Oğulpaşa’da İsimsiz Bir Gölgelik Görseli
Oğulpaşa’da İsimsiz Bir Gölgelik

Oğulpaşa’da İsimsiz Bir Gölgelik

1. Sahne 22 dk okuma 8 okunma
Gece yarısı Oğulpaşa sırtlarındaki taş karargâha atıyla tek başına gelen Karaca
Gece yarısı Oğulpaşa sırtlarındaki taş karargâha atıyla tek başına gelen Karaca

Gece yarısı Oğulpaşa sırtlarındaki taş karargâha atıyla tek başına gelen Karaca

Oğulpaşa, İzmit’ten bakıldığında sisin içinde kaybolan sıradan bir orman köyüydü; ama sırtlara tırmanıp eski taş samanlığın avlusuna çıkıldığında, aşağıda uzanan körfezin kurşuni suyu da, Bahçecik’ten kıvrılarak gelen toprak yol da avuç içi gibi görünürdü.

Nisan ortasında bile Samanlı sırtlarının havası kıyıya benzemezdi. Aşağıda, İzmit iskelesinin taşları ılık bir çisentiyle ıslanırken, burada sis kayın ve kestane dallarının arasından ağır ağır sürünür, gece yarısına kalmadan çit direklerine kırağıya yakın bir soğuk bırakırdı. Yağmur dindiğinde bile ağaç altlarından geçenlerin omuzlarına iri damlalar düşer, çarıkların altı kırmızı kil çamuruyla ağırlaşırdı. Kıyıdan yukarı tırmananların ilk fark ettiği şey yalnızca soğuk değil, bu geniş sessizlikti: ne tren düdüğü ne de iskele uğultusu ulaşırdı buraya; yalnızca vadiden yukarı esen rüzgâr ve samanlığın ardındaki dereden gelen boğuk su sesi vardı.

Karargâh dedikleri yer, köyün birkaç yüz adım yukarısında, sırtını sık kestaneliğe vermiş yığma taştan eski bir samanlık ile ona bitişik alçak bir ahırdı. Kireç sıvası dökülmüş duvarlar dışarıdan bakıldığında terk edilmiş bir ağıl gibi dururdu; Münevver’in burayı seçmesinin asıl sebebi de buydu. Ana yoldan görünmezdi, ama avlunun güney kenarındaki yassı taşa çıkıp iki kayın gövdesinin arasından bakan biri, körfezden duman çıkararak geçen vapurları da, Bahçecik bayırından yukarı kıvrılan patikada kıpırdayan tek bir atlıyı da saatler öncesinden seçebilirdi.

Nisanın ikinci haftasında, Bahçecik’te soluklanıp Servetiye üstünden buraya tırmandıklarında on beş kişiydiler. İlk gece samanlığın küflü zeminini kuru yaprakla süpürmüş, kapının kırık sürgüsünü kalın bir meşe takozuyla tutturmuşlardı. Ertesi sabah köyün yaşlı muhtarı iki torba mısır unu, bir bakraç peynir ve üç çuval samanla avluya geldiğinde, Münevver ona tek bir şart koşmuştu: köylülerden kimse gündüz vakti samanlığa uğramayacak, getireceği bir şey olan gün batımından sonra arka patikadan gelecekti. “Sizin ocağınız bizim yüzümüzden tütmezse bu dağda tutunamayız,” demişti muhtara. “Bizi görmeyin, biz de sizi ele vermeyelim.”

Üç gün içinde haber, köyden köye fısıltıyla yayıldı. İstanbul’dan bir kadının eski Çanakkale askerleriyle sırtlara çıktığı, eşkıya gibi değil düzenli birlik gibi toplandığı konuşuluyordu. Önce Bahçecik’ten üç delikanlı ellerinde dedelerinden kalma eski martinlerle geldi; ardından Servetiye’den iki kardeş, sonra Kandıra’nın dağ köylerinden eli silah tutan erkekler ve evini korumak isteyen kadınlar küçük kafileler hâlinde sırtlara çıkmaya başladı. Kimisi sırtında bir heybe kuru ekmekle, kimisi fişekliği eksik bir kırma tüfekle, kimisi de yalnızca “Ne iş olursa tutarım” diyerek çıkıp geliyordu. On dördüncü günün akşamında müfrezenin mevcudu elliyi aşmıştı.

Sayı arttıkça samanlığın kokusu da değişmişti. Küf ve kuru ot kokusunun yerini ıslak yün, tüfek yağı, yanık meşe ve ocakta ağır ağır kaynayan tarhana kokusu almıştı. Gündüzleri avluda kalabalık etmemek için herkesin belirli bir işi vardı. Erkeklerin bir kısmı Hüseyin Çavuş’un gözetiminde dere boyundan dumanı az çıkan kuru meşe dalları kesiyor, bir kısmı samanlığın loş köşesinde paslı mekanizmaları gazyağına batırılmış bezlerle ovuyor, az sayıdaki fişeği tek tek sayıp bez torbalara ayırıyordu. Kadınlar avlunun rüzgâr almayan duvar dibinde çorap yamıyor, fişek keseleri dikiyor, esmer unla sac üstünde yufka açıyordu. Kimse bağırıp çağırmıyordu; iki haftalık bu kısa sürede, Münevver’in bir yere oturup susarak bakmasının en gür emirden daha ağır çektiğini herkes öğrenmişti.

Münevver o gün öğleden sonra nöbet yerlerini dolaşmış, güney sırtındaki gözcü kayasının arkasına rüzgâra karşı alçak bir taş siper yığdırmıştı. Döndüğünde şalvarının etekleri dizine kadar çamurluydu, yün hırkasının omuzları sisten nemlenmişti. Önce ahıra uğrayıp atların yemine baktı, sonra ocağın başında tencere karıştıran Naciye’nin yanına geçti.

Naciye on altı yaşındaydı; iki haftalık dağ havası yüzündeki İstanbul solgunluğunu almıştı. İki eli de sapasağlamdı; kalın tahta kepçeyi iki avucuyla kavrayıp kaynayan tarhanayı savururken bir yandan un topaklarını eziyordu. Teyzesini görünce başını kaldırıp gülümsedi.

“Tuzunu attım teyze,” dedi, duman gözlerine değince kirpiklerini kırpıştırarak. “Ekmekler biraz kuru ama çorbaya doğranınca iyi yumuşuyor.”

“Suyu bol tut Naciye,” dedi Münevver, tencereye göz atıp. “Bu akşam dört kişi daha geldi. Aç yatan olmasın.”

“Yeter,” dedi Naciye. “Hacer Teyze de aşağıdan iki kucak ıspanak topladı, sabaha onu kavururuz.”

Münevver başını sallayıp samanlığın öbür ucundaki taş sekiye oturdu. Dizinin üstüne yağlı bir bez serip mavzerinin mekanizmasını söktü. Gün batımından sonra yaptığı değişmez işti bu; silahı silerken gözü ellerinde değil, samanlığın içindeydi. Kimin öksürdüğünü, kimin çarığının yarıldığını, kimin iki gündür kimseyle konuşmadan köşeye sindiğini hep o yarım saatlik sessizlikte fark ederdi.

Her akşam güneş Samanlı sırtlarının arkasına devrilip hava iyice soğuyunca, taş samanlığın dip köşesinde küçük bir gaz lambası yanardı. Camının üstü ince bir is tutmuştu ama sarı, titrek ışığı o köşedeki taş duvarı ve meşe kirişleri aydınlatmaya yetiyordu. Saniye, eski bir cephane sandığını masa yapıp önüne siyah muşamba kaplı defteri açar, küçük çakısıyla kopya kaleminin ucunu sivriltir, o gün birliğe katılanları tek tek çağırırdı.

Defterin sayfaları iki hafta içinde dolmaya başlamıştı. Bahçecik çeşmesinde yazılan ilk on beş ismin altına her gün yeni satırlar eklenmiş, kâğıt köşeleri orman nemiyle hafifçe kıvrılmıştı. Saniye, eski rüştiye muallimeliğinden kalma disiplinle her sayfanın üstüne tarih ve yer düşüyor, satırları düzenli hizalıyordu. Okuma yazma bilmeyen köylüler, Saniye’nin bu sessiz akşam ritüeline garip bir saygıyla yaklaşıyordu; o siyah kapaklı deftere yazılmakla başka, daha ağır bir sözün parçası oluyorlardı.

“Ayşe, Hasan kızı, Bahçecik,” diye yazdı Saniye, kopya kaleminin ucunu diline hafifçe değdirip kâğıda özenle bastırarak.

Karşısında duran genç kadın başörtüsünün ucunu çenesinin altında sıkıca tutmuş, iri, çekingen gözleriyle harflerin kâğıda düşüşünü şaşkınlıkla izliyordu. Kocası iki yıl önce Yemen’den dönmemiş, ağabeyi geçen kış hastalıktan gitmişti; köyde tek başına kalıp çetelerin kapıya dayanmasını beklemektense komşu kadınlarla sırtlara çıkmıştı.

“Yazdın mı abla?” diye sordu Ayşe, sesi fısıltı gibiydi.

“Yazdım,” dedi Saniye, başını kaldırıp hafifçe gülümseyerek. “Tarihi de koydum: 14 Nisan 1336.”

Ayşe kâğıttaki kıvrımlı çizgilere bir an baktı, sonra içini çekti. “İyi olmuş. Bari kimin nerede olduğu bilinsin. Babamın adını da doğru yazdın değil mi? Hasan.”

“Hasan kızı, Bahçecik,” diye tekrarladı Saniye, yumuşak bir kesinlikle. “Tek harfi eksik değil. Haydi, ocağın oraya geç, Naciye çorba dağıtıyor.”

Ayşe sessizce kalkıp uzaklaştı. Onun ardından Kandıralı Hacer geldi; iki oğlunu Çanakkale’de bırakmış, kırk yaşlarında, kemikli yüzlü, elleri çapa sapından ve soğuk sudan çatlak ama sesi gür bir kadındı. Cephane sandığının karşısındaki kütüğe otururken dizleri hafifçe çıtladı.

“Hacer, Osman kızı, Kandıra,” dedi Saniye daha sormadan. Kalemin kâğıtta bıraktığı ince hışırtıyı dinleyip ekledi: “İki oğlumu Arıburnu toprağına koydum muallime hanım. Üçüncü oğlum yok ki göndereyim. Kendim geldim. Yaz bakalım, ne eksik ne fazla.”

Saniye başını kaldırıp kadının gözlerine baktı. O gözlerde ağlamaklı bir acı değil, çoktan kuruyup taşa dönmüş bir kararlılık vardı. “Yazdım Hacer Abla,” dedi, sesi saygıyla alçalarak.

“Sağ olasın,” dedi Hacer, dizlerine bastırıp doğrulurken. “Söyleyin de şu kadınlara yardım edeyim, boş oturunca dizim ağrıyor.”

Onun ardından iki genç köylü delikanlı daha geldi. Biri on sekizinde, henüz bıyığı terlememiş, utangaç ama iri kemikli bir gençti: “Mehmet, Ali oğlu, Servetiye.” Öbürü ondan iki yaş büyük, geniş omuzlu, kapıdan girerken çarıklarının çamurunu uzun uzun taş eşiğe sürmüş bir delikanlıydı: “Bekir, Halil oğlu, Oğulpaşa.” İkisi de kalemi seyrederken omuzlarını dikleştirdi, adları yazılınca sessiz bir gururla ocak tarafına geçtiler.

Samanlığın öbür ucunda Münevver, dizinin üstünde yağlı bir bezle mavzerin mekanizmasını silerken her yeni ismi kulağıyla tartıyordu. Harfleri görmüyordu ama sesleri belleğine mıhlıyordu. Ayşe’nin titreyen ama geri dönmeyen sesini, Hacer’in taşa vurur gibi sert çıkan nefesini, Mehmet’le Bekir’in genç hevesini tek tek zihnine yerleştirdi. Bir insanın adını söylerken sesinin nereden çıktığına bakarak, yarın karanlıkta ilk kurşun patladığında hangisinin yere sinip hangisinin namluyu doğrultacağını az çok kestirebilirdi.

Saniye, o günkü sayıyı içinden geçirdi: elli üç kişi. Kalemi muşambanın arasına koyup lamba fitilini kıstı.

Dışarıda rüzgâr çıkmıştı; meşe kirişler ara sıra inliyor, kapı aralığından ıslak toprak kokusu sızıyordu. Hüseyin Çavuş akşam nöbetini ayarlamış, Kandıralı neferlerden Recep’i dere geçidine, iki delikanlıyı da güney sırtına göndermişti. Ocağın yanında bir tas sıcak tarhana içip bıyıklarını elinin tersiyle sildi, kapı yanındaki taş sekide tüfeğini dizine yatırdı. Çanakkale’den kalma alışkanlığıyla, yeni gelenlerin olduğu gecelerde ilk uykusunu derin uyumazdı.

Samanlığın içi yavaş yavaş dinginleşti. Ocak köz hâline getirildi ki bacadan dışarı kıvılcım ya da fazla duman çıkmasın. Kadınlar dip taraftaki keçe yaygılara, erkekler kapıya yakın bölmeye çekildi.

Saat gece yarısına yaklaştığında avlu dışından kısa, kesik bir ıslık sesi geldi. Bir saniye sonra aynı perdeden ikinci bir ıslık daha yankılandı.

Nöbetçi uyarısıydı.

Münevver elindeki yağlı bezi bırakıp ayağa kalktı, tek hareketle mavzerin sürgüsünü kapattı. Hüseyin Çavuş çoktan ağır meşe takozu kaldırıp kapının sürgüsünü çekmiş, karanlığa fırlamıştı. Saniye hiç düşünmeden siyah muşamba defteri kapatıp cephane sandığının alt gözüne itti.

İki dakika boyunca dışarıdan yalnızca rüzgârın ıslak yaprakları hışırdatışı duyuldu. Sonra avlunun karanlığından aceleci ayak sesleri, boğuk bir konuşma ve yorgun bir atın ağır burun soluması geldi; nallar ıslak çakılların üstünde kayıp şıngırdadı.

Kapı açıldığında içeri soğuk gece havasıyla birlikte önce Hüseyin Çavuş, ardından sırtında yağmurdan ağırlaşmış koyu renk bir aba, başında kasketinin üstüne sarılmış kalın bir poşu bulunan ince yapılı bir yabancı girdi. Yabancının omzunda uzun bir mavzer asılıydı, eli kayışta sımsıkı duruyordu. Kapı ağzında nöbetçi Recep’in gölgesi bir an göründü, sonra atın dizginini tutup karanlığa çekildi.

“Yolun aşağısında, dere geçidinde yakaladık,” dedi Hüseyin Çavuş, sesi tetikteydi. Sol şakağındaki eski yara izi gerginlikten koyulaşmıştı. “Atı köpük içinde, saatlerdir sürülmüş. Silahını istedim, vermedi; ‘Komutanınızla konuşmadan bırakmam’ dedi.”

Münevver bir adım öne çıktı, gaz lambasının titrek ışığına doğru yürüdü. Gözlerini yabancının gözlerinden ayırmadan sakin bir mesafede durdu.

Yabancı, karşısındaki kısa boylu ama omuzları dimdik kadını bir saniye süzdü. Sağ elini tüfeğin kayışından çekip başına götürdü; ıslak poşuyu tek hareketle çözdü, kasketini çıkardı. Omuzlarına koyu kestane rengi, sıkıca örülmüş kalın ve uzun bir saç düştü.

Odada kısa, ağır bir sessizlik oldu. Naciye, ocak başında hâlâ hafifçe dumanı tüten tarhana tenceresinin kepçesini havada unuttu; kepçenin ucundan tencereye tek bir damla düştü. Köşedeki Hacer’in kaşları kalktı, Bahçecikli Ayşe elini ağzına götürdü, arka tarafta doğrulan iki erkek birbirine bakıp sustu.

Gelen, yirmi yaşlarında genç bir kadındı. Yüzü rüzgârdan ve soğuktan kızarmış, elmacık kemikleri belirginleşmiş, alnında kasketin ince izi kalmıştı; ama gözlerinde yorgunluktan çok, her an sıçramaya hazır bir hayvanın tetikteliği vardı. Bir adım geri çekilip sırtını hemen kapının yanındaki kalın ahşap direğe verdi, odadaki erkekleri, kadınları ve kapı sürgüsünü tek bakışta süzdü.

“Nereden geliyorsun?” diye sordu Münevver.

“Aşağıdan,” dedi genç kadın. Sesi kısık, düz ve savunmacıydı. “Körfez kıyısından.”

“Tek başına mı?”

“Tek başıma.”

“Bu saatte, bu siste yolu nasıl buldun?” diye atıldı Hüseyin Çavuş.

Genç kadın çenesini hafifçe kaldırdı. “Sırtlara çıkan patikaları çocukluğumdan beri bilirim. Bahçecik’ten sonra eski oduncu yoluna saptım. Duman kokusunu rüzgâr dereye taşıyordu.”

Münevver göz ucuyla ocağa baktı; rüzgâr güneyden estiğinde ince dumanın bile aşağı indiğini aklının bir köşesine yazdı.

Hüseyin Çavuş gözlerini kızın omzundaki tüfeğe dikti, bir adım yaklaşıp namluya baktı. “O mavzer yeni değil,” dedi. “Ama namlusu yağlı, sürgüsü temiz, kayışı omuz izi yapmış. Sen bunu ilk kez eline almamışsın.”

Genç kadın Hüseyin Çavuş’a dönmedi; gözleri yalnızca Münevver’deydi. “Babam avcıydı,” dedi kısaca. “Kuşa da attım, domuza da. Şimdi köyün üstüne gelenlere atmak için geldim. Alıyor musunuz, dönüp gideyim mi?”

Samanlıkta kimse çıt çıkarmadı. Kızın ıslak abasından taş zemine ince su damlaları süzülüyordu; ama sesinde ne bir övünme ne de bir sızlanma vardı.

Münevver kızı birkaç saniye süzdü. İki haftadır buraya çok insan gelmişti; kimi öfkesinden ağlayarak, kimi büyük sözler ederek, kimi yalnızca sığınacak bir çatı aradığı için. Bu kızda ne merak vardı ne de gösteriş. Yalnızca bir yere sığınmak değil, bir işi görmek için gelmiş insanın sert sükûneti vardı.

“Otur,” dedi Münevver, ocak başını işaret ederek. “Naciye, bir tas sıcak çorba koy. Recep’e söyleyin, atını ahıra çeksinler, sırtını kuru otla ovalasınlar; terli kalmasın.”

Hüseyin Çavuş dışarıya seslenip kapıyı kapattı, meşe sürgüyü yerine itti.

Genç kadın yerinden hemen kıpırdamadı; önce tüfeğini omzundan indirip kucağına aldı, sonra ocak başına değil, duvar dibindeki alçak tabureye —yine sırtını taş duvara vererek— oturdu. Naciye, bakır tasın içine sıcak tarhana doldurup yanına bir parça kuru ekmek koyarak çekingen adımlarla yaklaştı.

“Çok sıcak,” dedi Naciye, sesi yumuşak ve biraz ürkekti. “İstersen ekmek de doğrayayım.”

Genç kadın başını kaldırıp on altı yaşındaki kıza baktı. O saf, kurnazlıktan uzak ilgiyi görünce bakışındaki sertlik bir anlığına hafifçe kırıldı. “Sağ ol,” dedi alçak sesle, “ben yerim.”

Sıcak çorba tasını iki eliyle kavradı. Saatlerdir yağmurda ve rüzgârda dizgin tutmaktan morarmış, eklemleri donmuş parmakları tasın ısısıyla hafifçe gevşedi. Uzun bir an içmeden avuçlarını sıcak bakıra bastırıp buhara baktı; buhar dağılırken göz ucuyla samanlığın taş duvarlarını, kapıdaki ağır meşe sürgüyü, arka bölmede usulca fısıldaşan erkekleri ve dip köşedeki kadınları tek tek yokladı. Sonra başını eğip acele etmeden, ama çok aç bir insanın sessiz iştahıyla birkaç yudum aldı. Dışarıdan, ahır kapısının gıcırtısı ve Recep’in yorgun atı yatıştırmak için çıkardığı boğuk ses duyuldu.

Münevver samanlığın içindekilere döndü. “Herkes yerine. Sabah erken kalkılacak. Nöbet saati gelen uyandırılacak.”

Bu kısa emir yetti. Kadınlar dip köşedeki yaygılarına, erkekler arka bölmeye çekildi. Naciye, tencerenin kapağını örttükten sonra son bir kez yeni gelen kıza bakıp teyzesinin işaretiyle yerine geçti. Birkaç dakika içinde gaz lambasının sarı halkasında yalnızca dört kişi kaldı: Münevver, Saniye, Hüseyin Çavuş ve duvar dibinde oturan genç kadın.

Münevver, cephane sandığının yanındaki kütüğe oturup Saniye’ye başıyla işaret etti. Saniye siyah muşamba defteri yeniden çıkardı, masaya açıp kopya kalemini eline aldı.

“Bu birliğin tek bir başlangıç şartı var,” dedi Münevver, sesi sakin ama tartışmaya kapalıydı. “Buraya giren herkes adını, babasının adını ve köyünü bu deftere yazdırır. Saniye’ye söyle, kaydını düşsün.”

Genç kadın yarı dolu çorba tasını yavaşça dizlerinin dibine bıraktı. İki elini yeniden kucağındaki mavzerin kundak ağacına koydu. Başını kaldırdığında, samanlığın loş ışığında gözleri iyice koyulaşmıştı.

“Benim adımı yazmayın,” dedi.

Saniye’nin kalemi kâğıdın üstünde havada kaldı. Hüseyin Çavuş’un kaşları çatıldı, yaslandığı direkten doğruldu.

“Ne demek yazmayın?” dedi Münevver. Odanın havası bir anda soğudu.

“Bana Karaca deyin,” dedi genç kadın. Sesi ne titredi ne çekindi. “Yeter.”

“Burada lakapla adam yazmıyoruz,” dedi Münevver, sesi bir perde sertleşti. “Herkesin adı var, köyü var. Bahçecik çeşmesinde on beş kişi yazdı, burada elliyi geçti, biri bile adını saklamadı. Adını saklayan, yarın yüzünü de saklar. Ben karanlıkta adam yürütmem.”

Genç kadın —Karaca— sırtını duvardan hafifçe ayırıp öne eğildi. Sesi yükselmedi ama kelimeler soğuk bir bıçak ağzı gibi keskin çıktı:

“Bana tüfek veriyorsan elime bak, nüfusuma değil. Benim evim beni İstanbul’da, teyzemin yanında sanıyor. Anam hasta, babam ihtiyar. Bir kadının erkeklerle dağa çıktığı köyde duyulursa ne olur biliyor musun? Yalnız ben değil, arkada bıraktığım on altı yaşındaki kız kardeşimin de kapısı kapanır. Kimse yüzüne bakmaz, evin önünden geçen söz atar. Adımı o deftere yazarsanız, beni düşmandan önce kendi evim vurur.”

Samanlığa ağır bir sessizlik çöktü. Ocaktaki közlerden biri çıtırdadı. Saniye’nin parmakları kalemin üstünde gerildi; bir dedikodunun bir kızı bu topraklarda nasıl dört duvar arasına gömebildiğini o da biliyordu, Münevver de.

Ama Hüseyin Çavuş yerinden doğruldu, sesi gür ve kuşkucuydu:

“Münevver Hanım, olmaz böyle şey. Aşağıda İngiliz var, Rum çeteleri var, casusu var, muhbiri var. Üç gün önce İzmit’te hangi köye kimin ekmek taşıdığını bilen adamlar geziyordu. Kim olduğunu bilmediğimiz birini sırtımıza nasıl alacağız? Ya yarın sabah yerimizi bildirip kaçarsa? Bu elli kişinin kanı kimin boynuna kalır?”

Karaca’nın çenesi kasıldı. “Kaçacak olsam gece yarısı yedi saat at sürüp bu sise çıkmazdım,” dedi. “Casus olsam, nöbetçinin ıslığını duyduğumda dereden döner giderdim. İnanmıyorsanız tüfeğimi alın, sabah gün doğunca gideyim. Ama adımı vermem.”

“Tüfeğini kimse almaz,” dedi Münevver, sesi sert ama adildi. “Geldiğin gibi gidersin. Ama burada kalmanın yolu bellidir.”

Münevver ile Karaca’nın bakışları çarpıştı. Gaz lambasının fitili titredi, ikisinin yüzünde uzun gölgeler oynadı. İkisi de geri adım atacak yaradılışta değildi. Münevver için defter, bu insanların rüzgârda silinip gitmemesi demekti; Karaca içinse defter, bütün hayatını ve kardeşinin geleceğini bir satırda yakacak bir tehlikeydi.

Tam Münevver ağzını açıp “O hâlde sabah yolun açık olsun” diyecekken, Saniye elindeki kalemi yavaşça defterin üstüne bıraktı.

“Münevver Abla,” dedi yumuşak ama ölçülü bir sesle. “Biraz nefes alalım. Kızın derdi bizden saklanmak değil; dönüp bakacağı bir evi, koruyacağı bir kardeşi var. Bugün memleketin hâlini biliyorsun. Erkekler cepheye gidince adı kahraman oluyor; kadın çıkınca önce kendi mahallesi taşlıyor. Biz İstanbul’dan çıkarken bile kimseye nereye gittiğimizi söyleyemedik.”

Münevver başını Saniye’ye çevirdi. “Kuralı dün koyduk Saniye. İlk haftadan delersek yarın herkes bir isim uydurur, defterin anlamı kalmaz.”

“Delmeyelim,” dedi Saniye, gözlerini Karaca’ya çevirerek. “Şimdilik ad ve baba adı yerini boş bırakayım, yanına yalnızca ‘Karaca’ düşeyim. Ama bir şartla: Bir ay boyunca nöbette, yürüyüşte, çatışmada kendini göstereceksin. Güvenimizi kazanacaksın. Bir gün bu savaş biter de herkes evine dönerse, o satırı doldurup doldurmamak yine sana kalır.”

Karaca’nın omuzlarındaki gerginlik çok hafifçe gevşer gibi oldu ama eli hâlâ tüfeğin üstündeydi.

Hüseyin Çavuş sakalını sıvazlayıp homurdandı. “Kâğıtla güven olmaz muallime hanım. Babam avcıydı demek kolay. Yarın sabah bir tüfek atışına bakalım hele. Gerçekten dediği gibi mi, görelim.”

Münevver bir an sustu. Gözlerini Karaca’nın yüzünde gezdirdi; kızın elleri hâlâ tüfeğinin kayışındaydı, çenesi dikti, korkmuyordu ama tetikteydi. Münevver bu bakışı tanıyordu. Kendi gençliğinden, kaybettiği gecelerden, kimseye sırtını yaslayamadan ayakta durmayı öğrendiği yıllardan tanıyordu.

“Sabah gün doğmadan çıkacağız,” dedi Münevver sonunda. “Hüseyin Çavuş seni sınayacak. Geçersen kalırsın. Ama şunu bil: Bu defterde adın boş durduğu sürece, iki kat dikkatli olacaksın. Emir dışına çıkmayacaksın, izinsiz aşağı inmeyeceksin. Gözüm üstünde olacak.”

Karaca, Münevver’in gözlerinin içine dosdoğru baktı. Başını tek bir kez, kısa ve vakur biçimde eğdi.

“Kabul.”

Münevver ayağa kalktı. “Saniye, ona kuru bir keçe ile yün örtü ver. Islak abasını ocağın yanına assın, sabaha kurur.” Sonra Hüseyin Çavuş’a döndü: “Nöbet değişimine kendin bak çavuş.”

Saniye katlı bir keçe ve gri bir yün örtü getirdi. “Islak abayla uyuma, bu dağın ayazı insanı bir gecede yatırır,” dedi alçak sesle.

Karaca keçeyi aldı, “Sağ ol,” dedi kısaca. Abasını çıkarıp ocağın yanındaki tahta çiviye astı; altında kalın yün bir mintan ve eski şalvar vardı. Ama keçeyi kadınların yanına değil, kapının solundaki taş duvarın dibine serdi; mavzerini sağ yanına yatırıp yün örtüyü dizlerine çekti, sırtını soğuk taşa yasladı. Gaz lambası söndürülüp samanlık köz kızılına kaldığında, gözleri hâlâ yarı açıktı.


Ertesi sabah, güneş henüz körfezin üstündeki sisi tam dağıtmamışken, Oğulpaşa’nın arkasındaki açıklıkta toplandılar.

Hava keskin ve ıslaktı. Gece yarısından sonra duran çisenti kayın ve kestane yapraklarında birikmişti; hafif bir rüzgâr estikçe toprağa iri damlalar düşüyordu. Aşağıda, vadi çukurunda sis süt beyazı bir deniz gibi hareketsiz yatıyordu. Samanlığın avlusundan arka patikaya çıkarken herkesin çarığı ıslak yapraklara gömülüyor, sabah ayazında nefeslerinden ince buharlar yükseliyordu.

Açıklık, iki sırtın arasında uzanan, orta yeri eğreltiotlarıyla kaplı derin bir orman düzlüğüydü. Müfrezenin yarısı, kollarını göğüslerinde kavuşturmuş, kenardaki kayın ağaçlarının altında dizilmiş izliyordu. Bahçecikli Ayşe ile Kandıralı Hacer yan yanaydı; onların iki adım ötesinde Naciye, kalın şalını omuzlarına sımsıkı çekmiş, gözlerini Karaca’dan ayırmıyordu. Gece deftere yazılan Servetiyeli Mehmet ile Oğulpaşalı Bekir alçak sesle fısıldaşıyordu.

“Gece dere geçidinde yakalanan kız bu muymuş?” dedi Mehmet.

“Bu,” diye fısıldadı Bekir. “Hüseyin Çavuş’un kaşlarına baksana. Tutturamazsa yollarlar.”

Hüseyin Çavuş, elinde eski, sapı eğrilmiş, tenekesi kararmış bir su ibriğiyle düzlüğün öbür ucuna yürüdü. Adımlarını asker usulü sayarak attı. Tam yüz yirmi adımda durdu; gövdesi yağmurdan kararmış kuru bir kestane kütüğünün üstüne teneke ibriği yerleştirdi, rüzgâr devirmesin diye dibini iki küçük taşla besledi. O uzaklıktan ibrik, sabah sisinin içinde avuç içi kadar küçük, kurşuni bir lekeden ibaretti.

Hüseyin Çavuş geri dönüp Karaca’nın yanında durdu, belindeki fişeklikten tek bir pirinç mavzer fişeği çıkarıp kızın avucuna bıraktı.

“Tek kurşun,” dedi Hüseyin Çavuş. “Cephanemiz kıt. Boşa atarsan atına binersin, geldiğin patikadan aşağı inersin.”

Bahçecikli Ayşe başörtüsünün ucunu çenesinin altında sıktı. Münevver iki adım geride, elleri arkasında kavuşuk, omuzları dimdik duruyordu; Saniye ise ellerini önlüğünün kıvrımlarına sokmuş, nefesini tutmuş bakıyordu.

Karaca hiç konuşmadı. Ne kenarda dizilmiş kalabalığa baktı ne de Hüseyin Çavuş’a döndü. Mavzerin mekanizmasını sessiz, alışkın bir hareketle çekti, fişeği yatağa sürdü, sürgü kolunu tok bir tıkırtıyla kapattı.

İki adım öne çıktı. Ne diz çöktü ne de bir ağaca yaslandı. Ayaklarını ıslak toprağa sağlam bastı, dipçiği sağ omzunun çukuruna yıllardır aynı yere alışmış gibi oturttu.

Gözünü nişangâhtan ayırmadan, açıklığın üstünden geçen zayıf rüzgârın kayın yapraklarını kıpırdatışına bir saniye baktı. Namluyu kıl payı sola kaydırdı, nefesini tuttu ve tetiğe dokundu.

Silah sesi vadide sert bir tokat gibi yankılandı; birkaç karga çığlık atarak ağaçların tepesinden havalandı. Islak dallardan yere yeni bir damla yağmuru döküldü, havada keskin barut kokusu asılı kaldı.

Yüz yirmi adım ötedeki teneke ibrik, ince bir metal çınlamasıyla havaya sıçrayıp yana devrildi.

Kenardaki kalabalıktan toplu, kısa bir soluk çıktı. Oğulpaşalı Bekir kendini tutamayıp “Vurdu vallahi!” diye fısıldadı. Kandıralı Hacer’in dudaklarının kenarında belli belirsiz bir onay çizgisi belirdi; Naciye’nin gözleri parladı.

Karaca namluyu yavaşça indirdi, sürgüyü geriye çekti. Dumanı tüten boş pirinç kovanı yere düşmeden havada yakalayıp Hüseyin Çavuş’a uzattı — cephane yokluğunda kovanın bile kıymetini bilen birinin sessiz alışkanlığıyla.

Hüseyin Çavuş sıcak pirinci avucuna aldı, bir an kütüğün dibinde yatan ibriğe baktı. Bıyığının altından belli belirsiz bir ıslık çıktı. Başını çevirip Münevver’e baktı. Münevver’in yüzünde tek bir kas oynamamıştı; ama gözlerinin derininde, uzun zamandır aradığı bir şeyi bulmuş olmanın sessiz onayı vardı.

“Tamam,” dedi Münevver, arkasını dönüp karargâha doğru yürürken. “Dağılın, işinizin başına dönün. Hüseyin Çavuş, ona güney sırtının gözcülüğünü ver. Akşam nöbetini de Naciye’yle birlikte tutsun.”

Hüseyin Çavuş başını salladı; bakışındaki kuşku büsbütün silinmemişti ama yerini iyi silah tutan birine duyulan asker saygısı almaya başlamıştı. “Gel bakalım,” dedi kısaca. “Sırtın taşlarını, aşağı inen keçi yollarını göstereyim. Rüzgâr nereden eserse ses nereden gelir, bilmen lazım.”

Karaca abasının eteğiyle ılık namluyu silip tüfeği omzuna astı. Kalabalık dağılırken Naciye yanından geçti; utangaç ama sevinçli bir bakışla, “Akşam nöbette yanıma sıcak suyla iki dilim ekmek alırım,” diye fısıldadı.

Karaca başını hafifçe eğdi. “Ekmek yeter,” dedi. “Su soğur.”

Hüseyin Çavuş’un iki adım arkasından ıslak eğreltiotlarını yararak güney sırtına çıktı. Orada, Münevver’in bir gün önce taş yığdırıp rüzgâra karşı alçak bir siper yaptırdığı gözcü kayası duruyordu. Hüseyin Çavuş eliyle sisin arasından yer yer beliren vadi kıvrımlarını gösterdi: sağda Bahçecik’ten yükselen toprak yol, solda dere yatağından Oğulpaşa’nın arkasına sızan dar oduncu patikası, en aşağıda ise kurşuni körfez kıyısı. “Sis açılınca iskele bile seçilir,” dedi çavuş. “Gözün yolda, kulağın derede olsun. Yabancı bir kıpırtı görürsen önce tek ıslık, yaklaşırlarsa iki kesik ıslık.” Karaca yalnızca başını salladı; zaten dün gece o dere patikasından kendisi çıkmıştı.

Gün boyu Oğulpaşa’nın üstündeki sis bir açılıp bir kapandı. Karaca bütün öğleden sonrayı kayalığın gölgesinde, dizleri göğsüne yakın, mavzeri kolunun altında geçirdi. Akşamüstü Bahçecik patikasından köye giren iki yüklü katırı —Servetiye’den un getiren köylülerdi— daha vadi ağzındayken görüp sessizce haber yollaması Münevver’in gözünden kaçmadı.

Akşam ezanına doğru hava yeniden keskinleşti. Naciye, teyzesinin verdiği kalın yün şalı omuzlarına dolayıp bez çıkınla sırtın kuytusuna tırmandığında, vadiye ağır bir morluk çökmüştü. İkisi fazla konuşmadan kayanın arkasına yan yana oturdu. Naciye çıkından iki dilim kuru mısır ekmeği ile bir parça peynir çıkarıp uzattı. Karaca ekmeği alırken dün geceki o taş gibi gerginlikten bir parça çözülme vardı.

Bir süre sonra aşağıdaki kayınların arasından ince, kesik bir kuş sesi geldi. Naciye irkilip doğruldu, elini yanındaki eski tüfeğe attı.

Karaca kıpırdamadan karanlığı dinledi. “Otur,” dedi alçak, sakin bir sesle. “Baykuş o. İnsan ıslığı sonunu böyle kırmaz, düz keser. Kulak ver, öğrenirsin.”

Naciye yavaşça yerine çöktü, şalını dizlerinin üstüne çekti. Karanlıkta ilk kez o kadar da üşümediğini fark etti.


O gece, samanlık yeniden sessizliğe gömüldüğünde, dışarıda yalnızca rüzgârın kayın yapraklarını sürükleyişi duyuluyordu. Ocak közleri küllenmiş, taş duvarların içindeki ılık hava yerini serin bir durgunluğa bırakmıştı.

Saniye, cephane sandığının başına yeniden oturdu. Gaz lambasının solgun ışığında siyah muşamba defteri açtı. Dışarıda, güney sırtındaki kayalıkta şimdi on altı yaşındaki Naciye ile yirmi yaşındaki Karaca koca bir birliğin uykusunu bekliyordu.

Sayfanın üstünde, düzgün bir rika ile yazılmış “Oğulpaşa, 14 Nisan 1336 — Adı okunanlar” başlığı duruyordu. Altında elliyi aşkın isim, köy ve baba adı düzenli satırlar hâlinde dizilmişti. İlk sayfadaki “Hüseyin, İsmail oğlu, Kandıra” satırından dün akşam yazdığı “Ayşe, Hasan kızı, Bahçecik”, “Hacer, Osman kızı, Kandıra”, “Mehmet, Ali oğlu, Servetiye” ve “Bekir, Halil oğlu, Oğulpaşa” isimlerine kadar her hane doluydu.

Saniye, kalemini listenin en altına getirdi. Sol taraftaki ad ve baba adı bölümüne dokunmadan bembeyaz, boş bıraktı; yalnızca sağ tarafa, kopya kalemiyle tek bir kayıt düştü:

“Karaca — Oğulpaşa.”

Samanlığın öbür ucunda, henüz uyumamış olan Münevver, karanlığın içinden Saniye’yi izliyordu. Harfleri uzaktan göremezdi, zaten okuyamazdı; ama kalemin sol tarafa değmeden sağa geçtiğini lambanın gölgesinden seçti. İki kadın bir an göz göze geldi. Münevver yalnızca başını çok hafifçe salladı, sonra yün hırkasını omuzlarına çekip sırtını taş duvara yasladı.

Saniye kalemi bırakırken, o boşluğun garip biçimde diğer bütün dolu satırlardan daha çok göze battığını fark etti. Elliyi aşkın ismin arasında eksilmiş bir taş gibi duruyordu o yarım satır. Sanki kâğıt, eksilen bir ismi yıllarca saklayacak ve bir gün mutlaka geri isteyecek gibi duruyordu.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.