Gidenler ve Kalanlar Görseli
Gidenler ve Kalanlar

Ayrılan vagon

4. Sahne 23 dk okuma 7 okunma
Sabri’nin Emine’ye giden trende camdaki yüzüne bakıp söyleyeceği sözü seçmesi
Sabri’nin Emine’ye giden trende camdaki yüzüne bakıp söyleyeceği sözü seçmesi
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Sabri istasyonun önündeki levhada kendi adını bulunca bir adım geri çekildi. Arkasındaki adam da yaklaşmak için tam o sırada öne eğilmişti. Omuzları birbirine değdi. Adam, Sabri’nin gösterdiği satıra bakıp orada başka birini aradı.

— Bunların hepsi binecek mi? dedi.

Levhanın üstünde, o gün yer ayrılan yolcuların adları vardı. Sağ kenara sonradan iki ad daha eklenmişti. Sabri’ninki o ikisinden biriydi. Adını yazan adam, son heceyi sığdırabilmek için tebeşiri yana yatırmış, elinin altında kalan boşluğu kullanmıştı. Sabri, elindeki bileti çıkarıp baktı. İstasyondaki adam parayı sayarken, “Dönüşü de alacak mısın?” diye sormuştu. Emine’yle ne zaman döneceklerini bilmediği için gidiş parasını vermişti.

— Birazdan çağırırlar, dedi.

Arkasındaki adam levhaya doğru ilerledi. Sabri, kapının yanındaki sıraya oturdu. Bohçasını ayaklarının arasına koyup düğümüne baktı. İçinde bir gömlek, bir parça ekmek ve Emine’ye götürmek üzere Sabri’nin akşam üstüne adını yazdığı küçük bir çakı vardı. Çakıyı pakete sarmamıştı. Emine onu açarken parmağını kesmesin diye evvela kendisi gösterecekti. Evvelce bir kalemin ucunu onun için açtığında Emine, kabuğunu uzun çıkarıp çıkarmadığına bakardı. Uzun çıkınca onu masada bırakır, kısa çıkınca avucuyla toplardı. Sabri çakıyı götürmeye karar verdiği akşam bunu düşünmüştü. Emine’nin şimdi kalemini nasıl açtığını bilmiyordu.

Ceketinin iç cebinde fırının yanındaki evin tarifi, onunla birlikte de son gelen haber vardı. Emine’nin yanında kaldığı evin oğlu, Sabri’nin hangi gün geleceğini bildiren kâğıdı götürmüştü. Dönüşte, Emine’nin onu istasyonda karşılayacağını söylemişti. Evin tarifini yine de yanına almıştı Sabri. Peronda buluşamazlarsa fırına gidecekti. Fırının önünde iki sokak varsa hangi yana döneceğini kâğıttan okuyabilecekti.

İstasyondaki bekleyiş, Sabri’ye cezaevindeki son sabahı hatırlattı; ikisinin sessizliği birbirine benzemiyordu. Orada kapının açılmasını başkaları belirlemişti. Burada ise kapının önünde durup kendi adını taşıyan bir treni bekliyordu. Aradaki farkı anlamak için elini cebine götürmesi yetiyordu: kâğıt hâlâ oradaydı, fakat artık bir memurun önüne konacak diye değil, kendisinin başına geleni unutmamak için taşıyordu.

Salonun duvarındaki sıva, kapı kenarlarında dökülmüştü. Bir köşede, yolcuların oturması için konan sıranın tahtası ortasından çöküktü; oturan herkes ağırlığını iki yana vererek kendine yer açıyordu. Girişteki adam, biletleri bir kez daha sayıp bir deftere geçiriyor, sonra levhanın önüne çıkıp adları kontrol ediyordu. Sabri, onun elindeki kalemin ucunun kırık olduğunu gördü. Adam kalemi her bastırdığında çizgi ince başlıyor, sonra koyulaşıyordu. Sabri’nin adı da böyle yazılmıştı: ilk harfi hafif, son hecesi koyu. İsminin kâğıtta duruşu, kendi yüzünden daha yabancı geldi.

Bir çocuk, annesinin eteğine tutunup taş zemindeki çatlağa basmamaya çalışıyordu. Çatlağın öte yanında, bir bavulun tokası kopmuştu. Kadın tokayı tutturmak için ip ararken, yaşlı bir yolcu cebinden ince sicim çıkardı. Kadın teşekkür etti; adam başını sallayıp yeniden yerine oturdu. Sabri, onların arasında bir şeyin başlayıp bitmesi için tanışıklık gerekmediğini düşündü. Bir parça ip, bir koltuğun yarısı, düşmek üzere olan soğan… İnsan bazen elindekini vererek değil, düşeni tutarak yol arkadaşı oluyordu.

Kendisinin de birine yardım edebileceğini düşündü, sonra bu fikri büyütmedi. Henüz nereye oturacağını, Emine’nin onu tanıyıp tanımayacağını bilmiyordu. İstasyonda birini beklemek, onun geldiğini bilmek demek değildi. Emine, fırının önünde beklemeyi seçmiş olabilirdi. Ya da ona haber ulaştığında elindeki işini bitirmesi gerekmişti. Sabri, kâğıttaki tarifi cebinden çıkarıp yeniden okumak istedi; elini iç cebine götürdü, fakat kâğıdı çıkarmadı. Bir tarifi ezberlemek, karşılaşmanın kendisini de önceden bilmek değildi.

Kapının dışından bir düdük sesi duyuldu. İçeride konuşmalar birden kesilmedi; yalnız birkaç baş aynı anda kapıya döndü. Ardından görevli, yolcuları ikinci kez çağırdı. Bu defa sesi acele ettirmiyordu, ama beklemenin de bittiğini söylüyordu. Sabri bohçasının düğümünü yokladı. İçindeki gömleğin katı bozulmamıştı. Çakının sapı, bezin bir kenarında belli belirsiz kabarıyordu. Onu Emine’ye vermeden önce açıp gösterecek, bıçağın ağzını nasıl çevireceğini anlatacaktı. Bunu anlatırken kızının elini tutup tutmaması gerektiğine o zaman karar verecekti.

Elini öteki cebine soktu. Cemal’in verdiği tahliye kâğıdı oradaydı. Kâğıdın katı, ayağa kalkıp oturdukça göğsüne batmıştı. Cemal hesabı gösterdiğinde Sabri en alttaki tarihe bakmış, sonra belgenin önceki yapraklarla birlikte nereye konacağını sormuştu. Cemal, “Sana verilen sende,” demişti. Sabri istasyona varıncaya kadar bu kâğıdı birine gösterecekmiş gibi yürümüştü. Biletini alırken çıkaracağına bile davranmıştı. Gişedeki adam nereye gideceğini sormuş, parayı saymıştı.

Belgenin üstünde 3804 sayılı kanuna dair bir hüküm yoktu. Sabri’nin kendi ceza müddetinin tamamlandığını, 5 Mayıs’ta tahliye edildiğini yazıyordu. Onu dışarı çıkaran, ek listedeki bir ad değil; kendi dosyasındaki son tarihti. Sabri bu ayrımı kâğıdı cebine koyarken de biliyordu. Yine de belgenin kâğıt gibi hafif, kapının ise arkasında ağır kalmasına şaşırıyordu.

Hamdi’nin vagonun önünde durduğu günü düşündü. Battaniye balyasını yukarı uzatan askerin adını bilmiyordu. Hamdi, askerin çocuğunun adını söylemişti. Rıfat. Çocuğu görmeden adını öyle rahat söylemişti ki Sabri, bir an Hamdi’nin onu eskiden tanıdığını sanmıştı.

Şimdi Hamdi de babasının kapısına varmış olabilir, su içerken eski merdivenin nerede olduğunu soruyor olabilirdi. İstasyona birlikte çıktığı adamı Sabri tanımıyordu. Hamdi’nin hangi vagona bindiğini de öğrenmemişti.

Hamdi’yle vedalaşırken söyledikleri de şimdi yeniden aklına geldi. Uzun bir konuşma olmamıştı. Hamdi’nin elinde kendi bohçası, Sabri’nin kolunun altında tahliye kâğıdı vardı. Birbirlerine bakarken ikisi de ötekine, dışarıda ne yapması gerektiğini söylemekten kaçınmıştı. İnsan bir kapıdan çıkana öğüt verirse, sanki onun yerine de dışarıda yaşamaya kalkışırdı. Hamdi, Sabri’ye yalnızca yolunu sormuştu. Sabri de Emine’ye gideceğini söylemişti. Sonra birbirlerinin omzuna dokunmuşlardı; dokunuş, sarılmaya dönüşmeden bitmişti.

O vakit Hamdi’nin yüzünde, sevinçten çok bir işi unutmuş olmanın tedirginliği vardı. Evinin kapısını bulacak, annesinin sesini tanıyacak, yatağında uyuyacak mıydı? Sabri bu soruları kendi içine çevirmişti. Emine’nin karşısına çıktığında onun da yüzünde aynı tedirginlik olabilir, babasını görmeyi istemiş olsa bile nasıl davranacağını bilemeyebilirdi. Sabri, kızının çocukken ona koştuğunu hatırlıyordu; fakat o hatıranın içinde zaman durmuştu. Gerçek Emine’nin yüzü, o günün hatırasından başka bir şey olacaktı.

Hapishanede insanın adını çoğu zaman bir yoklamanın içinde işitmesi, dışarıda da ona cevap vermeyi kolaylaştırmıyordu. Adı söylenince ayağa kalkmak, beklemek, yeniden yerine oturmak… Sabri, şimdi kendi adının çağrılmasını istemiyordu. Levhada yazılmış olması yetiyordu. Emine’ye vardığında da adını bir görevli gibi yüksek sesle söylemeyecekti. Belki kızının önünde durup bir müddet susacak, onun yüzündeki değişimi okuyacaktı. Sonra kendi sesini tanıyamazsa diye korktu. Uzun zamandır kimseye, kızının adını söylerken kullandığı sesle seslenmemişti.

Tahliye kâğıdının köşesi cebinin astarına takıldı. Sabri eliyle düzeltti. Kâğıdı çöpe atmayı düşünmemişti. Üzerindeki tarih, geçmişi geri getirmeyecek; fakat dışarıda geçirdiği ilk günlerin de kendiliğinden bir masala dönüşmesine engel olacaktı. Emine’ye cezaevinde olan biteni anlatıp anlatmayacağını bilmiyordu. Her şeyi anlatmak, kızına taşıyamayacağı bir yük vermek olabilirdi. Hiç anlatmamaksa, sanki aradaki yıllar kendi kendine geçmiş gibi davranmaktı. Doğru sözün hangi yerde başlayacağını, karşısında Emine durmadan bulamayacaktı.

Bir gün, ona Hamdi’den söz edebilirdi. Battaniyeyi taşıyan askerin çocuğunun adını hatırlayan adamdan; herkesin kendi sırasını beklediği yerde başkasının sırasını da düşünebilen birinden. Ama önce kızının neler yaşadığını dinlemesi gerekirdi. Sabri’nin anlatacakları, Emine’nin sorularının önüne geçmemeliydi. Kendini haklı çıkarmak için konuşursa, yılların açtığı boşluğu sözlerle kapatamazdı. Kızının önünde savunma yapmak yerine, ona cevap veremediği sorularla birlikte durmayı öğrenmesi gerekiyordu.

Bu düşünce onu rahatlattı sayılmazdı. Yine de içinde ilk kez bir ölçü oluştu: önce dinleyecek, sonra sorulursa anlatacaktı. Emine’nin çocukluğundan kalan bir alışkanlık, bir eşyaya verdiği ad, bir şeye kızınca dudaklarının nasıl büzüldüğü… Sabri bunları kendi belleğinde saklamıştı. Kızının şimdi de aynı olduğunu varsaymayacaktı. Hatırlamak, karşısındakini tanımakla bir tutulamazdı. Emine’ye yeniden alışması, onun değiştiği kadar kendisinin de değiştiğini kabul etmekle başlayacaktı.

Bir görevli perona çıkıp yolcuları çağırdı. Önünde duran iki kadın hemen ayağa kalktı. Biri bohçasını aldığını sanıp boş eliyle yürümeye başlamıştı. Öteki kadın omzuna dokundu, sıranın altında kalanı gösterdi. Sabri kendi bohçasını ipin altından tuttu. Kapı önünde sıra durup yeniden ilerlerken Emine’yi görünce söyleyeceği ilk sözü düşündü.

Ben geldim.

Mektubunda, “Geleceğim,” diye yazmıştı. Emine de hangi gün geleceğini sorup cevabı beklemişti. Şimdi onu karşısında görünce bu iki kelimeyi söylerse, Emine istasyonda kendisine doğru yürümüş olan bir adama bakıp aynı şeyi o söylemeden de bilecekti.

Görevli bileti aldı. İkiye ayıracağı yeri tırnağıyla kıvırdı. Bir yarısını Sabri’ye geri verdi.

— Şurası, dedi. İkinci kapı.

İkinci kapının önünde bekleyenler, sıranın kendiliğinden kurulmasını bekliyordu. Bir adam önce bohçasını içeri uzattı, sonra ayağını basamağa koydu. Arkasındaki kadın, onun ineceği yeri açmak için yana çekildi. Kimse kimseye buyurmuyor, yine de herkes ötekinin elindeki yükün nasıl hareket edeceğini kolluyordu. Sabri bu bekleyişi, dar bir kapıdan geçerken insanların birbirine bıraktığı küçük aralıklar gibi gördü. İçeri ilk girenin kim olduğundan çok, kimsenin geride kalmaması önemliydi.

Vagonun dış yüzünde yol boyunca birikmiş toz, pencere kenarlarında koyu çizgiler bırakmıştı. Kapı kolu soğuktu; Sabri parmaklarını ona kapatınca avucunda kısa bir sızı hissetti. Yükünü hangi eliyle taşıyacağını düşündü. Sağ eli sağlamdı, ama bohçanın düğümünü onunla kavrayınca bileği çabuk yoruluyordu. Sol elini kullanmaya kalksa ağrı, Emine’ye götürdüğü eşyayı düşürebilirdi. Bu basit hesap, ona bedeninin hâlâ kendi sözüyle hareket etmediğini hatırlattı. Bir süre önce böyle bir güçsüzlükten utanırdı. Şimdi kızı görmeye giderken elindeki sınırlılığı saklamaya çalışmanın da gereksiz olduğunu anladı; yine de ilk karşılaşmada bohçayı yere düşürmek istemiyordu.

Önündeki yolcu, basamağa çıkarken sendeledi. Sabri elini uzatmadı; adamın omzuna dokunmak onu ürkütebilirdi. Yalnız bohçasını bir yana çekip geçeceği yeri genişletti. Adam başıyla teşekkür etti. Sonra vagonun içinden bir çocuk göründü; annesinin eteğini bırakmadan dışarıdaki yüzleri izliyordu. Kadın onun elini gevşetmesini bekledi, fakat çocuk bırakmadı. Sabri, sıkıca tutulan küçük elin görüntüsüne takıldı. Emine’nin elini son kez tuttuğu günün hangi gün olduğunu hatırlayamıyordu. Bir tarih aramayı denedi, ama bellek ona ayın adını değil, avuç içindeki sıcaklığı verdi.

Görevli, ikinci kapının önüne tekrar geldi. Bekleyenlere acele ettirmeden yer açmalarını söyledi. Sabri bileti avucunda çevirdi; kâğıdın kıvrılan köşesini tırnağıyla düzeltti. İstasyonun taş zemini ayakkabısının altında serindi. Tren kapısı önünde dururken içeriden kuru tahta, metal ve eski kumaş kokusu geliyordu. Sabri kokuların hiçbirini tek başına tanıyamadı; fakat yolculuk başlamadan önce hepsinin bir araya gelmesi, artık peronda değil, başka bir yerde olduğunu duyurdu.

Bohçasını göğsüne yakın tuttu. Biletin gösterdiği yere gitmek, karşılaşmanın nasıl olacağını bilmeyi sağlamıyordu. Sıra ona geldiğinde sağlam eliyle basamağa tutundu.

Sabri basamağa sağlam eliyle tutunup çıktı. İçeride pencere tarafında boş bir köşe buldu. Bohçasını başının üstündeki rafa koymak için kaldırdı. Bileği yükün altından biraz geriye döndü. Ağrı gelmeden eli yönünü değiştirmişti. Bohçayı dizlerine indirdi, oturdu. Karşısındaki adam pencerenin önünde, ağzı iple bağlanmış bir torbayı ayaklarının arasına sıkıştırıyordu. İpi çekince torbanın içinden bir soğan yuvarlandı. Sabri ayağını uzatıp soğanı durdurdu. Adam eğilip aldı.

— Bir tane kaçtı sanmıştım, dedi.

Adam torbayı dizlerine aldı, kadına yer verdi. Kadın otururken pencerenin yanındaki demir tutamağa parmaklarını geçirdi. Bir an, tren daha hareket etmeden düşecekmiş gibi öne eğildi; sonra sırtını tahtaya yaslayıp boş şişesini iki ayağının arasına aldı. Gözlüğünü silerken dudaklarının arasında bir şey sayıyordu. Sabri bunun dua mı, yol hesabı mı olduğunu sormadı. Kadının gözleri dışarıda bir yüz arıyor, eli ise şişeyi devrilmesin diye tutuyordu.

Karşıdaki adam torbasını yeniden düğümlerken soğanın kabuğundan kopmuş ince bir parça yere düştü. Sabri onu ayağıyla kenara itti. Adam bunu görünce başını eğdi.

— Sağ ol, dedi. Evden çıkarken torbayı kızım bağlamış. İpi gevşek bırakmış.

Kızından söz ederken adamın yüzü, az önceki telaşından uzaklaştı. Sabri, onun sesinde bir sitem aradı ama bulamadı. Adam torbayı dizine çekti; içinden bir ekmek ucu görünüyordu.

— Ufak mı? diye sordu Sabri.

— Benden kısa. Ama düğüm atmayı benden iyi bilir.

Adam bunu söylerken torbanın ağzını yeniden sıktı. Sabri gülümsediğini fark etti. Gülümsemesi yüzünde durmayınca başını pencereye çevirdi. Emine’nin boyunu bilmiyordu. Mektuplarından biri, kapının üst rafına yetişmek için sandalyeyi çektiğini söylüyordu. Bu, onun uzun boylu olduğunu mu gösterirdi, yoksa rafın yüksekliğini mi? Sabri böyle küçük işaretlerden bir çocuk portresi kurmuş, sonra kurduğu resmin karşısına çıkmasından korkmuştu.

Kadın, camı aralayıp dışarıdaki görevliye seslendi:

— Buradan su alınacak bir yer var mı?

Görevli, elindeki listeyi çevirmeden başını salladı.

— Yola çıkmadan önce çeşme var.

Kadın teşekkür etmedi; sesi duyulmamış gibi elini dizine bıraktı. Birkaç nefes sonra şişeyi kaldırıp kapağını çevirdi. Boş şişenin ağzından kuru bir tıkırtı geldi. Sabri, kendi bohçasındaki ekmeği düşündü. Kadına vermek için uzanacak oldu, sonra bunun kadını mahcup edip etmeyeceğini hesapladı. Ekmek, yol için alınmıştı; paylaşmakla eksilmezdi ama bir yabancının eline uzatmak bazen iyiliğin değil, acımanın işareti sayılabilirdi. Sabri, onun yerine adamın torbasındaki ekmek ucunu gösterdi:

— Birazdan gidersek, yanınıza su almayı unutmayın.

Kadın ona baktı. Gözlüğünün ardındaki gözler yorgun, ama açık seçikti.

— Unutursam oğlum hatırlatır, dedi. Sesi bu kez yumuşaktı. Sonra da, sanki söylediğini düzeltir gibi, ekledi: Yanımda olursa.

Cümle havada kısa bir süre kaldı. Kadın tekrar camdan dışarı döndü. Sabri, onun beklediği kişinin kim olduğunu sormadı. Yolcuların her birinin beklediği biri olabilirdi; yolculuğun içinde bunun hesabını tutmaya kalkmak, insanın kendi kaygısını büyütürdü.

Kapının dışında ayak sesleri çoğaldı. Bir görevli bir aileyi yanlış vagona yönlendirmiş, ardından onları geri çevirmişti. Çocuk, elindeki tahta parçayı yere düşürünce annesi eğilmek istedi. Adam, torbasını bırakıp parçayı aldı; çocuğa uzatırken gülümsemedi, fakat sesini yükseltmedi.

— Bunu yolda düşürme, dedi. Sonra ararsın.

Çocuk tahta parçasını iki eliyle tuttu. Sabri, küçük çakıyı Emine’ye verirken aynı cümleyi kuracağını düşündü. Sonra çakının oyuncak olmadığını hatırlayıp bundan vazgeçti. Ne söyleyeceğini, eşyayı kızının eline verdikten sonra görecekti. Belki Emine’nin onu almak istemediğini fark edecek, çakıyı bohçaya geri koyacaktı. Bir hediyenin kıymeti, onu kabul etmeye mecbur bırakmamasındaydı.

Sabri karşısında olup biteni seyrederken Evde ne kaldıysa birlikte bakarız cümlesi aklına geldi. Emine onu görünce evi sorabilirdi. Mektupta su kabından, avludaki kapılardan ve tahtanın altında kalmış paltodan söz etmişlerdi. Yüz yüze geldiklerinde de ilk iş evin içini düşünmeleri şart mıydı? Sabri, ayağının altında yuvarlanan soğanı durdurduğu yere baktı. Pencerenin yanındaki tahtada, birinin temizlemek için sürttüğü çamurdan açık renk bir iz kalmıştı.

Evden geriye ne kaldığını sormanın, yalnızca duvarları saymak olmadığını Sabri biliyordu. Yusuf onu eski sokağa götürdüğünde, ayakta duran taşları hemen ev diye adlandırmamıştı. Kapı eşiğini, basamakları, duvarın nerede bittiğini ölçer gibi bakmış; sonra da bir evin sınırını çizmek için taşların yetmediğini anlamıştı. İçinden geçenlerin her biri, yerinden oynatılmış bir hayatın başka ucuna bağlıydı. Emine’nin şimdi kaldığı ev, onların eski evi değildi. Orada bir kapı vardı, fakat kapının önünde onun çocukluğundan kalan ayak izleri yoktu.

Sabri, mektuplardaki eşyaları düşünmeye çalıştı. Su kabı, avluya açılan kapılar, tahtanın altında kalmış palto… Emine bunları yazarken, belki yalnızca aradığı şeyleri bildirmişti; belki de babasının o küçük ayrıntıları hatırlayacağını ummuştu. Sabri, mektubu her okuduğunda eşyaların yerini zihninde kurmuş, sonra kurduğu odanın kendi evleriyle ilgisi olup olmadığını sorgulamıştı. Yıllar önceki odaları, bugünkü adresin içine sığdıramazdı. Bir evin içindeki boşluk, taşların arasındaki boşlukla ölçülmüyordu.

Emine ona eski evi sorarsa ne söyleyeceğini de bilmiyordu. “Birlikte bakarız,” demek kolaydı; fakat kızının önünde yeni bir iş, yeni bir yük açmak istemiyordu. Belki Emine eski yerin yanından bir daha geçmek istemeyecek, belki orayı görmeden hatırlamak ona yeterli gelecekti. Sabri, kendi merakını onun isteğiymiş gibi göstermeyecekti. Kendisi de görmek istiyordu; taşların, basamakların ve kapı izinin hâlâ orada olup olmadığını öğrenmek istiyordu. Ama görmek istemesi, Emine’nin de görmek zorunda olduğu anlamına gelmiyordu.

Bu ayrım, Sabri’nin karşısına çıkacak ilk sorulardan daha güç geldi. Babalık, yıllar önce sahip olduğu bir ad gibi taşınabilir miydi? Kendi yokluğunu tek başına açıklayamaz, Emine’nin yaşadığı zamanı onun yerine özetleyemezdi. Birlikte bakmak, önce onun neyi görmek istediğini sormayı gerektiriyordu. Sabri bunu söylemek için yeni bir cümle aradı. “İstersen,” diye başlayabilirdi. Bu kelime, sözü yarıda bırakmıyor; karşısındaki insana kendi kararını verecek yer açıyordu. Emine’nin yanında bulunmayı hak edilmiş bir ödül gibi değil, onun kabul edebileceği bir yakınlık gibi düşünmesi gerekiyordu.

Bir köşe başında, bir taşın üzerine oturup eski sokağın adını sorabilirdi. Emine hatırlamazsa, birlikte başka birine sorarlardı. Hatırlarsa, susup onun anlatmasını beklerdi. Sabri’nin bildiği yerlerle kızının bildiği yerler aynı olmak zorunda değildi. Aralarında kurulacak şey, eski hayatın eksiksiz bir kopyası değil, ikisinin de içinde bulunabileceği yeni bir yol olabilirdi. Bu yolun nerede başladığını şimdiden söyleyemiyordu. Belki istasyonda, belki fırının önünde, belki de ilk kez birbirlerine soru sorduklarında başlayacaktı.

Sabri de dışarı baktı. Levha oradan görünüyordu. Kapı açıldıkça altındaki küçük yazılar birinin sırtıyla kapanıyor, sonra yeniden açılıyordu.

Tren bir kere öne çekilip durdu. Bohçanın düğümü, Sabri’nin gömlek manşetine takıldı. İpi kurtarırken manşetin kenarında açık renk bir yer gördü. Emine çok küçükken elini oraya geçirip onu çekiştirirdi. Sabri, kızının artık o eli tutmak için ne kadar yukarı uzanması gerektiğini hesap etmeye çalıştı. Karşısına çıktığında onun boyuna şaşıracağını biliyordu. Ne kadar büyümüşsün, derse Emine belki ayakkabısının yüksekliğinden söz ederdi. Belki de, Sabri onu son gördüğünden bu yana kaç yıl geçtiğini kendi kendine sayardı.

Bir keresinde Emine’nin saçını kulağının arkasına itmek istemişti. Emine, saçını üzerinden çekip kendi eliyle düzeltmişti. O gün aceleleri vardı. Sabri bunu görüp elini hemen indirmiş, kızı da aradan biraz zaman geçince, “Şimdi tut,” deyip örgüsünü ona uzatmıştı. Sabri örgünün ucunu sıkı tutarsa acıtacağını biliyor, gevşek bırakırsa elinden kaçırıyordu. Emine onun tuttuğu yerde saçını bağlamıştı.

Tren yeniden çekildi. Bu defa pencerenin önündeki levha, bir adamın arkasında kalıp gözden çıktı. Kadın yerinden biraz kalktı. Aradığı kişiyi görmüş müydü, Sabri soramadı. Kadın şişenin devrilmemesi için ayağını yanına koydu, sonra usulca yerine oturdu.

İstasyondaki duvar pencerelerden bir an görünüp sonra kayboldu. Sabri’nin baktığı yer değiştikçe binalar da duvarlar da geriye çekildi, ardından tarlaların solgun rengi camı doldurdu. Bir an sanki yüzü yerinden ayrılmış, evlerin arasından tek başına gidiyordu. Sonra rayların ritmi belirginleşti; her ek yeri tekerleğin altından geçerken vagonun tahtasında ufak bir titreşim bıraktı. İnsan konuşmalarını bastırmayan, ama her cümleyi biraz eksilten bir sesti bu.

Yol kenarında bir kadın, elindeki örtüyü silkeliyordu. Bir çocuk avlunun içinden koşup kapıya çıktı; trenin son vagonuna değil, kendi sokağının ucuna bakıyordu. Sabri’nin gözleri o çocuğun ardından gitti. Emine de bir zamanlar kapı eşiğinde beklerdi. Sabri eve dönecekmiş gibi geç kaldığında, kızının başı kapı aralığında görünür, annesi onu içeri çağırırdı. O zamanki ev, zihninde hâlâ aynı yerde duruyordu. Yıkıntının içinden kendi eliyle çıkardığı kapıyı hatırladı. Emine’nin şimdi kaldığı evin eşiğini ise henüz görmemişti. Kendisini bekleyen, eski ev değil, mektuplarında tarif edilen yeni bir hayat olabilirdi.

Görüntüler sıklaşıp sonra seyrekleşti. Duvarların yerini tarlalar, tarlaların yerini alçak tepeler aldı. Sabri manzarayı tanıdığını iddia edemezdi. Her yol, uzaktan bakana birbirine benzerdi; insan ancak geçtiği yeri, ardında bıraktığı bir taşla veya bir ağacın gölgesiyle ayırt ederdi.

Yolun kenarındaki tarlalar, yer yer yeni sürülmüş koyu çizgilerle bölünüyordu. Bazı parsellerde toprak henüz kabarık, bazılarında yüzey düzleşmişti. Birkaç yerde taşlar üst üste yığılmış, sınır çizgisi gibi duruyordu. Sabri, taşların arasındaki boşluğa bakarken eski evin duvarını düşündü. Bir yapının sağlamlığını anlamak için taşın rengine değil, yanındakine nasıl yaslandığına bakardı. Bir taş yerinden çıkmışsa, çevresindekiler onu bir süre daha tutardı; sonra yük hepsine birden binerdi. İnsanların da böyle birbirine dayandığını sonradan öğrenmişti.

Tren ilerledikçe bu manzara geride kalıyor, yenisi aynı biçimde açılıyordu. Sabri, dışarıdaki bir noktaya uzun süre bakmaya çalıştı; rayların sarsıntısı görüntüyü küçük parçalara ayırıyordu. Gözünü kırpınca taşlar, çitler ve evler bir anlığına birbirine karıştı. Onları yeniden ayırt etmek için her seferinde başka bir şeye tutunması gerekiyordu. Bir ağacın gövdesi, bir avlunun duvarı, bir kapının önündeki gölge… İnsan gördüğünü adlandırınca, onun geçip gittiğini daha kolay kabul ediyordu.

Emine’nin kaldığı evi de böyle uzaktan düşünmüştü. Önce fırını bulacak, sonra tarifteki sokağa dönecekti. Kapının önünde durunca bir işaret arayabilir, çatlağı veya basamağı tanımaya çalışabilirdi. Ama oraya varana kadar dışarıdan gördüğü her ev, yalnızca olabilecek bir evdi. Sabri, bu yol boyunca zihninde kurduğu görüntüyü gerçek saymamaya karar verdi. Kızını tanımak için onu beklediği yerde görmek yetmeyecekti; konuşurken, susarken ve neyi anlatmak istemediğini seçerken de tanıması gerekecekti. Pencerenin kenarına yaslandı. Camın soğuğu şakağına değince geri çekildi. Kırık elini dizinin üzerinde kapatıp açtı; parmakları ağrıyınca hareketi bıraktı. Bu elin çakıyı tutarken titremesini istemiyordu. Emine’ye bir şey gösterirken sağ eliyle yapabilirdi.

Bileti cebinden çıkardı. Üstündeki yazıyı tekrar okudu; istasyon adı ona yabancı geldi, ama harfleri seçebiliyordu. Kâğıdı katlayıp tahliye belgesinin yanına koymadı. İki kâğıdın birbirine değmesini istemiş gibi göründü kendi gözüne; oysa ikisinin de yeri ayrıydı. Bilet onu Emine’ye götürecek, tahliye belgesi geldiği yeri gösterecekti. Aralarındaki mesafeyi kapatacak olan ise kâğıt değildi.

Emine’nin mektubunu yeniden cebinden çıkarmadı. Kâğıdın kenarını ve satırların aralığını ezberlemişti; yine de her okuyuşunda başka bir ayrıntı görüyordu. Bir yerde harflerin üst üste bindiğini, bir başka yerde kelimenin sonuna kadar sabırla yer bırakıldığını fark etmişti. O yazıda, babasına aceleyle yetiştirilmiş bir haber de vardı, kendisine cevap vermesi için bırakılmış bir boşluk da. Sabri, o boşluğun içine ne yazacağını uzun süre bulamamıştı.

Mektupta masa ayağının altına bir şey konunca öteki yanının kalktığını anlatmıştı Emine. Sabri o cümleyi okuduğunda, masayı gözünün önüne getirmişti: bir ayağı kısa, üstünde kâğıtlar veya bir kap, yanında yazan bir el. Bu resimde kızının nasıl oturduğunu, yazarken başını ne yana eğdiğini de kurmuştu. Bunların hiçbiri mektupta yoktu. Yine de insan, sevdiği birinin eksik bıraktığı yerleri kendi belleğiyle tamamlamaya çalışıyordu. Tamamladığı resmin gerçeğe benzemeyebileceğini kabul etmek, onu silmekten daha zordu.

Sabri, Emine’nin ona neler soracağını bilmiyordu. “Neden bu kadar geciktin?” derse, cevabını hazırlamak için kâğıt üstünde yeterince zaman bulmuştu; ama doğru cevap yalnızca bir açıklama değildi. Yılları anlatmak, kızının o yıllar içinde yaşadıklarını da dinlemeyi gerektirirdi. “Benden sonra ne oldu?” diye sorarsa, bu kez Emine’nin hayatını tek bir cümleyle özetlemesini istemiş olacaktı. Sabri, soruların hepsini kendisinin sorması gerekmediğini anladı. Kızının hangi kapıyı açacağına, hangi hatırayı içeride bırakacağına kendisi karar verecekti.

Mektup, bekleyişe bir yön vermişti; ama kavuşmayı önceden yazmamıştı. Sabri’nin cebinde, Emine’nin elinden çıkmış birkaç satır vardı. Onların yanına kendi tarafından koyabileceği tek şey, dikkatle dinlemek ve cevabını aceleye getirmemekti. Onu görünce ağzından çıkacak sözü bu yüzden kısaltmıştı. Önce yolunu soracak, sonra dinleyecekti. Bir sorunun cevabını beklemek, susmayı da bilmek demekti.

Bir süre sonra pencerede kendi yansımasını değil, vagonun içini gördü. Kadın şişesini iki eliyle tutmuş, kapının önündeki boşluğa bakıyordu. Torbalı adam başını duvara yaslamıştı. Karşı köşedeki çocuk, tahta parçasını cebine koymuş, annesinin kolunda uyuyakalmıştı. Vagonun insanları, Sabri’nin hayatına yalnızca yol kadar gireceklerdi. Yine de bu kısa yol, onların sözlerini ve duruşlarını zihnine bırakıyordu. Birinin torbasından kaçan soğan, ötekinin boş şişesi, çocuğun tahta parçası… Herkes bir şeyi yanında taşıyor, bir şeyi de geride bırakıyordu.

Sabri, Emine’nin elinde ne olacağını düşündü. Belki bir çanta, belki de annesinin verdiği küçük bir bohça. Onun çocukken taşıdığı bez bebeği hatırladı. Bebeğin yüzüne iki göz dikilmiş, ağzı unutulmuştu. Emine ona bir isim vermişti; Sabri ismi hatırlayamıyordu. Bu unutkanlıktan utandı. Sonra kendi kendine, hatırlamadığı her şeyi kızından saklamanın da doğru olmadığını söyledi. “Adını unuttum,” diyebilirdi, eğer konu açılırsa. Emine belki hatırlatır, belki artık o bebeği düşünmezdi. İkisinin de cevabına yer bırakması gerekiyordu.

Bir mektupta Emine, evin arka tarafında bir ağacın dalının duvarın üzerinden sarktığını yazmıştı. Hangi ağaç olduğunu belirtmemişti. Sabri, mektubun o satırını birkaç kez okumuş, sonra dalın gölgesinin hangi saatte hangi duvara düşeceğini hayal etmişti. Bir ağaç hakkında bu kadar düşünmek ona tuhaf gelmişti. Şimdi o dalın gerçekten orada olup olmadığını bilmiyordu. Belki kurumuş, belki budanmış, belki de Emine’nin sözünü ettiği ev başka bir evdi. Yine de mektup, ona bakabileceği bir şey vermişti: karşılaşacakları yerde yalnızca kendilerini değil, bir pencereyi, bir kapıyı, bir gölgeyi de tanımaya çalışacaktı.

İstasyondaki adamın verdiği ev tarifini yeniden çıkardı. Kâğıdın kenarındaki kat izleri yumuşamıştı. Fırının yanından iki sokağa dönülecek, kapının önündeki basamakta çatlak olacaktı. Sabri, tarifi ezberlemişti; yine de kâğıdı atmadı. İnsan bazen bir yere varmak için yönü bilmeye, orada kalmak içinse birinin sesini tanımaya ihtiyaç duyardı. Emine’nin sesi mektuplarda yoktu. Harfler vardı, cümlelerin arasındaki boşluklar vardı; fakat sesin nerede yükselip nerede sustuğunu Sabri ancak karşısında öğrenebilecekti.

İstasyondan uzaklaşırken camda Sabri’nin yüzü belirdi. Yakasının biri içeri kıvrılmıştı. Sağ eliyle düzeltince camdaki el de yüzüne kadar yükseldi. Emine’yi gördüğünde bu eli ne yapacaktı? Bohçayı yere koyarsa iki eli de boşta kalacaktı. Emine ona doğru yürürse bunu düşünmek için vakti olmayabilirdi. Olduğu yerde durursa önce adını söyleyebilirdi.

Sabri’nin Emine’ye giden trende camdaki yüzüne bakıp söyleyeceği sözü seçmesi

Sabri, aklında tuttuğu cümlelerin hiçbirini kâğıda yazmadı. Yalnız fırının yanındaki evin tarifini bir kez daha çıkarıp okudu. En alttaki yazı, Emine’nin kendi elindendi. Adamın biri kâğıdı ilk kez görse, yolun tarifinden önce harflerin düzgünlüğüne bakardı belki. Sabri, ilk mektupta masanın ayağına bastırınca öbür yanının kalktığını yazdığı satırı hatırladı. Bu kâğıtta bütün satırlar düzdü. Masaya ne koyduğunu Emine’ye sorabilirdi.

Pencerenin önündeki kadın şişeyi dizine aldı. Köprüden geçerken boş cam, kadının eteğine iki kere vurdu. Sabri adresi eski katlarından kapatıp cebine yerleştirdi. Bohçasının düğümünden elini çekti.

Kadın şişeyi dizinde çevirirken kapağın gevşek olup olmadığını başparmağıyla yokladı. Cam, trenin hareketiyle arada bir eteğine değiyor, küçük bir ses çıkarıyordu. Kadın her ses geldiğinde elini indirip şişeyi yeniden sabitliyordu. Sabri onun bu hareketine bakıp, yola çıkarken yanında taşıdığı şeylerin ne kadarını gerçekten işe yarayacağı için, ne kadarını elini oyalamak için aldığını düşündü. Kendisinin de cebindeki tahliye kâğıdını ara sıra yoklaması bundan farklı değildi.

Kadın pencereye yaklaştı. Dışarıdaki yeri tanımaya çalışır gibi başını eğdi; bir süre sonra geri yaslandı. Sabri, onun da birini beklediğini düşündü, ama bu düşünceyi soruya çevirmedi. Kadının önce oğlundan söz etmiş olması, onun kiminle buluşacağını açıklamıyordu. İnsan bazen yanında olmayan biri için “yanımda olursa” derdi; bazen de aynı söz, yanında olmasını umduğu birine uzanırdı. Sabri, kadının cümlesini kendince tamamlayıp ona bir hikâye vermekten kaçındı.

Vagonun içinde herkesin bakışı başka bir yöne çevrilmişti. Torbalı adam uyukluyor, çocuk annesinin kolunda sessizce duruyor, kadın pencerenin önündeki yeri bırakmıyordu. Sabri, bir istasyona vardıklarında herkesin kendi yükünü yeniden eline alacağını düşündü. O da bohçasını indirecek, adres kâğıdını çıkaracak ve Emine’yi arayacaktı. Fakat yanından geçen bu insanlara elindeki ilk fırsatta yardım etmeyi de unutmak istemedi. Bir yolun sonuna yaklaşırken insan kendi kavuşmasını düşünür; başkasının basamakta zorlanabileceğini o sırada gözden kaçırırdı. Sabri, gözünü kadının şişesinden çekmedi. Şimdilik yapabileceği, şişe yere yuvarlanırsa onu tutmaya hazır olmaktı.

Emine’ye söyleyeceği sözü sonunda bulmuştu. İstasyonda onun karşısında duracak, “Yolun buraya kadar nasıldı, Emine?” diyecekti. Emine cevap vermek için ağzını açtığında, sözü duyacak kadar yakın durması yeterdi.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.