27 Aralık’ın İlk Çatlağı Görseli
27 Aralık’ın İlk Çatlağı

Sokak boşluğu

3. Sahne 23 dk okuma 7 okunma
Naciye’nin devrilen dikiş masasından yön bulması
Naciye’nin devrilen dikiş masasından yön bulması
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Naciye, uyandığında pencerenin önünde olduğunu sandı. Yüzünün bir yanı üşüyordu; öteki yanında, üzerini örten bir şeyin ağırlığı vardı. Elini soğuk yüzeye uzattı. Parmakları camın altındaki pervaza değil, tahta bir kenara değdi. Daha aşağıda, tahta olması gereken yerde demir bir çubuk buldu. Başparmağı tırtıklı uca takıldı. Dikiş makinesinin pedalına inen demirdi bu. Geçen hafta eteğinin ucu oraya ilişmişti. Şükriye eğilip kumaşı kurtarırken kızın saçına takılan ipliği Naciye ayıklamıştı.

Pedal elinin hizasındaysa masa yan yatmış olmalıydı. Naciye dizlerinden birini çekip altında sert bir şey aradı. Dizine bir makara değdi, sonra aşağı doğru yuvarlandı. Yuvarlanması bitene kadar bekledi. Eskiden yere düşen makaralar, döşemenin çukur yerinde dururdu; bu, bir yere çarpıp sustu. Odanın hangi tarafına doğru gittiğini çıkaramadı. Makarayı aramak için elini uzattığında parmakları ipliğe dolandı. İpliği çekmedi. Bedenini altından kurtarırken ipliği koparmak, elinin nereye uzanacağını daha da belirsiz kılabilirdi.

Naciye nefesini tuttu. Başının üzerindeki uğultu, duvarın içinden geliyordu. Yatak mı devrilmişti, masa mı? İki şeyin de sesini akşam duymuştu; ama akşamdan kalan eşyalar şimdi başka sırayla düşüyordu. Karyolanın tahtası yere vurdu, ardından bir şişe yuvarlandı. Makine masası hafifçe sallandı. Metal pedal, döşemeye sürtündü. Naciye elini o demirden çekmedi. Demirin yerini bilirse, masanın nereye döndüğünü de anlayabilirdi.

Naciye’nin devrilen dikiş masasından yön bulması

Birden sarsıntı arttı. Yüzü yerdeki tahta yüzeye çarptı. Naciye kolunu başının üstüne çekti. Masanın ayağı bir kez daha döndü; sonra ağır bir gürültüyle durdu. Odanın içindeki her eşya başka bir yere düşüyor, fakat hiçbir şeyin nereye gittiği belli olmuyordu. Naciye, sarsıntının bitmesini bekledi. Bir an durulur gibi oldu; ardından duvarın üstünden uzun bir çıtırtı geçti. Kireç tozu saçlarına, ensesine ve ağzına döküldü.

“İhsan,” dedi.

Eve dönmüş olmalıydı. Dış kapıyı geceleri sert çekmezdi. Açılması için omuz vermek gerekir, kapanırken iki parmak yeterdi. Naciye uyumuşsa onu uyandırmadan sofaya geçebilir, sobanın yanında ayakkabılarını çıkarabilirdi. Kardeşinin komşuya odun kırmaya gittiğini hatırladı. Ondan sonrasına ait aklında düzgün duran tek şey, ceketin yakasındaki iğneyi yatırışıydı. Makineyi örttü mü, lambayı kendi eliyle söndürdü mü, bunların hiçbirini çıkaramıyordu. İhsan’ın bu saatte dönmüş olabileceğine inanmak istedi. Sesini duyarsa, en azından evin hangi tarafında olduğunu bilecekti.

Masanın altından çıkmak için bir eliyle döşemeye dayandı. Öteki eli, tezgâhın çekmecesinin bulunması gereken yere gitti. Şükriye’nin parası oradaydı. Kız sabah erkenden gelecek, müşteri gelmeden önce ücretini alacaktı. Naciye’nin parmakları bir yığın kırıntıya gömüldü. Çekmecenin kulpunu bulamayınca eli aynı yerde kaldı. Tahta yüzeyin kenarı kırılmıştı; çekmece sıkışmış ya da masanın ağırlığı altında kalmış olabilirdi. Şükriye’nin evinin buradan kaç kapı ötede olduğunu düşünmeye başladı. İhsan’a seslendiğini hatırladı. Az önce çıkardığı sesin sofaya ulaşmasına bile imkân yoktu.

Kendi adını çağıran biri var mı diye dinledi. Dışarıdan bir ses gelmedi. Odadaki sesleri, duyduğuna göre ayırmaya çalıştı. Makaradan iplik çözülmüş, metal pedal taşın üstünde kalmış, bir sandalyenin ayağı her sarsıntıda kısa kısa vuruyordu. Naciye, bu seslerin içinde insan nefesi aradı. Toz boğazına dolunca öksürdü. Öksürüğünün yankısı, odanın hangi yanından geldiğini ona söylemedi.

Yüzüne vuran hava, nereden geldiğini belli ediyordu. Naciye sağ omzunu masanın yanından kurtarıp o tarafa döndü. Elini yükselttiği yerde pürüzlü bir duvar ucu vardı. Biraz ileride eli hiçbir şeye değmedi. Avucunu açık tutup boşluğun içine soktu. Parmaklarının üstüne bir şey değip hemen eridi. Pencerenin nerede kaldığını düşündü. Eldiveni oraya bırakmıştı. İhsan camdan geçen ışığa bakarsa eldiveni görecekti. Naciye parmaklarını geri çekti. Evde sabah olunca alınacak şeyler olduğu gibi duruyor, onları bırakırken bildiği yerlerin arasındaki mesafe değişiyordu.

Naciye önce çekmeceyi bulmayı, sonra pencereye dönmeyi düşündü. Çekmecedeki ücret, Şükriye’nin yarınki işine bağlıydı; eldiven ise İhsan’ın soğuğa karşı kullanacağı bir şeydi. İkisini de orada bırakmak istemedi. Ama masanın altından çıkmadan, odanın hâlâ ayakta olup olmadığını anlayamıyordu. Parmağı duvarın pürüzlü ucunda durdu. Sarsıntı yeniden başlayınca, geride ne kaldığını düşünmekten vazgeçti.

Duvarın dibindeki açıklıktan geçerken elbisesi bir tahtaya takıldı. Dikiş yerinin söküldüğünü duydu. Durup kumaşı kurtarmayı düşündü. Omzunu öne verince kumaşın birazı tahtada kaldı. Başını alçaltıp dışarı çıktı.

İlk bastığı yerin sokak olduğunu sandı. Ayağını biraz yana kaldırınca tuğlanın keskin kenarı tabanına dokundu. Bahçe duvarının iç tarafındaki toprağın üstünde olmalıydı. Naciye avlu kapısına doğru yürümek istedi. Kendi evinin kapısı açıldığında soldaki duvara sürtünürdü. Duvar boyunca ilerlerse demir halkayı eliyle bulabilirdi. İki adım sonra avucuna gelen metal halka, kapının halkasından çok daha kalındı. Parmağını içinden geçirdi. Çiviyle taşa tutturulmuştu. Sütçü atını sokağın kıvrımındaki taşa buradan bağlardı.

Sokağa çoktan çıkmış, kendi kapısını açık bir yerden geçtiğini bile anlamadan arkasında bırakmıştı. Naciye, duvarın kenarına dokunup hangi yöne baktığını anlamaya çalıştı. Taşların biri birbirinin üstüne kaymış, aralarında boşluk kalmıştı. Elini uzatınca, parmaklarına önce sert taş, sonra yumuşak bir kenar geldi. Evin duvarını mı, yıkılan bir komşu yapının parçasını mı tuttuğunu seçemedi. Demir halkayı elinde bıraktı. Sütçünün atını bağladığı taş, bulunduğu yeri söylemeye yetiyordu.

Oradan komşu avlusuna giderken gözünü ikinci kapının eşiğinden ayırmaması gerekirdi. İlk eşik alçaktı. Bir gün yağmur suyu içeri dolunca evdekiler önüne uzun bir mermer parçası koymuşlardı. Çocuklar mermerin üstünde yürür, uçta sıra kendilerine gelene kadar beklerdi. İkinci kapının önündeyse iki basamak vardı. İhsan’a kısa duvardan atlamamasını söylemişti. Sokaktan geldiyse o iki basamağa basmış olmalıydı.

Naciye ilk eşiğin nerede olduğunu bulmak için yere çömeldi. Avuçlarını taşın üstünde gezdirirken birkaç küçük parçayı kenara itti. Bir yerde kar, öte yerde toz vardı. Zemine bastırınca üstteki kat dağılıyor, alttan daha düz bir yüzey çıkıyordu. Mermer parçasını bulamayınca yeniden ayağa kalktı. Sokak, gece vakti aşina olduğu hâliyle önünde uzanmıyordu. Naciye duvarı izleyip taşın kıvrımına dönmek istedi. O sırada arkasından bir şey sürüklendi. Taşların üstünden gelen ses, çok uzaktan değil, hemen yakından çıkmıştı. Naciye dönüp baktı; karanlıkta yalnız kapıların gölgeleri birbirine karışıyordu.

Sokak boyunca ilerlerken adımlarını kısalttı. Bir ayağını yere koymadan önce diğerinin bastığı yeri bulmaya çalıştı. Bu, her seferinde güvenli bir yol vermiyordu. Taşlar yerinden oynamış, aralarına tahta ve kiremit parçaları girmişti. Bir keresinde ayak parmaklarının altına bir çıkıntı geldi; Naciye ağırlığını vermeden geri çekildi. Çıplak eliyle taşın kenarını yokladı. Duvarın tuğlası dışarı çıkmış, köşe parçası kaldırımın üstüne düşmüştü. Sokakta yürümek, kendi evindeki masanın altından çıkmaktan farklıydı. İçeride eşyanın yeri değişmişti; burada yönün kendisi de değişmişti.

İkinci kapının önünde bir eşik çıktı karşısına. Ayağıyla taşın yüksekliğini ölçmeye çalışırken taş yana oynadı. Eğilip tozu eliyle süpürdü. Kar, taşın her iki yanında da vardı. Eşik yerinden çıkmışsa bulunduğu yerin kendisine söyleyeceği fazla bir şey kalmamıştı. Naciye sütçünün taşına dönüp o mesafeyi bir daha yürümek istedi. Yönünü değiştirdiği anda sokağın ilerisinden birinin kardeşinin adını çağırdığını duydu.

Başını kaldırdı. Seste, insanı yakından tanıyan birinin ona uzaktan yetişmeye çalışması vardı. Adın ilk hecesi sert, ikincisi uzundu. Naciye komşu avlusunda başka birinin de İhsan’ı aradığına hükmetti. Cevap verecek yerde bekledi. Bir başka sesin ona nerede olduğunu söylemesini istedi. Belki komşunun kapısında biri duruyordu. Belki çağıran kişi, odunların yığıldığı yere ulaşmış, İhsan’ın adını oradan duyurmaya çalışıyordu.

Naciye, sesin yönünü bulmak için gözlerini kapadı. Gözlerini kapamak karanlığı değiştirmedi, ama kendi nefesinin yerini bulmasına yardım etti. Ses bir kez daha geldi. Ardından bir tahta, duvara vurdu. Daha ileride bir kadın çocuğa benzer ince bir sesle ağladı. Sonra kardeşinin adı yeniden duyuldu.

Naciye iki elini ağzına götürdü. Avucuna sıcaklık vurduğunda hâlâ bağırdığını anladı. Ellerini indirdi. Boğazı yandığı için yutkundu. Aradığı kişinin adını bir başkasının ağzından duymaya ne kadar hazır olduğunu, kendi sesinin sonundaki soluğu işitince anladı. Şimdi susarsa belki İhsan cevap verecekti. Yüzünü sokağın ilerisindeki karanlığa dönüp bekledi.

“Hanım, kimi arıyorsun?” dedi bir adam.

Ses sol yanından, yere yakın bir yerden geldi. Naciye eğilince birinin yolun karşısında duvar kalıntısına oturduğunu gördü. Adam elleriyle dizlerini örtmüş, ayaklarını kendine çekmişti. Naciye, “Kardeşimi. Yan avluya odun kırmaya gitmişti,” dedi.

Adam başını kaldırdı. “Yan avlu hangisi?”

Naciye elini kaldırıp işaret edecek oldu. Durduğu yerde kendi evinin kapısını bile göremiyordu. Elini yarıda indirdi. “Sokağın kıvrımını geçince iki taş basamak vardı. İhsan odunları oraya dizerdi.”

“Taşlar burada olabilir,” dedi adam. “Biraz önce üstlerinden geçtim. Kapıyı göremedim.”

Naciye adamın ellerini dizlerinden hiç ayırmadığını fark etti. Kalkacak mı diye bir an bekledi. Adam bir yeri daha tarif etmek ister gibi ayağını uzattı, sonra yavaşça geri çekti. Naciye elbisesinin cebine baktı. Oraya koyduğu mendili çıkarıp adama uzattı. Adam mendili aldı, ama nereye koyacağını bilmezmiş gibi elinde tuttu.

“Yüzün kanıyor mu?” diye sordu Naciye.

Adam, yanağına dokunup parmaklarını yüzünün önüne getirdi. Karanlıkta parmaklarını göremedi. “Bilmiyorum,” dedi.

Naciye de göremiyordu. Yine de adamın dizlerinin üstünden ellerini kaldırmamasının bir nedeni olmalıydı. “Biraz bekle. Sokağın öbür ucunda ışık bulabiliriz.”

“Sen kardeşini bul.”

Adamın cevabı kısa geldi. Naciye, “Ayağa kalkabilir misin?” diye sormadı. Adamın yüzüne baktı. Kalkmak istiyorsa bile, önce duvara dayanması gerekecekti. Duvarın ne kadar sağlam olduğunu ikisi de bilmiyordu. Naciye’nin kendi ayakları da yerini arıyordu; onu kaldırıp götüremezdi. Mendili adamın elinde bıraktı.

“Basamaklardan sonra odunları yığdıkları bir duvar vardı,” dedi adam. Sesi bu kez daha yakından gelmişti. “Duvarın kısa yeri göçmüş olabilir. Şuradan geçmeye çalıştılar.”

“Kim?”

“Bilmiyorum.”

Adam yeniden sustu. Naciye dönüp onun hâlâ oturduğunu gördü. Ona bir şey söylemek istedi, fakat ne söyleyeceğini bulamadı. “Seni yalnız bırakmıyorum,” dese, ardından yürüyüp gidecekti. “Hemen dönerim,” dese, ne kadar sürede geri dönebileceğini bilmiyordu. Kendi eliyle verdiği mendil, adama bir söz vermekten daha doğru bir şey gibi geldi. Naciye başını eğip önündeki taşları yokladı.

Duvarı düşündü. İhsan baltayı savururken solunda bırakırdı onu. Odunları önce uzunlamasına dizer, aynı boyda olmayanları akşama tutuşturmalık diye ayırırdı. Kısa parçaları üst üste koyarsa, sabah gelip yığının üstünden düşmemeleri için düzeltirdi. Naciye’nin ona giderken söylediği son söz, duvarın kısa yerinden atlamamasıydı. Şimdi aynı yerin öbür tarafına kendisi geçmeye çalışacaktı.

Sokağın yönünü bulmak için bulunduğu yerden bir adım geri çekildi. Adamın oturduğu duvarın altı çökmüştü. Taşın kenarına eliyle dokunup nereden ayrıldığını anlamaya çalıştı. Duvarın öteki tarafında bir kapı boşluğu kalmış, ama kapı kanadı görünmüyordu. Naciye, oranın komşu evinin avlusu olup olmadığını çıkaramadı. Taş basamakları bulmadan, bu boşluğun İhsan’ın odun taşıdığı yere çıktığından emin olamazdı.

“Adı İhsan mı?” diye sordu adam.

“Evet.”

“Biraz önce biri adını söyledi.”

“Kim?”

“Görmedim. Ses şuradan geldi.”

Adam, elini dizinden kaldırıp sokağın ilerisine doğru uzattı. Naciye yine karanlıkta bir şey seçemedi. Kardeşinin adı kulağına her gelişinde, hangi yönden geldiği değişiyordu. Belki bu, sokağın kıvrımı yüzündendi. Belki sesin sahibi yürümüş, duvarların ardına geçmişti. Naciye, bir sesin tek başına bir insanı buldurmadığını o gece ilk kez düşündü. Adı bilmekle, o adın sahibinin nerede olduğunu bilmek aynı şey değildi.

“Nereden duydun?” diye sordu.

“Önce oradan. Sonra bu taraftan.”

Naciye, adamın gösterdiği yönlere sırayla baktı. İkisi de sokağın bir ucuna açılıyordu. İçlerinden biri komşu avlusuna gidebilirdi. Taş basamaklar yerinde değilse, duvar yığınının öte yanına başka bir geçit açılmış olabilirdi. Yine de odunların bulunduğu yerin neresi olduğunu hatırlıyordu. Sabri gibi olmasa da, İhsan’ın işini izlerken avlunun ölçüsünü aklında tutmuştu: basamaklar, duvar, odun yığını, kapı. Bu sıralamanın bir parçası yerinden oynadıysa, kalanlar ona yön verebilirdi.

“Eğer onu görürsen,” dedi, “Naciye arıyor dersin.”

Adam başını salladı. Naciye, adını söyleyince sesinin ne kadar kısık çıktığını duydu. Onu duyurmak için bağırması gerekecekti; ama az önce kendi ağzından çıkan çağrıyı başkasının sesi sanmıştı. Yine de bu kez, birinin ona başka bir adla dönmesini beklemiyordu.

Naciye, adamın yanından ayrılırken önce elbisesinin cebini yokladı. Mendil yerinde değildi. Bu küçük eksiklik, az önceki konuşmanın gerçekten olmuş olduğunu gösterdi. Kardeşini bulmadan geri dönüp adamın nasıl olduğunu soramazdı; bunu kendine söylemek için ayrıca karar vermesi gerekmedi. Ayağını önündeki taşın kenarına bastı, sonra ağırlığını yavaşça verdi. Taş oynamadı. İkinci adımda ince bir parçaya bastı. Parça kırılıp yana kayınca Naciye ayağını geri çekti. Bir süre bekledi. Sokağın ilerisindeki sesler bir an kesildi.

İhsan’ın adını duyup duyuramadığını anlamak için yeniden bağırdı.

“İhsan!”

Ses, kendi boğazından çıkmasına rağmen ona uzak geldi. Sokağın içindeki duvarlardan biri çağrıyı aldı, başka bir yöne çevirdi. Naciye ilk anda yine bir başkasının kardeşini aradığını sandı. Bu düşünceye tutunmak, onun ağzından çıkan sesi tanımaktan kolaydı. İhsan’a seslenen kişi olmanın ne demek olduğunu, cevabın gelmeyişiyle anladı. Kendi adını birinin söylemesini beklemiyordu; kendi sesinin yola düşmesini bekliyordu.

“İhsan!” diye bir daha çağırdı.

Bu kez sesi göğsünden daha derin çıktı. Sözcüğün son hecesi kırıldı, boğazı yandı. Naciye avuçlarını ağzına götürmedi. Ellerini yere yakın tuttu; önündeki taşın yerinden oynamaması için kendini onun kenarında dengeledi. Kendi sesini duydu. Başkasının değil, kendisinindi. Dışarıdaki birinin ona yön göstereceğini beklerse, taşların arasında aynı yerde kalabilirdi. Kardeşinin adını bağırması da onu hemen buldurmayacaktı; fakat en azından aradığı kişiye nereden geldiğini belli edecekti.

Adamın söylediği kısa duvarı aradı. Önce taş basamakların olması gereken yeri bulamadı. Bir yapı parçasının üstüne elini koydu; taşın üstünde düzgün bir çizgi vardı. Sütçünün taşını geçtikten sonra bu çizgiyi daha önce görmüş olmalıydı. Eliyle uzunluğunu izledi. Taş basamak değil, bir eşik olabilir miydi? Naciye ayağını onun kenarına getirdi. Birinci basamak beklediğinden alçaktı; ikincisi ise toprakla aynı hizaya gelmişti. Taşlar bütünüyle yıkılmamış, önlerine döküntü dolmuştu.

Naciye eğilip kırıntıları elinin tersiyle itti. Bir tahta parçası, basamağın önünde sıkışmıştı. Onu kaldırmak için iki eliyle kavradı; kımıldamadı. Bir ucunu kendine doğru çekince tahtanın üstündeki taş yuvarlandı. Naciye geri çekildi. Taş ayağının yanında durdu. Bir daha düşmediğine emin olana kadar bekledi. Sonra tahtayı bırakıp daha dar bir geçitten ilerledi.

Önündeki duvarın kısa yeri, İhsan’ın dediği gibi alçaktı. Kardeşi, kısa duvarın üstünden atlamaya çalışırsa ayağının taşa takılabileceğini söylemişti. Naciye ona “Duvarın dibindeki basamağı kullan,” demişti. Şimdi aynı yerde, basamağın nerede olduğunu karanlıkta bulmaya uğraşıyordu. Avucunu duvara koyup üst yüzeyini yokladı. Taşların biri dışarı çıkmış, biri kendi yuvasından aşağı inmişti. Duvarın üstü eskisi kadar düz değildi. Yine de alçaklığını eliyle ölçebildi.

Naciye, eteğinin yırtılan yanını dizinden çekti. Kumaşın kopmuş ucu çamura değmiş, sanki bir başkasının giysisinden kalmış gibi soğuklaşmıştı. Onu düzelttiğinde, ayağının yanındaki bir düğmeye takıldı. Düğme onun değildi; kırık bir kapıdan ya da başka birinin giysisinden düşmüş olabilirdi. Naciye elini çekti. Düğmeyi cebine koymadı. Her şeyi alıp taşımak, eve dönmesine yardım etmeyecekti.

Duvarın alçak yerinde Naciye’nin eli önce boşluğa düştü, sonra taşın üstünü buldu. Öbür tarafın ne kadar aşağıda olduğunu anlayamadı. Ayağını duvarın dibindeki boşluğa uzatınca yumuşak toprak hissetti. Orada bir basamak olmalıydı. Naciye taşın üstünü avuçlayıp kendini yukarı çekti. Eteğinin yırtık yanı duvara takıldı. Bir daha çekerse kumaş biraz daha açılacaktı; bırakıp geçmeyi seçti. Ağırlığını kollarına verdi, bir dizini duvarın üstüne koydu. Taşın üstünde kısa süre durup öte yana eğildi. Toprak, ayağını karşılayacak kadar yakındı.

Atladığında dizlerinin biri yere değdi. Naciye, canı yanmasına rağmen hemen ayağa kalkmadı. Öteki ayağını geriye çekip duvarın taşını yokladı; kendi ağırlığının onu oynatıp oynatmadığını anlamak istedi. Duvar hareket etmedi. Karşı taraftaki zemin, iki adım ileride hafifçe yükseliyordu. O yükselti, avlunun içine giden yol olmalıydı. Naciye, ayaklarını sırayla koyup kendini oraya taşıdı.

Bir an, nereden geldiğini unuttu. Duvarın öbür tarafında başka bir kapı bekliyordu, ama bu kapının hangi evin olduğunu göremiyordu. Yüzünü çevirdiğinde karanlık bir boşlukla karşılaştı. Burası komşu avlusuysa, duvarın dibinde odunların yığılması gereken yer olmalıydı. Yerden kaldırılmış tahta parçaları ve kiremitler vardı; odunların düzeni bozulmuştu. Naciye’nin eli, eskiden odun yığınını ayıran duvar yüzeyine değdi. Taşın bazıları soğuktu, bazıları toprağın altında kalmış gibi nemliydi.

İhsan odunları dizerken taşların birbirine dayanmasına dikkat ederdi. Uzun parçaları altta tutar, küçük dalları yığının üstünde bırakırdı. Naciye, duvar dibindeki parçalara elini koydu. Bir kütük buldu; dış yüzeyi pürüzlüydü, ama ucunda yeni kırılmış bir yer vardı. İhsan’ın o gece burada çalışmış olabileceğini düşündü. Kütüğün yakınında balta sapı yoktu. Naciye başını eğip yere yakın sesleri dinledi. Bir taşın üstünde su damladı. Sonra bir insan soluk aldı. Sesin sahibi görünmedi.

“İhsan!” dedi.

Adı sokağın öbür yanından geldi. Naciye, sesin yönünü bekledi. Kendi sesi geri dönmüş olmalıydı. Bu kez sesin ilk hecesi sokağın üstünden, sonu komşu avlusunun duvarından yükselmiş gibi duyuldu. Naciye, yankının geldiği tarafa döndü. Dışarıdan birisi de adı çağırıyor olabilirdi; fakat ona seslenenin kendi olduğunu biliyordu. Sesini beklemek, kardeşinden cevap beklemekle aynı şey değildi. Naciye, kendi çağrısının gittiği yeri izleyebilirdi.

Naciye sesin geldiği yöne iki adım attı. Birincide ayağı bir taşın yanına, ikincide toprağa bastı. Avlunun daha iç tarafına doğru ilerleyen düz bir boşluk vardı. Eşik, kapı kanadı ve duvar çizgisi birbirinden seçilmiyordu. Gün içinde bildiği bu yer, şimdi sokağın boşluğuna açılmış başka bir aralık olmuştu. Naciye, bakışını çevresinde gezdirmedi; elini duvara koyup onun hangi tarafa doğru uzandığını izledi.

Arkadan bir ses daha geldi. “Naciye!”

İlk heceyi hemen tanıdı. Bu kez kardeşinin sesi değildi; adı kendi ağzından çıkmış, karşı duvara çarpıp geri dönmüştü. Naciye, adının duyulmasıyla başını kaldırdı. Komşu avlusunun içinde tek başınaydı. Kimse ona seslenmemişti. Onun yerine kendi sesi, duvarın arkasında başka birinin çağrısı gibi durmuştu. Naciye, bu sesin kaynağını bulduğunda nerede olduğunu da anlamaya başladı: çağrı, kısa duvarın öbür yanındaki açıklıktan geri geliyordu.

Naciye, sesin geri geldiği boşluğa doğru yürüdü. Adını kendi söylemişti; bu kez başkasını beklemiyordu. Sokağın duvarları, sesini her yöne göndermiş, onu nereden geldiğini unuttuğu bir çağrıya çevirmişti. Komşu avlusunun kısa duvarı ise sesi tutup geri veriyordu. Naciye için bu, bir ölçüydü. Duvarın ötesinde açık kalan yere doğru gidebilirdi.

Bir duvar parçasına dokundu. Taşın yüzü, yıllardır elinin alıştığı avlu duvarı gibi değildi. Köşesi dışarı taşmış, üstünde sıva yerine kaba bir yüzey kalmıştı. Naciye, avcunu taş boyunca gezdirdi. Bir yerde, duvarın üstüne sürülmüş kireç pürüzsüzdü; bir yerde, elinin altından ufalanıyordu. Eski evlerde dikiş payı gibi, duvarın birleştiği yerde ince bir çizgi bulunurdu. Duvarın hangi tarafının ayakta kaldığını bu çizgiye bakarak anlamaya çalıştı. Gözleri karanlıkta seçmiyordu, ama parmakları birleşme yerini buldu.

İki taş arasında bir aralık vardı. Naciye elini oraya soktu. Parmakları karşı tarafta boşluğa çıktı. Bu, avlunun iç tarafına açılan bir kapı ya da kırılmış bir duvar ağzı olabilirdi. Aralıktan soğuk hava geliyordu. Naciye başını yaklaştırınca toprağın kokusuna duman ve ıslak tahta karıştı. Hangi evden geldiklerini çıkaramadı. Bu kokuların önünde yanına aldığı mendil, kesilmiş kumaş ya da dikiş ipliği hiçbir işe yaramayacaktı. İhsan’a ulaşması gerekiyordu; ona ulaşmadan neyi taşıyacağına karar veremezdi.

Avlunun içinden bir ses yükseldi. Kısa bir hıçkırık, ardından birinin “Buradayım,” deyişi duyuldu. Naciye o sesin İhsan’dan geldiğini düşündü, ama ses fazla inceydi. Yusuf mu, yoksa başka bir çocuk mu? Kimin olduğunu bilmiyordu. İhsan, odun kırmaya gittiğinde çocuğu evde tek başına bırakmayacağını söylemişti. Annesini az önce avluda görmüş, sonra gözden kaybetmişti. Naciye, şimdi kadının nerede olduğunu çıkaramıyordu. Birinin sesini duyması, o sesin sahibinin güvende olduğu anlamına gelmiyordu.

“İhsan!” diye çağırdı.

Ses, duvarların arasında döndü. Naciye artık onu başkasının sesi sanmadı. Adın çıkışını boğazında hissetti; son hecesi havaya karışırken göğsündeki nefes eksildi. Kendi sesinin hangi açıklıktan geri geldiğini dinledi. Bu kez ses komşu avlusunun öte yanından duyuldu. Naciye o yönde bir kapı ya da geçit olabileceğini düşündü. Oraya yürürse odunların yığıldığı duvarın arkasına çıkacaktı. İhsan’ın duvarın öte yanında olması mümkündü.

Kısa duvarın kenarına yaklaştı. Ayağını önce toprağa, sonra duvarın tabanındaki taşa koydu. Taş sabit durdu. Naciye, duvara tutunup gövdesini yana çevirdi. Tahta parçası eteğine takıldı. Bu kez kumaşı kurtarmakla uğraşmadı. Eteğin yırtık kısmı elinde kalacak gibi uzadı, ama Naciye bir adım atınca kumaş serbest kaldı. Biraz ileride duvarın altı açıktı. Oradan geçebilirdi. Başını eğdi, omzunu dar aralığa soktu, sonra sağ ayağını karşı tarafa uzattı.

Yere bastığında toprağın altında taş olmayan bir boşluk hissetti. Ayağını geri aldı. Elini yere sürüp yüzeyi ölçtü. Parmakları taş buldu; kenarının dışına doğru yuvarlanmıştı. Taşın altında başka bir şey yoktu. Naciye oraya basmadı. Bir adım yana kaydı, sağlam bir zemin aradı. Ayağının altında daha geniş bir yüzey bulunca ağırlığını verdi. Vücudu duvarın öte yanına geçti.

Naciye arkasına döndüğünde geldiği sokağın açıklığı bir parça daha genişlemiş gibiydi. Nereye kadar duvarın yıkıldığını göremedi. Eşiğin, kapı kanadının ve sokak kıvrımının birbirinden ayrılan çizgileri kaybolmuştu. Bu boşlukta ilerlerken, kendi evine geri dönmenin yolunu da bilmiyordu. Ama o anda geriye dönmek için bir nedeni yoktu. Kardeşinin adını duyduğu yöne, sesin kendi ağzından çıkıp gittiği yere yönelmişti.

Naciye, yerdeki odun parçalarından birinin yanına çömeldi. Kütüğün kırık yüzü, balta darbesiyle yeni ayrılmış gibi pürüzlüydü. İhsan böyle bir parçayı ikiye böler, sonra daha küçük odunları üstüne dizerdi. Naciye bunu bildiği için, kütüğün bulunduğu yer ona yol göstermeliydi. Avluda odunlar duvara yakın duruyordu; ama şimdi kütükler dağılmış, bir kısmı eşiğin önüne kadar sürüklenmişti. Kardeşinin nerede durduğunu bu görüntüden çıkaramadı.

Naciye, o gece İhsan’ın neden yeniden odun kırmaya gittiğini hatırladı. Yusuf soğuktu. Annesi avluda görünmüştü ama sonrasında ne yaptığını kimse bilmiyordu. İhsan, çocuğa odun götürmek için işini ertesi güne bırakmıştı. Naciye, “Yarın da kırarsın,” diye karşı çıkmıştı. İhsan’ın sabah yine işe başlayacağını, Şükriye’nin erken geleceğini söylemişti. Şimdi o sözler başka bir ağırlık taşıyordu. Yarın, işlerin yeniden sırasına gireceği bir vakit olmaktan çıkmıştı. Naciye’nin tek bildiği, İhsan’ın avluya odun taşımak için gittiğiydi.

“Yusuf!” diye seslenmeyi düşündü. Adı ağzında bir an durdu. Çocuğun nerede olduğunu bilmiyordu; onu tanımak, çağırdığı zaman cevap vereceğinden emin olmak demek değildi. Önce kardeşini bulmalıydı. İhsan, Yusuf’un annesini görmüş; Naciye’ye söylediği kadarını biliyordu. Başka bir şey söylememişti. Naciye, çocuğun yerini kendi zihninde tamamlayıp gerçek sanmak istemedi. Bu yüzden yalnızca İhsan’ın adını çağırdı.

“İhsan!”

Kendi sesi duvarın içine girdi. Naciye, iki eliyle taşın kenarını tuttu. Sarsıntı durmuş muydu, yoksa zemindeki küçük titreşimler hâlâ sürüyor muydu, anlamadı. Duvarın üstünde ince bir toz akıntısı vardı; elini taşın üzerinden çekince avucunda beyaz bir iz kaldı. Bir süre cevap bekledi. Kulağına, insan sesinden çok taşın üstündeki su damlası ve kumaşın sürtünmesi geldi. Naciye, bir adın cevap vermemesinin, o kişinin orada olmadığı anlamına gelmediğini biliyordu. Ama cevap gelmeyince, insanın durduğu yer değişiyordu.

Avlunun içinde adım adım ilerledi. Bir ayağını güvenli yüzeye koyup diğerini yanına taşıdı. Tabanındaki taş parçalarını parmaklarının ucuyla ayıklayamıyordu. Yine de her adımda ayağının nereye bastığını anlamaya çalıştı. Bir yeri eliyle yoklamadan geçmiyor, önce ağırlığını vermeden taşın oynamadığını deniyordu. Bu hareket, dikiş yaparken kumaşın altını kontrol etmesine benziyordu. Üst yüzey düzgün görünse bile, dikişin altındaki iplik gevşek olabilirdi. Burada da taşın üstü sağlam görünse de, altındaki zemin boş çıkabilirdi.

Daha ileride bir kapı boşluğu bulundu. Naciye, parmaklarını kapı pervazında gezdirdi. Ahşap kanat yerinde değildi; menteşe deliği açık, çevresinde taze bir çatlak vardı. Kapı, dışarı doğru açılan yönünden kopup gitmiş olabilirdi. Naciye boşluktan içeri bakmadı. Önce ses dinledi. İhsan’ın nefesi, ayakkabı sürtünmesi ya da baltanın sapı taşlara vururken çıkan ses yoktu. Karanlıkta birine çarpmamak için kapının yanından geçip ilerledi.

Kendi odasındaki çekmece aklına geldi. Şükriye’nin parası orada duruyordu; sabah geldiğinde çekmeceyi açıp payını alacaktı. Naciye, onun işini ve emeğini biliyordu. Kız, makasın ucunu kumaşa değdirirken parmaklarını titretmemek için yıllarca çalışmıştı. Şimdi Naciye o parayı alamamıştı. Bu, ücretin ödenmeyeceği anlamına gelmiyordu; ama çekmecenin nerede kaldığını görmeden söz veremezdi. Naciye, elini cebine götürüp mendilini aradı. Mendil, oturan adama gitmişti. Şükriye’nin parasına ulaşamadığı gibi, elindeki tek kuru kumaş parçasını da başka birine vermişti. Bunu düşününce geri dönmesi gerektiğini hissetti. Sonra İhsan’ın adını yeniden duydu.

Bu ses, bu kez sokağın içinden değil, avlunun karanlık tarafından geldi. Naciye başını çevirdi. Bir hece seçti; devamı duvarın arkasında kaldı. Adının çağrıldığını sandı. “Naciye” sözcüğünün başı belirgin, sonu boğuktu. Kendi ağzından çıkan ses, duvarın diğer yanında başka birinin sesi gibi dönmüştü. Bir an için, dışarıda birinin kendisini aradığına inandı. Sonra göğsündeki nefesin kesildiğini, boğazının yandığını fark etti. Kendi sesi, onun bedeninden çıkmıştı.

Naciye bu kez sesini yükseltmeden, “İhsan,” dedi. Kelimenin ilk hecesini ağzında tuttu, son hecesini kısık bıraktı. Ses duvara vurup aynı yerden geri geldi. Bir başkası onu çağırmıyordu. Naciye, aradığı kişinin adını kendi söylediğini kabul etti. Bu kabul, onu daha ileri gitmeye itti. Başka birinin nerede olduğunu bilmediğini; ama kendi sesinin hangi duvardan döndüğünü anlayabileceğini gördü.

Kısa duvarın öbür yanına geçiş, sokağa çıkıştan daha dar görünüyordu. Naciye duvarın üstüne eğilip elini uzattı. Parmakları öte taraftaki toprağı buldu. Ayağını taşın altındaki çıkıntıya yerleştirdi. Bu kez adını tekrar bağırmadı. Önce basamağı, sonra duvarın üzerinden atlamadan geçeceği alçak açıklığı buldu. İhsan’a yıllardır söylediği uyarıyı aklından geçirdi: Kısa yerden atlama, basamağa bas. Şimdi basamağı kendi ayağıyla buluyordu.

Naciye, duvarın öbür tarafına geçerken sırtını taşın yüzeyine dayadı. Ayağını aşağı uzatıp zemini yokladı. Zemin taş değil, topraktı. Biraz daha ileride odunların yığıldığı duvar olmalıydı. Oraya gitmek için önce avlunun içindeki açık yeri geçmesi gerekiyordu. Naciye’nin sesi oradan dönmüştü. Kardeşinin orada olduğundan emin değildi; ama arayacağı yön artık belirsiz değildi.

Elini duvardan ayırmadan önce penceredeki eldiveni düşündü. Akşam onu dönüşte alınacak bir eşya gibi pervaza bırakmıştı. İhsan eve ondan önce dönerse görsün, soğukta eldivensiz kalmasın istemişti. Şimdi pencerenin yerinde olup olmadığını bilmiyordu. Eldiven düşmüş, cam kırılmış ya da hâlâ pervazda durmuş olabilirdi. Naciye geri dönüp bakmadı. Eldiveni orada bırakmak, ona bir söz vermek değildi; yalnızca dönüş yolunda alınacak bir şeyi yerinde tutmaktı. O yolu şimdi bulamıyordu. Geri dönmek, bildiği eşiğe ulaşacağı anlamına gelmiyordu.

Çekmecedeki ücret de iş odasında kalmıştı. Şükriye sabah gelirse, Naciye’nin orada olmadığını görecekti. Bu düşünce aklına gelince Naciye’nin ayağı yavaşladı. Kızın eline parayı zamanında verme sözü, yalnızca çekmecenin içindeki kâğıda bağlı değildi. Naciye, sabah evin kapısı ya da dükkânın yolu açılırsa, Şükriye’ye neden dönmediğini anlatacaktı. O an için, önce İhsan’ın nerede olduğunu bulması gerekiyordu.

Elini duvardan ayırdı. Kapı eşiği, odun yığını ve sokağın karanlık boşluğu arasında önüne gelen ilk açıklığa doğru yürüdü.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.