Tavan
Uyku, Sabri’nin gözlerini kapatmıştı ama bedenini bütünüyle bırakmamıştı. Sağ ayağındaki yün çorap ılık, sol ayağı soğuk kalıyordu. Birkaç kez ayaklarını birbirine değdirip ayırdı; sonra Hamdi’nin söylediği gibi çıplak ayağını duvara çevirdi. Kâğıtlar, gömleğinin cebinde değil, yatağın yanındaki aralıktaydı. Yeri aklında tutmak için elini bir kez daha uzatmak istedi, fakat şiltenin kıpırdamasıyla vazgeçti. Duvarın öbür yanında kimsenin olmadığına emin değildi; yine de kâğıtları orada bırakmıştı.
Koğuş, gündüzün hareketi kesilince de sessizleşmezdi. Yataklardan biri gıcırdar, biri öksürür, bir başkası battaniyesini çekerdi. Taş zeminde ayak sürtünmesi duyulur, kapı dibindeki ışık bazen bir gölgeyle kapanırdı. Sabri bu sesleri, sayımda isimleri ayırdığı gibi birbirinden ayırmayı öğrenmişti. Bir adamın uykuda dönmesiyle karyolanın taşta kayması aynı değildi; fakat ikisi de karanlıkta, önce ses olarak gelirdi. Hamdi’nin nefesi yakındaki yataktan düzenli aralıklarla yükseliyordu. Sabri onu duymayınca uyuduğunu, duyunca henüz uyumadığını anlardı.
Soba soğumuştu. Kapağın altında kor kalıp kalmadığını göremiyordu; sıcaklık yatağına ulaşmıyordu. Koğuşun havasında eski yün, ter, taşın nemi ve gün içinde yakılan odunun kokusu bir arada duruyordu. Sabri bu kokulara alışmıştı. Karanlıkta hiçbirini tek tek seçemiyor, ama her nefeste aynı yerde olduklarını biliyordu. Dışarıdan gelen rüzgâr kapı dibindeki ışığı kapattığında, hava da odanın içine girmiş gibi olurdu. Bu gece ışık yerindeydi. Gözleri kapalıyken bile, kapının orada olduğunu bilmek ona yetiyordu.
Hamdi’nin yarın için bıraktığı pazarlık aklının kıyısında duruyordu. Çorabın söküğünü nasıl dikeceğini henüz bilmiyordu. İplik bulup bulamayacağını da. Buna rağmen, sabah olunca konuşacakları bir şey vardı. Sabri, bu küçük işi düşünürken yatağının taş zeminde hafifçe ses verdiğini duydu. Önce karyolanın yerinde durup durmadığını anlamak için parmaklarını demire uzattı.
Sabri, karyolanın demir ayağı taşa sürtünürken çıkan sesi önce tanıdı. Yatağın başı yine yerinden oynamış olmalıydı. Gece boyunca Hüseyin’in ya da başka birinin ayağını geçide uzatmasından korkan Hamdi, yatakları yerinde tutmak için herkesten dikkat isterdi; ama uyku ağırlaşınca insan eliyle düzelttiği şeyi ayağıyla yeniden bozardı. Sabri, gözlerini açmadan yatağın kenarındaki boşluğu aradı.
“Elini bırak, ben geliyorum,” diye seslendi.
Sözünün sonu odanın karanlığına karışmadan karyolası duvara vurdu. Demir gövde, yatağın üstünde yatan bedenini kaldırıp indirdi. Sabri başını yastıktan ayırdı. Karanlıkta kapının altından sızan ışık çizgisi vardı; her gece gördüğü ince sarılık. Bu kez çizginin kenarı titredi. Koridorda biri lambayı taşırken ışık oynar, duvara çarpıp yatağın ayak ucuna kadar uzanırdı. Sabri, kapı önünde bir görevli durduğunu düşündü.
Sarsıntı birkaç nefeslik aradan sonra yeniden başladı. Önce döşeme alttan bir yere doğru eğiliyor gibi oldu. Sabri, karyolanın demirini iki eliyle tuttu. Yatağı sabitleyebileceğini sandı; oysa demir ayakları taşın üstünde kendi yönlerini arıyordu. Avuçlarının içi soğuk metale yapıştı. Başucundaki duvar sırtına değdi, sonra uzaklaştı. Kapının altındaki sarı çizgi bir an genişledi, sanki dışarıdan biri kapıyı aralamış gibi. Sabri, bir şey söyleyecek oldu; ağzından yalnızca kısa bir nefes çıktı.
Duvarın arkasından derin, boğuk bir ses yükseldi. İlk anda binanın alt katında ağır bir şey devrildi sandı. Cezaevinde taşlığa yük indirilince yankı duvarlardan geçer, koğuşun içinde de duyulurdu. Şimdi ses, bir yerden çıkıp ötekine gitmiyor; bulunduğu her şeyi aynı anda titretiyordu. Karyolaların demirleri birbirine çarptı. Birinin yatağından düşen tas zeminde yuvarlandı, sonra duvara vurup sustu.
Sabri’nin yatağı yana kaydı. Yastık başının altından çıktı. Tavana bakmak için doğrulmaya çalıştı ama sırtı yatağın demirine vurdu. Üstünde, kireç sıvalı tavanın karanlık yüzü görünüyordu. Bir çizgi, gözünün önünde ince ince açıldı. Kandil daha önce söndürülmüştü; ışık yalnız kapının dibindeydi. Sabri çizgiyi seçemediği hâlde, orada bir şeyin koptuğunu duydu. Ses, kuru bir çıtırtı değil, uzun süre bükülmüş bir tahtanın bırakıldığı ağırlıkta geldi.
“Hamdi!”
Kendi sesini işitti, ama odanın öbür ucuna gidip gitmediğini anlayamadı. Gürültü her kelimenin üzerine kapanıyordu. Sanki aynı anda birçok insan bağırıyor, fakat hiçbiri bir başkasına ulaşamıyordu. Sabri, kapının altındaki ışığı aradı. Çizgi görünmüyordu. Gözleri karanlığa alışırsa seçerim diye bekledi; bir nefes, iki nefes. Değişen bir şey olmadı. Işık gitmişti.
Yatağın altındaki ayakkabıyı bulmak için ayağını aşağı uzattı. Sağ ayağı taşa değdi; onu örten çorabın yünü ıslak ve soğuk hissettirdi. Sol ayağı yatağın dibindeki ayakkabıya çarptı. Ayakkabıyı kendine çektiği anda karyola yeniden sarsıldı, taban parmaklarının arasından kaçıp yatağın altına girdi. Sabri eğildi. Şilte omzuna doğru kaydı; eliyle kenarını tutup düşmesini engelledi. O an, yatağın altından değil, üstünden bir şeyin geçtiğini düşündü. Karanlıkta başını kaldırdı. Tavanı göremedi. Toz, ağzının içine dolmuştu.
Sabri tükürdü. Nereye tükürdüğünü seçemedi. Dilinin ucunda kirecin acı tadı kaldı. Göğsüne kadar çektiği battaniye beline dolanmış, ayaklarının hareketini kısıtlamıştı. Onu dizlerinin üstünden itti. Bir eli yatağın başlığında, öteki eli boşlukta kaldı. Karyolanın hangi yanının duvara baktığını bulmaya çalıştı. Yıllardır yattığı yerde sabahları kalkmadan kapıyı, masayı ve pencereyi sırayla görebildiğini sanırdı. Şimdi aynı yer, adını bildiği eşyaları kendisinden saklıyordu.
“Hamdi!” diye yineledi.
Cevap gelmedi. Bir uğultu, odanın içinde giderek büyüyüp sonra alçaldı. Sabri, birinin yerde süründüğünü duydu. Bu ses onun yatağının önünden mi geldi, arkasından mı, anlayamadı. Demir bir parça taşa vurdu; aynı ses hemen başka bir noktada yeniden çıktı. Yatağından kalkarsa o parçaya basabileceğini düşündü. Kıpırdamadan durursa tavanın nereye çökeceğini bilemezdi. İkisi de tehlikeliydi, fakat hareketsiz kalmak bir karar gibi gelmiyordu.
Karyolanın demirini bıraktı. Parmakları uzun süre kapalı kaldığı için açılırken sızladı. Önce sağ ayağını taşın üstünde yokladı. Yün çorap zemine değdiğinde parmakları geri çekildi; sonra yeniden bastı. Sol ayağı çıplaktı. Yatağın yanından aşağı kayarken dizini demire çarptı. Vücudunun ağırlığını duvara verdi. Avucuna ince kum ve sıva döküldü. Parmaklarını geri çekince tırnağının altında beyaz toz kaldı.
Duvar yerindeydi; ama elinin altında, akşamdan beri yatağın başını yasladığı yüzey artık düz değildi. Sıvanın bir parçası dökülmüş, kaba taş açığa çıkmıştı. Sabri bunu göremedi; pürüzü elinden tanıdı. Duvarı bulmuş olması, nereye baktığını da bulduğu anlamına gelmiyordu. Başını çevirdi. Solunda, bir yatak üst üste binen demir sesleriyle sallanıyordu. Sağında birinin ayakları yerde bir şeyi arıyor, başkasının eli taşa vuruyordu.
Kapıya doğru gitmesi gerektiğini düşündü. Onu bulmak için odanın ölçüsünü hatırlaması gerekiyordu. Yatağından masaya iki adım, masadan kapıya dört adım. Bu sayıları kaç kez yürüdüğünü bilirdi. Karanlıkta, iki adımın şimdi nereye düşeceğini bilmiyordu. Yine de kapının altında her gece gördüğü ışığın bulunduğu yöne döndü. Bir adım attı. Taşın yerinde durup durmadığını anlamak için ayağını hemen kaldırmadı. Sarsıntı, adımının altından zemini çekmeye çalıştı.
Birden üst tarafında bir çatırtı duyuldu. Bu kez ses daha yakındı. Sabri, yatakların yanından birinin “Yatın!” diye bağırdığını seçti. Sesin arkasından tavan, büyük bir bez yırtılır gibi gerildi. Sabri elini başına götürüp eğildi. Bir parça yatağının üstüne değil, aradığı masanın bulunduğu tarafa çarptı. Tahta kırılırken çıkan ses, koğuşun kalan gürültüsünü bir an örttü.
“Kapı!” diye bağırdı biri.
Sabri o kelimeyi işittiğinde, kapının önünde olduğunu sanmıştı. Elini öne uzatıp boşluğa bastı. Parmağı masanın kenarına çarpmasını bekledi; önünde hiçbir şey yoktu. Bir adım daha attı. Dizine vuracak şey gelmedi. İkinci adımda yerdeki bir tas ayağına çarptı. Masa, her gece durduğu yerden gitmişti. Sabri birden, odanın yönünü kendi alışkanlığına göre değil, duyduğu seslere göre yeniden bulması gerektiğini anladı.
Sabri, başını eğik tutarak bir adım daha attı. Önündeki boşluk, yatağıyla masa arasındaki mesafeden uzundu. Masanın ayağını aramak için sağ elini aşağı indirdi; parmakları yalnızca havayı buldu. Düşen eşyanın masadan geldiğini işitmişti, ama masa şimdi elini uzatınca ulaşabileceği yerde değildi. Karyolanın gövdesi hâlâ arkasında, kapının yönü ise belleğinde kaldı. Arada bir şeyler devrilmiş, yataklar birbirine kaymış, yolun ölçüsü değişmişti.
Yeniden eğildi. Masanın yerine düşen parçaya dokunmak için bir ayağını öne uzattı. Parmakları tahta bir kenara çarptı, ardından yumuşak bir şeye basar gibi oldu. Sabri ayağını geri çekti. Yerde birinin kolu mu vardı, yoksa dökülen bir örtü mü? Dizlerini büküp dokundu. Kumaşın altında bir omuz hissetti. Adam soluk alıyordu. Sabri, onun üstüne basmadığına sevindi; ama bunu düşünmeye ayırdığı zamanın ne kadar sürdüğünü bilmiyordu.
“Duyuyor musun?” diye seslendi.
Adamdan bir cevap çıkmadı. Sadece boğuk bir öksürük geldi.
“Kapıya doğru git. Önünde masa yok.”
Söylediği yönü kendi de doğrulayamıyordu. Karanlıkta birine yol göstermek, görmediği bir yolu onun için tarif etmekti. Yine de adamın nefesini duyuyordu; nefes, bulunduğu noktayı gösteriyordu. Sabri avucunu adamın sırtına koydu. Omzu hareket etti. Adam dirseklerini altına aldı, ağır ağır yana döndü. Sabri, onun kalkmasını beklemedi. Tavanın üstündeki uğultu devam ederken birinin eline tutunup doğrulmaya çalıştığını duydu. Ardından kumaş sürtündü, ayaklar taşta bir iki kere kaydı.
Sabri’nin aklı kâğıtlara gitti. Emine’nin mektubu, yatağın yanındaki aralığa konmuştu. Boş yaprağın üstünde yalnızca kızının adı vardı. Akşam, yorganın altında kâğıdın kenarını yoklamış, yerinde olduğunu anlamıştı. Şimdi yatağın yerinden kaydığını biliyor, aralığın hangi tarafında kaldığını çıkaramıyordu. Kâğıdı orada bırakırsa üstüne tahta ya da sıva düşebilirdi. Yatağına geri dönmesi gerekiyordu; fakat kapıdan uzaklaşmanın güvenli olup olmadığını bilmiyordu.
“Hamdi, mektup yatağın yanında,” diye bağırdı. Sözünün sonu duyulmadı. Kendi sesi boğazında kaldı. Birileri daha yüksek sesle yardım istiyordu. Bir demir gıcırdadı. Sabri, yatağın bulunduğu yöne dönmeye çalıştı ama ilk adımında duvara çarptı. Bu, başını yasladığı duvar değildi. Açığa çıkan taşın pürüzü yoktu; sıva düzgündü. Bir adım geriye gidip kolunu yüzünün önüne kaldırdı. Yönünü tersinden bulabilmek için avucuyla duvarın yüzünü yokladı.
Her şey yer değiştirmiş olmayabilirdi. Belki de zeminin sallanmasından, onun kendisi dönmüştü. Yatağına hangi yanından indiğini düşünmeye çalıştı. Çoraplı ayağı öndeydi; çıplak ayağı demire çarpmıştı. Demir sağındaydı. Şimdi karşısındaki duvar solundaydı. Ama bu bilgi onu kapıya değil, yatakların arasındaki karanlık boşluğa götürebilirdi. Sabri iki eliyle duvarı taradı. Parmakları kireç tozuna, ardından küçük bir oyuk kenarına değdi. O oyuk, yatak başlığının demirinin her akşam sürttüğü yerde olmalıydı.
Yatağı bulduğunda karyola gövdesi duvardan ayrılmıştı. Başlık, olması gereken yönden dönmüş, şiltenin bir ucu aşağı sarkmıştı. Sabri, elini aralığa uzatmadan önce yatağın hareketini dinledi. Demir hâlâ sallanıyordu, ama üstüne yeni bir parça düşmüyordu. Duvarla şilte arasına parmaklarını soktu. Önce katlı bez, sonra sert bir kâğıt köşesi buldu. Birinin kenarı yumuşamıştı. Sabri bunların hangisinin mektup, hangisinin üzerinde Emine’nin adı yazan boş sayfa olduğunu ayıramadı. Elini daha derine sokunca başka bir katlı kâğıt da parmaklarına geldi. Hepsini tek avuçta topladı.
Kâğıtların katı açılmasın diye gömleğinin cebine yerleştirdi. Cebin ağzı dardı. Bir kâğıdın köşesi dışarıda kaldı. Sabri onu iki parmağıyla içeri itti, düğmeyi buldu ve cebini kapattı. Düğme, parmaklarının altında kaydı; ikinci denemede ilikten geçti. Bu sırada oda yeniden yana yattı. Karyola duvara vurdu, Sabri’nin gövdesi yatağın kenarına çarptı. Elini cebinin üstünde tutup kağıtların yerinde olduğuna baktı. Kâğıtların üstünde yazanları göremiyordu; göğsüne bastırılmış ince katları hissedebiliyordu.
Yukarıdan bir parça daha düştü. Bu kez nereden geldiğini bilmiyordu. Önce yumuşak bir sürtünme, sonra ağır bir çarpma oldu. Sabri yüzünü kolunun içine sakladı. Kollarının arasından taş parçaları yere saçıldı. Bir tanesi ayakkabısının üstüne vurdu. Ayakkabı yatağın altında kalmış, ayağında yalnızca sağ çorabı vardı. Sol ayağının parmakları çıplak zeminde büzüldü. Soğuk, bütün bedenini saran korkunun yanında önemsizdi; ama ayakları nereye basacağını bilmek için hâlâ ona bağlıydı.
Birisi “Burada biri var!” diye bağırdı. Ardından başka bir ses, “Nerede?” dedi. Cevap olarak taşların üstünde iki vuruş duyuldu. Sabri o tarafa döndü. Kimin nerede olduğunu göremiyor, seslerin mesafesini de ayıramıyordu. Boşluğun içinde aynı kelime birkaç kez yankılanıyor, her tekrarında başka bir ağızdan çıkmış gibi değişiyordu.
Yatağın kenarını eliyle buldu. Demir başlığın soğuk çizgisi, duvarla arasındaki yönü yeniden kurmasına yardım etti. Eşyaların yerini görmeden kapıya gitmek için önce kendisinin nerede durduğunu anlamalıydı. Sabri, yatağı arkasına alıp ellerini önüne uzattı. Kapının sarı ışığı artık yoktu. Gözleri açık olduğu hâlde, karanlıkta ellerini yüzüne yaklaştırınca bile seçemiyordu. Yalnızca parmaklarının ucuyla ve odanın içindeki seslerle ilerlemesi kalmıştı.
Sabri, duvarı arkasında bırakıp sesleri dinledi. Karyolaların ayakları taşta sürtünüyor, insanlar birbirlerine çarpmamak için bağırıyor, bazıları bir adın ardından başka bir ad söylüyordu. Bağrışların hepsi yardım istemek için değildi; kimi yalnızca nerede olduğunu duyuruyor, kimi sesini bulup kendine yön arıyordu. Sabri de Hamdi’nin adını yeniden söyledi. Bu defa sesini daha kısa çıkardı; uzun bir çağrı, odanın içinde kaybolup geri dönerken yönünü şaşırtıyordu.
“Hamdi!”
Önce cevap gelmedi. Sabri yatağının demirini arkasında hissetti. Kapının nerede olduğunu hatırlamak için az önceki sarı ışığı düşünmeye çalıştı. Işık zemine düşmüş, yatağın ayaklarına doğru uzamıştı. Işığın solundan kalktığını hatırlıyordu; ama sarsıntı sırasında hangi yana döndüğünü bilmiyordu. Çocukluğundan beri karanlıkta evin kapısını bulduğunu sanırdı. Gözleri kapalıyken bile odaların ölçüsü belleğinde dururdu. Bu gece, ölçüye güvendiği her eşya bir başka yerdeydi.
Döşemede bir şey yuvarlandı. Sabri onun sesine doğru bir adım attı. Ayağı, yüzeyi düz olmayan bir tahtanın kenarına takıldı. Elini öne uzattı; parmakları bir masa ayağını değil, kırılmış bir tahtanın sivri ucunu buldu. Elini geri çekerken parmağında sıcak bir çizgi hissetti. Kan mı, sıva mı, anlamadı. Parmağını ağzına götürmedi. Elleriyle ilerlemesi gerekiyordu.
“Kapıya giden yol buradan!” diye seslendi bir adam.
Ses, Sabri’nin sağından geldi. Ayağını oraya uzattı. Bir yatak gövdesinin demirine çarpınca durdu. Adamın gösterdiği yol, belki onun arkasındaydı, belki başka bir kapıya gidiyordu. Koğuşun içinde kapıdan başka bir çıkış olup olmadığını bilmiyordu. Duvara kadar yürüyüp dönmek, birinin söylediklerini görmeden izlemekten daha kolay olabilirdi; ama duvar artık elinin altında değildi.
Sabri geriye doğru bir adım attı. Bu defa dizini bir şeye çarpmadı. İkinci adımda ayakkabıya bastı. Kendi ayakkabısı değildi; tabanından yükselen sert köşeyi çıplak ayağıyla hissetti. Denge kurmak için elini yere indirdi. Avucuna soğuk taş değdi. Tavanın çatlağına benzer bir gürültü tekrar yükseldi. Sabri başını kaldırdı, sonra bundan vazgeçti. Gözlerini karanlığa çevirmek, yukarıdan düşecek şeyi durdurmayacaktı.
Sarsıntı, odanın bir ucundan ötekine savurmak yerine şimdi dönerek vuruyordu. Karyola bir an ağırlığını yere bıraktı, ardından yeniden kaydı. Sabri yere çöktü ve iki eliyle yatağın alt demirini tuttu. Parmakları demirin çevresinde sıkıştı. Bir şey ayağının yanına çarpınca irkildi; eşya yere düşüp orada kaldı. Arada nefesini tutmuş olduğunu fark etti. Havanın yetmediğinden değil, ağzına dolan tozu içeri almaktan korktuğundan. Ağzını kolunun içine kapattı. Kumaşın altından nefes alınca sesini işitti.
“Hamdi!”
Bu defa, odanın uzağından kısa bir öksürük geldi. Sabri, öksürüğün yerini belirlemeye çalıştı. Ses, kapı tarafından gelmiş olabilirdi; ama odanın içindeki bağırışlar yankıyı çoğaltıyordu. Bir kere daha çağırdı.
“Hamdi, ses ver!”
Bir öksürük daha. Sonra Hamdi’nin sesi, kelimeleri ayrı ayrı çıkaracak kadar yakın geldi:
“Karyolanın başındayım.”
Sabri’nin yüzü o yöne döndü. Hamdi’nin yatağının hangi tarafta olduğunu bildiğini sanıyordu. Kendi yatağından bakınca duvar dibinde, kapıya yakın taraftaydı. Şimdi Sabri’nin kulağında ses, odanın arka köşesinden geliyordu. Duvarların sallanması, yakın sesleri farklı yerlerden döndürebilirdi. Bir yatağın başını bulmak, onu uzaktan görmek gibi değildi; başlığın ayağına mı başına mı denk geldiğini elinle yoklaman gerekiyordu.
“Yerinden kalkma,” dedi Sabri.
“Yatamıyorum.”
“Başlığın hangi yanında?”
“Bilmiyorum. Şunun başlığı ayağımda.”
Bu cevap, Hamdi’nin yalnızca karanlıkta kalmadığını, yatağın yönünün de değiştiğini gösterdi. Sabri, içinde tuttuğu nefesi bıraktı. Hamdi oradaydı. Onun sesini duymak, yolu göstermiyordu; ama arada aşamayacakları bir mesafe olmadığını haber veriyordu.
Sabri, yatağı bırakıp sesin yönüne gitmek için kollarını açtı. Zemine eğik duran bir şeyin kenarı dizine sürttü. Sabri, onu aşmak için ayağını kaldırdı. İlkinde ayağı demire çarptı, ikincisinde üzerinden geçti. Düşmemek için ellerini öne uzattı. Bir kola değdi. Parmakları, koldaki kumaşı kavramıştı; ama sahibinin Hamdi olup olmadığını bilmiyordu.
“Kim o?” diye sordu.
“Ben.”
Hamdi bileğini tuttu. Elinin sıkışı sağlamdı. Sabri, kendini onun çekmesine bırakmadı; önce ayaklarının altındaki taşın yerini yokladı. “Hangi yanın?” dedi.
“Başucundayım sanıyorum.”
“Sanıyorsun?”
“Yatak döndü.”
Sabri Hamdi’nin kolunu bırakamadı. İkisinin de nereye bastığını bilmeden aynı anda hareket etmesi, yeniden düşmelerine yol açabilirdi. “Elini tutacağım,” dedi. “Önce doğrul.”
Hamdi, bileğini Sabri’nin elinden çekmedi. Bir an ikisi de dizlerini büküp durdu. Sarsıntı, bu duruşu korumalarına izin vermedi; yer onları bir yana doğru itti. Sabri, omzuyla başka bir yatağa çarptı. Hamdi’nin eli bileğinde kaldı. Yatağın demiri aradan kayarken ses, taşın üstünde uzun bir çizgi gibi ilerledi.
Sabri, Hamdi’nin sesini duymuştu; şimdi bileğini de hissediyordu. İkisi de hâlâ koğuşun içindeydi, fakat eşyaların arasındaki yolları kapanmıştı.
Yatak, Sabri’nin omzundan ayrılınca gövdesi bir yana savruldu. Düşmemek için Hamdi’nin koluna tutundu. Hamdi’nin bileğini iki eliyle kavrayınca, ikisinin de ayakta kalabilmesi için tutuşlarını değiştirmeleri gerektiğini anladı. Sabri, Hamdi’nin elini avucuna aldı. Hamdi de onun bileğini değil, önkolunu tuttu. Böylece biri çekerse öteki sürüklenmeyecekti.
“Kapı nerede?” diye sordu Hamdi.
“Kapının altından ışık geliyordu.”
“Artık gelmiyor.”
“Biliyorum.”
Hamdi’nin soluk alışı, Sabri’nin yüzüne yakın bir yerden duyuluyordu. Sabri bir adım attı. Hamdi hemen ardından gelmedi. Bunu fark edince durdu; çekiştirmek istemedi.
“Yatak hangi yanında?” diye sordu.
“Şimdi arkamda.”
“Az önce?”
“Sağımdaydı.”
“Öyleyse dönmüşsün.”
Sabri arkasına döndü. Hangi yönün arka olduğunu belirlemesi, iki adım önceki duruşuna bağlıydı. Taşın altındaki hareket sürüyordu ama şiddeti değişmişti. Büyük bir dalganın ardından daha küçük sarsıntılar geliyordu. Her biri yeniden başlıyormuş gibi hissettiriyor, bir önceki hareketin bittiğine güvenmesini engelliyordu. Sabri bir an, yerin durduğu bir aralık bulduğunu sandı. Sonra kapıların üstünde bir şey süründü, duvardan bir avuç sıva daha döküldü.
Hamdi, “Pencereyi bulursak kapıyı buluruz,” dedi.
“Pencereye gitme. Cam düştü oraya.”
Hamdi’nin sesi tereddüt etmedi, ama sözünü bitirdikten sonra bir an sustu. Sabri, bu bilgiyi nereden edindiğini sormadı. Pencere kenarındaki cam, yatağın başına kadar saçılmış olabilirdi. Gündüzleri koğuşun yönünü pencereye göre kurarlardı; şimdi tanıdık bir işaret, ayağı kesebilecek bir alana çıkıyordu. Pencereyi bırakıp kapıya yönelmek zorundaydılar.
“Kapı için başka ne var?” dedi Hamdi.
Sabri, “Masa,” diyecekti. Sonra masanın yerinde olmadığını hatırladı. Her akşam kâğıtları açtığı masa, yatağından iki adım ötedeydi. Şimdi o iki adım onu boşluğa götürmüştü. Masanın devrilmesi, odanın ortasını da kapının yerini de değiştirmişti. Gözü görmediği için, akşamdan kalan ölçüyü şimdiye taşıyamıyordu.
“Bir hava var,” dedi.
“Ne?”
“Kapıdan esen hava. Sürgü açılırsa gelir.”
Hamdi, “Kapıyı açmışlar mı?” diye sordu.
Sabri cevap vermedi. Koridora çıkan ışık yoktu; sürgünün sesi de duyulmamıştı. Ancak sarsıntının ardından kapı kasasında bir gevşeme olmuş olabilir, ya da birileri içeriden kapıya varmaya çalışıyordu. Sabri yanaklarını havaya çevirdi. Yüzünde bir şey hissetmedi. Tozlu hava ile dışarıdan gelen soğuk birbirinden ayırt edilemiyordu. Hava, nefes alırken boğazını yakıyor, burnunun içine kuru bir tat bırakıyordu.
Odanın başka bir yerinde tahta iki kere vuruldu. Vuruşlar arka arkaya ve eşit aralıkla geldi. Karyolalardan birine elini vuran biriydi belki, kapıdaki demire vuran biri de. Sabri sesin yönünü bulmak için başını çevirdi. Hamdi de aynı anda dönünce birbirlerine çarptılar.
“Sağımdaydı,” dedi Sabri.
“Ben de sağımda sandım.”
“İkimiz de aynı yere bakıyoruz.”
“Belki ses karşıdan geldi.”
Sabri omzunu duvara vermek istedi, ama duvarı bulamadan eli havada kaldı. Bir ayağını geriye attı; topuğu tahta bir kenara çarptı. Yere eğilip kenarı yokladı. Karyolanın ayağı değil, masa tablasının kırılmış köşesiydi. Masa, düşerken odanın ortasına kadar sürüklenmişti. Onun iki adımlık mesafesi artık başkasının ayağının altındaydı.
Masaya dokunduğu anda göğsündeki kâğıtların varlığını yeniden hissetti. Cebin üstünü eliyle kapattı. Emine’nin çizgisi kâğıtların içindeydi; boş sayfada onun adı vardı. Sabri, o kâğıtlara ne olacağını şimdi düşünmemesi gerektiğini biliyordu. Yine de her darbe, cebindeki ince katları göğsüne bastırıyor, onları korumak için elini orada tutmaya zorluyordu. Hamdi’nin kolu hâlâ öteki elindeydi.
“Cebimde kâğıt var,” dedi.
“Şimdi mi söylüyorsun?”
“Yatağın yanından aldım.”
“Kaybetmedin ya.”
“İçeride kalmasın istedim.”
Hamdi daha fazlasını sormadı. Sabri, onun cevabından kâğıdın kendisinden daha az korkmadığını anladı. Belki bu da bir tür sayımdı: yanındakini kaybetmediğine emin olmak, karanlıkta insanın kendine verebildiği en küçük karşılıktı.
Yerin hareketi yavaşlayıp yeniden güçlendi. Sabri’nin ayakları taştan ayrılmadı; ama dizleri onu tutmak için yeterince sağlam değildi. Hamdi elini omzuna koydu. Bu kez, Sabri onu çekmek yerine kendi ağırlığını Hamdi’ye verdi. İkisi de düşecek gibi olduğunda yakınlarındaki bir yatak demire sürtündü. Demir gövde onları ayırdı. Sabri kolunu çekti, yatağın üstüne kapanmak yerine yere çömeldi.
“Bekle,” dedi Hamdi.
Sabri, neden beklemeleri gerektiğini sormadı. Başının üstünde tavanın parçası mı hareket ediyordu, yoksa kapıya giden yolda bir karyola mı devrilmişti? Hamdi’nin de görmediğini biliyordu. Yine de onun sesindeki bekleyiş, bir adım daha atmanın şimdi yarar sağlamayacağını gösteriyordu. Sabri dizlerini yere bastırdı. Avuçlarını kulaklarına değil, başının üstüne kaldırdı. Bir taş parçası yere düştü; yanında başka bir şey yoktu.
“Şimdi,” dedi Hamdi.
Sabri ayağa kalkmaya çalıştı. Önce dizinin üstüne, sonra çıplak ayağına ağırlık verdi. Sağ ayağındaki çorap, yere sürtünürken demirin pürüzüne takıldı. Bir an çorabın da yırtılacağını sandı. Ayağını geri çekip kumaşı kurtardı. Hamdi onun kolunu tuttu; bu defa Sabri kendi yönünü bulana kadar bekledi.
Odanın içinde hareket eden herkes bir yerlere yöneliyordu, fakat her yön başka bir engele çıkıyordu. Kimi “kapı” diye bağırıyor, kimi birini adıyla arıyor, kimi de taşların arasından geçecek boşluk için sessizce elini uzatıyordu. Sabri, seslerden hangisinin gerçek çıkış olduğunu bilmedi. Yine de odanın içinde daha fazla kalmanın, kapıyı bulmaktan daha tehlikeli olduğunu düşünüyordu.
Sabri, Hamdi’nin kolunu yeniden buldu. Bu kez elini dirseğinin altından geçirdi. Hamdi de onun bileğini kavradı. Birbirlerini çekmeden, aynı anda hareket edeceklerdi. Yatağın yanında kalırlarsa devrilen demirler aralarına girebilirdi. Duvara ulaşabilirlerse, duvarı izleyerek kapının yerini bulabilirlerdi. Sabri’nin son hatırladığı, yatağının başını duvara dayadığı yerdi. Elinin altındaki taşın pürüzlü olması, onu bu hatıraya yaklaştırıyordu.
“Duvara doğru gideceğiz,” dedi.
“Duvar hangi yanımızda?”
Sabri, elini uzatıp taş yüzeyi aradı. “Sağda olmalı.”
“Olmalı mı?”
“Emin değilim.”
Hamdi’nin bileğini tuttuğu el bir an gevşedi. Sabri de başka türlü bir cevap veremezdi. Akşamdan kalma alışkanlıkları artık yol gösterecek kadar doğru değildi. Kapının yönünü tek başına bulduğunu söylerse Hamdi’yi yanlış tarafa götürebilirdi. “Önce duvarı bulalım. Sonra kapı için ses dinleriz,” dedi.
İkisi yan yana değil, birinin yarım adım önde olduğu şekilde ilerledi. Sabri’nin elinin ucu duvara değdi. Sıvanın soğuk yüzeyinde ilerlerken küçük çıkıntılara, çatlaklara rastladı. Bir noktada duvar kesildi; parmakları boşluğa düştü. Sabri, oranın kapı ya da pencere olabileceğini düşündü. Hamdi’nin kolunu durdurdu.
“Burada açıklık var.”
“Kapı mı?”
“Bilmiyorum.”
Sabri ayağını yere değdirerek eşiğin bulunup bulunmadığını anlamaya çalıştı. Taş zeminden tahta bir çıkıntıya geçti. Bir parmak kadar yükseklik, yürürken önemsizdi; karanlıkta ayağı takılacak bir basamak olabilirdi. Duvarın kenarı kırılmış, pütürlü bir sıva tabakası yere dökülmüştü. Sabri önce eliyle aşağıyı, sonra karşı tarafı yokladı. Eşiğin ötesinde boşluk vardı, ama bu boşluğun koridor mu yoksa odanın yıkılmış bir yanı mı olduğunu çıkaramadı.
“Geçme,” dedi Hamdi.
“Daha geçmiyorum.”
Bir ses, önlerindeki karanlıktan geldi. “Kim var?”
Sabri, cevap vermeden önce Hamdi’ye baktı. Karanlıkta bakışın işe yaramadığını biliyordu; yine de insan bir soruya ses vermeden önce yanında olanın orada olduğunu görmek isterdi.
“İki kişiyiz,” dedi Sabri. “Kapı nereye açılıyor?”
“Koridora. Duvarın yanından gidin.”
Sesin sahibi başka bir cümle kurmadı. Sabri adamın yerini anlayamadı. Birkaç adım önde mi, eşikte mi, yoksa karşı odada mıydı? Ona doğru yürümek de, söylediği yöne dönmek de aynı karanlığın içine girmekti. Yine de bu, elleriyle aradıkları açıklıktan daha güvenilir bir işaretti. Sabri, Hamdi’nin elini kendi kolunda tuttuğunu hissetti. “Duydun mu?” dedi.
“Duydum.”
“Duvarın yanı.”
“Öyleyse duvarı kaybetmeyeceğiz.”
Eşiğin üzerinden geçmeden önce Sabri ayağını uzattı. Tabanın altına önce taş, sonra kireç parçaları geldi. Eşik kırılmış değildi; yalnızca önüne döküntüler birikmişti. Sağ ayağındaki yün çorap, taşın üstünde sürtündü. Sol ayağı çıplaktı. Her adımda zeminin soğuğu ona nerede durduğunu bildiriyordu. Hamdi’nin ayağının nereye bastığını göremese de kolundaki ağırlığın yön değiştirmesinden onun hareket ettiğini anladı.
Karanlıkta insanın eli bir başkasını bulunca, onu yalnızca çekip götürmek istemiyordu. Sabri, Hamdi’nin ne kadar hızlı yürüyebileceğini bilmiyordu. Bir ayağı yatak demirine takılmış olabilir, başını bir yere vurmuş olabilir, nefesini tutuyor olabilir. “Yavaş,” dedi.
“Benim yüzümden mi?”
“Yol yüzünden.”
Hamdi bir şey söylemedi. Sabri, onun kolundaki tutuşunu ayarladı. Önceki yatak tartışmasında aralarındaki geçidi ölçmüşlerdi. Şimdi aynı dar yerin içinden geçerken, Hamdi kendi adımını onun adımına uyduruyordu. Eşyanın yeri değişince, az önce kurulmuş düzenin de anlamı değişmişti. Geçit artık yatağa çarpmamak için değil, dışarıya ulaşmak için açıktı.
Bir yerlerde üç kısa vuruş duyuldu. Sabri durdu. İlk ikisi arasında küçük bir aralık vardı, üçüncü vuruş daha zayıf geldi. Taş ya da demir bir yüzeye vurulmuş olmalıydı. Ardından rüzgâr gibi bir hava yüzüne değdi; kapıdan mı, kırılmış pencereden mi geldiğini bilemedi. Hamdi de durdu. Sabri’ye çarpacak kadar yakın duruyordu.
“Bu mu?” diye sordu Hamdi.
“Ses kapıdan geliyor olabilir.”
“Olabilir.”
“Önceki ses duvar boyunca dedi.”
“Duvarı bul.”
Sabri elini sağa uzattı. Sıva yeniden başladı. Bu, koridorun duvarı mıydı, yoksa koğuşun içindeki başka bir yüzey mi, henüz bilmiyordu. Taşa bir adım yaklaştı. Hava, yüzüne daha belirgin vurdu. Bu kez bir de ses geldi: metalin ağır bir yere sürtünmesi, sonra kısa bir düşüş. Sürgü ya da kapı mandalı olabilir. Sabri kendisini ışığı ararken buldu. Gözleri hâlâ karanlıktan başka bir şey seçmiyordu.
“Kapı açılıyor,” dedi.
Hamdi bileğini bıraktı, bu kez elini Sabri’nin avucuna verdi. Sabri onun parmaklarını kapattı. Avlunun yönünü bilmedikleri gibi, kapının ötesinde hangi duvarın kaldığını da bilmiyorlardı. Ama kapının açıldığı yeri, sesin geldiği taraftan ayırabiliyorlardı. Bu, yürümek için yeterli bir bilgiydi.
Koridordan bir adam seslendi. Önce kelimeler duyulmadı; sonra ses yakınlaştı.
“Buraya doğru! Duvarı bırakmayın!”
Sabri, bu sesi de tanımadı. Birinin emir verip vermediğini değil, yol gösterip göstermediğini anlamak için dinledi. Sözleri tekrar etti.
“Duvarı bırakmayın.”
“Evet.”
Hamdi, “Kapıdan sonra ne var?” diye sordu.
“Bilmiyorum.”
“Ben de.”
Sözün içinde korkudan çok, ikisinin elinde olan bilginin sınırı vardı. Sabri, bilmediğini saklamak için Hamdi’ye başka bir yol tarif etmedi. Kapının ötesine geçince belki koridora, belki yıkıntının arasına çıkacaklardı. Orada yeni bir duvar, yeni bir ses, yeni bir karar bulunabilirdi. Şu anda yapabilecekleri, açılan kapıya yönelmekti.
Sabri, Hamdi’yi eşiğe yaklaştırdı. Eşiğin kenarına geldiğinde ayağını kaldırıp taşın üstüne koydu. Hamdi onun kolundan tuttu ve aynı çizgiyi izledi. Bir adım ilerlediler, durdular. Arkalarında odanın içindeki sesler sürüyordu: düşen taş, çağrılan adlar, yatağın demire sürtünmesi. Önlerinde ise koridordan gelen hava ve tanımadıkları bir adamın sesi vardı.
“Bir adım daha,” dedi Sabri.
Hamdi, “Birlikte,” diye karşılık verdi.
İkisi de eşikten geçerken ellerini birbirinden ayırmadı. Sabri kapının ötesini görmüyordu. O yalnızca ayağının taş zeminden koridorun daha soğuk döşemesine geçtiğini, Hamdi’nin elinin kendi elinde kaldığını ve yönlerini aynı sesten bulduklarını biliyordu.
