Hind'e Giden Gölge II

Horasan’dan sağ dönmeyi başaran Sâbit ve ekibi, İstanbul’a kahramanlar gibi değil, kendi isimlerini ve geçmişlerini geride bırakmak zorunda kalan gölgeler gibi girer; sisli Sirkeci rıhtımından payitahtın çamurlu sokaklarına uzanan bu dönüşte, hem savaşın eşiğindeki şehrin korkulu nabzı hem de dört adamın artık eski hayatlarına dönemeyecek kadar değiştiği açıkça hissedilir. Kâzım güvenli bir hücre kurmak, Nâzım yaklaşan büyük harbin insan maliyetini okumak, Feridun ise İstanbul taşlarının altında hâlâ yaşayan kadim izleri yoklamak üzere ayrılırken; Sâbit de kendi devletinin kapısına, kendi resmî ölümünü bizzat almaya giden bir hayalet gibi tek başına Babıâli’ye yönelir. Böylece bu bölüm, ikinci kitabın ana tonunu mühürler: İstanbul artık bir payitaht değil, görünmeden yaşamak, saklamak ve çözmek zorunda olduğu büyük bir sırdır.

Sâbit Celâl Harbiye Nezareti’ne bir kurmay subay olarak değil, kendi adını ve itibarını devletin sicilinde gömmeye gelen yenilmiş bir adam kılığında döner; kapıdaki nöbetçiden koridordaki eski silah arkadaşına, bekleme odasındaki toy subaylardan Enver Paşa’nın öfkesine kadar her karşılaşma onun resmî kimliğinin sökülüşünü daha da derinleştirir. Kendi ekibini ölü ve dağılmış göstermek pahasına kurduğu büyük yalanla hem merkezin hiddetini üstüne çeker hem de görünmez hatta yaşama hakkını satın alır; fakat tam bu “resmî mezar” tamamlanmışken, Von Altenburg’un masasındaki yarım mühür çizimi Sâbit’e asıl tehlikenin çölde değil, payitahtın kalbinde, müttefik maskesi taşıyan gözlerin arasında büyüdüğünü gösterir. Böylece bölüm, Sâbit’in devlet nezdinde düşüşünü değil, gölge hayata doğuşunu mühürler: o artık yalnız başarısız sayılmış bir binbaşı değil, İstanbul’un sisinde, kendi cenazesinin içinden yürüyen görünmez bir muhafızdır.

Harbiye’de kendi resmî ölümünü ilan ettiren Sâbit Celâl, İstanbul’daki son sığınağı sandığı Münire Hanım’ın evine umut ve yorgunlukla döner; fakat kapıda onu Münire değil, evin artık yalnız bir mahrem yuva değil, “İç Kapı”nın payitahttaki düğümlerinden biri olduğunu haber veren yabancı bir adam karşılar. Evin içinde Münire’nin de Horasan’dan İstanbul’a uzanan görünmez kadın hattının bir parçası olduğunun açığa çıkması, Sâbit’in hem duygusal hem zihinsel dünyasını sarsar; çünkü artık yalnız devlete değil, en güvendiği hatıralarına da eski gözle bakamayacağını anlar. Böylece bu bölüm, Sâbit’in savaşının dışarıdaki düşmandan çok, ev bildiği yerlerin bile çoktan karanlık bir istihbarat cephesine dönüştüğü hakikatiyle yüzleşmesine dönüşür ve ikinci kitabın en keskin kırılmalarından birini kurar.

Harbiye’den ve Münire’nin evinden ağır darbeler alarak dönen Sâbit, Balat’taki sabunhanede ekibine hem devlet nezdinde artık resmen “ölü” sayıldıklarını hem de Altenburg’un yarım mühür izini sürmeye başladığını açıklar; asıl sarsıcı kırılma ise, Münire Hanım’ın da İstanbul’daki görünmez “İç Kapı” hattının bir parçası olduğunun ortaya çıkmasıyla yaşanır. Bu haberler, ekibi yalnız savunmada kalamayacakları gerçeğiyle yüzleştirir ve dört adam, sabunhanenin çürük duvarları arasında ilk kez kurban değil avcı gibi düşünmeye başlar. Böylece bölüm, Sâbit ve yoldaşlarının kendi şehirlerinde görünmeden yaşayacak “ölüler”e dönüşmesini ve Altenburg’un ağına karşı ilk sessiz avlarını başlatmak üzere karanlığa adım atmalarını mühürler.

Sâbit Celâl ve ekibi İstanbul’daki görünmez savaşın asıl cephelerinden birinin erkeklerin açıkça gördüğü meydanlar değil, kadınların sessizce kurduğu mahrem ağlar olduğunu fark eder; Kâzım Bars Han’ın bir bohçacı kadını gün boyu izleyerek paşa konaklarından hamamlara, yas evlerinden çeyiz hazırlıklarına kadar uzanan mavi dikişli haber hattını keşfetmesi, ekibin düşmanla yalnız sokakta ya da karargâhta değil, ev içlerinin görünmez diliyle de mücadele etmek zorunda olduğunu gösterir. Bu keşif, Sâbit’in Münire Hanım’a dair bütün geçmişini yeniden okumasına ve onun yıllardır sıradan bir sığınak değil, “İç Kapı”nın İstanbul’daki sessiz düğümlerinden biri olduğunu acıyla kabul etmesine yol açar; bölüm sonunda ise bu mahrem ağın sokak, ev ve kadın hattından topladığı bilgilerin, hastanelerde ölümle yaşam arasında sayıklayan bedenlerde de yankı bulduğu anlaşılır ve Nâzım Refik, imparatorluğun çürüyen bedeninden sır toplamak üzere Cerrahpaşa’ya doğru yola çıkar.

Nâzım Refik, Cerrahpaşa’nın kan, irin, karbolik ve ölüm kokan koridorlarında yalnız bir hekim olarak değil, çökmekte olan imparatorluğun yaralarından sır devşiren bir gölge olarak dolaşır; Başhekim’in güvensizliği ve Dr. Hikmet’in gözetimi altında çalışırken, bir yandan hummalılar ve yaralılar arasında hayat kurtarmaya uğraşır, öte yandan kadın hattının hastane içindeki mavi dikişli yardımıyla Altenburg’a bağlı ağır yaralı bir Alman subayına ulaşır. Subayın sayıklamaları, morfin ve acı eşiğinde yapılan tehlikeli sorgu ve mutfaktan gelen “ağlayan Medusa” bilmecesi sayesinde Nâzım, “Üçüncü Kapı”nın izinin Yerebatan Sarnıcı’na, üstelik herkesin baktığı değil yanlış yorumlanan bir işarete çıktığını öğrenir; fakat bölümün asıl ağırlığı, onun aynı gün içinde bir düşmanı yaşatmaya çalışırken kendi devletinin isimsiz çocuklarını kaybetmesi ve hekimlik onuruyla istihbarat vazifesi arasındaki çizginin artık geri dönülmez biçimde bulanıklaşmasıdır.

Bölüm 7’de Sâbit Celâl ile Kâzım Bars Han, Horasan’daki ihanetin payitahttaki uzantısı olan Şirzad’ı Galata’nın yağmur, afyon ve çürümüşlük kokan sokaklarında izleyip kıstırır; uzun ve gerilimli bir takipten sonra onu konuşturarak Altenburg’un “Üçüncü Kapı”nın peşinde olduğunu, hedefin de Yerebatan Sarnıcı’nda, Medusa başlarının gizlediği hat üzerinde bulunduğunu öğrenirler. Ancak bölümün asıl kırılma noktası yalnız bu bilginin ele geçirilmesi değil, Sâbit’in artık “ölü adam” olmayı tam anlamıyla kabullenip acımasız kararları tereddütsüz uygulayabilmesi ve Kâzım’ın Şirzad’ın cesedini ustalıkla sahneleyerek cinayeti Osmanlı iç hesaplaşması gibi gösterecek sahte bir iz bırakmasıdır; böylece iki adam yalnız bir hainin izini silmekle kalmaz, Altenburg’u da yanlış düşmana bakmaya zorlayacak ilk büyük karşı hamleyi yapmış olur.

Sâbit, Kâzım ve Feridun, Galata’daki avın hemen ardından Ayasofya’nın gölgesindeki gizli girişten Yerebatan Sarnıcı’na iner; burada yalnız karanlıkla değil, çürük iskelelerle, buz gibi siyah suyla ve yankının insanın aklını bozan tekinsizliğiyle de mücadele ederek “Üçüncü Kapı”nın izini sürerler. Münire Hanım’dan gelen mavi dikişli işaretin aslında bir yön tarifi olduğunu anlayan Sâbit, Medusa başlarının altında saklı mekanizmayı açıp Şeyh Murtazâ’nın bıraktığı yarım mühürlü emaneti bulur; fakat tomarın içinden çıkan belge, Almanların peşindeki kapının gerisinde asıl tehlikenin bir yabancı değil, devletin kalbine kadar sızmış “Gölge Paşa” olduğunu göstererek Sâbit’in hem inandığı devleti hem de gençliğinden beri kutsal bildiği otoriteyi yerle bir eder. Bölümün finalinde Altenburg’un adamları sarnıca inip karanlıkta ölümcül bir çatışma başlatır, Kâzım yaralanır ama emanet kurtarılır; üçlü yeraltındaki hafızadan kan içinde çıkarken, yukarıda duyulan top sesleri yaklaşan Cihan Harbi’nin başladığını haber verir ve böylece gizli ihanet hattı ile imparatorluğun büyük çöküşü ilk kez aynı anda görünür hale gelir.

Yerebatan’dan çıkan Sâbit Celâl ve arkadaşları, ellerindeki yarım mühürlü emanetle birlikte yeraltının karanlığından doğrudan tarihî bir felaketin eşiğine çıkar; Yavuz ve Midilli’nin Karadeniz’e açılıp Rus limanlarını vurmasıyla İstanbul’da savaş coşkusu patlarken, Sâbit cebinde taşıdığı belge sayesinde bu coşkunun aslında içeriden hazırlanmış büyük bir ihaneti örttüğünü bilir. Balat’taki sabunhaneye sığınan ekip, Kâzım’ın ağır yarasını güçlükle tedavi ederken “Gölge Paşa”nın devletin içindeki yıkıcı rolünü kavrar; ancak daha kararlarını netleştiremeden İngilizlerin profesyonel suikast timi hücre evlerini kuşatır ve sabunhane bir anda ateş, kostik, kurşun ve dumanla dolu bir ölüm kapanına dönüşür. Son anda eski atık tünelinden Haliç’e kaçarak hayatta kalan dört adam, artık ne devlete dönebileceklerini ne de saklanarak yaşayabileceklerini anlar; arkalarında yanan karargâhlarını, üstlerinde savaşın ilk top seslerini ve önlerinde doğrudan yüzleşmeleri gereken büyük bir hesaplaşmayı bırakarak, imparatorluğun kendi kıyametine yürüdüğü bir sabaha çıkarlar.

Sâbit Celâl ve ekibi, Yerebatan’dan çıkardıkları yarım mühürlü emanetin ağırlığıyla savaş coşkusuna kapılmış İstanbul’un içine geri döner; fakat Babıâli yokuşunda karşılarına çıkan kalabalık artık yalnız halk değil, pusunun ve devlet içi çürümenin de örtüsüdür. Simon’ın kurduğu İngiliz ağı, onları kalabalığın ortasında sessiz bir infazla yok etmeye çalışır; Nâzım boğaz teliyle, Kâzım yarasıyla, Sâbit ise açıkta patlattığı tek kurşunla hem pusuyu kırar hem de “ölü adam” olarak kalma ihtimalini sonsuza dek kaybeder. Ardından sığındıkları depoda Kâzım’ın korkunç ameliyatı, ekibin birbirine kanla mühürlenmiş sadakatini yeniden kurarken; ceylan derisi tomarın açılmasıyla Gölge Paşa’nın devletin içindeki görünmez çürümenin mimarı olduğu kesinleşir. Böylece bölüm, kaçış devrinin bittiği ve Sâbit’in artık yalnız hayatta kalmayı değil, doğrudan devletin kalbindeki o karanlık odağa yürümeyi seçtiği sert bir eşikte kapanır.

Sâbit Celâl, Kâzım ve Feridun, Gölge Paşa’nın konağına yalnız bir suikast için değil, devletin kalbindeki çürümeyi kendi gözleriyle görmek için sızar; konağın içindeki gizli koridorlar, kadın hattının bıraktığı mavi iplikli işaretler ve yazıhanede bulunan evraklar sayesinde, yıllardır cephelerde, sevkiyatlarda ve gizli görevlerde yaşanan birçok “tesadüf”ün aslında bilinçli bir tasfiye düzeninin parçası olduğu açığa çıkar. En büyük kırılma ise Sâbit’in, bir zamanlar hayranlık ve sadakat duyduğu Gölge Paşa ile yüz yüze geldiği anda yaşanır: bu karşılaşma, yalnız iki adamın değil, iki devlet anlayışının çatışmasına dönüşür; Paşa kendi ihanetini “devleti ayakta tutmak için yapılan zorunlu kesiler” diye savunurken, Sâbit onun aslında devleti korumadığını, içeriden çürütüp kendi düzenini sürdürdüğünü anlar. Ancak Sâbit kör bir öfkeyle tetiği çekmek yerine, düşmanını öldürmeden önce onun bütün mekanizmasını çözmeyi seçer; böylece bölüm, Paşa’yı hemen infaz etmek yerine onun evinden kanlı bir çatışmayla çıkıp artık geri dönüşü olmayan asıl hesaplaşmanın eşiğine geldiklerini gösteren, stratejik ve psikolojik bir dönüm noktası olarak kapanır.

Gölge Paşa’nın konağından güçlükle çıkan Sâbit Celâl ve arkadaşlarının artık yalnız düşmanlardan değil, kendi bedenlerinin ve vicdanlarının sınırlarından da kaçmak zorunda kaldığı final bölümüdür. Kâzım’ın ölümle sakatlık arasındaki korkunç eşikte tutulması, Nâzım’ın hekimlik onurunu son sınırına kadar zorlar; kadın hattının koruduğu çeyizhanede ise Sâbit, Gölge Paşa’yı doğrudan vurmak yerine onun düzenini ayakta tutan damarları felç etmeye karar vererek kurmay akıldan cellat aklına geçer. Fakat Simon ile Gölge Paşa’nın Münire Hanım’ı hedef alıp Yedikule Zindanları’na çağrı göndermesi, bu siyasî savaşı şahsî bir kıyamete dönüştürür. Böylece bölüm, Sâbit’in artık yalnız devlet için değil, hafızası, vicdanı ve sevdiği kadın için de ölüm tuzağına yürümeyi kabul ettiği; romanın bütün ana damarlarını tek düğümde toplayan büyük final olarak kapanır.