulun sokak kapısının iki kanadı da açıktı. Demir menteşeler soğuktan paslanmış, kanatlardan birinin dibi karla tutturulmuştu. Kapıdan girenler ve çıkanlar arasında düzenli bir gidiş geliş vardı; bazıları kollarında battaniye, bazıları sıcak su dolu güğümler taşıyordu.

Naciye eşikten içeri adımını attı. İçeride ilk gördüğü şey, çocukların oturması için duvar dibine dizilmiş sıralar oldu. Sınıflardan çıkarılmış ahşap okul sıraları, güneşe değil rüzgârın daha az vurduğu taş duvarın dibine yan yana çekilmişti. Üstlerindeki kar temizlenmiş, tahtaları yer yer nemden koyulaşmıştı. Sıraların üzerinde ve hemen altındaki kuru tahtaların üstünde çocuklara yer yapılmıştı.

Sıralardan birinde kucağında kalın, koyu renk bir battaniye taşıyan bir kadın oturuyordu. Kadın başını öne eğmiş, battaniyenin içine doğru alçak sesle bir şeyler mırıldanıyordu. Çocuğu göremedi Naciye. Adımları kendiliğinden yavaşladı; mavi mintanı tutan eli istemsizce biraz kalktı. Tam o sırada kadın battaniyenin kenarını kaldırıp bir şey söylediğinde içinden küçük, soğuktan kızarmış bir el çıktı. Parmağı havada bir an kıpırdadı, sonra yeniden kumaşın altına çekildi.

Naciye başını çevirdi. Göğsünde sıkışan nefesini yavaşça bıraktı. Bir çocuğu ararken, yüzünü görmediği her çocuğa Yusuf diye bakmanın ne kadar kolay olduğunu o anda anladı. Avlunun öbür yanında, pencerelerin altında, duvar diplerinde buna benzer onlarca battaniye, palto ve örtü vardı. Tek tek her örtünün ucunu kaldırıp bakmak hem orada bekleyenleri ürkütecek hem de vakit kaybettirecekti.

Gözünü kapının hemen yanına çekilmiş ahşap masaya çevirdi. Masanın üstünde, rüzgârda savrulmasın diye bir kenarına yassı bir taş, öteki kenarına küçük bir mürekkep şişesi konmuş kâğıtlar duruyordu. Başında paltosunun yakasını kaldırmış, kulakları soğuktan kızarmış bir görevli oturuyordu; eldivensiz parmaklarını arada bir dizinin arasına sokup ısıtıyor, sonra yeniden kâğıtlara dönüyordu.

Görevli, üst üste konmuş kâğıtlardan birini iki parmağıyla tutmuş, yeni gelen bir kadının söylediklerini kenara yazıyordu. Kadın ayrılınca Naciye masanın önüne yaklaştı.

“Yukarıdaki ocaktan getirilen Yusuf’u soruyorum,” dedi.

Görevli başını kaldırmadan önce kalemini masaya bıraktı. Gözleri yorgunluktan kızarmıştı, ama sesi telaşsızdı. Kâğıdın üstündeki satırları parmağıyla taradı, sonra başını kaldırıp Naciye’ye baktı.

“Yusuf hangisi?” dedi görevli.

Kâğıdı masanın üstünde ona doğru çevirdiğinde Naciye adı iki ayrı yerde gördü. Kalın çizgili bir okul defterinden koparılmış geniş yaprağın ortalarına doğru iki ayrı satırda aynı ad yazılıydı. İlk Yusuf’un yanında okunaklı harflerle yazılmış bir soyadı duruyordu. Ötekinin karşısında soyadı yeri boş bırakılmış, onun yerine bir yaş yazılmıştı. Yaşın önüne küçük harflerle tahminen eklenmişti.

“Bunlardan biri altı yaşında,” dedi görevli, parmağını ilk satırın ucuna koyarak. “Babası ya da yakını değil ama aynı sokaktan bir komşusu getirdi, soyadını söyledi. Öteki için beş, belki altı dediler. Yukarıdan gelmiş olabilir ama birkaç yerden birden çocuk taşıdılar, hangisi nereden geldi diye hepsinin yanına yazamadım. Soyadını bilir misin?”

Naciye başını iki yana salladı. “Bilmiyorum. Annesinin adı Neriman, ama soyadını hiç sormadım.”

Görevli kaşlarını hafifçe çattı. Listede anne adları yazılı değildi; yalnızca çocuğun adı, varsa soyadı ve yaklaşık yaşı duruyordu. “Burada Neriman diye birini gören ya da soran olmadı,” dedi. “İki Yusuf’tan hangisi olduğunu nasıl ayıracağız?”

Naciye’nin gözü yeniden kolundaki kumaşa indi. İki gündür elinden bırakmadığı, yıkıntının üstünden kendi çekip aldığı mavi mintan hâlâ oradaydı. Bunu gösterirse görevlinin hemen tanıyacağını sandı. Mintanı masanın boş köşesine koyup iki ucundan açtı. Sol kol ağzındaki açık renk dikişi parmağıyla işaret etti.

“Bu onun,” dedi. “Annesi getirmişti, ben kolunu onardım.”

Görevli mintanın iki koluna, açık renk iplikle dikilmiş kol ağzına ve yakanın altındaki boş düğme yerine dikkatle baktı. Başını yavaşça iki yana salladı.

“Gelenlerden hiçbirinin üstünde bunu görmedim,” dedi. “Çocukların çoğu ya kalın battaniyeye sarılı geldi ya da büyük paltoların içindeydi. Mavi mintanlı bir çocuk hatırlamıyorum.”

Naciye kumaşı hemen katlamadı. Parmakları, masanın soğuk tahtası üstünde açık duran kol ağzında kaldı. Bir an, ilk gece yıkıntının önündeki karın üstünde Yusuf’un mintanı görünce elini yakanın altına götürüp eksik düğmeyi arayışını hatırladı. Çocuğu o mintanla daha önce evinde görmüş, enkazın altından çıkardıklarında ise üstünde başka bir giysi varken mintanı duvarın üstünden kendisi çekip almış, kolunda taşımış, okul avlusuna da kendisiyle birlikte getirmişti. Görevlinin tanımasını beklediği şeyin, çocuğun burada olduğuna dair bir işaret olamayacağını o sırada anladı.

Ellerini kumaştan çekip mintanı masanın kıyısına doğru biraz itti.

“Üstünde değildi,” dedi. “Ben getiriyordum. Ama Cemal’in yolladığı kâğıt gelmiş olmalı. O çocukla birlikte gelecek diye tembihlemişti.”

Görevli başını hafifçe eğdi. “Cemal kim?”

“Aşağıdaki avluda, kapı kanadının başında isimleri yazan adam. Yukarıdaki ocağa bir kâğıt gönderdi. Çocuğun nereden çıkarıldığını, ayaklarında ne olduğunu ayrı ayrı yazdı. Ocağı başka yere taşırlarsa kâğıt da çocukla gitsin demişti.”

Görevli gözlerini ana listeden ayırıp masanın sol yanında, yassı taşın altında duran kâğıt tomarına çevirdi. Taşı kaldırıp kenara koydu, kâğıtları bir ucundan kaldırdı. Alttakilerin bir kısmı geniş ve çizgili defter yaprakları, bir kısmı zarf arkası, bir kısmı da avuç kadar koparılmış, kenarları yırtık kâğıt parçalarıydı. Bazılarının üstünde kurşunkalemle alelacele atılmış tek bir ad, bazılarında yalnız bir mahalle tarifi duruyordu; soğuktan nemlenen kenarlar birbirine yapışmıştı. Rüzgâr ince köşeleri hemen kıpırdattı; görevli sol bileğini destenin üstüne bastırdı.

Masanın öbür ucuna yaklaşan bir kadın bir isim sormaya yeltendi; görevli elini hafifçe kaldırıp beklemesini işaret etti, sonra Naciye’ye döndü.

“Sabah üç ayrı yerden çocuk getirdiler,” dedi. “Hepsini birden deftere geçmeye yetişemedim. Yukarıdaki ocaktan gelenleri şu ikinci sıraya ayırdım. Gel bak, tanıdığın bir yazı varsa göster.”

Naciye masanın köşesine biraz daha sokuldu. Görevli soğuktan sertleşmiş parmaklarıyla ikinci sıradaki kâğıtları tek tek ayırıp önüne koydu. İlk parça genişçe bir okul defteri yaprağıydı; üstünde başka bir mahallenin adı ve omzu yaralı iki kardeşin kaydı vardı. Naciye başını sallayıp geçti. İkinci parça ucu ıslanmış, mürekkebi hafifçe dağılmış dar bir şeritti; orada da aradığı ad yoktu.

Üçüncü kâğıt avuç kadar, kenarı düzensiz koparılmış bir parçaydı. Görevli parmağını kâğıdın üstünden çeker çekmez Naciye satırların arasında Cemal’in düzgün, aceleye gelmemiş harflerini tanıdı. Ortasına doğru odun duvarı sözünü gördü. Parmağı kendiliğinden o satıra uzandı.

“Bu,” dedi. Sesi soğukta hafifçe titredi. “Odun duvarına komşu avlu. Dün şafakta Cemal bunu yazdı.”

Görevli, Naciye’nin parmağını uzattığı yeri açıp kâğıdı ona doğru çevirdi. Kâğıdın kenarında, harfleri birbirinden ayrılacak kadar özenle yazılmış bir satır daha duruyordu. Görevli gözlerini kısarak satırı sesli okudu.

“İki ayağında koyu astar bezi.”

Altında Hamdi’nin paltosu ve yukarıdaki ocak kaydı da açıkça seçiliyordu. Naciye bir an kâğıda bakakaldı. Cemal’in dün şafakta bir adamın cebine koyduğu küçük parça, ocaktaki bütün o dumanın ve sabah kargaşasının içinden geçip gerçekten buraya kadar ulaşmıştı.

Tam o sırada sıraların arasından, kolunda katlanmış boş bir örtüyle dönen bir adam görevlinin sesini duyunca masanın hemen yanında durdu. Omuzları ıslanmış, kasketinin kenarında erimiş kar damlaları birikmişti; nefesinden beyaz buğu yükseliyordu.

“Koyu bez mi dediniz?” diye sordu.

Naciye başını hemen ona çevirdi. “İki ayağında da koyu astar bezi var,” dedi. “Bir de üstünde boyundan büyük bir palto.”

Adam boş örtüyü öteki koluna alıp masaya bir adım yaklaştı. “Birkaç çocuğu sabah yukarıdaki ocaktan ben getirdim,” dedi. “İçlerinden birinin ayaklarında koyu renk bez vardı. Kalın kumaştı, eski palto astarı gibi.”

“O burada mı şimdi?” diye sordu Naciye.

Adam başını salladı. “Burada. İyi hatırlıyorum çünkü şu kapıdan girerken bezlerden biri gevşeyip açıldı, çocuğun üstündeki paltonun eteğine takıldı. Eşikte az daha ayağım dolanıyordu. Çocuğu indirmeden durup bezi yeniden doladım, ucunu paltonun içine sıkıştırdım. Paltonun kolları boş sallanıyordu, çocuk iki eliyle yakayı bırakmıyordu bir türlü.”

“Yolda bir şey söyledi mi?” diye sordu Naciye. “Birini sordu mu?”

Adam bir an düşündü, başını yavaşça iki yana salladı. “Hiç konuşmadı. Yalnız eşikte durup bezini düzelttiğimde başını çevirip sokak kapısına baktı. Kucağımdan indirince de hemen yakasını çenesine çekip sustu.”

Naciye, o gece Hamdi’nin paltoyu Yusuf’un omuzlarına örtüp yakayı eline verişini, çocuğun da o yakayı hiç bırakmadan Sabri’nin kucağına tırmanışını bir an gözünün önüne getirdi.

“Nerede yatıyor?” diye sordu.

Adam kolundaki örtüyü düzeltip parmağıyla avlunun öbür tarafını, bina duvarının rüzgâr almayan dibini gösterdi.

“Pencerelerin altına yatırdık. Suyun durduğu sıranın gerisine. Duvarın köşesine yakın ikinci sırada. Üstünde hâlâ o büyük palto var, başka örtü istemedi.”

Görevli, az önce Naciye’ye gösterdiği ana listeye yeniden baktı. Kalemini küçük mürekkep şişesine değdirip fazlasını ağızda sıyırdı; soğuktan ağırlaşan mürekkep uca yavaş yürüdü. Soyadı yazılmamış, yaşının başında tahminen duran Yusuf’un karşısına, küçük kâğıdın geldiği yeri ve odun duvarına komşu avlu kaydını ekledi. Öteki Yusuf’un soyadlı satırına dokunmadı. Ardından Cemal’in yolladığı kopuk parçayı yeniden ikinci sıranın arasına değil, ana yaprağın hemen altına sürüp üstüne yassı taşı bıraktı.

“Şimdi ikisi birbirine karışmaz,” dedi görevli. “Annesi gelirse burada bulurum.”

“Annesinin adı Neriman,” dedi Naciye. “Onu da kenara yazar mısın? Bir de mintanını şimdi yanına bırakacağım, üstünde palto var.”

Görevli kalemi yeniden indirip küçük harflerle anne: Neriman diye ekledi. Naciye masanın kıyısında duran mavi mintanı iki ucundan tutup yeniden katladı. Bu defa kol ağzındaki açık renk dikiş üstte kaldı; kumaşı artık bir başkasına kanıt göstermek için değil, çocuğa vermek için koluna alıyordu. Görevliye ve örtüyü taşıyan adama kısa bir teşekkür edip sıraların arasına doğru yürüdü.

Okul avlusunun zemini geniş taşlarla döşeliydi; gölgede kalan yerlerde ince bir buz tabakası tutmuştu. Naciye adımlarını kaydırmadan sıraların arasından geçti. Duvar dibinde oturan kadınlar çocuklarını battaniyelere sarmış, dizlerinin üstünde ısıtmaya çalışıyordu. Avluda bağırış çağırış yoktu; yalnız alçak sesli konuşmalar, çocuk öksürükleri ve arada bir su dolduranların güğüm sesleri duyuluyordu.

Az ileride, avlunun yan duvarına paralel konulmuş uzun bir okul sırasının üstünde büyük teneke güğümler ve birkaç bakır tas duruyordu. Güğümlerin ağzından ince, güçlükle seçilen bir buğu kalkıyor, tahtanın kenarına dökülen su damlaları soğukta hemen donuyordu. İki kadın sıranın önünde durmuş, bir çocuğa tasla ılık su içiriyordu. Naciye su sırasının önünden dolanıp gerisine geçti.

Pencerelerin altı avlunun en kuytu yeriydi; duvar rüzgârı kesiyor, yer yer kurumuş taşların üstünde daha temiz örtüler duruyordu. Yine de soğuk, taş zeminden yukarıya doğru işliyordu. Binanın alçak pencerelerinden bazılarının camı çatlamıştı, ama çerçeveler yerindeydi. İki sıranın yan yana çekildiği dar aralığa gelince Naciye adımlarını yavaşlattı; sıraların ucundan kimisinin yün çoraplı, kimisinin eski bezlere sarılmış küçük ayakları seçiliyordu.

Pencerelerin altına gittiğinde ilk gördüğü palto oldu. Yusuf yakasını çenesine kadar çekmiş, gözleri açık yatıyordu. Naciye yaklaşınca başını kımıldatmadan ona baktı. Sonra paltodan bir el çıkarıp mintanı işaret etti.

Naciye’nin okulda palto ve koyu ayak bezlerinden Yusuf’u bulması

“Düğmesi yoktu,” dedi.

“Biliyorum,” dedi Naciye. Dizlerini soğuk taşa değdirmeden yanına çömeldi. Mintanı, yere sürünüp ıslanmasın diye kuru örtünün üstüne, Yusuf’un uzandığı yere, büyük paltonun hemen kıyısına bıraktı.

Çocuk paltodan çıkardığı küçük, soğuktan kızarmış elini uzatıp kumaşın kolunu tuttu. Parmağı önce kol ağzındaki açık renk dikişe değdi, sonra yakanın altındaki boş düğme yerine doğru hafifçe gezindi.

Naciye paltonun uzun eteğine baktı. Eteğin altından koyu astar bezine sarılmış iki küçük ayağın ucu seçiliyordu. Sağ ayağındaki bez yine gevşemiş, ucundan ince bir şerit dışarı kaymıştı. Naciye elini uzattı; çocuğun ayağını oynatmadan bezi yavaşça yeniden doladı, paltonun kalın eteğini üstüne sıkıca çekti.

“Ayakların çok üşüdü mü?” diye sordu.

Yusuf başını hafifçe iki yana salladı. Çenesi hâlâ paltonun yakasının içindeydi. “Buraya bir adam getirdi. Ateşin oradaki değil, başka biri.”

“Biliyorum,” dedi Naciye. “Kapıda konuştum onunla. Su içtin mi?”

“Verdiler. Sıcaktı.”

Naciye elinin tersini çocuğun alnına hafifçe değdirdi. Alnı soğuktu ama ateşi yoktu; yanağında enkazdan kalma ince bir kireç lekesi duruyordu. Naciye başörtüsünün kuru bir ucuyla o lekeyi silmek istedi, sonra çocuğu ürkütmemek için elini geri çekti. Yusuf gözlerini Naciye’nin yüzünden ayırmadan mintanın kolunu sıkmayı sürdürüyordu.

Bir an ikisi de sustu. Yan sıradaki bir çocuk öksürdü, ardından bir kadının onu yatıştıran alçak sesi duyuldu. Su sırasının orada bir tas tahtaya kondu. Yusuf gözlerini pencerenin yukarısından indirip yeniden Naciye’ye baktı.

“Annem okulun yolunu bilir mi?”

Naciye soruyu duyunca bir an karşılık veremedi. Neriman’ı daha önce bu kapıdan girerken hiç görmemişti. Çarşıya ya da komşu mahallelere inerken okulun sokağına yolu düşmüş, bu uzun taş duvarın önünden geçmiş olabilirdi. Ama bir sokağın önünden geçmiş olmakla çocuğunun bu avluda, su sırasının gerisindeki pencerelerin altında yattığını bilmesi arasında, Naciye’nin az önce yürüdüğü bütün yol vardı: bezirci avlusundaki bekleyiş, yukarıdaki ocağın ezilmiş samanları, masadaki iki ayrı Yusuf kaydı, koparılmış küçük kâğıt ve örtülü adamın hatırladığı ayak bezi.

Naciye çocuğa, şimdi gelir ya da buldum gibi bilmediği bir söz söylemedi.

“Bilen birine tarif edeceğim,” dedi. “Girişten sonra su sırasının gerisindesin. Ben şimdi seni burada gördüm.”

“Beni başka yere götürürler mi?” diye sordu Yusuf.

“Götürecek olsalar kapıdaki masada adın yazılı,” dedi Naciye. “Annenin adını da yazdırdım. Sen burada kal, mintanın da yanında dursun. Biri sana sorarsa yukarıdaki ocaktan geldim dersin.”

Yusuf mintanın yakasını kendine doğru biraz daha çekti, ama paltonun içinden çıkmadı. “Sen nereye gidiyorsun?”

“Anneni soracağım,” dedi Naciye. “Çıkınca sokakta soracağım, sonra Cemal’e uğrayacağım. Seni burada gördüğümü söyleyeceğim ki arayan doğrudan bu kapıya gelsin.”

“Geri gelecek misin?” diye sordu çocuk. Sesi paltosunun yakasının içinden boğuk ama açık çıktı.

“Geleceğim,” dedi Naciye. “Anneni bulsam da bulmasam da uğrayacağım.”

Yusuf başını çok hafif salladı. Elini mintandan çekmedi; küçük parmakları mavi kumaşın kolunu kavramış hâlde kaldı.

Naciye dizlerinin üstünden kalkıp doğruldu. Eteğinin önünü düzeltti; eli bir an cebindeki tek yün eldivene değdi. Kardeşinin izi hâlâ bezircinin arka sokağında yarım duruyordu, Neriman’ı ise henüz kimse görmemişti. Ama hiç değilse Yusuf’un yeri artık başkasının tarifine kalmamıştı.

Kapıya doğru yürürken adımlarını aceleye getirmedi. Dönerken yolu tersten bir daha geçti. Önce arkasında bıraktığı pencerelere baktı; duvarın köşesinden ikinci pencerenin altı, taş sekinin hemen hizası. Arada beş altı adım boşluk vardı; yere serilmiş örtülerin kıvrımına basmadan yürüdü. Sonra güğümlerin ve tasların dizildiği su sırasının önünden geçti; kadınlardan biri sıcak su boşaltırken ona başıyla selam verdi. Ardından kâğıtların yassı taşla bastırıldığı masanın yanında bir an durdu.

Görevli başını kaldırdı. “Buldun mu?”

“Buldum,” dedi Naciye. “Köşeden ikinci pencerenin altında, su sırasının gerisinde. Mavi mintanını da yanına bıraktım. Annesi gelirse yerini sormadan doğrudan oraya göster. Ben şimdi annesini aramaya gidiyorum.”

Görevli başını sallayıp ana listedeki satıra küçük bir yer notu ekledi, mürekkebin kuruması için kâğıda dokunmadan bekledi. Naciye masanın yanından ayrılıp okulun sokak kapısına yürüdü. Açık kanatlardan birinin dibinde biriken donmuş kara basmadan eşikte bir an durdu, dönüp avluya son kez baktı.

Pencereler, su sırası, açık iki kanat.

Üç durağı zihninde sırasıyla bir daha geçirdi, sonra taş eşiği aşıp sokağa çıktı. Rüzgâr yüzüne yeniden vurduğunda başörtüsünün ucunu çenesinin altına sıkıştırıp adımlarını hızlandırdı. Neriman’ı soracağı ilk yerde, Yusuf’un nerede olduğunu başkasından duymuş gibi anlatmayacaktı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.