Demir Parmaklıkların Ardındaki Şehir Görseli
Demir Parmaklıkların Ardındaki Şehir

Yarım yaka

3. Sahne 24 dk okuma 9 okunma
Naciye’nin İhsan’ın eldivenini pencereye bırakması
Naciye’nin İhsan’ın eldivenini pencereye bırakması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Naciye ceketin sol yakasını kaldırınca astarın kıvrıldığı yerde sökülmüş bir teyel gördü. İpliğin ucu kumaşın altına kaçmış, iki katın arasına sıkışmıştı. Biraz çekse dikiş açılacak, olduğu gibi bıraksa sabah müşterinin boynunda sert bir çizgi yapacaktı. İğneyi masaya koydu, ceketi kucağına aldı. Koyu lacivert kumaş lambanın altında siyaha çalıyordu. İpliğin rengiyle astarın arasındaki farkı görebilmek için başını eğdi; camın is tutmuş yüzü ışığı dağıtıyor, kumaşın dokusunu olduğundan düz gösteriyordu.

Ceket sabah alınacaktı. Müşteri bunu söylerken saati kesinleştirmemiş, yalnız öğleden önce uğrayacağını belirtmişti. Naciye için bu, işin sabaha bırakılabileceği anlamına gelmiyordu. Yaka düzgün durmazsa adam ceketi giyip sokağa çıkacak, sonra akşam dükkâna uğrayıp neden bir tarafının kalktığını soracaktı. Naciye müşterinin bekleyişini hesaba katardı; fakat kumaşın ona ne söylediğini de dinlemeden işi bitmiş saymazdı.

Ceketin omuzları masaya serilince iki taraf eşit görünüyordu. Yaka uçlarıysa birbirinden azıcık ayrılıyordu. Birini ötekine çekmek kolaydı; ne var ki kumaş gerilince dikiş, boynun arkasında küçük bir tümsek bırakabilirdi. Naciye parmağını teyel boyunca gezdirdi. İpliğin bir yerde takıldığını hissetti. Gözünün lambada seçemediğini parmağı bulmuştu. İğneyi yeniden eline aldı, ama hemen batırmadı. Yakanın nasıl durduğunu müşterinin son provasında görmüştü. Adam sağ kolunu ceket koluna geçirirken omzunu kaldırmış, sonra sağ cebine elini sokup gövdesini hafifçe eğmişti. Bu hareketler kumaşı bir tarafa çekmiş olabilirdi.

“Boynumu sıkmasın,” demişti adam, ceketi üzerinden çıkarırken. “Cebi de elim rahatça alacak kadar geniş kalsın.”

Naciye cebi ölçmüştü. El girip çıkarken astar takılmıyordu. Yakayı boynuna değdirmeden oturtmaya da çalışmıştı. Müşteri “rahat olsun” deyip aceleyle düğmelerini kapatınca, Naciye ceketi üstündeyken omuz çizgisini görebilmişti; ama adamın sağ tarafını kaldırma alışkanlığını o sırada fark etmemişti. Ceket masaya geldiğinde, bir yakanın öbüründen yüksek durmasının kumaştan mı, bedeninden mi kaynaklandığını ayırt etmek zorlaşmıştı. Şimdi iğneyi yanlış yere batırırsa bu farkı kumaşa sabitleyebilirdi.

Naciye ölçü şeridini masanın kenarından aldı. Omuzdan yakaya kadar olan mesafeyi bir kez daha ölçtü, sonra şeridi ceketin öteki yanına taşıdı. Sayılar birbirine yakındı; yine de kumaşın üstünde aynı görüntüyü vermiyordu. Ölçü, iki tarafı karşılaştırmaya yarar, ama adamın ceketi nasıl taşıdığını tek başına anlatmazdı. Müşteri ayakta dururken sağ omzunu kaldırmış, sol ayağını azıcık öne koymuştu. Naciye o anda omzunu indirmesini söylemek istemiş, sonra adamın rahat duruşunu bozup başka bir beden ölçüsü yaratmaktan vazgeçmişti.

“Biraz düz durabilir misiniz?” diye sormuştu.

Adam gövdesini doğrultmuş, iki kolunu yanına bırakmıştı. “Böyle mi?”

“Evet. Şimdi kolunuzu kaldırmadan sağ cebinize uzanın.”

Adam elini cebine sokmuş, kumaş omuzdan yukarı çekilmişti. Naciye ceketi üzerinden alırken bu hareketi aklında tutmuştu; şimdi de yaka dikişinin neden tek tarafta gerildiğini anlamaya çalışıyordu. Adam onu küçümsemek için değil, kendi ölçüsünü anlatmak için konuşmuştu. Naciye de ceketin üzerinde gördüğü her kırışığı kumaşın kusuru saymıyordu. Dikiş, giyen kişinin hareketini karşılamalı; ama insanın bedenini kalıba uydurmaya kalkmamalıydı.

Ölçü şeridini yerine koydu. Sağ yakanın dış ucunda kalan farkı tebeşirle işaretlemedi; akşam ışığında açıyı yanlış görebilirdi. Sabah aynı yerden yeniden bakar, gerekirse müşteriye ceketi tekrar giydirirdi. Adam sabırsızlansa bile, bir yakanın ölçüsü aceleyle kısaltılacak kadar kolay değildi.

Naciye iğne kutusunu açtı. İçinden biri ince, biri biraz kalın iki iğne çıkardı; ince olan kumaşı daha az zorlar, ama yakanın katlarını tutmak için öteki daha sağlam dururdu. İnce iğneyi seçti. İpliği ölçtü, ucunu düğümledi, sonra teyel çizgisinin altına soktu. İlk ilmek, astarı kumaşa yaklaştırdı. İkinci ilmekte yaka ucu hafifçe büzüldü. Naciye ipliği geri gevşetti; kumaşı değil, düğümü oynattı. İki katın arasında kalan küçük payı parmağıyla düzledi.

İşin bu kısmında el çabukluğu, yalnızca daha kısa sürede bitirmek demek değildi. İğneye fazla yüklenirse astarda iz kalabilir, kumaşın iplik yönü bozulabilirdi. Naciye dikişi tamamlamadan durdu. Geçici tutuşu, sabah ışık vurduğunda nereden devam edeceğini hatırlatacak kadardı. İğneyi dik bırakmadı; ucunu kumaşa yatırdı. Kızın eli sabah masaya uzandığında takılmaması için bunun da hesabını yaptı.

Lambanın fitili kısalmıştı. Naciye camı çıkarıp temizleyemezdi; ceketi masadan kaldırmadan ışığın yanındaki gölgesini değiştirmekle yetindi. İki yaka ucunu parmaklarıyla aynı hizaya aldı. Birini iğneyle geçici olarak tuttu, sonra ceketi masaya geri koydu. Kumaşın altına başka bir parça serdi; masa yüzeyindeki eski çiziklerin cekete iz bırakmasını istemiyordu. Tezgâhın sağında makas, solunda iplik kutusu vardı. Ceket serilince ikisine de uzanmak için önce kumaşı kaldırması gerekti. Dükkân geniş değildi; aynı anda birden çok iş başlatmanın cezasını, her seferinde masayı yeniden düzenleyerek öderdi.

Dikiş makinesi duvar tarafındaki masaya dayanıyordu. Pedalın demir kolu, Naciye’nin ayağının her gün bastığı yerde parlamıştı; yer döşemesinin o noktasında toz tutmazdı. Makinenin tablasında eski çiziklerin arasında ince iplik parçaları kalır, lambanın ışığı üzerlerine vurunca gümüş gibi görünürdü. Naciye işe başlarken önce masanın önünü boşaltır, sonra makası ve ölçü şeridini sağ elinin erişeceği yere koyardı. Bu akşam ceket, makinenin önünden masanın ortasına kadar uzanıyordu. Pedala her basışında kumaşı çekmek zorunda kalmamak için ceketi katlamayı düşündü; sonra yakanın geçici iğnesi yerinden oynar diye vazgeçti. Makinenin yanında ayakta çalıştı, dikiş boyunca ilerlerken kumaşı kendi ağırlığıyla sarkıtmayacak biçimde tuttu.

Dükkânın bu dar düzeni, Naciye’ye hangi işin nerede başlayacağını ezberletmişti. Pencere önünde iplik ölçülür, masanın ortasında kumaş açılır, çekmecenin başında ücret ve masraf ayrılırdı. Bir şeyi yanlış yere bırakınca ertesi sabah aramak için başka bir işi durdurması gerekirdi. Şükriye’nin parasını ayırırken makası kenara çekmesi, eldiveni düzeltirken ceketi örtmesi bundandı. Her eşya için bir yer bulmak, dükkânda yer kazanmanın tek yoluydu.

Müşterinin ceketi sabaha kadar burada kalacaktı. Naciye iğneyle yaptığı geçici tutuşu yerinden oynatmadan, yakayı tek eliyle kaldırıp öteki ucun kıvrımını kontrol etti. Lambanın altında lacivertin iki tonu seçilmiyordu. Sabah gün ışığında kumaşın hem yüzüne hem astarına bakmalıydı. Bu yüzden dikişi bitirmeyecekti. Müşteri dükkâna gelmeden önce Şükriye de uğrayacaktı; kız ceketi görürse sorular sorabilir, Naciye ona niçin son iğneyi gece değil sabah attığını anlatabilirdi. Fakat Şükriye’nin geliş saati, ceketin teslim vaktinden önce olmalıydı.

Kız giderken bunu iki kez sormuştu. Ölçü şeridini kollarının üzerine katlamış, başparmağıyla kenarındaki yıpranmış yeri düzeltmişti.

“Yarın kaçta geleyim?”

“Erken gel.”

Şükriye kapıya yönelmiş, ama eşiği geçmeden durmuştu. Bakışı masadaki cekete, sonra çekmeceye uğramıştı. Naciye bunu o anda bir soru gibi okumadı. Bir işi ertesi sabaha bırakmanın saatini konuşuyorlardı. Kızın sabah erken gelmesi gerekiyordu; müşteri dükkâna varmadan yakayı yeniden ölçmeleri, Şükriye’ye dikişin niçin tamamlanmadığını göstermeleri lazımdı.

“Ceketi almaya gelmeden önce,” diye eklemişti Naciye.

“Ceketi almaya mı?”

“Hayır. Müşteri gelmeden. Önce sen bakacaksın.”

Şükriye başını salladı. Ölçü şeridini bu kez daha sıkı katladı. “Sabah önce ben gelirim,” dedi ve kapıdan çıktı. Naciye, kızın bir daha soru sormasını bekledi; gelmedi. Kapı kapandıktan sonra çekmeceye baktı. Şükriye’nin bir haftalık ücreti oradaydı. Kızın saati ikinci kez sorması, belki yalnızca işin ne zaman başlayacağını öğrenmek içindi. Ama paranın hâlâ çekmecede durduğunu Naciye de biliyordu.

Çekmeceyi açtı. Küçük bir makbuz, iki eğilmiş iğne, iplik faturası ve ayrı ayrı bırakılmış birkaç para vardı. Müşterinin kumaş için verdiği avansla düğme masrafına ayrılan miktar aynı yerde duruyordu. Naciye bunları masaya çıkardı, hepsini bir kez saydı. Şükriye’nin payını makbuzun üstüne koydu; başka masraf için ayırdığı parayı çekmecenin gerisine itti. Ceketin ödemesi gecikse bile kızın ücreti hazır kalmalıydı.

Naciye, dükkânın hesabını tutarken kendi emeğini de her zaman doğru ölçemezdi. Bir müşteri astarı kendisinin getirdiğini söyler, öteki düğmenin fiyatını işin ücretinden düşmek isterdi. Bir ceketin teslimi gecikince başka işin avansı bekler, çekmeceye konmuş para bir anda birkaç ayrı yere ait olurdu. Şükriye’nin ücreti böyle bir hesabın içinde erimemeliydi. Kızın çalıştığı gün belliydi; yaptığı ilik, söküğü ve dikiş masanın üstünde görülebilirdi. Naciye’nin o payı vermek için müşterinin gelmesini beklemesi gerekmiyordu.

Şükriye ilk geldiğinde ipliği iğneye geçirmek için ucunu iki kez ıslatır, düğümü kumaşın ön yüzünde bırakırdı. Naciye düğümün arkada kalmasını göstermiş, sonra sökük bir manşeti tek başına onarmasına izin vermişti. Şükriye dikişi eğri atınca, Naciye onun yerine sökmemişti. Kız önce kendi yaptığı yere bakmış, sonra ipliği usulca çekip yeniden başlamıştı. O gün öğrenmenin de emek olduğunu düşünmüş, fakat ücret konuşmasını sonraya bırakmıştı.

Ceket ilk provaya geldiğinde Şükriye, müşterinin kolunu tutup kumaşı gerginleştirmek istemişti. Naciye elini usulca onun elinin üstüne koymuştu.

“Çekme. Kumaşın kırışığı kaybolursa omzun nerede yükseldiğini göremem.”

Şükriye parmaklarını gevşetmiş, müşteri kolunu cebine uzatırken yakadaki gerilmeyi izlemişti. Adam ceketini çıkarınca kız kumaşta kalan çizgiyi göstermişti.

“Burada mı düzeltelim?”

“Şimdilik değil. Giyerken oluştu. Masada ne olduğunu da görmemiz gerek.”

Şükriye bu kez iğne kutusunu kapatmış, ceketin kenarını masanın üstünde düz bırakmıştı. Naciye, bir işi hemen düzeltmeye koşmamasını öğretmek istiyordu. Terzilik, yalnızca söküğü kapatmak değildi; hangi çekmenin kumaştan, hangisinin giyenin alışkanlığından geldiğini ayırmaktı. Kızın yapacağı bir yanlış, müşterinin üzerinde belli olurdu. Naciye bu yüzden ona küçük işleri tek başına veriyor, ama ölçü ve kararın sorumluluğunu kendinde tutuyordu.

Şükriye’nin ücretini geciktirmek, bu öğretmenin bir parçası olamazdı. Kız işi öğrenirken dikişini birkaç kez sökmüş, kumaşa yeniden başlamıştı; emeği, ilk denemede kusursuz diktiği zaman başlamıyordu. Naciye, ücretin yalnızca iyi bitmiş parçaya karşılık verilmediğini biliyordu. Kızın vakti ve dikkati de dükkâna aitti.

Şimdi Şükriye tek başına ilik açıyor, müşterinin ceketi üzerinde küçük bir işi sorumluluk alarak bitiriyordu. Naciye ona para verirken bu gelişmeyi ayrıca söylemeyecekti. Ücret, takdirin yerine geçen bir söz değil, yaptığı işin karşılığıydı.

Naciye, Şükriye’nin parayı neden doğrudan istemediğini bilmiyordu. Belki isteyip de çekinmişti; belki de hiç aklında yoktu. Kızın sessizliğini kendi istediği gibi yorumlamak istemedi. Sabah dükkâna geldiğinde, müşteri gelmeden önce parasını eline verecekti. Şükriye kabul etsin ya da “sonra alırım” desin, Naciye bunun için ceketin bitmesini beklemeyecekti.

Ceketin yaka ucunu yeniden kontrol etti. Geçici iğne, astarı kumaşa bastırıyor ama kumaşı büzmüyordu. Parmaklarını ensede duracak dikiş çizgisinde gezdirdi. Müşterinin boynu ceketin yakasına dayanmayacaktı. Sağ kolunu kaldırdığında kumaş bir parmak yukarı çıkarsa, yaka ucunun uzunluğunu yeniden ölçmesi gerekecekti. Bir kez daha provaya çağırmak isterdi; adam sabah erkenden çıkacağını söylemişti. Naciye müşterinin vaktine uyacak, ama acele yüzünden elindeki işi bozmayacaktı. Ceketin kolu, yaka ve cep birbirine bağlıydı. Bir tarafı düzeltmek, öteki tarafı yeniden ölçmeyi gerektiriyordu.

Makasın ağzını kapatıp masanın sağına bıraktı. Ceketle iplik kutusu arasındaki mesafe daralmıştı. Bir kutuyu çekmeceye kaldırdı, iki makarayı kendi yerlerine koydu. İğne kutusunu kapatmadı; sabah ceketi yeniden eline aldığında aynı yeri aramak istemiyordu. Yaka üzerindeki iğne, lambada küçük bir gölge düşürüyordu. Naciye gölgeyi görünce iğnenin kumaşa fazla dik durduğunu anladı. Ucunu yatırdı. Şükriye sabah masaya yaklaşırken eli takılmasın diye ucu kumaşın içine dönük kaldı.

Çekmecedeki parayı son kez saydı. Bir haftalık ücreti, öteki masraflarla karışmayacak şekilde katlanmış küçük kâğıdın üstüne bıraktı. Sabah Şükriye geldiğinde, kızın bunu istemesini beklemeden eline verecekti. Naciye para sayarken eksik çıkarsa diye değil, doğru miktarın hazır olduğundan emin olmak için tekrar etmişti. Her kuruşu ayırınca çekmeceyi hemen kapatmadı. İplik faturasında borçlu görünen miktar, müşteriden gelecek ödemeye bağlıydı. Şükriye’nin parasıysa o hesaptan bağımsız durmalıydı.

Kapıdaki gölgeyi görmeden, Naciye su kabının üstünde yer değiştiren ışığı fark etti. İhsan içeri girmişti. Dış kapıyı her zamanki gibi omzuyla itip arkasından usulca kapattı. Paltosunun düğmeleri ilikliydi; avuçlarını sobanın üstündeki su kabına uzatmadı. Naciye onun bu gelişinde üşümekten çok acele ettiğini anladı. İhsan’ın bakışı önce sobaya, sonra masanın üzerindeki cekete, en son Naciye’nin yüzüne geldi.

“Yan avluda odun kalmış,” dedi. “Kırıp içeri bırakacağım.”

Naciye iğneyi kumaştan çıkarmadan başını kaldırdı. “Dün niye içeri almadılar?”

“Dün kalın olanları ayırmışlar. Kalanı bu gece bırakmışlar.”

“Bu gece mi akıllarına geldi?”

“Çocuk ateş istiyor.”

İhsan bu cümleyi söylerken sesini yükseltmedi. Naciye, çocuk için odun istemesinin ne anlama geldiğini düşündü. Yusuf’u birkaç gündür kapı önünde görmüştü. Kışlık mintanının kolu bileğine yetişmiyor, annesi dışarı çıktığında çocuk kapı eşiğinde durup sokağa bakıyordu. Naciye onun adını annesinden mi, İhsan’dan mı duyduğunu hatırlayamıyordu.

“Yusuf’un annesi orada mı?” diye sordu.

“Biraz önce oradaydı.”

“Şimdi de mi?”

“Az önce odun yığınının yanındaydı. Sonrasını görmedim.”

Naciye, İhsan’ın gördüğünü söylediğiyle bilmediği şeyi ayırdı. Anneyi avluda görmüştü; çocuğun yanında olup olmadığını bilmiyordu. “Annesi yoksa onu orada bırakma,” demek üzereydi. Sonra vazgeçti. Kardeşinin çocuğu gözetmeden odun taşımayacağını biliyordu. Yine de aklında, Yusuf’un annesinin yanında durup durmadığı kaldı. Naciye çocuğu kendi ailesinden saymıyordu; fakat onu tanımak için akraba olması gerekmiyordu. Soğuk bir odada ateş isteyen bir çocuğa odun götürmek, o an için yeterince açık bir nedendi.

“Yarın da kırarsın,” dedi.

İhsan başını yana eğdi. “Yarın sabah çırağın gelmeyecek mi?”

Naciye elindeki iğneyi masaya bıraktı. Şükriye’nin çalışırken makasın sesinden irkildiği günü hatırladı. Kız, dar bir kumaş şeridinde ilk iliğini açıyordu. Naciye masanın kenarında durup ipliğin gerginliğini izliyor, Şükriye kendi elini düzeltmeden ona dokunmamaya çalışıyordu. İhsan dış avluda odun kırıyordu. İlk balta darbesi duyulunca Şükriye’nin eli sıçradı; makas kumaşın kenarını çizdi. Kız hemen elini çekti. Naciye, kesilen yerin ne kadar derin olduğunu anlamak için kumaşı lambaya kaldırdı.

“Biraz bekler misin?” diye seslenmişti İhsan’a.

İhsan baltanın sapını bıraktı. “Az kaldı.”

“Şimdi değil. Kız ölçüyü tutturmaya çalışıyor.”

“Yarın da işim var.”

“Yarın sabah Şükriye yine burada olacak.”

İhsan bir süre cevap vermedi. Sonra odunları duvarın dibine çekip baltayı yere koymuştu. “Tamam. Akşam tamamlarım.”

Naciye o zaman onun işi yarına bıraktığını, ertesi gün yeniden başlayacağını düşünmüştü. İhsan sesini yükseltmemiş, kızın yaptığı hatayı da görmemiş gibi davranmıştı. Şükriye kumaşı söküp yeniden dikmiş, bu kez makası daha yavaş kullanmıştı. Dükkânın kapısı kapanırken Naciye kardeşine teşekkür etmemişti; İhsan da ondan bir karşılık beklememişti.

Şimdi, “Yarın çırağın gelmeyecek mi?” derken o günü hatırlatıyordu. Naciye, İhsan’ın sabahları dükkânın açık olup olmadığını kolladığını biliyordu. Bu dikkatin ona karşı kullanılmasına kızmak istedi; fakat kardeşi yalnızca daha önce kendisinden istenen şeyi hatırlatıyordu.

“Senin işinle ne ilgisi var?”

“Geçen sefer ‘şimdi vurma, Şükriye çalışıyor’ dedin.”

“Çalışıyordu.”

“Yarın da çalışacak.”

“Yarın sabah benim işim var.”

“Benim de orada işim var.”

Naciye bu cevabı, önceki gün aralarında yaptıkları konuşmanın hesabı gibi duydu. “Sana borç diye söylemedim,” demek istedi; sonra kendi sözünü hatırladı. O gün Şükriye’nin elindeki işi korumak istemiş, İhsan’dan baltayı bir süre bırakmasını rica etmişti. Kardeşi de bırakmıştı. İhsan şimdi aynı saatte başka bir iş üstlenirken, Naciye’nin isteğini kendi kararına karşı kullanmıyordu; ona, her işin kendi zamanı olduğunu söylüyordu.

“Ben sadece bu akşam bekleyebilir mi diye soruyorum,” dedi.

“Bekleyebilir. Ama çocuk bu gece yanar mı, onu bilmiyorum.”

“Senin dinlenmen de gerek.”

“Yarın dinlenirim.”

“Yarın da işin var.”

“Senin de.”

Naciye, bu kısa cevabın içindeki karşılığı anladı. İhsan onun yaptığı işi küçümsemiyor, kendi işini de öne sürmüyordu. Sadece o gece hangi kapıda odun gerektiğini seçmişti. Naciye’nin onu durdurmak için kendi işlerini anlatması, kardeşinin kararını kolaylaştırmayacaktı. Yine de evin içindeki çekmeceyi, masadaki ceketi ve sönmekte olan koru düşünmeden edemiyordu. Herkesin işini bir yere koyup sırasını belirlemek istiyordu; İhsan ise bazen sırayı, kimin o anda yardıma ihtiyacı olduğuna göre değiştiriyordu.

İhsan, komşu avlusunda kalan odunu göstermedi. Paltosunun düğmelerini çözmedi, sobaya yaklaşmadı. Dışarıdaki soğuk, omuzlarında taşıdığı paltodan içeri sızmıştı. Naciye onu oturtup bir tas su vermek istedi; ama oturursa, gideceği işi geciktireceğini biliyordu. Kardeşinin kararı verilmiş gibiydi. Yine de Naciye, odunun sabaha kadar bekleyebileceğini söylemeden onu kapıya bırakmak istemedi.

“Bizim kapı dibinde de odun var,” dedi. “Sabahı çıkarırız.”

“Bizimki kuru.”

“Yan avludaki de sabaha kadar kalır.”

“Çocuğun odası soğuk.”

Naciye sustu. Sobanın üstündeki su kabına baktı. Su ılıklığını çoktan kaybetmişti. Kendi evlerinde kalan odun bu geceyi çıkarırdı; ama onun kardeşi, bir başka evin içindeki çocuğun üşümesini ertesi güne bırakmak istemiyordu. Naciye’nin itirazı odunun kendisine değil, İhsan’ın aceleyle yola koyulmasına karşıydı. Bunu söylemek içinse “gitme” demesi gerekirdi. Kardeşi ondan emir alacak yaşta değildi.

“Yan avlunun kapısı açık mı?”

“Az önce baktım. Kapı aralık.”

“Odunları dışarıda yığmışlarsa, gece ayazı daha da sertleşince üstüne kar alır.”

“İçeri taşıyacağım.”

“Baltayla mı?”

“Baltayı bırakıp taşıyacağım.”

Naciye, sol yakanın altındaki iğneye baktı. Kumaşın bir ucu masadan sarkıyordu. Onu çekip almak isterse, dikişin ayarı değişebilirdi. Kardeşinin kararını geciktirmek için bir iş uydurmak istemedi. Yine de İhsan’ı komşunun avlusuna götüren yol, dükkânın arka duvarına yakın kısa geçitten geçiyordu. O yol gündüz bile kaygan olurdu. Akşam üstüne çöken kar, taşların üstünü örtmüştü. Naciye sabah oradan geçerken ayağının altındaki buzun ne kadar ince olduğunu fark etmişti.

“Baltayı alıp sokaktan dolan,” dedi. “Duvarın kısa yerinden atlama.”

İhsan’ın ağzının kenarı kıpırdadı. “Odun kıracağım, yarışa çıkmıyorum.”

“Yükle dönerken ayağın kayarsa, elindeki baltayı nereye bırakacağını da hesaplarsın artık.”

“Oradan daha kısa.”

“Daha kısa olması daha güvenli olduğu anlamına gelmez.”

Naciye, yan avlunun duvarını gözünün önüne getirdi. Dışarıdan bakınca alçak görünürdü; ancak üst taşlar aynı hizada değildi. Kırık bölümün bir yanında basamaklara ayrılmış iri taşlar, öte yanında odunların yığıldığı dar bir alan vardı. Gündüz boş elle geçerken bile insanın ayağı bir taşa basıp ötekini yoklamasını gerektirirdi. Elinde balta ya da odunla yürüyünce ağırlık öne kayar, basamağın kenarı ayakkabının altından kaçabilirdi. Naciye sabah oradan geçerken taşın üstündeki ince buz tabakasını görmüştü; akşam karanlığında aynı tabaka görünmezdi.

İhsan, duvarı geçmeyi işini çabuk bitirmek için düşünüyordu. Naciye de onun gecikmesinden değil, dönüşte yükle birlikte bu yolu kullanmasından korkuyordu. Sokak yolu uzundu, ama zemini daha açıktı. “Yoldan dolan,” diye tekrarlamak ona kardeşinin seçimine karışmak gibi geliyordu. Yine de bu uyarıyı söylemeden içeri dönemezdi.

“Sabah orası buzdu. Akşama erimiştir.”

“Pencerenin önünde durup baktın mı?”

“Dışarı çıktım.”

Naciye pencerenin yanına yürüdü. Camın alt kenarından sokak köşesi görünüyordu, ama yan avlunun kapısı seçilmiyordu. Dışarıdaki taşlar günün son ışığını tutmuş, aralarındaki buz karanlıkta birbirine karışmıştı. Pencereyi açmadı. Soğuk, içeri girince elindeki ceketin kumaşına işleyecek kadar yakındı. Yalnızca avucunu pervaza koyup sokağın yönüne baktı; İhsan’ın söylediği yolun hangi bölümünde durduğunu göremedi.

Naciye onun gerçekten ölçüp biçip biçmediğini anlayamadı. İhsan’ın yüzünde meydan okuma yoktu; yalnızca bir an önce işine başlamak isteyen birinin sabırsızlığı vardı. Komşu avlusuna ulaşmanın en kısa yolu, alçak duvarın kırık bölümünden geçmekti. Fakat duvarın öte yanında taş basamaklar bulunuyordu. İhsan baltayı elinde tutarken ayağını yanlış yere koyarsa, odun için çıktığı yol başka bir işe dönüşebilirdi.

“Duvarın oradan geçmeyeceksin,” dedi Naciye.

İhsan bu kez gülümsedi. “Peki, hanımefendi.”

“Bana öyle deme.”

“Nasıl diyeyim?”

“Dediğimi dinle yeter.”

Naciye’nin sesindeki keskinlik, onun da fark ettiği kadar dışarı taştı. İhsan paltosunun önünü açmadan bir adım geri çekildi. “Sokaktan dolanırım,” dedi. “Baltayı da dikkatli taşırım.”

Naciye, “Eldivenini giy,” diyecek oldu. Sonra masanın sağ köşesindeki yün eldiveni gördü. Bir parmağının dikişi yenilenmişti; yama, aynı renkte iplik bulamadığı için azıcık koyu duruyordu. İhsan geçen gün eldiveni onarması için bırakmış, geri almadan çıkmıştı. Naciye onu bu akşam ona uzatabilirdi. Fakat elindeki ceketle, çekmecedeki para arasında işi yine yarım kalmıştı. İhsan geri döndüğünde eldiveni alması için görünür bir yere koyacaktı.

“Odunları sen mi kıracaksın?”

“Bir kısmını. Kalanı hazır.”

“Başka biri yok mu?”

İhsan başını salladı. “Dışarıda odun var. İçeri koyacak bir kişi yeter.”

“Bir kişi yeter diyorsun; bu yüzden mi kendin gidiyorsun?”

“Ben gidersem bu gece yanar.”

Naciye, İhsan’ın cevabını hemen karşılamadı. Kendi evlerinde sobanın içindeki koru düşündü. Kapı dibinde bir geceyi çıkaracak kadar kuru odun vardı; daha fazlası için sabah yeniden yakacak bulmaları gerekirdi. İhsan komşunun avlusundaki odunları taşırken kendi evlerinin yakacağı da eksilecekti. Bu, kardeşinin düşünmediği bir hesap değildi. Naciye yalnızca hesabın bir ucunu elinde tutuyor, öteki ucunu onun ne kadar taşıyacağını bilemiyordu.

“Bir kısmını getirip sonra devam edebilirsin,” dedi.

“Önce bir sefer yaparım. Yetmezse bakarım.”

“Yetecek kadarını al.”

“Öyle yapacağım.”

Naciye, onun her şeyi üstlenmeyeceğine dair sözünü duymak istediğini fark etti. Bunu açıkça sorsaydı, İhsan belki aynı cevabı verecek, belki de gerek yok diyecekti. Kardeşinin gitmesini engelleyemeyeceğini anlayınca, elinden geleni işin ölçüsüne indirdi: bütün odunu taşımaması, baltayı dikkatli tutması ve kısa yoldan geçmemesi. Bu küçük şartlar, Naciye’nin öfkesini değil, korkusunu taşıyordu.

Bu cevap Naciye’nin itirazını bitirmedi, fakat sözünü sürdürmesini de zorlaştırdı. Lambanın ışığı İhsan’ın yüzünün bir yanına vuruyor, öteki yanını palto yakasının gölgesinde bırakıyordu. Naciye onun bu işe niçin atıldığını tam bilmiyordu. Çocukla yakınlığı akrabalıktan gelmiyordu; İhsan yalnızca ihtiyaç olduğunu görmüş ve işi üstlenmişti. Naciye’nin aklında kalan, onun gidecek olması kadar, dönüşte eldiveni alması ve yoldaki taşlara dikkat etmesiydi.

“Yarın da kırarsın,” dedi bu kez daha alçak sesle. “Bütün odunu bu gece taşıman gerekmiyor.”

“Bu gece yetecek kadarını götürürüm.”

Naciye, kardeşinin bu kez onu geçiştirmediğini anlamak için yüzüne baktı. İhsan’ın gözü masadaki cekete kaymıştı. “Yaka da sabaha kaldı demek,” dedi.

“Yaka sabaha daha iyi görülür.”

“Şükriye gelince gösterecek misin?”

“Göstereceğim. Önce ücretini vereceğim.”

İhsan başını salladı. “İyi.”

Bu tek kelime, Naciye’nin içindeki kızgınlığı söndürmedi. Onun işlerini fark etmesi hoşuna gidiyordu; ama her hatırlattığı şey, Naciye’nin bir şeyi eksik yaptığına dair yeni bir ölçü gibi de durabiliyordu. İhsan onu borçlu hissettirmek istemezdi; Naciye de buna inanırdı. Yine de kızın ücretini eline vermeyi, yakanın dikişini bitirmekten daha acil söylemişti. Kendi payına düşen kararları kardeşinin onayına göre vermek istemiyordu.

İhsan kapıya yöneldi. Bu kez paltosunun düğmelerini çözmedi. Dış kapının mandalını kaldırırken Naciye, “Baltanın ağzını aşağı çevir,” dedi.

“Biliyorum.”

“Eşiğe vurma.”

“Biliyorum.”

“Dönerken ses et.”

İhsan arkasına bakmadan, “Kapıyı kapatırım,” dedi.

Naciye’nin aklına, “Yalnız kapıyı değil,” diye eklemek geldi; ama söz boğazında kaldı. Kardeşi soğukta bir çocuk için odun taşıyacaktı. Onu durdurmak için söyleyeceği hiçbir cümle, Naciye’nin akşam işini kolaylaştırmayacaktı. Kapı açıldı, dışarıdaki hava lambanın alevini titretti. İhsan eşikten çıktı ve kapıyı arkasından usulca çekti.

Naciye bir an yerinden kıpırdamadı. Sonra pencereye gitti. Camın alt kenarından sokağın kıvrımı görünüyordu; İhsan kapının önünden geçerken omuzları gölgede kaldı. Başını çevirmedi, dükkâna baktı mı Naciye seçemedi. Sokak köşesine doğru yürüdü. Naciye onun yan avluya hangi yoldan varacağını göremedi, ama kısa duvarın tarafından bir hareket de seçmedi. Birkaç adım sonra karaltısı evlerin arasına karıştı.

Naciye pencere pervazındaki soğuğu avucunda duydu. İhsan’ın uzun yolu seçtiğini kendine kanıtlamak için orada daha fazla bekleyebilirdi. Bunu yapmadı. Kardeşi sözünü dinlemişti; onu gözünün önünde tutmak, kararına güvenmediğini söylemenin başka bir yoluydu. Camdan çekildi, ceketin yanına döndü. Dışarıdan ilk balta darbesi geldi. Ses duvarın arkasından, kısılmış bir gürültü gibi ulaştı. Naciye’nin eli istemsizce iğne kutusunun kapağına gitti. Tahta, darbeyi içeriye başka bir biçimde taşıdı; kulağına gelen ses, odunun bölünüp bölünmediğini söylemiyordu. Kardeşinin ayağını nereye koyduğunu da göstermiyordu.

İkinci vuruşun arasında uzun bir boşluk vardı. Naciye bu aralıkta iğneyi kumaşa batırmadı. Önce gelen sesin ardından, taşın üstünde odun yuvarlandığını sandığı bir sürtünme duydu. Sonra üçüncü darbe geldi. İhsan’ın baltayı kaldırıp indirme hızı, dışarıdaki işin ne kadar süreceğini söyleyemezdi. Her kütük aynı yerinden yarılmıyordu. Naciye bunu biliyordu; kendi elinde de bir dikiş ilk çekişte açılmayınca ipliği kesip yeniden başlaması gerekirdi.

Şükriye’nin makasının kaydığı günü hatırladı; baltanın iki vuruşu kızın dikişteki dikkatini dağıtmış, kumaşın kenarı elinden kaçmıştı. Bu akşam kız yoktu. Yine de Naciye, darbenin ardından parmaklarını masadan çekti. Dışarıdaki ses, ağacın yarıldığını mı yoksa baltanın yere değdiğini mi söylemiyordu. Birkaç nefes bekledi, sonra işine döndü.

Yakanın geçici iğnesini çıkarmadı. İğnenin yerini gözleriyle değil, parmağının ucuyla yokladı. Kumaş düzgün duruyordu. Bu gece dikişi bitirmek istemedi. Yarın ışık daha kuvvetli olacaktı; Şükriye de erken gelecekti. Ona önce ücretini verecek, sonra yakanın neden tek iğneyle tutulduğunu anlatacaktı. Kızın eline işi verirken, hangi noktada durması gerektiğini de göstermeliydi. Sabaha bırakmak bazen işi ertelemek değil, aceleyle yanlış dikmeyi önlemekti.

Masayı topladı. Makası kapattı, iplik makaralarını renklerine göre kutuya koydu. Bir tanesi çekmecenin arkasına kaçmıştı; elini uzatıp çıkardı. Ceket, tezgâhın orta yerinde kaldı. Naciye altına temiz bir bez serdi, omuz dikişinin yere değmemesi için kumaşı düzeltti. Bir dikişin gece boyunca nasıl değişeceğini bilemezdi, ama kimsenin ceketin üstüne başka parça bırakmamasını sağlayabilirdi. Üstüne koyduğu bez, kumaşı tozdan koruyacak; yakanın uçları da ezilmeyecekti.

Eldiven masanın sağ köşesinde duruyordu. Yün liflerine işlemiş eski kir, parmağın kıvrıldığı yerde koyulaşmıştı. Avuç içindeki sürtünmeden iplik incelmiş, başparmak birleşimindeki dikiş dışarı doğru açılmıştı. Naciye, söküğün kenarlarını elinin içinde yokladı. Yün kumaşın iki yanı artık birbirine yetişmiyordu. Aynı renkte iplik bulamamış, koyu lacivertten az miktarda kullanmıştı. Dışarıdan yama belli olacaktı; iç tarafta düğüm kalırsa giyen kişinin elini rahatsız edebilirdi. Dikişi yeniden açıp düğümü içe çevirmiş, parmağın içine batan yeri düzleştirmişti.

İhsan eldiveni bırakırken “Şunu tutturabilir misin?” diye sormuştu. Naciye ne zaman alacağını sormamış, eli boşaldığında onarmıştı. Şimdi eldivenin ucunu avucuna sokup düğümü bir kez daha yokladı. Dikiş içeride düz duruyor, yün parmağı sıkıştırmıyordu. İhsan çalışırken elini kapatıp açtığında rahat etmesi gerekirdi. Naciye, onun dönüşte eldiveni arayacağını düşündü; kapının yanına bıraksa gözünden kaçabilirdi.

Pencereye yaklaştı. Camın iç yüzünde lambanın izi vardı; dışarıda sokak ışığı bir çizgi halinde görünüyordu. Pencere pervazı soğuktu. Naciye eldiveni, dönüşte İhsan’ın görebileceği yere bıraktı. Eliyle parmak uçlarını düzledi, baş kısmını pencereye doğru çevirdi. İhsan içeri girdiğinde önce sobaya bakardı. Bu kez gözünün önüne eldiven gelecekti. Onu eline alıp giymek isterse, Naciye’nin çağırmasına gerek kalmazdı.

Naciye’nin İhsan’ın eldivenini pencereye bırakması

Eldiveni bıraktıktan sonra elini pervazdan hemen çekmedi. Soğuk, parmaklarının ucuna geçti. Taşın üstünde bir parça yün bırakmak, dışarıdaki havayı durduramazdı; yalnızca İhsan’ın eline bir kat daha koyabilirdi. Naciye, eldivenin sahibine ulaşıp ulaşmayacağını denetleyemezdi. Onu görünür yere bırakmış, düğümünü kontrol etmişti. Geri kalan, kardeşinin dönmesine ve elini oraya uzatmasına bağlıydı.

Dükkânın içi karanlık değildi, ama lambanın ışığı pencerenin pervazına kadar zayıflıyordu. Naciye eldivenin koyu dikişini seçmek için başını yana eğdi. Yama ilk bakışta belli oluyordu. İhsan bunu görürse “İpliği tutturmuşsun,” diyecek, Naciye de “Parmağına batmıyor,” diye cevap verecekti. Aralarında bunun ötesinde bir konuşma gerekmeyebilirdi. Bazen bir eşyanın geri verilmesi, özür ya da teşekkürden daha açık bir söz taşıyordu. Naciye bunu düşündü, sonra cümleyi zihninden uzaklaştırdı. Eldiven yalnızca onarılmış, sahibine bırakılmış bir eldivendi.

İkinci balta sesi gelmedi. Naciye kulağını kapıya çevirdi ama işini bırakmadı. İhsan, odunları taşımak için baltayı yere koymuş olabilirdi; belki de komşu avlusunun kapısında birine seslenmişti. İçeriden onun ne yaptığını seçemezdi. Kardeşini izlemek için pencereye çıkmadı. Eldiveni oraya bırakması, onu gözden kaybetmek değildi; dönüşünde önüne bir şey koymaktı.

Ceketin yakası masada tek iğneyle tutulmuş, Şükriye’nin parası çekmecede ayrılmış, eldiven de pencere pervazında bekliyordu. Naciye, üç işi de bitmiş gibi düşünmedi. Her birinin sabaha, bir sonraki konuşmaya ya da birinin geri dönmesine ihtiyacı vardı. Lambanın fitilini kıstı. İğne kutusunu masanın ortasından alıp makinenin yanına koydu. Kapıyı kapatmadan önce dönüp cekete baktı; sol yaka, sağ yakaya göre daha az yükseliyordu. Bu kadarı bu gece için yeterdi.

Naciye lambayı söndürmeden önce pencereye bir kez daha baktı. Eldiven hâlâ duruyordu. Dışarıdaki soğuk camın ardından geçemiyor, ama pervazın taşında birikiyordu. İhsan dönünce elini oraya uzatacak, belki eldiveni alırken ona “Yolun nasıldı?” diyecekti. Naciye’nin bu soruyu şimdi sormasının imkânı yoktu. Kapı kapalıydı; aralarında sokak ve komşu avlusu vardı. O, yaka ile çekmeceyi gözden geçirdi. Bu gece başka bir işin hesabını tutmayacaktı.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.