Açık Bahçe Görseli
Açık Bahçe

İlk liste

2. Sahne 24 dk okuma 8 okunma
Cemal’in küçük zarfı ilk isim listesine çevirmesi
Cemal’in küçük zarfı ilk isim listesine çevirmesi
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3 4

Cemal, ıslak defteri nereye koysa biri üstüne oturacakmış gibi geliyordu. Tahtanın üstünde bıraktığı kumaşın ucu rüzgârla kıpırdamış, defterin kapağına değmeden yere sarkmıştı. Az önce oraya dönüp kapağın kapalı olduğunu kontrol etmişti. Şimdi avlunun duvar dibinde insanlar çoğalmış, oturacak yer arayanlar tahtaların çevresine toplanmıştı. Cemal, birinin kitabın üstüne basmasından çok, onu bir yere kaldırırken kapağı yeniden açmak zorunda kalmaktan çekiniyordu.

Duvarın dibinden iki tuğla aldı. Ters çevrilmiş bir kasanın üstüne koydu. Kasanın tahtaları bir köşeden çatlamıştı; üstüne bastırınca gıcırdıyordu. Cemal, önce avucuyla yüzeyi yokladı, sonra defteri kumaşın yanından alıp tuğlaların üstüne bıraktı. Ezilmiş köşeyi alta getirmedi. Kapağın bir yanı hafifçe kabarmıştı; bastırmadı. Defterin kenarından bir damla indi. Damla, geceden kalma yağ lekesinin üstünde bir süre durdu, sonra kasanın aralığından aşağıya geçti.

“Bir kâğıt lazım,” dedi.

Önündeki adamlar ceplerini yokladı. Birisi ceketinin iç cebinden iki katlı bir zarf çıkardı. Zarfın ön yüzünde büyükçe yazılmış bir kadın adı, sağ üst köşesinde de sökülmüş bir pulun izi vardı. Adam zarfı uzatırken parmaklarını kâğıdın üzerinde tuttu.

“Arkasına yaz,” dedi. “Önü dursun.”

Cemal, niye ön yüzü saklamak istediğini sormadı. Zarfın, bu kalabalığın ortasında sahibine ait kalması için yeterli sebep vardı. Adamın sözü kısa, eli dikkatliydi. Cemal boş yüzü çevirdi. Zarfı düzeltmek için avucuyla bastırınca adam bir adım yaklaştı. Kâğıdı verirken ne söylediğini Cemal’in duyup duymadığından emin olmak ister gibiydi. Cemal ön yüzü tahtaya gelecek biçimde zarfı bıraktı. Adam ancak o zaman geriye çekildi.

Rıza ceketinin içinden bir kurşun kalem buldu. Kalem, Cemal’in elinde iki parmak arasında tutulacak kadar kısaydı. Ucu kırık mı, yoksa körelmiş mi, karanlıkta anlayamadı. Kalemi zarfın arkasına değdirdiğinde bir iz bırakıp bırakmadığını görmek için ışığa doğru eğildi. Yağ lekesinin kuru ucuna küçük bir çizgi çekti. Kurşun görünüyordu. Akşam sayımında bir ismin karşısına koyduğu işaretten daha koyu bir çizgi oldu.

“Benimkini söyleyeyim mi?” dedi zarfı veren adam.

Cemal başını kaldırdı. Adamın adını bildiğini sanıyordu. Karanlıkta sesinden tanıyamamış, yaklaşınca yüzünü seçmişti. Yine de hemen cevap vermedi. Birinin adını kendi bildiği biçimde yazmakla, o kişinin adını kendisinden duymak aynı değildi.

“Evet,” dedi. “Önce sen söyle.”

Adam adını verdi. Cemal, duyduğu adı bir kez tekrarladı. Adam başıyla doğrulayınca kalemi zarfın boş yüzüne indirdi. Yazacak yer ararken duvar dibindeki yaralı, taşıyanların kolları arasında ışığa doğru geldi. Sabri adamın yanında yürüyordu. Rıza dönüp kasanın önünün açılmasını istedi. Zarfı veren adam kenara çekildi. Cemal elindeki kısa kalemle bir an iki adamın arasına baktı. İkisi de şimdi avludaydı. Birinin nerede olduğunu yazmakla ötekinin nerede olduğunu yazmak aynı işe yaramayacaktı.

Cemal’in önünde yalnız zarfın arkası ve birkaç parmak uzunluğunda bir kalem vardı. Defterin sayfalarını açsa, yazının ne kadarının kaldığını görebilirdi. Islak yaprakları birbirinden ayırmayı denemişti; mürekkep dağılıp kâğıt lifleri parmaklarına yapışınca vazgeçmişti. Şimdi defteri yeniden açmak, elindeki tek kaydı da zedeleyebilirdi. Zarfın arka yüzü kuru değildi, ama üzerine kalem geçebiliyordu. Bir adın yanına uzun cümle yazmaya yetmezdi. Cemal, kâğıdın kullanılabilir yerlerini hesapladı.

Önce üç başlık koydu. Bahçede. Yaralı. Haber yok.

Harfleri küçük yazdı ki daha çok ad sığsın. İlk başlığın altına zarfı veren adamın adını geçirdi. Bir an, ön yüzdeki kadın adının da bu kaydın parçası olabileceğini düşündü. Sonra zarfı ters çevirdi. Ön yüzü korumak, sahibinin isteğiydi; Cemal bu adı kaydetmek zorunda değildi. Adam burada olduğuna dair kendi sözüyle gelmişti. Bu bilgiye onun imzasını ya da evdeki birinin adını eklemeden de yer açılabilirdi.

Sabri yaralı adamın yanından eğildi. Cemal, onun ağzını hareket ettirdiğini gördü. Sabri adama bir şey sormuştu. Cevap gelince başını kaldırdı.

“İsmail,” dedi.

Cemal, İsmail’in adını ikinci başlığın altına geçirdi. Harflerin sonuna küçük bir çizgi koydu. Bu, adın kesinliğini değil, kimin söylediğini kendine hatırlatmak için koyduğu bir işaretti. Kalemin kısa ucunu yeniden açmaya çalışmadı. Defterdeki yazı solabilirdi; zarfın üstündeki işaretler de zamanla silinebilirdi. Ama İsmail’in adını, onu söyleyen Sabri’yle birlikte duyduğunu belleğinde tutabilirdi.

Bir daha baktığında Sabri örtünün yanından doğrulmuştu. İsmail eliyle ona bıraktığı yeri yokladı. Sabri, o elin altında kendi kolunun bulunmadığını fark etmiş gibi geri dönüp örtüyü adamın dirseğine kadar çekti. Sonra kalabalığın arasına karıştı. Cemal, İsmail’in adını yazdığı satırın yanına bir şey daha eklemek istedi: Sabri’nin onu ışığa taşıdığı, Rıza’nın bacağını tutarken konuştuğu, adamın örtünün altında gözlerini kapattığı. Zarfın dar yüzü bunların hiçbirini almazdı. Yazsa bile bu sözlerin hangisi kayıt, hangisi kendi gördüğü ayrıntı olurdu? Kalem, adın yanındaki boşluğu açık bıraktı.

Avlunun çevresinde daha önce dinlediği sesler yeniden birbirine karıştı. Cemal, bir an için 2.4’te kendisine adını söyleyenleri hatırladı. Mediha’nın Şakir’i evlerinin önünde son gördüğünü; Şakir’in buraya geldiğini ise başka birinden duyduğunu söylemişti. Ömer, kardeşi Nuri’nin sesini kapı tarafında duyduğundan emindi ama onu görüp görmediğini karıştırmıştı. Feride, Neriman’ı kendi evlerinin kapısına yürürken görmüş, avlunun kapısından geçtiğini söylememişti. Cemal bu sözleri zarfın arka yüzüne hemen geçirmedi. Onları doğru hatırlayıp hatırlamadığından emin olmak için her birini yeniden bulması gerekebilirdi. Kalabalıkta adları çağrılınca dönüp bakmayanlar da vardı; birinin beklediği cevap, başka birinin çağrısına karışıyordu.

“Osman’ı da yaz,” dedi biri.

Adam, Cemal’in önünde durdu. Omuzlarındaki kar eriyip ceketinin kumaşını koyulaştırmıştı. Elini sallayarak avlunun dış tarafını gösterdi.

“Osman’ı da yaz,” dedi. “Ayaktaymış.”

Cemal kalemi kaldırdı. “Kim gördü?”

“Orada olanlar.”

“Sen gördün mü?”

Adam başını iki yana salladı. “Ben burada duydum.”

Cemal kalemi zarfın üzerinde tuttu. “Kimden duydun?”

Adam, cevap vermek yerine omzundaki karı silkeledi. Birkaç damla, ayağının önüne düştü. “Kapıya yakın yerdeydim. Çıkanlar arasında Osman’ı görmüşler.”

“Kimin gördüğünü biliyor musun?”

“Bir adam söyledi.”

“Adını biliyor musun?”

“Hayır.”

“Yüzünü tanıyor musun?”

Adam susup girişe baktı. Gecenin içinde birkaç kişi daha geçiyordu. Karanlık, yüzleri birbirine benzetmiyordu belki; ama herkesin aklında aynı sözleri söyleyen adsız bir adam oluşuyordu. Birisi “gördüler” dediğinde, sözün sahibi görünmezleşiyordu. Cemal kalemi indirmedi.

Adamın yanında duran kişi, “Hüseyin’in yatağının yanında aradılar onu,” dedi. “Çıkmamış diyorlar.”

Kar getiren adam hemen ona döndü. “Sokakta görmüşler işte.”

“Ben görmedim.”

“Yatağında yokmuş.”

“Yatağına bakıldığını duydum. Orada olup olmadığını bilmiyorum.”

Cemal, ikisinin de aynı ismi söylediğini fark etti. Birisi Osman’ın dışarı çıktığını, öteki yatağında olmadığını aktarıyordu. İki söz birbiriyle çelişmek zorunda değildi. Osman yatakta olmayıp sokağa da çıkmamış olabilirdi. Ya da birisi onu görmüş, öteki yalnızca yatağını boş bulmuştu. Cemal bu sözleri zarfın üstünde iki ayrı yere yazsa, aynı kişiyi iki ayrı yerde bulunmuş gibi gösterebilirdi. Osman’ın nerede olduğu sorusuna henüz kimse cevap vermemişti.

“Sen yatağın yanına gittin mi?” diye sordu ikinci adama.

“Hayır.”

“Giden kim?”

“Bilmiyorum. Birisi söyledi.”

“Osman’ın çıkmadığını kim söyledi?”

Adam gözlerini kapının olduğu yöne çevirdi. “Şimdi hatırlayamıyorum.”

Cemal’in önünde duran zarfı rüzgâr hafifçe kaldırdı. Tahtanın üstünde kâğıt kıpırdadı, yazının ucu bir an ışığa döndü. Cemal avucuyla zarfın kenarına bastırdı. İki adamın sözlerinin kaynağını hatırlamalarını bekledi. Onlara acele ettirirse, belki de duydukları şeyi kendi gördükleri gibi anlatacaklardı. Sessizlik uzadıkça ikisinin de yüzü değişti. Biri ötekinin vereceği cevabı arıyor, öteki gözlerini ayaklarının dibinde tutuyordu.

“Ben yanlış söylemek istemiyorum,” dedi ikinci adam. “Bir ses geldi. ‘Hüseyin’in yanına bakın,’ dediler. Sonra ‘Osman çıkmadı,’ diye konuşuldu. Hangisi önceydi, bilmiyorum.”

“Bunu söyleyen aynı kişi miydi?”

“Hatırlamıyorum.”

Cemal, “Peki,” dedi. Bu cevap, aradığı yeri bulduğu anlamına gelmiyordu. En azından adam kendi belleğindeki sınırı göstermişti. Cemal, boşluğa yanlış bir isim yazmaktan daha çok, bu sınırı kâğıda sığdırmanın yolunu düşündü. Uzun açıklama yazacak yeri yoktu. Başlığın altına Osman’ın adını koyabilir, sağ tarafında yer bırakabilirdi. Bir çizgi, “kimse bulamadı” demeyecekti; yalnızca o an için haberin eksik kaldığını gösterecekti.

“Osman’ı bulursak?” diye sordu kar getiren adam.

“Adını yeniden sorarım.”

“Ya dışarıdaysa?”

“Gören biri varsa, nerede gördüğünü söyleyecek.”

“Ya buraya gelirse?”

“Burada olduğunu kendi söyler.”

Adam, Cemal’in cevaplarını yeterli bulmamış gibi başını çevirdi. Cemal onun beklediği şeyin bir yer, bir karar ya da bir güvence olduğunu anladı. Osman’ın nerede bulunduğuna dair kesin bir söz duymak istiyordu. Cemal böyle bir sözü veremezdi.

“Osman kendi gelirse?” diye tekrarladı adam.

“Adını bir daha söyler.”

Cemal bu cevabı 2.4’te söylemişti; o sırada henüz kâğıt yoktu. Şimdi zarfın üstünde üç başlık ve birkaç isim vardı. Cümle, sözü ilk kez duyana aynı gelebilirdi, ama Cemal’in aklında değişmişti. Bir insanın adını iki kez söylemesi, onun geldiğini tek başına kanıtlamazdı. Yine de kendisini duyurması ve birinin onu işitmesi, “haber yok” satırını değiştirecek ilk şey olabilirdi.

Adam, “Haber yok da ne demek?” diye sordu.

Cemal kalemin ucunu kâğıda değdirmedi. “Burada gören olmadı demek.”

“Ya başka yerdeyse?”

“O zaman başka yerde gören biri söylesin.”

“Yani yok değil?”

“Bilmiyoruz.”

Cemal, bu ayrımı adamın önünde açık bıraktı. “Haber yok” başlığı, Osman’ın ortadan kaybolduğu ya da bulunamayacağı anlamına gelmiyordu. Yalnızca burada, şimdi ve bu kâğıdın başında onun nerede olduğuna dair doğrulanmış bir bilgi bulunmadığını gösteriyordu. Adam bu açıklamayı duyunca çenesini sıktı. Cemal’in söyleyeceği daha kolay bir cümle yoktu.

Karlı adam, “Yaz öyleyse,” dedi. “Haber yok yaz.”

Cemal, kalemi ilk kez zarfın boş bölümüne indirdi. Osman’ın adını üçüncü başlığın altına geçirdi. Sağ tarafına kısa bir çizgi çekmedi; boşluk bıraktı. Bir bilgi daha gelirse, çizginin yanına kimden geldiğini ve nerede gördüğünü ekleyecekti. Zarfın ön yüzündeki kadın adı hâlâ kapalıydı. Arkasında, kimliği ve yeri ayrı ayrı doğrulanmayı bekleyen bir isim duruyordu.

Cemal, Osman’ın adının son harfine bakınca ıslak defterdeki küçük notu hatırladı. Sabah odunluğa kimin adıyla çağrılacağı yazılıydı. Osman, Hüseyin’in eli tutmadığı için onun sırasında işe çıkmıştı. Cemal bu değişikliği bir iyilik gibi görmüş, notu defterin arka kapağına koyarken ikisini de sabah göreceğini varsaymıştı. Şimdi Hüseyin’in nerede olduğunu bilmiyordu. Osman’ın adı defterde duruyor olsa bile, o satırın yazıldığı zamanla bu gece arasında bir duvar yıkılmıştı.

“Notu vardı,” dedi Cemal. “Sabah işe kimin çıktığını yazmıştım.”

Adamlar onu dinlemek için yaklaştı. Cemal, cümlesinin onları rahatlatıp rahatlatmayacağını düşünmeden devam etti.

“Bu gece nerede olduğunu yazmamışım.”

“Demek ki defterde de yok,” dedi karlı adam.

“Defterde dünün bilgisi var.”

“Bize bugünü lazım.”

Cemal, onun haklı olduğunu düşündü. Defterin sayfaları sağlam olsaydı bile, Osman’ın dün yatakta olmadığı ya da bu sabah işe çıktığı bilgisi şimdi nerede bulunduğunu söylemezdi. Kitap, eskiden yaptığı kaydı taşıyordu; yeni bir cevap vermiyordu. Cemal, zarfın üstüne yazılmış tek bir ismin bir anda tüm geceyi aydınlatmasını beklememeliydi.

“Osman’ı gördüğünüz yeri değil, kimin söylediğini de bilmemiz gerek,” dedi.

Kar getiren adam, “Ben onu görmedim,” diye cevap verdi.

“Biliyorum. Senin duyduğunu yazmadım.”

Adam şaşırıp kâğıda baktı. “Adını yazmadın mı?”

“Senin adın ilk satırda.”

“Onu yazdın. Osman’ı da yaz.”

“Yazdım. Yanındaki yeri boş bıraktım.”

Adam, zarfın üstünde kendi adının bulunduğu yere eğildi. Harfleri ışıkta okudu. Elini kâğıda uzatmadı; parmağıyla kendi satırının başladığı yeri gösterdi.

“Ben burada olduğumu söyledim.”

“Evet.”

“Osman’ı da birinin gördüğünü söyledim.”

“Birinin söylediğini söyledin.”

Adamın eli havada bir süre kaldı. Cemal, onun itiraz edeceğini sandı. Adam sonunda elini indirdi. “Doğru,” dedi. “Göreni bilmiyorum.”

Cemal, adamın bu sözünü duyunca kalemin ucunu Osman’ın yanındaki boşluğa yaklaştırdı; yine de hiçbir şey yazmadı. Adamın emin olmadığı bir haberi, zarfın üzerine kendi eliyle kesinleştiremezdi. Boş alan, kâğıttaki eksiklik değildi. Şu ana kadar işitmedikleri şeyin yeriydi.

Adamlar bir süre zarfın üstüne baktılar. Cemal, kâğıda adını yazdığı kişinin hâlâ önünde durduğunu fark etti.

“Burada olduğunu yazdım,” dedi Cemal. “Senin söylediğin için.”

“Gördün de ondan mı?”

“Evet.”

“Osman’ı da biri gördüyse yaz.”

“Biri gördüğünü söylesin. Sonra kim olduğunu da bilelim.”

Adam başını iki yana salladı. “Sen her şeyi soruyorsun.”

Cemal kalemin ucunu zarfın kenarına dayadı. “Yanlış yere yazarsam soran yine bana gelecek.”

“Ya sen yanlış yazarsan?”

“Onu da düzeltirim.”

Cemal, zarfın arka yüzüne yer açmak için kalemi kaldırdı. Zarfın içindeki kâğıtların ne olduğunu bilmiyordu. Adam ön yüzü saklamasını istemişti; Cemal, zarfın ağzını açmaya ya da içini kontrol etmeye kalkmadı. Arka yüzündeki üç başlık, kimin nerede olduğunu açıklamaya yetmiyordu. Bahçede başlığının altındaki kişi, adını verip önünde duran adamdı. Yaralı başlığında İsmail vardı. Haber yok başlığına Osman’ı yazmıştı. Fakat bir isim, yerinin bilinmediğini söylemekle kaybolmuş sayılmıyordu.

“Biraz önce başka isimler de söylemiştin,” dedi Rıza.

Cemal başını kaldırdı. Rıza kalabalıktaki iki kişiye yardım ettikten sonra kasanın yanına dönmüştü. Yüzünde kireç tozu, kolunda da koyu bir ıslaklık vardı. Cemal, onun bacağını tutarken kullandığı elini şimdi ceketine sildiğini gördü.

“Unutmadım,” dedi Cemal.

“Yazacak mısın?”

“Önce tekrar soracağım.”

Rıza, “Önce söylediği yeri ayıralım,” dedi. Avlunun gürültüsünde bir adı yanlış işitmek ya da söylenen bir yeri zihninde değiştirmek kolaydı. Ona notu defterden çıkarıp kâğıda aktarmasını söylemedi. Cemal, zarfın boş kalan kenarını ona gösterdi.

Cemal, az önce kenara çekilmiş olanları aradı. Mediha’yı hemen bulamadı. Kadın, duvar dibinde iki kişiyle konuşuyordu. Cemal seslenince başını çevirdi.

“Şakir,” dedi Cemal. “Onu en son nerede gördün?”

“Evin önünde.”

“Buraya geldiğini gördün mü?”

“Hayır. Buraya gelmiş olabileceğini duydum.”

“Kimden?”

“Bilmiyorum.”

Cemal, kadının cevabını tekrar etti. “Evin önünde gördün. Buraya geldiğini duydun, ama söyleyen kişiyi tanımıyorsun.”

Mediha, “Evet,” dedi. “Böyle.”

Cemal, Haber yok başlığının yanına Şakir’in adını yazdı. Kâğıt dar olduğu için Mediha’nın adını da sığdıracak bir yer aradı. “M.” harfini koydu, ardından küçük bir işaret çekti. Kendi için yazdığı bu kısaltmayı Mediha’ya açıklamadı; o anda bunun gerekli olmadığını düşündü. Kadının verdiği bilgi, onun ağzından çıkmıştı. Şakir’in nerede olduğuna dair teyit edilmiş bir haber değildi.

Ömer’i bulmak daha kolay oldu. Yaralı topuğuna sarılan bezin ucunu düzeltiyor, duvara yaslanmış oturuyordu. Sabri, onun yanından yeni geçmişti. Cemal, Ömer’e kardeşini sordu.

“Nuri’nin sesini nerede duydun?”

“Kapı tarafında.”

“Gördün mü?”

“Gördüğümü sandım. Emin değilim.”

“Sesinden emin misin?”

Ömer başını kaldırdı. “Sesini duydum. Adını da duydum. Yalnız yüzünü görüp görmediğimi bilmiyorum.”

Cemal, adını kâğıdın kenarına yazdı. Önce “Nuri”yi, sonra yanına “Ömer”i koydu. İkisinin arasına çizgi çekmedi; çizgi, aralarında bağ bulunduğunu gösterebilirdi ama Cemal’in bunu kimin söylediğini de belirtmesi gerekiyordu. Kâğıdın boşluğu giderek azalıyordu. “Ömer’den duyuldu” yazacak yer bulamadı. Kısaltma olarak adın yanına bir nokta koydu, sonra bu işaretin ne anlama geldiğini unutabileceğini fark edip kalemi geri getirdi.

“Bu nokta ne?” diye sordu Rıza.

“Onu söyleyenin Ömer olduğunu kendime hatırlatıyorum.”

“Yarın bunu bilen olmayabilir.”

“Ben bilirim.”

“Yarın da?”

Cemal cevap vermedi. Ömer’in adını ve Nuri’ye ilişkin sözünü duyduğu müddetçe hatırlayabilirdi; fakat uykusuzluk, karanlık ve kalabalık bir insanın belleğini kolayca dağıtırdı. Kâğıdın kenarına minicik bir “Ö.” ekledi. Artık noktanın ne için olduğunu açıklamak zorunda kalmayacaktı.

“Feride’yi gördün mü?” diye sordu Rıza.

Cemal başını iki yana salladı. “Nerede?”

“Şu duvarın yanında olmalı.”

Cemal yerinden kalkmadı. Avlunun her yanına yetişemeyeceğini biliyordu. Rıza, ona Feride’yi göstermek için uzaktaki bir gölgeyi işaret etti. Kadın, çevresindeki kişilere kızını anlatıyordu. Cemal, önce adını sormadan aradığı kişinin adını işitmek istemedi. Rıza da bu kez onun yerine konuşmadı; yalnızca Feride’ye doğru seslendi.

Kadın geldiğinde Cemal sorusunu tekrarladı.

“Neriman’ı en son nerede gördün?”

“Evimizin kapısında.”

“Avlunun kapısında değil?”

“Hayır. Kendi evimizin kapısında.”

“Yürüyordu mu, çıktı mı?”

“Eşiğe yürüdü. Ben arkasından seslendim. Sonra onu görmedim.”

Cemal, Feride’nin ilk söylediği sözü hatırladı. Kadın kızını evlerinin kapısına yürürken gördüğünü söylemişti. Şimdi aynı ayrıntıyı daha açık biçimde anlattı. Cemal, Neriman’ın avluya geldiğini yazmadı. Adını Haber yok başlığı altına koydu, yanına Feride’nin baş harfini ekledi. Kâğıt, her bilgiye ayrı satır açamayacak kadar küçüktü. Yine de gördüğüyle tahmin edileni birbirine karıştırmamaya çalıştı.

“Bunlar üç kişi,” dedi Rıza. “Bir de Osman.”

“Osman için iki ayrı söz var.”

“Birini çıkar.”

“Hangisini?”

Rıza, zarfın üstündeki boşluklara baktı. “Bilmiyorum.”

Cemal kalemi Rıza’ya uzatmadı. Rıza’nın bilmediği şey, Cemal’in de bilmediği şeydi. Bir kaynağın adını yazmak, onun anlattığı her şeyi doğru yapmıyordu; ama kaynağı göstermeden sözü taşımak, yalanı da gerçeği de aynı ağırlıkta bırakabilirdi. Osman için boşluk bırakmasının nedeni buydu. O boşluğa daha sonra görülen bir yer, adı bilinen bir tanık ya da Osman’ın kendi sözü yazılabilirdi. Şimdilik kâğıdın nefes alacak yeri kalmalıydı.

Cemal, zarfın üstündeki adlara bir daha baktı. Kısa kalemle yazılan satırlar, birbirine yakın duruyordu. İlk başlığın altındaki adamı, yüzünden tanıyordu. İsmail’in adını Sabri söylemişti. Mediha, Ömer ve Feride’nin sözleri ise birkaç dakika önce kulaklarında kalmıştı. Her birini yeniden sorması, onların söylediklerinden kuşkulandığı için değildi. Kendi belleğini, sözü söyleyenin önüne koymak istemiyordu.

“Bunlar kâğıda sığar mı?” diye sordu zarfı veren adam.

“Şimdilik.”

“Sonra başka kâğıt bulacak mısın?”

“Bulursam aktarırım.”

“Defterin var.”

“Islak.”

Adam, tahtanın öte yanındaki kitabı gördü. “Kurutamaz mısın?”

“Şimdi açarsam yazı dağılabilir.”

“Ya zaten dağıldıysa?”

Cemal cevap vermeden önce kitabın kapağına baktı. “O zaman açınca anlayacağım. Şimdi açmak, kalanını da bozabilir.”

Adamın yüzünde sabırsızlık belirdi. “Ben Osman’ın nerede olduğunu öğrenmeye çalışıyorum.”

“Ben de.”

Cemal, daha fazlasını söylemedi. Defterin içinde dünün isimleri ve çizgileri vardı. Zarfın arkasında ise bu gecenin eksik haberleri. Birinin diğerine dönüşmesi için, elindeki kâğıtların aynı biçimde görünmesi yetmezdi. Cemal kitabı kurutmak için ateşe yaklaştırsa, sayfalar büzüşebilirdi; onu soğuk taşta bıraksa nem daha çok yürüyebilirdi. Bu kararı vermek için başkalarının eline danışması gerekiyordu. Fakat danışacak kişilerin de şimdi başka birini aradığını gördü.

Kâğıt, kasanın üstünde hafifçe kıvrıldı. Cemal zarfın kenarlarına iki küçük taş koydu. Ön yüzündeki kadın adı taşların arasında kalmıştı. Adam, taşlardan birini alıp zarfın kenarına daha yakın yerleştirdi.

“Böyle durur,” dedi.

Cemal, “Ön taraf açıkta kalmasın,” diye cevap verdi.

Adam taşı bir kez daha düzeltti. “Ben o yüzden arkasına yaz dedim.”

“Anladım.”

Zarfın üstündeki yazı, rüzgârla açılan her kıvrımda ışığa dönüyordu. Cemal, bunu çevresindeki adamlardan saklamaya çalışmadı; ama kimsenin adını okumadı. Kâğıdı veren kişi o adı korumak istemişti. Bu isteği kayda geçirmeye gerek yoktu. Kâğıdın önünü aşağı çevirmek yeterliydi.

Cemal kısa kalemin ucuna baktı. Kalem, en fazla birkaç satır daha yazabilirdi. Ucu yuvarlanmıştı. Kâğıda bastırırsa çizgiler koyulaşacak, ama kâğıt yırtılabilirdi. Elini gevşetirse yazı seçilmeyecekti. Zarfın arkasındaki yerleri kullanırken satır aralarında boşluk bırakması gerekiyordu. Dışarıdaki karlı adam, Osman’ın adının yanındaki boşluğu parmağıyla gösterdi.

“Buraya bir çizgi koy,” dedi.

“Neden?”

“Ben dışarıda gördüler diye duydum.”

“Kim gördü?”

“Bilmiyorum.”

“Öyleyse çizgi, neyi gösterecek?”

Adam parmağını geri çekti. “Sen bilirsin.”

Cemal kalemi zarfın üstünde tuttu. Boşluğu kapatmak kolaydı; kalemin ucunu kâğıda bir kez değdirmesi yeterdi. Ama yazdığı bir işaret, daha sonra başka birinin önünde açıklama isteyecekti. Çizgi “görüldü” mü demekti, “duyuldu” mu, “adı söylendi” mi? Eğer işaretin anlamını yalnız kendisi biliyorsa, başkasının elinde bu kâğıt işe yaramazdı.

“Benim gördüğüm şeyi yazarım,” dedi. “Başkasının gördüğünü söylüyorsa, onu da kimin söylediğiyle yazarım.”

“Ben söylemedim mi?”

“Söyledin.”

“Öyleyse yaz.”

“Senin söylediğini yazdım. Osman’ı kimin gördüğünü bilmiyoruz.”

Karlı adam bir şey diyecek gibi oldu, sonra avlunun girişine baktı. Oradan birileri daha geliyordu. Birisinin yakası açıktı, öteki kolunu göğsüne bastırıyordu. İkisinin de üstünde kar vardı. Cemal, zarfın üstüne yaklaşmamaları için elini kaldırdı.

“Önce adınız,” dedi.

İlk gelen, “Benim adımı ne yapacaksın?” diye sordu.

“Senin burada olduğunu yazacağım.”

“Ben zaten buradayım.”

“Yarın bu kâğıdı gören, kimin burada olduğunu bilmeli.”

Adam, Cemal’in cümlesine bir süre karşılık vermedi. Sonra kendi adını söyledi. Cemal tekrar etti. Adamın sesi, kalabalığın üstünde kısa bir süre daha kaldı. Cemal, onun adını yazacak bir satır buldu. Zarfın arka yüzündeki üç başlık altında, birkaç isim yan yana gelmişti. Kimin nerede olduğunu tam olarak göstermiyorlardı; ama kimin söylediği, en azından bazı adların yanında duruyordu.

Öteki adam, “Beni de yaz,” dedi.

“Adın?”

“Hasan.”

Cemal kalemi yukarı kaldırdı. “Nerede olduğunu söyle.”

“Avludayım.”

“Gördüm.”

“Bunu da yazman gerekmez mi?”

Cemal, adamın sorusunu anladı. Kendi adı bir satıra düşecek, ama orada bulunduğu yer kayda geçmezse kâğıt yarım kalacaktı. Bahçede başlığını gösterdi. “Şuraya yazıyorum.”

Hasan, kendi adının yanındaki noktayı gördü. “Bu işaret ne?”

“Seni burada gördüm demek.”

“Ömer’in yanında da bir nokta var mı?”

“Hayır. Onun söylediğini yazdım; Nuri’yi görüp görmediğinden emin değildi.”

“Osman’ın yanına niye koymuyorsun?”

“Onu gördüğünü söyleyen kişiyi bilmiyoruz.”

Hasan, kâğıda tekrar baktı. “Benim adımın yanındaki nokta, senin gördüğünü gösteriyor.”

“Evet.”

“Osman’ın yanında boşluk kalıyor.”

“Şimdilik.”

Hasan, adı ve başlığı kontrol etmek için eğildi. “Osman’ınkini de buraya al.”

“Burada olduğunu kim gördü?”

Hasan, karlı adama baktı. “O duydu.”

“Ben gördüm demedim,” dedi karlı adam. “Başkasından işittim.”

“Kimden?”

“Bilmiyorum.”

Cemal, üçü arasında oluşan sessizliği bozmadı. Birinin sözünü ötekinin ağzına koymak kolaydı; özellikle de herkes aynı adı arıyorsa. Hasan, Osman’ı bahçede görmek istiyor olabilir, çünkü o zaman aradığını sorabileceği bir yer olurdu. Karlı adam duyduğu sözü hatırlamaya çalışıyor, diğeri de yatağına bakıldığına dair başka bir konuşmayı aktarıyordu. Cemal, onların hiçbirini kötü niyetli saymadı. İnsan, beklediği haberi duymak için belleğinde bir yere tutunabilirdi. Ama kâğıt, tutunulan yeri değil, işitilen sözü göstermeliydi.

“Osman’ı aramak için hangi tarafa gidelim?” diye sordu Hasan.

“Bilmiyorum.”

“Senin kâğıdında da bilmiyor.”

“Evet.”

“Ne işe yarıyor o zaman?”

Cemal, kâğıdın kenarını düzeltip başlıkların altına baktı. “Yarın birisi ‘Osman buradaydı’ derse, onu nereden duyduğumuzu soracağız.”

“Yarın burada olur muyuz?”

Cemal’in elindeki kalem bir an kâğıda değdi. “Bilmiyorum.”

Hasan cevap bekledi. Cemal ona bir yer, bir saat ya da güvence veremedi. Bu kâğıt, onları yarına götürecek bir yol haritası değildi. Yalnızca bu gecenin içinde birbirine karışan sözleri ayırmak için başlamıştı. Cemal, “Bir şey yazıyorum,” dedi. “Bu, bulduğumuz anlamına gelmiyor.”

Hasan, kâğıttaki başlıkları bir kez daha okudu. “Benim adım nerede?”

Cemal, Bahçede başlığını gösterdi.

“Öyleyse Osman’ı da bahçeye yaz.”

“Sen onu burada gördün mü?”

“Ben görmedim. Ama o da burada olabilir.”

“Olabilir, yazabileceğim bir yer değil.”

Hasan, cevabı beğenmedi. “Senin işin ad yazmak değil mi?”

“Şimdi işim, kimin nerede olduğunu doğru yazmak.”

“Bu kadar kâğıtla mı?”

Cemal, zarfı avucunun altında tuttu. “Şimdilik bu kadar.”

Adam sustu. Cemal, onun da bir yakını aradığını düşündü; fakat adını ya da kimi aradığını sormadı. Hasan’ın sözünü hemen başka bir adla doldurmak istemiyordu. Ona bir yer verdiğinde, kâğıtta ne kadar az bilgi bulunduğunu da görmesini istiyordu.

“Ben burada olduğumu söyleyebilirim,” dedi Hasan. “Sabah yine burada olacağımı söyleyemem.”

Cemal kalemini zarfın üstünde çevirdi. “Öyleyse yalnızca şimdi burada olduğunu yazarım.”

“Bunu herkes görüyor.”

“Yarın herkes burada olmayabilir.”

Hasan, “Yarın?” diye tekrarladı. Sanki o sözü avluda ilk kez duymuştu. Sonra bakışını, defterin durduğu tahtaya çevirdi. “Sen de yarın burada olacağını bilmiyorsun.”

“Bilmiyorum.”

“Öyleyse benim için neyi kaydediyorsun?”

Cemal, “Seni burada gördüğümü,” dedi. “Bugün.”

Bu cevap, Hasan’ı tam olarak yatıştırmadı. Ama itirazını sürdürmedi. Cemal onun adını Bahçede başlığının altına yazdı. Yanına küçük bir nokta koydu; bu işaret, kendisinin kişiyi gördüğünü anlatacaktı. Noktanın anlamını kâğıdın başka bir yerine yazamadı. Kalemiyle başlığın altına kısa bir çizgi daha çekti. Daha sonra kâğıdı eline alacak biri, işaretin ne anlama geldiğini sorabilirdi.

“Bu ne?” diye sordu zarfı veren adam.

“Hasan’ı burada gördüm.”

“Bunu mu anlatıyor?”

“Şimdilik.”

“Ya yarın başkası okursa?”

Cemal, kâğıdın kenarını gösterdi. “Söylerim.”

“Sen söylemezsen?”

Cemal cevap aradı. Kısa kalemle uzun açıklama yazamazdı. Zarfı başka birine bırakması gerekirse, başlıkların yanına söylenenin kimden geldiğini de eklemeliydi. Kâğıda, kaynağı kendi kendine açıklayan kısa bir not koyabilirdi. Ama bunu yapmak için önce kalemin kalan ucunu koruması, yazdıklarını daha okunur bir sıraya sokması gerekiyordu.

“Şu çizginin yanına adımı koy,” dedi Rıza. “Sen gördün.”

Cemal başını kaldırdı. Rıza’nın önerisini hemen yazmadı. “Seni de mi yazayım?”

“Buradayım.”

“Adını biliyorum.”

“Yine de söyleyeyim.”

Rıza adını kendi ağzıyla söyledi. Cemal, adını tekrar etti. Sonra Bahçede başlığının altına Rıza’nın adını ekledi. Rıza’nın kendisini bir yere yazdırması, görevli olarak orada bulunduğu anlamına gelmiyordu; bu kâğıtta o da o gece avluda duran bir insandı. Cemal’in bunu yazması, onun başka işlerini ya da görevini silmiyordu. Yalnızca o anı kayda geçiriyordu.

Bir gürültü, avlunun kapısına doğru yayılıp sustu. Cemal, kalemi durdurdu. Rıza’nın başı o tarafa çevrildi. Bir genç, koşar adım yanlarına geldi; nefesini toparlayamadan, kapının gerisindeki dar geçitten bir ses duyduğunu söyledi.

“Ses neydi?” diye sordu Rıza.

“Birisi çağırdı.”

“Kimi?”

“Bilmiyorum.”

“Nereden geldi?”

Genç, eliyle koridorun yönünü gösterdi.

“İçeriden mi?”

“Sanırım.”

“Kim duydu?”

“Ben.”

“Başka?”

Genç durdu. “Yanımda biri vardı.”

“Adı ne?”

“Bilmiyorum.”

Rıza, geçidin hangi tarafında durduklarını yeniden sordu. Genç bir adım atıp yönünü gösterdi. Sonra geri çekildi; kimseyi oraya götürmek istemiyor gibiydi. Cemal, duyduğu bilgiyi zarfın üzerine yazmadı. “Bir ses duyuldu” demek, içerde birinin bulunduğunu gösterebilirdi; ama sesin ne olduğunu, kimin çıkardığını ve tam olarak nereden geldiğini henüz bilmiyorlardı.

Rıza, “Bir daha duyarsan bu tarafa seslen,” dedi. Genç başıyla karşılık verdi. Rıza, onun gösterdiği yönü gözünde tutarak geçide doğru yürüdü. Gencin peşinden gitmeden önce Cemal’e baktı.

“Kalemi bırakma,” dedi.

Cemal bunu bir emir gibi almadı. Rıza, zarfın üstündeki boşlukları ve kimlerin önünde durduğunu biliyordu. Cemal kalemi kasanın üzerine bırakırsa, biri üstüne basabilir ya da kâğıt rüzgârla savrulabilirdi. Zarfın köşelerini tutan taşları eliyle yokladı. Rıza’nın ayak sesleri uzaklaşınca avlunun başka tarafındaki konuşmalar yeniden öne çıktı.

Rüzgâr bir kez daha esti. Zarfın kenarı kalktı, taşlardan biri yuvarlanacak gibi oldu. Cemal elini kâğıdın üstüne koydu. Ön yüzün köşesi açıldı; büyükçe yazılmış kadın adı, ışığa dönerek belirdi. Cemal okumaya çalışmadı. Adı zaten seçilecek kadar açıktı. Adamın zarfı verirken söylediği “Önü dursun” sözü yeniden aklına geldi. Kâğıdı ters çevirdi, taşları bu kez daha sağlam yerleştirdi.

Zarfı veren adam, “Yazın okunuyor mu?” diye sordu.

“Bir kısmı.”

“Osman’ın yanına kimin adını koydun?”

“Henüz kimsenin.”

“Ben burada olduğumu söyledim.”

“Senin adın bahçede.”

“Osman’ı da dışarıda gördüklerini söyledim.”

“Sen de görmedin.”

Adam sözünü düzeltmek ister gibi ağzını açtı. Sonra gözlerini kâğıda indirdi. “Gördüklerini duydum,” dedi.

Cemal, bu kez başını salladı. “Bunu böyle yazabilirim.”

“Yaz.”

Kalemin ucu kâğıda değdi. Cemal, Osman’ın adının yanına “duydu” anlamına gelecek kısa bir söz koydu; fakat kimin duyduğunu belirtmek için yer kalmadığını gördü. Satırın kenarında bir boşluk açıp zarfı veren adamın işaretini ekledi. O da bu sözü birinden işitmişti; ilk kaynağın adı hâlâ yoktu. Osman’ın adının yanındaki haber, yazıya geçmiş olsa bile bir görgü tanığına dayanmıyordu.

Cemal, iki ayrı bilginin aynı ismin çevresinde toplandığını bir kez daha düşündü. Biri Osman’ı çıkanların arasında gördüğünü söyleyen adsız bir kişiden söz etmişti. Öteki, Osman’ın yatağında olmadığını işitmişti. İki haberden hiçbiri Osman’ı şimdi bulunduğu bir yere yerleştirmiyordu. Zarfın üstündeki “Haber yok” başlığının altında, onun adından sonra boşluk kalması bu yüzden gerekiyordu.

Cemal, kalemi zarfın üstüne koymadan önce çevresine baktı. “Osman,” diye seslendi. Adı avlunun bir duvarına çarpıp geri gelmedi; ses, kalabalığın içinde kayboldu. Cemal bu kez daha yüksek söylemedi. Bir isim ne kadar yükseltilirse yükseltilsin, onu duyacak kişi duvarın ardında ya da sokaktaki başka bir yerde kalabilirdi.

Bir an sonra aynı adı ikinci kez çağırdı. Rıza geçitten dönmemişti. Hasan, başını kapıya çevirmiş, karlı adam ellerini ceplerine sokmuştu. Kimse cevap vermedi. Cemal, birinin adın ardından nefes aldığını ya da yerinden oynadığını sanacak kadar dikkat kesildi. Sonra birkaç adım ötede ayaklarını ısıtmak için yerinde tepinen adamın taşta çıkardığı sesi duydu. Sesin Osman’dan geldiğini söyleyemezdi.

“Duydun mu?” diye sordu karlı adama.

“Bir şey duydum.”

“Ne?”

“Taş sesi.”

Cemal, “Osman’ın cevabı mıydı?” diye sormadı. Adam bunu bilmiyordu; tahmin etmesini istemiyordu.

Zarfın üzerindeki başlıklar artık tek bakışta seçilmiyordu. Kurşun çizgiler, su damlasının yanında yumuşamıştı. Cemal kalemin ucunu Osman’ın adının yanındaki boşluğun üstünde tuttu. Bir cevap gelmedi diye boşluğu kapatmak, haberi tamamlamak olmayacaktı. Osman adı çağrıldığında yanıt vermemişti; bu, o anda Cemal’in yakınında cevap veren bir ses duymadığı anlamına geliyordu. Daha fazlasını yazmak, bilmediği bir yeri doldurmak olurdu.

Cemal’in küçük zarfı ilk isim listesine çevirmesi

Cemal kalemi boşluğun üstünden kaldırdı. Kâğıdı rüzgârdan korumak için taşlardan birini yeniden yerleştirdi. Sonra başını kaldırıp avludaki bir sonraki adı dinledi.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.