Kendi Kapısının Önü Görseli
Kendi Kapısının Önü

Pirinç halka

1. Sahne 21 dk okuma 17 okunma
Sabri’nin karda yatan kapıdaki kendi taktığı pirinç halkaya dokunması
Sabri’nin karda yatan kapıdaki kendi taktığı pirinç halkaya dokunması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

27 Aralık sabahı, Yusuf’u ocağa bıraktıktan sonra Sabri yeniden kendi mahallesine yöneldi. Ateşin yakınında toprak çözülmüş, ezilmiş karla karışıp koyu bir çamura dönmüştü. İki adım geriye çekilir çekilmez o ılık hava sırtından ayrıldı; ince gömleğinin yakasında, çocuğun başının ve nefesinin değdiği yer bir anda buz gibi kesildi.

Hamdi ocağın birkaç adım ötesinde, yanmış yaş odun kokusunun dağıldığı yerde bekliyordu. Üstünde paltosu yoktu. İnce ceketinin yakasını sol eliyle boğazının altında topluyor, sağ elini ara sıra koltuğunun altına sokup çıkarıyordu. Sabri yaklaşınca ikisi de dönüp bir kez daha ateşe baktı. Yusuf’u teslim alan adam elindeki tası taşın üstüne bırakmış, çocuğun ayaklarına sarılı koyu astar bezlerinden gevşeyen ucu içeri kıvırıyordu. Paltonun yakası Yusuf’un çenesine kadar çıkmıştı.

“Burada tutarlar mı?” diye sordu Hamdi.

“Adam bırakmaz,” dedi Sabri. “Kuru örtü serdiler.”

“Naciye gelene kadar yerini değiştirmeseler.”

“Ateşi taşıyacak değiller. Arkaya odun yığmışlar.”

Hamdi başını çevirip yokuş aşağı, cezaevi avlusunun düştüğü tarafa baktı. Gün iyice ağarmıştı. Gece elden ele gezen ışıkların seçemediği duvar uçları, çökmüş saçaklar, eğrilmiş direkler soğuk, renksiz bir aydınlıkta tek tek çıkıyordu ortaya.

“Ben avluya haber götüreceğim,” dedi Hamdi. “Cemal’e söylemezsem adını yazmazlar. Naciye de oraya inecekti.”

“Git,” dedi Sabri.

“Sen doğrudan eve mi?”

“Fırının başından döneceğim.”

Hamdi’nin gözü bir an Sabri’nin ayaklarına indi. Çıplak sol ayağın parmakları soğuktan morarmış, kireç tozuyla kaplanmıştı; sağ ayağındaki tek yün çorap bileğinden kayıp topuk tarafında toplanmıştı. Hamdi bir şey söyleyecek gibi oldu, sonra ceketinin yakasını biraz daha sıkıp sustu.

“Taş kayıyor,” dedi. “Duvar dipleri de sağlam değil.”

“Biliyorum.”

“Bir şey olursa avluda olurum. Olmazsam Cemal’e yerimi bırakırım.”

“Ben de seni orada ararım,” dedi Sabri.

Ayrılırken birbirlerine gidecekleri yeri söylediler ama ellerini sıkmadılar. Hamdi dar açıklıktan aşağı inip yıkık bir bahçe duvarının ardında gözden kayboldu. Sabri bir an arkasından baktı, sonra yüzünü kendi mahallesine çevirdi.

Yokuşa doğru inerken iki ayağındaki farkı her adımda yeniden duyuyordu. Sağ ayağındaki ıslak çorap, taşla tabanı arasında ince bir katman bırakıyordu. Sol ayağıysa doğrudan kara, çamura ve kırık kirece basıyordu. Tabanın ön kısmı gece boyunca uyuştuğu için acıyı hemen vermiyor, yalnız sivri bir taş kenarına denk geldiğinde topuktan dize doğru kısa bir sızı yürüyordu. Sabri başını eğip basacağı yeri tek tek seçerek yürüdü. Sabah ışığında her kırık parça, her çukur önceden görünüyordu; bu da her adımı daha ağır hâle getiriyordu.

Yokuşun başına vardığında fırına ekmek almaya gelen insanları gördü Sabri. Fırının ön duvarı yarı beline kadar içeri çökmüş, tahta kepenklerden biri menteşesinden kurtulup taşların üstüne yaslanmıştı. Kapının eşiği kiremit ve kerpiç kırıklarıyla örtülüydü. Buna rağmen üç kişi, sanki az sonra kepenk içeriden itilecekmiş gibi yıkıntının birkaç adım önünde yan yana duruyordu. Üçü de kollarının altında bez torba tutuyordu. Fırının önünde biriken taşlara bakıyor, yanlarından geçecek birinin içeride ateş yanıp yanmadığını söylemesini bekliyor gibiydiler.

Sabri onlara yaklaşınca, kenarda duran yaşlı bir adam torbasını öteki koluna aldı. Kasketinin siperliğine ince bir kar tozu oturmuştu.

“Sen aşağıdan mı geliyorsun?”

“Ocaktan,” dedi Sabri. Çıplak sol ayağını yerdeki kuru bir tahta parçasının üstüne yerleştirdi.

Yaşlı adamın yanındaki kadın başörtüsünün ucunu çenesinin altından düzeltirken Sabri’ye döndü. “Fırıncı gece burada mıymış? İçeri giren olmuş mu?”

Sabri fırının çökmüş penceresine baktı; camdan geriye yalnız köşede üçgen bir kırık kalmıştı. “Bilmiyorum. Ben yukarıdan indim.”

Yaşlı adam kadına dönmeden yeniden Sabri’ye sordu. “Orada ekmek var mı?”

Sabri, Yusuf’u teslim ettiği adamın bıraktığı tası düşündü. Tasın kenarında siyah bir is lekesi vardı, içinden ince buğu çıkıyordu. Ocakta yanan ıslak odunları, ateşin uzağında yere serilmiş örtüleri görmüştü. Ellerinde ekmek olan kimseyi hatırlamadı. Kimsede bohça bile yoktu; insanlar üstlerindekilerle çıkmıştı.

“Su ısıtıyorlardı,” dedi.

Üçüncü kişi, yüzü atkıyla yarı kapalı genççe bir adam torbasının ipini parmaklarından çözdü. “Un çuvalları içeride kalmış diyorlar. Küreğin sapı görünüyormuş ama kimse girememiş.”

“Giremez ki,” dedi kadın. “Tavanı görmüyor musun? Bir taş oynatsan gerisi üstüne gelir.”

Yaşlı adam ikisine de karşılık vermedi. Başıyla Sabri’ye teşekkür etti. Torbasını katlayıp cebine koymadı; yeniden sol kolunun altına yerleştirdi. Sanki elinde torba olmazsa burada durmasının da bir anlamı kalmayacaktı. Sabri fırının üstündeki bacaya baktı. Bacanın çıktığı yere kadar uzanan çatı kalmamıştı; iki uzun mertek gökyüzüne doğru eğri uzanıyor, bacanın ağız kısmı yarı yerinden kırık duruyordu. Yine de yaşlı adamın yanında bir süre durup duman aradı. Havada ne bir kıvrım ne bir kor kokusu vardı; yalnız donmuş toprak, kireç ve uzaktaki ocaktan gelen yanık odun kokusu.

“Yukarıdaki ocakta yer var mı?” diye sordu kadın.

“Gelenleri oturtuyorlar,” dedi Sabri. “Ateş büyük değil ama yanıyor.”

Yaşlı adam fırının yanından kıvrılan sokağı çenesiyle gösterdi. “Sen aşağıdan mısın?”

“Aşağı sokaktanım.”

“Orada duvarlar yola inmiş. Geçit daralmış ama yürünüyor.”

Sabri yolu bulmak için bu köşeye gelmişti. Fırın eskiden beri sokağın başını gösteren değişmez işaretti; sabahları ekmek kokusu dönemecin ötesine kadar inerdi. Şimdi işaretin yarısı yoktu ama köşe yerindeydi. Dönüp gideceği sokağa yüzünü vermesi gerekiyordu. Başıyla selam verip kuru tahtadan indi. Arkasından kadının yaşlı adama, “Beklemeyelim artık, taşlar soğudu,” dediğini duydu. Yaşlı adamın cevabını işitmedi.

Sokağın başında kaldırım taşlarının arasında ince bir su akıyordu. Bir oluktan ya da kırılmış bir borudan sızıyor olmalıydı; iki kıyısı buz tutmuş, ortasındaki dar şerit ağır ağır aşağı iniyordu. Suyun yanında yürümeye kalksa kendi ayak izlerini bırakmadan ilerleyebilirdi. Kara bassa çıplak ayağı beyazın içine gömülüp arkasında koyu bir iz bırakacaktı; ıslak taş ise izin üstünü dağıtıyordu. Sabri taşın dar kenarından dikkatle yürüdü.

Birkaç adım sonra sağ ayağındaki tek çorap topuğunun altından döndü. İncelmiş örgü burkulup ayağının yanına kaydı, ıslak yün parmaklarının altında topaklandı. Sabri tek ayağı üstünde dengesini yoklayıp eğildi, çorabı bileğinden tutup düzeltti. Kurumuş kireç çorabın ıslak yüzüne yapışmıştı. Parmakları kumaşı çekerken beyaz kabuklar dökülüp taşların üstüne düştü. Topuktaki seyrek iplikler gerilince arasından derisi göründü; birkaç adım daha yürüse delik iyice açılacaktı.

Akşam Hamdi’nin yatağın altından o iki eski çorabı çıkarıp kandile tutuşu aklına geldi. Koyu yünlü olanı ayırıp sağ ayağına giymesini söylemişti. Sabri gece sarsıntıdan sonra Hamdi’den eşini de istemiş, Hamdi ayağındakini vermemişti. Gecenin sonunda ikisi de aynı çorabın sabah hangisinde kalacağını bilmiyordu. Şimdi Hamdi avluya iniyordu; ince ceketinin yakasını eliyle tutuşu hâlâ gözünün önündeydi. Hamdi’nin aklına bu işin geleceği yoktu. Paltosu da Yusuf’un üstünde kalmıştı; astardan ayırdığı iki parça da çocuğun ayaklarında. Sabri doğruldu, ıslak çorabın bileğini yukarı çekip yürüdü.

Sokağın aşağısında rüzgâr kesilmiş, hava daha ağır bir sessizliğe oturmuştu. Bir avludan kazmanın taşa vurduğu iki kısa tıkırtı geldi, sonra sustu. Çıplak sol ayağı buzlu bir taşın kenarından kayınca Sabri elini yandaki alçalmış kerpiç duvara dayadı; avucuna yapışan saman kırıntılarını pantolonunun yanına silkeledi.

Dönemeçten sonra karşıdaki duvarı aradı.

Eskiden dönemeci döner dönmez ilk o duvar görünürdü. Boyu bir adamın omzunu aşar, üstünde yağmurdan korumak için yarım kiremitler dizili dururdu. Kış sabahları oluktan sarkan buzları kırıp getirmek Emine’nin alışkanlığıydı. Sabri işe gitmeden kapıda ayakkabısını bağlarken, kız elinde iki üç buzla karşıya geçer, güneş görsün diye duvarın en düz kiremitlerine yan yana dizerdi. “Eriyince ne yapacaksın?” diye sorardı Sabri. Emine, “Erimeden önce parlıyorlar,” derdi. Güneş vurunca buzların altından ince sular sızar, kiremitler koyulaşırdı. Emine bazen eve dönerken birini avucunda eritir, sonra kıpkırmızı olmuş parmaklarını Sabri’nin ceket cebine sokardı.

Şimdi o duvar, eski yüksekliğinin yarısına bile gelmiyordu. Kiremitler sokağa dökülüp kırılmış, kuru harç karın üstünde gri bir toz örtüsü bırakmıştı. Buz dizilecek düz bir yer kalmamıştı. Duvarın gerisindeki taşların üstünde, bir evin penceresinden sokağa saçılmış minderler duruyordu. İkisi üst üste devrilmiş, birinin kılıfı yırtılıp yünü karın rengine karışmıştı. Yanlarında ters dönmüş bir tahta tabure ve düğmeleri açık koyu bir hırka vardı. Sabri minderlerden birinin ucundaki soluk çiçek desenini görünce adımlarını yavaşlattı; onu tanıyacak gibi oldu. Kendi sedirlerindeki köşe yastığının yıkanmaktan açılmış basmasına benziyordu. Durdu, ama gidip çevirmedi. O minderi kaldırsa yanındaki hırkaya da bakacaktı, üç adım ötede karın altından ucu çıkan tencereye de. Böyle bakarsa yol boyunca her eşyada duracaktı.

Kendi evinin sırasına girdiğinde adımlarını saymadı ama durması gereken yerde durdu. Sağdaki komşu evin üst katı içeri çökmüş, taş temeli yerinde kalmıştı. Bitişiğinde kendi evlerinin dar cephesi olmalıydı. Karşı komşunun avlu girişi tam sırtına düşüyordu.

Kendi kapısına geldiğini düşündüğü yerde hiçbir şey göremedi.

Ne dik duran kanat vardı, ne eşik taşının kenarı, ne de üstteki küçük tahta saçak. Önünde alçalmış bir kerpiç yığını, kırılmış ince direkler ve gece yağan karla örtülmüş eğimli bir yüzey duruyordu. Kapı yukarıdan iki kalın çiviyle tutturulmuştu. Üst kasa gevşeyince Sabri cezaevine girmeden bir süre önce çekici almış, tahtayı sağlamlaştırmıştı. Çivilerden birini kendisi sonuna kadar çakmış, ötekini başı hafifçe eğildiği için ertesi gün düzeltmek üzere yarım bırakmıştı. Kapıyı her açıp kapayışta gözü dışarıda kalan o çivi başına takılırdı. Şimdi o çivileri tutacak üst kasa bile ortada yoktu.

Sabri bir adım öne çıktı. Çıplak sol ayağı karın altındaki düz bir yüzeye bastı; taş değildi, altında tahtaya özgü kuru bir direnç vardı. Ayağını hemen yana çekti. Eşiğin yanında, yere yatmış bir tahta parçasının altından soluk bir sarılık gördü. Kar, tahtanın kenarında rüzgârla incelmiş, koyu ahşabın bir köşesini açıkta bırakmıştı.

Dizlerinin üstüne çöktü. Sağ ayağındaki çorap yine bileğinden sıyrıldı; aldırmadı. Eğilip karı eliyle sıyırdı. Üstteki yumuşak karın altında gece soğuğuyla bağlanmış ince bir kabuk vardı. Avucunun kenarıyla o kabuğu iki yana itti. Koyu, suya doymuş tahta ortaya çıktı; kapı dik değildi, karda yatay duruyordu. İki tahtanın birleştiği yerin ortasında pirinç halka, kendi ağırlığıyla ahşaba yaslanmıştı.

Sabri parmaklarını halkanın altından geçirip kaldırdı. Soğuk metal ıslak derisine değince elini yakar gibi bir sızı verdi. Halkayı kaldırınca altında ince, eğri bir çentik belirdi. Soğuk yüzünden işaret parmağının ucu uyuşmuştu. Önce yalnız tahtanın pürüzünü hissetti; parmağını biraz daha bastırıp yavaşça kaydırdı. Yine de çentiğin önce aşağı inip sonra sağa döndüğü yeri buldu.

Kapıyı onardığı gün, keskinin ucunu tam o çizikten geçirmişti.

O gün hava serindi, güneş sokağı bırakıp damlara çekiliyordu. Kapının orta tahtası çatladığı için halkayı sökmüş, genişleyen delikleri küçük tahta kamalarla doldurmuştu. Keskiyle yeni yeri açarken bileği bir an kaymış, çelik uç tahtanın damarına takılıp önce aşağı inmiş, sonra sağa doğru ince bir iz bırakmıştı. Sabri çentiğe bakıp, “Halka örtünce görünmez,” demişti kendi kendine.

Emine yanında, eşik taşının kenarında oturuyordu. Sırtını duvara yaslamış, dizlerini karnına çekmişti. İşi ne zaman bitireceğini durmadan soruyordu.

“Bitti mi baba?”

“Az kaldı,” demişti Sabri, talaşı üfleyerek. “Şu deliği düzeltmeden takarsam tutmaz.”

“Dün de az kaldı demiştin.”

“Dün çivi yoktu. Bugün var.”

Emine kalkıp kapının yanına sokulmuş, avucunu tahtada kendi göğüs hizasına bastırmıştı. “Buraya tak. Benim boyuma.”

“Oraya takarsam büyükler eğilip tutacak,” demişti Sabri.

“Büyükler eğilebilir. Ben uzanamıyorum. Parmak uçlarıma kalkınca kapı geri çarpıyor.”

Sabri kapının yükünü bilen biri gibi tahta ve demirden söz etmişti o zaman. Halkayı çok aşağı koyarsa kapıyı çekerken ağırlığın üst menteşeye bineceğini, tahtanın orta kuşaktan bel vereceğini, çivilerin gevşeyeceğini anlatmıştı. Emine başını yana eğip dinlemiş, itiraz etmemiş ama elini de gösterdiği yerden indirmemişti. Sabri halkayı yerine tuttururken göz ucuyla o küçük eli ölçmüş, sonra halkayı eskisinden bir parmak aşağı koymuştu. Çentiğin ucu halkanın altında kalmıştı. Son çiviyi vurup çekici bıraktığında, “Bak bakalım,” demişti.

Emine uzanıp halkayı iki parmağıyla kavramış, hafifçe sallamıştı; omzu azıcık yukarı kalkıyordu ama parmak uçlarına basması gerekmiyordu. Sonra denemek için içeri girip kapıyı çekmişti. Dışarıda Sabri’nin beklediğini unutmamak için de kapıyı tam kapatmadan önce aralıktan yüzünü çıkarıp ona gülmüştü.

Sabri uyuşmuş parmağını çentikten çekti. O aralıktan bakan yüz de, kapının dik duruşu da yoktu artık; avucunun içinde yalnız soğuk pirinç ve altında karda yatan ıslak tahta vardı.

Sabri halkayı bıraktı. Metal yere yatmış tahtaya çarpınca çıkan ses, kapı dik durduğunda çıkardığı sesten daha kısaydı. Eskiden kapı menteşelerinde asılıyken halka tahtaya vurduğunda içerideki dar girişte tok bir yankı dolaşır, sedirli odanın kapalı kapısına kadar giderdi. Şimdi tahtanın altı karla ve kırık kerpiçle doluydu; ses vurduğu yerde boğulup kaldı.

Bir daha kaldırıp bıraktı. Bu kez elini biraz daha yukarıdan saldı. Pirinç tahtaya değdiğinde kenardaki ince kireç kırıntıları yerinden sıçrayıp karın üstüne düştü. Kısa, kuru bir tıkırtı çıktı; rüzgârsız sabah havasında iki adım öteye varmadan söndü. Sabri başını çevirmeden bekledi. Çocuk yere yakın bir yerdeyse bunu işitebilir miydi? Yıkılan kerpicin, tavan tahtalarının ve karın altından böyle bir ses geçer miydi? Gece cezaevinin dar koridorunda, duvarın öbür yanından gelen tek bir vuruşu Rıza duymuştu; ama orada taş duvarın içi boştu, arada hava vardı. Burada her şey birbirinin üstüne çökmüş, boşlukları toprak doldurmuştu.

Sabri dizlerinin üstünden kalkıp doğruldu. Kendi ayağına baktı. Çıplak sol ayağı, karda yatan kapı kanadının hemen kıyısında duruyordu; parmaklarının arasına ıslak kireç dolmuş, tabanının yan kenarında ince bir çizik açılmıştı ama kanamıyordu. Sağ ayağındaki tek çorap yine bileğinden sıyrılmış, topuğu yana dönmüştü. İki ayağını birden biraz geriye çekse sokağın taşlarına basacaktı. Bir adım daha atarsa evin içine mi girecek, yıkılan duvarın üstünde mi kalacaktı?

Önündeki yığına dikkatle baktı. Kırık bir çatı merteği soldan sağa doğru eğik iniyor, ucu eski pencere hizasına denk düşen bir kerpiç kütlesinin altında kayboluyordu. Üst kattaki duvarın sıvası iç tarafa değil, daha çok sokağa doğru dökülmüştü; yine de girişin üstünü örten tavan tahtalarının nerede bittiği, nerede çöktüğü dışarıdan seçilmiyordu. Bir taş kaldırıp yer açmaya kalksa, üstteki eğik merteğin kayıp kaymayacağını kestiremiyordu. Gece Yusuf’u çıkarırken Hamdi ışığı tutmuş, Naciye sıkışan kumaşı gevşetmişti; açıklık dar da olsa önleri görünüyordu. Burada önünde bir açıklık yoktu; yalnız karın düzleştirdiği eğimli bir yükselti vardı.

Gözlerini yığının üstünde gezdirirken evin eski düzenini adım adım kurmaya çalıştı.

Kapının ardında önce dar bir giriş vardı. İki kişinin yan yana durmakta zorlandığı, tabanı soğuk taş döşeli küçük bir aralık. Sabri akşam eve döndüğünde ayakkabılarını sağ köşeye, duvara dayalı alçak tahtanın altına bırakırdı. Emine kendi küçük ayakkabılarını onların hemen yanına, burunları kapıya dönük biçimde dizerdi. Girişten iki adım içeri yürüyünce solda sedirin durduğu oda açılırdı. Kış boyunca evin bütün hayatı o odada toplanırdı; küçük soba pencereye yakın köşede yanar, sedirin üstündeki kalın örtü soğuk gecelerde dizlere çekilir, akşamları gaz lambası masanın değil, pencere önündeki alçak sandığın üstüne konurdu.

Karşıda ise kışın pek kullanılmayan öbür oda vardı. Oranın sobası yanmazdı; kapısı çoğu zaman kapalı durur, içine yalnız yazlık yorganlar, un çuvalı, bir de Emine’nin eskiden yattığı küçük karyola konurdu. Emine soğuk gecelerde teyzesinin yanına geçerdi. Teyzesi sedirin önündeki yere kalın yünü serer, kızın üstüne iki yorgan birden örter, kendi de sedirin kenarında sabaha kadar sobanın korunu kollayarak uyurdu. Sabri’nin cezaevine girmeden önce en son bildiği düzen buydu. Kış geldi mi karşı odaya yalnız gündüzleri bir şey almak için girilir, gece kimse orada bırakılmazdı.

Ama aradan aylar geçmişti. Çocuk büyüyünce kendi yatağına dönmek istemiş de olabilirdi. Bazı geceler teyzesinin yanında daraldığını söyler, “Ben kendi yerimde yatacağım,” diye tuttururdu. Sabri oradayken bunu şakaya vurup sedirin ucuna bir yastık daha koyar, kızı soğuk odaya bırakmazdı. Şimdi kendisi yokken teyzesi ne yapmıştı? Emine gerçekten karşı odada mı yatıyordu, yoksa yine sedirli odada, sobanın yakınında mıydı? İki odanın duvarı da birbirine yaslıydı; yıkıntının soldaki köşesi daha alçak, karşıya düşen arka kısmı ise biraz daha yüksek duruyordu. Hangi tarafın altında boşluk kaldığını dışarıdan bilmenin yolu yoktu.

Sabri’nin sol eli istemeden cebine gitti. Parmak uçları katlanmış ince kâğıda değdi. Kâğıt hâlâ kuruydu; yalnız kenarı hafifçe yumuşamıştı. Çıkarmadı, orada durduğunu yoklayıp elini geri çekti.

Emine mektubunda yatağın yerinden söz etmemişti. Hangi odada uyuduğunu, sobanın bu kış çekip çekmediğini yazmamıştı. Yalnız ayakkabılarının küçüldüğünü yazmış, öbür yüze iki kelime koymuştu: Kaç numara? Sabri’nin cebinde kızının sol ayağının çizimi vardı; başparmağın çevresinde iki kez çizilmiş o ince kurşun kalem kavisi, kâğıdın kat yerinden geçen çizgi. Gece koğuşta kandilin altında o çizgiye bakarken bütün derdi doğru ölçüyü bulabilmekti; bir numara büyük ya da küçük düşmesin, deri ayağını vurmasın diye hesap yapmıştı. Şimdi kendi kapısının önünde duruyordu. Cebinde ayağının çizimi vardı ama evin içinde nerede aranacağını bu çizgiden öğrenemezdi. Bir kâğıda sığan çizgi, kızın gece hangi duvarın dibinde kaldığını söylemiyordu.

Parmakları cebin içinde biraz olsun ısınmamıştı; soğuk dışarıda değil, artık etinin içindeydi.

Yukarıdaki sokakların birinden bir tahtanın taşlara sürünerek çekildiği duyuldu. Kuru, uzun bir gıcırtıydı; biri yıkıntıdan uzun bir kiriş ya da kapı kanadı kurtarmaya çalışıyordu. Sonra o tahta yere bırakıldı. Kısa, tok bir çarpma sesi geldi ve ardından birkaç saniyeliğine her yer sustu. Ne bir insan sesi, ne kazma tıkırtısı, ne de uzaktaki bir avlunun uğultusu kaldı. Sokağın üstüne ağır, bembeyaz bir sessizlik oturdu.

Sabri nefesini tutup başını evin alçalan tarafına eğdi. Kulağını eğik merteğin altına düşen boşluğa doğru çevirdi; sağ elini karda yatan kapının kenarına dayayıp dengesini tuttu.

Oradan kuru, küçük bir ses geldi.

İnce bir dökülme sesiydi; bir avuç kurumuş toprak ya da sıva parçası, içerideki dar bir boşluktan aşağı kayıp başka bir tahtaya değmiş gibiydi. Tavan sıvası dökülmüş olabilirdi. Geceki büyük sarsıntıdan sonra evlerin içi hâlâ oturuyor, soğukta gerilen kirişler zaman zaman küçük parçalar bırakıyordu. Sabri bunu biliyordu; yine de kıpırdamadı. Nefesini ağzından sessizce verdi, bekledi. Bir parça daha düşerse sesin nereden geldiğini, içeride açık kalmış bir aralık bulunup bulunmadığını ayırt edebileceğini düşündü. Sol taraftan mı gelmişti, sedirli odanın duvarından mı, yoksa hemen eşiğin altından mı?

Bir saniye geçti. İki saniye geçti. Yıkıntıdan başka hiçbir ses çıkmadı.

Tam o sırada karşı avludan onun beklediği sese hiç benzemeyen, açık bir insan sesi geldi.

“Bir elini de sen ver. Böyle kalkmayacak.”

Ses yakındı, kesindi; kerpicin ya da toprağın altından boğularak çıkmıyor, soğuk sabah havasını doğrudan yarıp geçiyordu. Sabri irkilmeden, yavaşça doğruldu. Dizlerindeki ıslaklık bacaklarına yürüdü. Başını çevirip sokağın öbür yanına baktı.

Karşı evin bahçe duvarı yarı beline kadar devrilmişti. Duvarın arkasında, avlunun karla örtülü açıklığında bir adam diz çökmüş, yerde yatan birini kolundan tutuyordu. Yerdekinin gövdesi yıkık bir kapı kanadının ve devrilmiş taşların gerisinde kalmıştı; yalnız bir kolu, koyu renk bir ceket yeninin ucu ve omzu görünüyordu. Yüzünü kapı kanadından göremedi Sabri. Diz çöken adam sırtını yarı yarıya sokağa dönmüştü; üstünde yakası kalkık eski bir palto vardı, omuzları kireç tozuyla ağarmıştı. Yerdekini çekmeye çalışıyor ama dizleri karda kaydığı için ağırlığı kaldıramıyordu.

Diz çöken adam soluğunu toplayıp bir kere daha seslendi.

“Tut şuradan, ağırlığı yana kaçıyor.”

Bu sefer de Sabri’ye bakmadan konuştuğu için, Sabri sözün kime gittiğini anlayamadı. Devrik duvarın ardında göremediği biri var mı diye boynunu uzattı. Avluda kimse yoktu. Ne bir gölge kıpırdıyordu ne de başka bir ayak sesi vardı.

Sabri sokakta başkasının olup olmadığını görmek için iki yana baktı. Aşağıda, sokağın kıvrıldığı yerde yalnız kırık kiremitler, ters dönmüş bir tahta kasa ve ezilmemiş kar vardı. Yukarıya, fırının köşesine doğru baktı. Fırının önünden bir kadın ağır ağır aşağı iniyordu. Başörtüsünü sıkıca bağlamış, bir kolunu göğsüne çekmişti; adımlarını karın içindeki taşlara göre tek tek seçerek yürüyordu. Arada kırk adım ve sokağın dönemeci vardı. Ses ona kadar gidemezdi.

Sabri bir an olduğu yerde kaldı. Sağ ayağının tabanı artık bütünüyle üşümüştü; ıslak çorapla çıplak ayak arasındaki fark iyice azalmıştı. Karşıdaki adam yerdekini omzundan tutup hafifçe doğrulmaya çalıştı, beceremeyince tekrar dizlerinin üstüne indi. Sabri ona doğru bir adım atmadı.

Yeniden kendi kapısına döndü.

Karda yatay duran tahta ayaklarının dibindeydi. Pirinç halka, karını sıyırdığı yerde donuk sarı bir yay hâlinde duruyordu. Önündeki alçalmış kerpiç yığınına, kırık merteğe, üstüne ince kar sinmiş kiriş uçlarına baktı. Yıkıntıdan az önce gelen küçük dökülme sesi tekrarlanmamıştı. Yine de bir kez seslenmeden buradan ayrılamayacağını biliyordu. Boğazını temizlemedi; olduğu gibi nefes aldı.

“Emine.”

Sesini ilk çıktığı anda tanıdı. Gece boyunca konuşmaktan ve toz yutmaktan boğazı kurumuştu ama kızının adı ağzından tam eski hâliyle, bildiği tonda çıkmıştı. Evin içinde, eskiden olsa bu sözün hangi duvara varacağını biliyordu. Dar girişten geçer, sedirli odanın kapısına çarpar, içerideki sessizliği hafifçe kımıldatırdı; Emine çoğu zaman ilk çağırışta cevap vermez, Sabri’nin ikinci kez seslenmesini bekleyip kapı aralığından başını uzatırdı. Şimdi o duvarın yerini göremiyordu. Ses hiçbir duvara çarpmadı, geri dönmedi; açık sabah göğünde ve sokağın soğuğunda dağılıp gitti.

Bir an bekledi. Yıkıntının içinden ne bir kıpırtı geldi ne de yeni bir dökülme sesi. Bir daha söylemek için nefes aldı. Bu kez biraz daha yüksek, daha açık seslenecekti; belki yalnız Emine değil, teyzesi de içerideyse ya da yakın bir avluda duyan biri varsa sesini seçerdi.

Tam nefesini tuttuğu anda, arkasından karda sürtünen bir diz sesi geldi. Karşı avludaki adam dirseğini dizine dayayıp başını kaldırdı. Yerdekinin kolunu bırakmadan gövdesini sokağa doğru çevirdi.

“Sabri sen misin?”

Sesindeki şaşkınlık, az önceki yardım çağrısının yerini hemen almıştı. Sabri nefesini bıraktı; adını söylemeden önce dönüp karşı avluya baktı.

Adamın yüzünü bu kez seçti. Kireç tozu kaşlarına ve yanaklarına oturmuş, gözlerinin altı uykusuzluktan çökmüştü ama çenesinin kesimi, ince bıyığı ve başını yana eğerek bakışı değişmemişti. Komşusuydu. Hemen karşıdaki taş avlulu evin sahibi.

Sabri cezaevine girmeden önce, Emine ekmek almaya ilk kez tek başına giderken sokağın başına kadar onun arkasından bakmışlardı. Sabah güneşi duvarların üstüne yeni vurmuştu. Emine, kendi boyuna göre genişçe duran bez torbayı ikiye katlayıp kolunun altına sıkıştırmış, bozuk parayı sağ avucunda kapatmıştı. Eşikte ayakkabılarını giyerken Sabri ona fırının önünde sıraya girmesini, sıcak ekmeği torbanın ağzını büzmeden taşımasını söylemişti. Kız başını sallayıp yokuşa doğru yürümüştü.

Sabri kapının önünde durmuş, arkasından bakıyordu. Karşı komşu da o sırada kendi avlu kapısından çıkmış, boş su kovasını eşiğin kenarına bırakıp sokağa bakmıştı. Emine’nin tek başına fırın yokuşuna çıktığını görünce Sabri’nin yanına gelmiş, ikisi birlikte sokağın başına kadar yürümüşlerdi. Emine dönemece kadar bir kez bile arkasına dönmemiş, kaldırımın kenarındaki su birikintisinden iki ayağını birden toplayıp atlamıştı.

Sabri gözünü kızın sırtından ayırmadan, “Yetişir mi?” diye sormuştu.

Komşu kaşlarını kaldırıp bir Sabri’ye, bir yokuşu tırmanan kıza bakmıştı. O gün neyin yetişip yetişmeyeceğini anlamamıştı.

“Elinde para var ya,” demişti. “İki ekmek alsa bile artar.”

Sabri gülümsemiş ama kızın elindeki parayı değil, boyunun fırın tezgâhına yetişip yetişmeyeceğini, kalabalıkta fırıncının onu görüp görmeyeceğini düşündüğünü söylememişti. Komşu, Sabri’nin susuşunu görünce bir an durmuş, “Fırıncı tanır onu, merak etme,” demişti. Kız fırının köşesini dönüp gözden kaybolana kadar sokağın başında bekleyip sonra kendi kapılarına dönmüşlerdi.

Şimdi aynı komşu, yıkılmış duvarın arkasında diz çökmüş, yerdekini bırakmadan Sabri’ye bakıyordu. Yerdekinin eli adamın kolundan kayıp biraz aşağı inmişti; komşu öteki eliyle bileği tuttu ama bakışını Sabri’den ayırmadı.

Komşu ona buraya ne zaman geldiğini sorabilirdi. Cezaevinin yıkıldığını duymamışsa, Sabri’yi sabah vakti tek çorapla kendi kapısının önünde görmek ona büsbütün açıklanamaz gelmiş olabilirdi. Emine’yi görmüş de olabilirdi, gece boyunca bu avludan ayrılmamış da. Teyzesini, sokağa çıkanları görmüş de olabilirdi, yalnız bu yaralının başında beklemiş de. Sabri onun yanına gitmeden bunların hiçbirini öğrenemeyecekti.

Aşağıya, ayaklarının dibindeki tahtaya baktı. Pirinç halka, elini çektiği yerde hafifçe yana kaymış, bir kenarı tahtanın nemli yüzeyinden azıcık yükselmişti.

Elini bir kez daha kapının üstüne koydu. Halka yeniden tahtaya çarpsın istemedi. Yerinde düz durana kadar tuttu. Sonra başını kaldırıp karşı avluya geçmek için sokağın ortasındaki taşlara baktı.

Sabri’nin karda yatan kapıdaki kendi taktığı pirinç halkaya dokunması


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.