Demir Parmaklıkların Ardındaki Şehir Görseli
Demir Parmaklıkların Ardındaki Şehir

Son kor

4. Sahne 23 dk okuma 9 okunma
Hamdi’nin tek çorabı Sabri’ye uzatması
Hamdi’nin tek çorabı Sabri’ye uzatması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Rıza’nın ayak sesleri koridorun ucunda küçüldü, taş duvarların arasından bir kez daha dönüp geldi, sonra kesildi. Sabri, sesin bütünüyle kaybolduğuna emin olana kadar başını kaldırmadı. Sayımda adını duymuş, cevabını vermişti; şimdi o ses de defterin kapağı gibi kapanıp başka bir işin arkasına geçiyordu. Koğuşun kapısı sürgülenirken demir, taşın içinde ağır ağır yürüdü. Sürgünün sesi birden kesilmedi; önce kısa bir gıcırtı, ardından yerine otururken tok bir vuruş duyuldu. Birkaç kişi aynı anda nefesini bıraktı. Bu, rahatlamaktan çok gecenin artık başka türlü işlemeye başladığını gösteriyordu.

Soba, gün boyunca içine atılan odunların sonunu yaşıyordu. Kapağın altındaki aralıktan bir çizgi ışık sızıyor, her esintide incelip genişliyordu. Ateşi canlı tutacak kalın odun kalmamıştı; közün üstünde kül kabarmış, bazı yerlerde kırmızı kalmıştı. Sabri, sobanın başında duran adamın kapağı kapatışını izledi. Adam önce mandalı aşağı indirdi, eliyle yokladı. Her zamanki gibi ikinci kez çevirmedi. Belki eli üşümüştü, belki koğuşun içindeki gürültüde ilk kilidin sesini duymamıştı. Sabri, bunun nedenini sormadı. Bir kapağın iki kere yoklanmasıyla bir kere yoklanması arasında, dışarıdan bakan için fark yoktu; içeride kalanlar ise küçük değişiklikleri, günün uzayan kısmı gibi tutardı.

Isı en yakın yatakların çevresinde toplanmıştı. Sobaya yakın yerde oturanların dizleri çözülüyor, ayaklarının altındaki taş biraz ılıyordu; birkaç karış ötedekiler ellerini battaniyenin içine saklamış, başlarını omuzlarına gömmüştü. Sabri, kendi yatağından sobaya baktı. Aralarındaki mesafe gece boyunca değişmişti. Gündüz birileri yatağı öne çekmiş, sonra yol kapanınca geri itmişti. Her yatak, sahibinin sıcaklık payı kadar başkasının geçeceği yola da yer kaplıyordu. Koğuşta bir eşyanın yeri yalnızca ona sahip olanın kararıyla belirlenmezdi. Demir ayak taşta hangi çizgiye basıyorsa, o çizgiyi gece kalkacakların ayakları da kullanırdı.

Hamdi, yorganının altından konuştu.

“Şu yolu kapatmayın. Gece kalkınca yine birinin ayağı yatağa takılacak.”

Hüseyin, yatağının başını sobaya doğru çekmek için eğilmişti. Bir eli gövdesinin önünde sarılı duruyordu. Öteki elini demir korkuluğa dolamış, yatağı tek başına oynatmaya çalışıyordu. Ayaklardan biri taştaki bir çentiğe takılıp kuru bir ses çıkardı. Hüseyin durdu, yatağı yeniden itti. Yatak kıpırdadı ama yönü değişmedi.

“Bir karış yaklaşsa yeter,” dedi.

“Yaklaştığı kadar geçit daralıyor,” dedi Hamdi. “Kalkınca kimin nereye basacağını göremiyorsun.”

Hüseyin’in bakışı yerdeki karanlık çizgiye indi. Sabri, onun yanına giderken yatağının kenarındaki battaniyeyi ayağıyla topladı. Kendine yol açmaktan çok, Hüseyin’in yatağı çekerken düşürmeyeceği bir yere geçmek istiyordu.

“Ben tutayım,” dedi.

“Gerek yok.”

“Yatağı tutarım. Sen yönünü ver.”

Hüseyin’in çenesi sıkıldı. Yatağı bırakırsa Sabri’nin yardım ettiğini kabul etmiş olmayacaktı belki; ama demir ayakları aynı anda çevirebilmek için ikinci bir el gerekiyordu. Bir süre cevap vermedi. Sonunda sarılı elini göğsüne yaklaştırdı, sağlam eliyle yatağın başını kavradı.

“Bir karış,” dedi.

“Bir karış.”

Sabri yatağın öbür ucundan tuttu. Demir soğuktu; parmaklarını etrafına kapatınca eklemlerindeki deri çekildi. İkisi aynı anda kaldırmadı, önce yükün nereye bindiğini anlamak için hafifçe yokladılar. Yatağın ayağı taşın çentiğinden ayrılmadı. Sabri, “Şimdi,” deyince Hüseyin öteki uçtan itti. Demir gövde bir avuç kadar ilerledi, sonra taşta sürtündü. Koğuşun gerisinden biri homurdandı.

“Yol kapanıyor,” dedi Hamdi.

“Kapanmıyor,” diye karşılık verdi Hüseyin. “Bir adım daha var.”

“Bir adım senin yatağına yakın. Kapıya gidecek olana değil.”

Sabri, yatağı aşağı indirmeden önce kapıya kadar uzanan dar geçide baktı. Yatakla duvar arasında bir omuz ancak dönebilecek kadar açıklık kalmıştı. Hamdi’nin söylediği doğruydu. Yine de sobadan gelen sıcaklık yatağın ucuna ulaşırsa Hüseyin’in ayakları taşın soğuğundan biraz olsun kurtulacaktı. Sabri, yatağı yeniden kaldırmak yerine ayağını çentiğin üstünden yana çevirdi. Hüseyin, yatağın öteki ucunu bıraktı.

“Şuradan döndürsek?” dedi Sabri. “Başı yaklaşır, ayak ucu duvara yaslanır.”

“Yatak çapraz kalır,” dedi Hüseyin.

“Çapraz yatarsan sabaha kadar ayağını kapıya uzatmazsın,” dedi Hamdi.

Hüseyin, Hamdi’ye baktı. “Senin yolun açık kalsın diye benim yatağı duvara mı yaslayacağız?”

“Benim yolum değil, koğuşun yolu. Gece tasını almaya kalkanın nereye bastığı belli değil. Geçen sefer demirin üstüne basmıştı.”

“Geçen sefer sen kalkmadın.”

“Ben kalkmadım diye demir yok olmadı.”

Sabri, tartışmanın içindeki haksızlığı bulmaya çalışmadı. İkisi de yatağı kendi istediği yere almak için konuşmuyordu yalnız. Hüseyin’in ayağı soğuktan ağrıyor olabilirdi; Hamdi ise gece geçitte birinin düşeceğini düşünüyordu. Sabri, birinin ihtiyacını ötekine karşı tartmak için onların söylemediği şeyleri uyduramazdı. Yatağın ölçüsü gözünün önündeydi. Isı bir yana, kapıya giden yol da bir karışlık demir kadar gerçekti.

“Başını buraya çevirelim,” dedi. “Ayağın duvara bakar ama sobadan gelen hava yatağın kenarına vurur. Geçit de açık kalır.”

Hüseyin yatağın ucuna baktı. “Duvarın dibi daha soğuk.”

“Biliyorum.”

“Senin yatağın da orada.”

“Benim yatağım oraya gelmeyecek.”

Cümleyi söyler söylemez Sabri, yatağını feda eder gibi konuştuğunu fark etti. Oysa yatağı yerinde kalacaktı. Hüseyin’in öfkesi, Sabri’nin küçük bir iyilik teklif etmesiyle dağılacak türden değildi. Hüseyin önce başını çevirdi, sonra elindeki sargıya göz gezdirdi. Öğle vakti odun işi sırasında eli yükü tutmamıştı; daha fazlasını Sabri bilmiyordu. Sargının altında ne kadar şişlik vardı, parmaklarını ne kadar oynatabiliyordu, bunları sormamıştı. Şimdi Hüseyin yatağı çekmeye çalışırken sarılı elini kullanmıyordu. Sabri, yaranın sebebini sormanın yatağı oynatmaya yardım etmeyeceğini düşündü.

“Bir karış değil,” dedi Hüseyin. “Yarım karış.”

“Yarım karış olur,” dedi Sabri.

Hamdi, yorganını dizlerinin üstüne kadar çekti. “Geçit kalacak mı?”

Sabri bu kez cevap vermeden önce yatağın ayaklarını, duvarla arasındaki aralığı ve kapıya uzanan karanlık yolu yeniden ölçtü. “Kalacak.”

İkinci denemede yatağı azıcık kaldırıp yan çevirdiler. Hüseyin’in nefesi kısa kısa çıktı. Sabri yükün çoğunu kendi tarafına almadı; demir kayarsa Hüseyin’in eline yeniden ağırlık binmesinden çekindi. Yatağın ayakları taşın düz yerine basınca ikisi de aynı anda bıraktı. Gövde hafifçe sallandı, sonra durdu. Aralarında geçecek bir adam için yeterince yer vardı. Sobanın ışığı yatağın başucuna ulaşmıyordu ama altındaki taşın üstüne ince bir kızıllık düşürüyordu.

Hüseyin yatağına oturdu. Sarılı elini dizinin üstüne koydu, öteki eliyle battaniyenin köşesini çekti.

“Böyle kalsın,” dedi.

Hamdi, geçide bakıp başını bir kez salladı. “Böyle kalsın.”

Küçük anlaşma, koğuşta uzun bir sessizlik bıraktı. Sabri kendi yatağına dönerken yatağın demiri parmaklarında soğuk bir iz bırakmıştı. Avuçlarını birbirine sürttü. Bir an sobanın yanındaki boşluğa oturup ellerini ısıtmayı düşündü. Orada oturanlar, gece son köz sönene kadar yerlerini terk etmezdi; sobanın çevresinde konuşmalar azalır, birbirini tanıyanlar bile yüzünü ateşten saklardı. Ama Sabri’nin aklı, sobanın yanında kalan sıcaklıktan önce gömleğinin iç cebindeki kâğıda gitti.

Sabri, yatağının kenarına oturdu. Kâğıdı cebinden çıkarınca gömleğinin sıcaklığında yumuşamış köşe parmağına değdi. Üstteki katı düzeltmedi; önce avucunun içinde tuttu, sonra yavaşça açtı. Emine’nin mektubu, kendi yazdığı boş yaprağın içine katlanmıştı. Dışarıdan bakana ikisi bir kâğıt gibi görünürdü. Sabri, kat yerinden hangi tarafın mektup olduğunu parmağıyla bulabiliyordu. Bir mektubun içindeki ses, kâğıt kapalıyken de değişmiyordu; yine de onu açtığında kelimeler başka bir yere, daha önce mektubu gönderen kişinin ellerine dönüyordu.

Koğuşta ışık, sobanın kapağından ve duvar dibindeki kandilden geliyordu. Kandilin fitili kısılmış, alevi ince bir damla gibi kalmıştı. Sabri kâğıdı dizlerinin üstüne koydu. Üstteki yaprak boştu; yalnızca ortasına yakın yerde kendi eliyle yazdığı “Emine” adı görünüyordu. Harflerin sonuncusu biraz yukarı kalkmıştı. İlk yazdığında kalemi kâğıtta fazla bastırmış, m harfinin çizgisi arkaya iz bırakmıştı. Adın altına bir şey eklememişti. Başlamak kolay görünmüştü; adı yazınca cümle kendiliğinden gelmemişti.

Emine’nin mektubunu açmadı. Bu akşam onu okumaya ihtiyacı yoktu. Mektubun satırlarını zaten ezberlemiş gibi taşıyordu; bir cümlesini değil, o cümlenin bıraktığı duraksamayı hatırlıyordu. Ayakkabılarının küçüldüğünü yazmış, kâğıdın altına bir ayağının çizgisini koymuştu. Ölçüsünü çizdiği kâğıt da mektubun içindeydi; çizgi, ayakkabı alınırken kullanılacak kadar düzgün değildi ama Sabri’ye ayağın boyunu tahmin ettiriyordu. O çizgiye bakınca Emine’nin ayakkabıdan söz ederken neyi sakladığını anlamaya çalışmıştı. Belki yalnızca ayakkabısı sıkıyordu. Belki bir yerinde yara vardı. Mektubunda bunu açıkça yazmamıştı.

Sabri, boş yaprağın kenarını düzeltti. Bir cümleye “Ayakkabın…” diye başlamak, mektubun içindeki çizgiye cevap vermek gibi olurdu. “Ayağın…” diye başlamaksa Emine’nin söylemediği bir şeyi ondan önce adlandırmak demekti. Onun yerine, iki ayağının da ölçüsünü göndermesini istemeyi düşündü. Birini çizmişti; ötekini de çizse, ikisini karşılaştırabilirdi. Ayakkabıyı kim yapacak, ne kadar para gerekecek, ölçüyü kime gösterecekti? Bunların hiçbiri bu kâğıtta yanıt bulmazdı. Yine de istenebilecek bir şey vardı. Mektuba sığacak, karşılığında verilmesi gerekmeyen bir cevap.

“Sabri.”

Hamdi’nin sesi alçaktı. Sabri kâğıdı katlamadı, ama avucuyla üstünü örttü.

“Efendim?”

“Yatağın ayağına takılmayacağım artık.”

“Geçit açık kaldı.”

“Gördüm.” Hamdi yorganın altından doğruldu. “Hüseyin de çekebildi mi?”

“Çekti.”

“Yükü yine sen aldın.”

“İkimiz tuttuk.”

Hamdi’nin gözü Sabri’nin elinin altındaki kâğıda kaydı, sonra geri döndü. Sabri elini çekmedi. Hamdi, bakışını uzatıp bir şey sormayacak kadar dikkatliydi. Koğuşta kâğıtlar saklanmaz değildi; insanlar mektup alır, mektup yazar, bir başkasının sesiyle kendi cümlesini duyururdu. Fakat bir kâğıt diz üstünde dururken, onun sahibi henüz söylemek istediği sözü bulmamışsa, başkasının merakı da bir çeşit acele olurdu.

“Bir şey yazıyor musun?” diye sordu Hamdi.

“Düşünüyorum.”

“Yazmak başka, düşünmek başka.”

Sabri kâğıdın kenarını başparmağıyla bastırdı. “Bazen önce aynı yere varıyorlar.”

Hamdi cevap vermedi. Yorganından çıkıp ayakkabılarını aradı. Birini yatağın altından çekti, ötekini duvar dibinde buldu. Bağcıkları çözülmüş, derisi burun kısmından çatlamıştı. Hamdi parmaklarını ayakkabının içine sokup tabanı yokladı. Ayakkabıdan ufak bir taş çıktı; avucuna alıp kandilin zayıf ışığında çevirdi.

“Avludan kalmış,” dedi.

“İçeride de taş eksik değil.”

“Dışarıda ayağımın altındaydı. Burada karşıma çıktı.”

Taşı yere koymak yerine pencere dibindeki çıkıntıya bıraktı. Sonra yatak altından bir kumaş parçası çekti. Sabri, onun önce çoraplarını aradığını sandı. Hamdi parça kumaşı iki eliyle açtı; bunun bir çift eski çorap olduğunu o zaman gördü. Biri koyu yünlü, bileği gevşemiş; öteki daha soluk, topuğunda seyrekleşmiş iplikler vardı. Hamdi ikisini dizlerinin üstüne serdi. Parmak uçlarıyla topuğu inceltti, sonra bileği çekip bıraktı. Kumaşın gerginliği geri gelmedi.

“Bunlar ıslandığında da böyle ağır mı oluyor?” diye sordu Sabri.

“Yağmurda değil. Yıkayınca.” Hamdi çorapları kaldırıp kandile doğru tuttu. “Kurutacak yer bulamazsan ayağında ağırlaşır. Sonra ayağın değil, sanki ayakkabın ıslanmış gibi yürürsün.”

“İkisi de senin mi?”

“Biri benim. Öteki de benimdi.” Hamdi, topuğu incelmiş olanı ayırdı. “Şimdi bu ikisinin biri iş görür, biri ayağa geçer geçmez yırtılır.”

Sabri kâğıdın üstündeki elini kaldırdı. “Bunu neden bana gösteriyorsun?”

Hamdi bir an çorabı elinde çevirdi. “Sağ ayağına giyersin.”

Sabri önce cevap vermedi. “Senin ayağın?”

“Bende öbürü var.”

“İki ayağın da var.”

“Biliyorum.”

“Birini bana verince öbürü ikisini birden ısıtmayacak.”

Hamdi, topuğundaki incelmiş yeri başparmağıyla yokladı. “Bu çorap ikisini birden ısıtmıyor zaten.”

Sabri, verilen şeyi küçültmek için söylenmiş bu cümlenin arkasında bir hesap olup olmadığını düşündü. Hamdi’nin çorabı kendisine vermesi, bir şeyi elinden çıkarmakla aynı değildi. Belki elindeki eski eşya artık ona yarar sağlamıyordu. Belki Sabri’nin ayaklarının üşüdüğünü görmüştü. Belki yalnızca koğuşta biri bir şeye ihtiyaç duyduğunda, o ihtiyacın adı söylenmeden önce elindekini ortaya koyuyordu. Sabri, nedenini sormanın karşısındakini açıklama yapmaya zorlayacağını anladı. Çorabı aldı, ama hemen giymedi. Akşamın başında Hamdi, Emine’ye yazacağı cevabı onun adına kaleme almayı önermişti. Sabri kendi el yazısıyla yazmak istediğini söyleyince Hamdi üstelememişti. Şimdi de çorabı eline tutuşturmuyor, battaniyenin ucuna bırakıyordu. Sabri, bu iki yardımın birbirine benzediğini düşündü: Hamdi elindekini gösteriyor, karar vermek için karşısındakine yer bırakıyordu.

Hamdi, yataklarının arasına düşen zayıf ışığı eliyle kesti. “Topuğu dışarıda kalmasın. Sağ ayağına giy. Öbürünü duvara çevirirsin.”

“İki ayağımı da örtebilirim.”

“Yorganın altında ayaklarını birbirine dayarsın.”

“Birini açmam gerekecek.”

“Dönerken açarsın. Gece uzundur.”

Sabri, çorabın bileğini parmağına geçirdi. Yün, bir zamanlar daha kalın olmalıydı; şimdi ilmeklerin arasından ışık değil, soğuk geçiyordu. “Bunu benden ne zaman geri alacaksın?”

Hamdi omuz silkti. “Geri alacağım demedim.”

“Öyleyse emanet değil.”

“Sen adını koy.”

Sabri, sözcük seçerken acele etmedi. “Emanet, geri verilecek şeydir. Borç da bir gün hesabı kapanacak şey.”

“Her şeyi hesabına yazarsan gece bitmez.”

“Yazmazsam sabah kimin neyi verdiğini unuturum.”

“Sen unutmazsın.”

“İnsan yine de yazmalı.”

Hamdi, kâğıda doğru bir kez daha baktı. “Ona da mı yazacaksın?”

Sabri, boş yaprağın üzerine elini yeniden koydu. “Henüz bilmiyorum.”

“Çorap için değil.”

“Biliyorum.”

“Bilmen iyi.”

Hamdi’nin yüzünde gülümsemeye benzeyen, fakat gözlerine çıkmayan bir ifade belirdi. Sonra öteki çorabı ayağına çekti; gevşek bilek aşağı indi. Sabri, elindeki çorabı hâlâ giymemişti. Hamdi ona bir şey uzatmış, karşılığını o anda istememişti. Böyle bir iyiliği hemen borca çevirmek, verenin elini geriye uzatmak gibi olabilirdi. Hiç karşılık düşünmemek de verilen şeyi sanki kendiliğinden ortaya çıkmış saymak olurdu. Sabri ikisini de istemedi.

Hamdi’nin tek çorabı Sabri’ye uzatması

Sabri sonunda çorabı giydi. Önce parmaklarını içeri soktu, kumaşın topuğa gelişini aradı. Yün, ayağının ucunda gevşek kaldı; topuk kısmındaki delik, ayağını tamamen örtecek kadar genişlemişti. Yine de parmaklarını oynatınca kumaş yerinden çıkmadı. Ayakkabısını giydiğinde ayağının üstü sıkıştı. Çorabı çıkarıp bir kez daha düzeltti; bu sefer ayağını yatağın ucuna uzattı, ayakkabıyı elinde tuttu. Dışarıda yürümek için değil, gece boyunca ayağının altındaki taşın soğuğunu kesmek için giyiyordu. Bir süre sonra ayakkabı kadar alışılmamış gelmedi.

“Oluyor mu?” diye sordu Hamdi.

“Oluyor.”

“Topuğu?”

“İnceldiği belli.”

“Belli olması iyi. Neresinin yırtılacağını bilirsin.”

Sabri, çorabın üstündeki söküğü parmağıyla yokladı. “Bir yerinden tutturulabilir.”

“İğne bulursan.”

“İp de gerekir.”

“İp daha zor.”

“İpliği bir yerden sökeriz.”

Hamdi, kendi ayağını battaniyenin altına çekti. “Benimkinden sökme.”

“Seninkini istemedim.”

“Daha sormadın.”

Sabri gülümsedi; Hamdi de başını eğip kendi çorabının bileğini düzeltti. Aralarındaki şaka kısa sürdü. Koğuşun duvarından gelen soğuk, yatakların arasındaki sessizliğe karışıyordu. Kimi adam battaniyesini çenesine kadar çekmiş, kimi uyuyormuş gibi yüzünü duvara dönmüştü. Uyumayanlar konuşurken seslerini yükseltmiyor, birbirlerinin kelimeleri arasındaki boşluğu doldurmuyordu. Gündüz söylenebilecek birçok söz gece daha ağır duyulurdu. İnsan, bir başkasına karşı çıkarken bile sesinin öteki yataklara kadar gidip gitmediğini hesaba katardı.

Sabri, sağ ayağını battaniyenin içine aldı. Sol ayağını da yanına çekti. İki ayak birbirine değdiğinde biri yünle, öteki ince çorapla örtülüydü. Aradaki fark hemen kaybolmadı. Yine de sıcak olan ayağından ötekine azıcık ılık geçti. Hamdi’nin verdiği çorap, Sabri’yi bütünüyle ısıtmamıştı; ona yalnızca vücudunun bir tarafıyla öteki tarafı arasındaki farkı duyurmuştu.

O fark, Emine’nin mektubundaki ayakkabı çizgisini yeniden önüne getirdi. Mektupta ayakkabılarının küçüldüğünü yazmış, çizdiği ayağın numarasını sormuştu. Sabri o zaman, bir ayakkabıyı genişletmenin yolunu, derinin hangi taraftan gevşetileceğini, ayak ölçüsü alınırken topuğun nasıl durması gerektiğini düşünmüştü. Şimdi bir çorabın içindeki yıpranmış topuğa bakınca, mesele yalnızca ölçü değildi. Bir insanın ayakkabısı ayağını vuruyorsa, her adımda onu düşünmek zorunda kalırdı. Emine bunu bir cümleyle anlatmış, devamını yazmamıştı. Sabri o boşluğa kendi açıklamasını koymak istemedi.

Kâğıdı yeniden dizine aldı. “Emine” adının altındaki beyazlık, gecenin içinde sayfanın en aydınlık yeri gibi görünüyordu. Kalemi yoktu; cebinde bir parça kurşun kalem taşıyordu, ama kurşunu kâğıda değdirse harfleri bastırması gerekecekti. Kalemle yazdığı şey, ona ait olacaktı. Başkasının yazdığı bir satırsa söylenmiş bir cümlenin izi olarak kalacaktı. Hamdi daha önce yazı işlerinde ona yardım etmişti; Sabri’nin kendi el yazısı da vardı. Bu defa, bir başkasına verdiği cümleyle kendi içinde kurduğu cümlenin birbirine karışmasını istemiyordu.

Bir satır yazsa, “Öteki ayağının ölçüsünü de çiz” diyebilirdi. Kısa, işe yarar, açık. Ama mektubu alan kişi yalnızca isteği görecekti; Sabri’nin niçin istediğini değil. “Ayakkabın ayağını hâlâ sıkıyor mu?” diye sorsa, Emine’nin cevabı bir durum bildirir gibi olurdu. “Neren acıyor?” diye yazsa, mektubun içindeki suskunluğa fazla yaklaşırdı. Belki de onu en çok rahatsız eden, hangi sorunun doğru olduğu değil, cevabın kendisine ne kadar geç ulaşacağıydı. O cevabı okuduğunda ayakkabının hâlâ ayağında olup olmadığını bilemeyecekti. Çorabın ayağını ısıttığı gibi, kâğıt da eve giden yolu kısaltmıyordu.

Sabri boş yaprağı çevirdi. Arkasında, adın yazıldığı yerde kurşun kalemin izine benzer çok hafif bir gölge vardı; kâğıdın lifleri, bastırdığı çizgiyi tutmuştu. Parmağını orada gezdirdi. Bir soru yazsa, onu yollayabilecek miydi? Mektup için kâğıt vardı. Cümle için de kelimeler bulurdu. Fakat her satırın sonuna ilişen, “cevap gelene kadar ne olacak?” düşüncesi, yazmaya başlamasını geciktiriyordu. Başlamamak, cevaptan vazgeçmek değildi. Yine de başlanmayan mektup, karşıya ulaşmazdı.

“Senin haberin de gelmedi, değil mi?” diye sordu Hamdi.

Sabri, kâğıdın köşesini başparmağıyla katladı. “Benim mektubum geldi.”

“Onunki mi?”

“Benden cevap bekliyor olabilir.”

“Bekliyor mu, biliyor musun?”

“Bilmiyorum.”

Hamdi başını yastığa bıraktı. Bir süre sobanın tarafına baktı. “Ben de bilmiyorum,” dedi. “Mektup gelmeyince insan adresi düşünüyor. Sonra adresi doğru yazdığını hatırlıyor.”

“Postada kalmış olabilir.”

“Olabilir.”

“Geri de dönmemiştir.”

“Dönmedi.”

Bu üç kısa söz, Hamdi’nin ne kadarını bildiğini gösteriyordu. Sabri, “Gelecektir” demedi. Hamdi’nin beklediği mektup belki yoldaydı, belki bir yerde bekletilmişti, belki hiç yazılmamıştı. Bunların hiçbiri Sabri’nin söyleyebileceği şeyler değildi. Bir teselli sözü, karşısındakinin elindeki boşluğu doldurmuyor; yalnızca oraya başka bir ses bırakıyordu. Hamdi o sesi istemiyor gibiydi.

“Adres doğruysa,” dedi Sabri, “en azından bir daha yazarken aynı yeri kullanırsın.”

“Yazarsam.”

Hamdi’nin cevabı, kapalı bir kapının önünde durdu. Sabri o kapıyı açmak için bir cümle bulamadı. “Yazarsan” diye düzeltmek, Hamdi’nin kararını onun yerine vermek olurdu. “Yazmalısın” demek daha da ileri gitmekti. Sabri, elindeki çorabın topuğuna baktı. İplikler arasında kalan küçücük açıklıktan derisi görünüyordu.

Hamdi, “Seninki gelmiş,” diye ekledi.

“Evet.”

“İyi.”

“İyi.”

Sabri bu sözü tekrarladı, çünkü başka ne söyleyeceğini bulamadı. Emine’nin mektubu gelmişti. Bu, onun yazdığı soruların cevaplanacağı anlamına gelmiyordu. Kâğıdı açıp yeniden okumak, cevabı çoğaltmazdı. Yine de mektubun varlığı, aralarında kurulmuş bir çizginin kopmadığını gösteriyordu. Sabri, Hamdi’nin elinde böyle bir çizgi olup olmadığını bilmiyordu. Bunu sormak da istemedi.

“Adres doğruydu,” dedi Hamdi, sanki önceki cümlesini biraz daha açıklamak için. “Geçen sefer doğru yazmıştım.”

“Bu sefer de aynı mı?”

“Öyle.”

Sabri başını salladı. “Belki geç kalmıştır.”

“Belki.”

Bu kez “belki” ikisinin arasında kaldı. Umut sayılacak kadar büyük değildi; ihtimal olarak tutulacak kadar da hafif değildi. Hamdi battaniyenin altından elini çıkarıp sobaya doğru uzattı. Eli, sıcaklığın erişmeyeceği noktada havada durdu. Birkaç saniye sonra avucunu çevirdi ve yorganın altına geri koydu. Sabri onun eline bakarken çorabını da düşündü. Hamdi ayağında kalanla idare edecekti. Verdiği şeyin karşılığında, Sabri’den bir söz almamıştı. Ama karşılık talep edilmemesi, verileni görmezden gelmek için gerekçe değildi.

“Çorabı bir yerinden sökük,” dedi Sabri.

“Gördüm.”

“Yarın iplik bulursak dikerim.”

“Yarın iplik bulursak bakarız.”

“Böylece geri vermek için sebep bulurum.”

Hamdi’nin gözleri kısıldı. “Geri vereceğim demedim.”

“Ben de geri al demedim.”

“Öyleyse neyi pazarlık ediyorsun?”

“Henüz bilmiyorum.”

“Bilmiyorsan pazarlık yok.”

Sabri, çorabın bileğini çekip bıraktı. Gevşek örgü bir kez gerildi, sonra eski hâline döndü. “Bir şeyin adını koymadan da hesap tutulur.”

“Senin hesabın başka türlü.”

“Nasıl?”

“Önce alırsın. Sonra niye aldığını düşünürsün.”

“Sen de verince ne olacağını düşünmüyorsun.”

“Düşünüyorum. Ama her düşündüğümü söylemiyorum.”

Sabri, Hamdi’nin bu sözü üstüne hemen cevap vermedi. Hamdi’nin suskunluğu, söyleyecek sözü olmadığı için değil, söyleyip söylememeye karar vermediği için uzamıştı. Sabri de kendi kâğıdında aynı yere gelmişti. Bir cümleyi yazmak, ardından gelecek cevapları ve cevapsızlığı birlikte kabul etmek demekti. Çorabı giymekse daha kolay görünüyordu. Ayağını uzatıp bir eşya almış, bedeninin soğuk bir yerini örtmüştü. Ama eşyanın karşısındaki insan, aldığı şeyin içinden çıkmıyordu.

Hüseyin yatağında döndü. Yatak ayağı taşın üstünde ince bir ses çıkardı. Hamdi başını çevirdi. “Geçit duruyor,” dedi.

“Duruyor,” diye karşılık verdi Sabri.

Sabri kâğıdı katlayıp mektubun içine koymadı. Onu yatağının yanında, duvarla şilte arasındaki dar aralığa yerleştirdi. Elini çekince kâğıdın kenarı dışarıda kaldı. Tekrar bastırdı; bu kez üstteki boş yaprağın kıvrılmadığından emin oldu. Hamdi, Sabri’nin hareketini gördü ama yorum yapmadı. Bir mektubu saklamakla bir sözü saklamak aynı değildi; kâğıt gizlenebilir, yazılmayan cümle ise insanın yanında kalırdı.

Sabri yatağın üstüne uzanmadı. Önce battaniyenin altındaki ayağını düzeltti, sonra çorabı topuğuna tam oturtmak için bacağını kendine doğru çekti. Yün, aşınmış yerde derisine sürtündü. Birkaç dakika önce soğuktan uyuşmuş olan ayağında hafif bir karıncalanma başladı. Bu his, ısınmanın kendisi değil, ayağın hâlâ orada olduğunun işaretiydi. Sabri ayağını oynatınca yatağın demiri ince bir ses verdi. Hamdi gözlerini kapamıştı; yine de ses üzerine bir gözünü açtı.

“Demir ayağa mı vuruyor?” diye sordu.

“Hayır. Yatağa.”

“Yatağa vuruyorsa demir düzelmiştir.”

“Öyleyse Hüseyin’in yatağı da düzelmiş.”

“Geçit de.”

Bu kez ikisi de gülümsedi. Gülümseme uzun sürmedi; koğuşta gecenin ilerleyen saatlerinde kahkaha, konuşmadan daha çok dikkat çekerdi. Sabri kendisini yatağa bıraktı. Başının altındaki yastık, içindeki eski dolgu bir köşeye yığıldığı için düz durmuyordu. Onu eliyle bastırdı, sonra sırt üstü yatıp tavanı seyretti. Tavanın karanlığı, gündüzden kalan nemli lekeleri seçmesine izin vermiyordu. Yalnızca bir kirişin çizgisi, kandilin ışığı her kıpırdadığında yer değiştiriyormuş gibi görünüyordu.

Hamdi’nin çorabı ayağında duruyordu. Sabri onu giymekle bir iyiliği kabul etmişti; bunu kabul ederken Hamdi’ye bir söz vermemişti. Oysa içinden, çorabı ilk fırsatta yıkayıp geri vermeyi, söküğünü onarmayı, belki kendi payına düşen bir şeyi ona bırakmayı geçiriyordu. Bunların her biri ayrı bir karşılıktı. Hangisini seçerse seçsin, yapılanı aynı ölçüde geri veremeyecekti. Eşya, elden ele geçince aynı kalmazdı. Hamdi’nin ayağından çıkıp Sabri’nin ayağına geçmişti; şimdi onun sıcaklığı, çorabın eski yününden çok aradaki kararın içindeydi.

“Bunu yarın yıkayabilir miyim?” diye sordu Sabri.

“Ne zaman kurutacaksın?”

“Bir yolunu bulurum.”

“Bulamazsan yine ıslak giyersin.”

“Öyleyse önce söküğünü dikerim.”

“İpliği nereden bulacaksın?”

“Onu da bulurum.”

Hamdi, gözlerini kapalı tuttu. “Bir çorabı almak için bütün koğuşu dolaştıracaksın.”

“Çorabı almak için değil. Dönünce sağlam olsun diye.”

“Dönünce mi?”

Sabri, “Ben de geri veririm,” diyecekti. Sözü ağzında durdurdu. Hamdi’nin verdiğini geri çevirmek gibi bir niyeti yoktu; ama çorabın kendisine ait olduğunu da söyleyemezdi. “Kullandığım sürece sağlam olsun,” dedi.

Hamdi bu cevaba karşılık vermedi. Battaniyesini omzuna çekti. Sabri, onun cümleyi kabul edip etmediğini anlayamadı. Belki daha fazla konuşmak istemiyordu. Belki koğuşta herkesin üzerine düşen soğuğu bölüştürecek bir söz yoktu. Sabri, Hamdi’nin ayakkabılarının yan yana durduğunu gördü. Çıkarırken bağları çözülmüş, biri ötekinden biraz daha ileri kaymıştı. Ayakkabılarının içinde Hamdi’nin ayakları üşüyor olmalıydı. Sabri, ondan aldığı çorabı çıkarıp geri vermeyi düşündü. Sonra Hamdi’nin kendi eliyle verdiğini hatırladı. Onun yerine, çorabın gevşemiş bileğini yukarı çekip yorganın altına soktu.

“Öbür çorabı da ver,” dedi.

Hamdi gözlerini açtı. “Hangisini?”

“Giydiğini.”

“Bu ayağı ne yapayım?”

“Yorganın altına sok.”

“Seninki nasıl ısınacak?”

“İkisini de örterim.”

“İki ayağın aynı yorganın altında. Soğuk dışarıda kalmıyor.”

“Birini de duvara çeviririm.”

Hamdi, ayağını battaniyenin altından uzatmadan çorabını gösterir gibi dizini kaldırdı. “Bunu da verirsem ayağımın biri açık kalır.”

“Benim de öyle.”

“İşte onun için yalnız birini verdim.”

Sabri, bu cevabın içinde hesap olmadığını biliyordu. Hamdi kendini koruyordu; Sabri de kendi ayağını düşünüyordu. İkisinin ihtiyacı birbirini ortadan kaldırmıyordu. “Birini verdin ama öbür ayağın üşümeye devam ediyor,” dedi.

“Seninkinin de biri üşüyor.”

“Evet.”

“Öyleyse hesap eşit.”

“Eşit değil.”

“Çorabı ikiye bölsek mi?”

Sabri başını yastıktan kaldırdı. “Topuğunu mu, burnunu mu?”

“Sen daha iyi bilirsin. Ayakkabıcı sensin.”

“Öyle bir işin ustası değilim.”

“Çorabı kesmek ustalık istemez.”

“İşe yaramaz hâle getirmek istemez.”

Hamdi kısık bir sesle güldü. “Demek bir şeyin değerini düşünüyorsun.”

“İşe yaradığı kadar.”

“Öyleyse benim çorabım hâlâ işe yarıyor. Benim ayağımda da, senin ayağında da.”

Sabri cevap bulmak için bekledi. Hamdi bunu bir hüküm gibi söylememişti. Yalnızca çorabın iki ayağa birden yetmediğini, ama bir ayağı ısıtmasının da yok sayılmaması gerektiğini hatırlatmıştı. Sabri’nin aklında Emine’nin çizgisi belirdi. Bir ayağın ölçüsü, ötekinin biçimini göstermiyordu. Bir çorabın sıcaklığı da iki ayağa birden dağılmıyordu. Eksik olan parçayı tamamlayamasa bile, elindeki şeyi kullanmanın bir yolu vardı.

“Yarın iplik bulursam,” dedi Sabri, “şu topuğu sağlamlaştırırım. Sonra öbür çorap için tekrar konuşuruz.”

“Benim çorabım için mi pazarlık edeceksin?”

“Senin çorabın değil, ayağındaki.”

“Şimdi de ayağımı mı istiyorsun?”

“Yarın pazarlık ederiz.”

Hamdi, daha önce kendi söylediği sözü Sabri’nin ağzından duyunca başını yana çevirdi. Bir an ikisinin de aynı şeyi kastetmediği belli oldu. Hamdi’nin gülümsemesi geri geldi; bu kez daha belirgindi.

“Ben söyledim onu,” dedi.

“Ben de yarın söylemiş oldum.”

“Yarın bakarız.”

“Pazarlık yarın.”

“Senin pazarlığın uzun sürer.”

“Çorabın topuğu da uzun zamandır sökülüyor.”

“İyi. O zaman düşünmeye vaktin olmuş.”

Hamdi yüzünü duvara döndü. Konu kapanmıştı, fakat anlaşma yapılmamıştı. Yarın iplik bulunup bulunmayacağı, çorabın onarılıp onarılmayacağı, Hamdi’nin öteki çorabı verip vermeyeceği belli değildi. Sabri bu belirsizliğe itiraz etmedi. Hamdi’nin verdiği çorap ayağındaydı; bunun için ondan bir söz almamıştı. Şimdilik, yaptığı şeyin adı konmadan da yerinde durabileceğini kabul etti.

Sabri’nin parmağı şilteyle duvar arasındaki kâğıdın kalkmış kenarına değdi. Elini battaniyenin altından uzatıp onu buldu. Katı açmadı. Emine’nin mektubu gömleğinin cebindeydi; boş sayfada yalnızca kızının adı vardı. Kâğıtların ikisi de ona evden bir şey getirmişti: biri Emine’nin yazısını ve ayağının çizgisini, öteki Sabri’nin henüz kuramadığı cümleyi. Bir satır daha eklemek için kalemi alabilirdi; ama artık mektubu açıp yeniden okumakla başlayacağı sözü bulamayacağını anlamıştı. Kâğıdı yerine itti.

Yatağı taşırken demirin soğuğu avucunda ince iki çizgi bırakmıştı. Sabri parmaklarını kapatıp açtı. Eklemlerinin üstündeki deri gerildi; avuç içini gömleğine sürünce kumaşa biraz kül bulaştı. Sobanın başında duran adamın kolu da kül kokuyordu. O koku, çorabın yününden gelen eski nem kokusuna karıştı. Sabri elini yüzüne götürmedi. Önce parmaklarını battaniyenin kenarına sildi, sonra başını yastığa koydu. Günün son işi, bir yatağı yarım karış oynatmak olmuştu; yaptığı iş küçük olsa da bedeninde kaldı.

Sağ ayağındaki çorabı düzeltirken topuğunun incelmiş yerini hissetti. Sol ayağı çıplaktı. Onu battaniyenin içine çekip sağ ayağının yanına koydu. İki ayağın sıcaklığı eşitlenmedi; ama sol ayak yorganın kenarından dışarıda kalmadı. Hamdi de bir ayağını vermiş, ötekini kendinde tutmuştu. Sabri, onun hangi ayağının açıkta kaldığını seçemedi. Battaniye hareket ettiğinde yalnızca Hamdi’nin topuğunu içeri çektiğini gördü. İkisinin de ayakları, aldıkları kadar ısınmıştı.

Koğuşta sesler birer birer azaldı. Birinin burnundan aldığı nefes, ötekinin yatağında çıkardığı ufak gıcırtıya karıştı. Sürgünün ardındaki koridordan artık kimse geçmiyordu. Kandilin ışığı taş duvardaki çizikleri belli belirsiz gösteriyor, soba kapağının altında kalan kızıllık her esintide küçülüyordu. Sabri, yatağın başını yeniden ölçmeye kalkmadı. Geçit açıktı; gece kalkacak olan, demirin üstüne basmadan kapıya ulaşabilirdi. Hüseyin’in eli de battaniyenin dışında kalmamıştı.

Sabri, mektubu yarın yeniden açacağını düşündü. Emine’den öteki ayağının çizgisini istemek, ayakkabının alınacağına dair söz vermek değildi. Kızının sorusuna bir rakam uydurmak yerine, çizdiği ayağın yanına bir soru koyabilirdi. Ne yazacağını henüz bilmiyordu; ama kâğıdı çöpe atmamış, mektubun içinden de çıkarmamıştı. Hamdi’ye çorabın karşılığında ne vereceğini de bulmamıştı. Bunların ikisi de yarına kalabilirdi.

Sabri’nin eli battaniyenin altında bir kez daha kâğıdın yerini yokladı. Sonra ayağını çekip çoraplı olanı ötekinin yanına getirdi. Soba bütünüyle kararmıştı. Hamdi’nin nefesi düzene girmiş, Hüseyin’in yatağı sessizleşmişti. Sabri gözlerini kapatırken Hamdi’nin az önceki sözünü hatırladı: Yarın pazarlık ederlerdi. Çorabın nasıl onarılacağı, geri verilip verilmeyeceği, Sabri’nin karşılığında ne sunacağı henüz belli değildi. Bu gece içinse yatak yerleri kararlaştırılmış, bir ayak ısınmış, öteki duvara dönmüştü. Pazarlık yarına kalmıştı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.