Bölüm 12 - Zamanın Yazarı ve İlk Tohumlar Görseli
Bölüm 12 - Zamanın Yazarı ve İlk Tohumlar

Aylin’in Şifa Okulu

4. Sahne 21 dk okuma 16 okunma
Şifa avlusunda ilk ders
Şifa avlusunda ilk ders
Dione çalışma derisinde düğüm öğreniyor
Dione çalışma derisinde düğüm öğreniyor

Şifa evinin kapısı o sabah gün doğmadan açılmıştı. Eski sürgünün bıraktığı iz, taş kasanın üzerinde ince bir çizgi hâlinde duruyordu; kapının kendisi artık içeriyi saklayan bir engel gibi değil, sokağa doğru açılan bir eşik gibi görünüyordu. Aylin, avluda kurulan alçak tezgâhların üstünü kontrol ederken lavanta, kekik, yıkanmış keten ve kaynatılıp soğumaya bırakılmış suyun kokusunu duydu. İnsanlar gelmeden önce avluyu hazırlamayı severdi. Böylece gün başladığında her şeyi aynı anda aramak zorunda kalmaz, ilk gelen kişiyi başkalarının telaşına teslim etmezdi.

Yine de hiçbir sabah bir öncekine benzemezdi. Kimi gün kapıdan ateşli bir çocuk girer, kimi gün tarlada elini kesmiş biri; bazen yalnızca yaşlı bir kadın gelir ve geceden beri artan ağrısını anlatacak kelime bulamazdı. Aylin, her durum için hazır bir çözümü olmadığını biliyordu. Bilmediği şeyi saklamak, hasta için en tehlikeli alışkanlıklardan biriydi. Bu nedenle avludaki düzene bir süredir yeni bir sıra eklemişti: önce hastanın adı, sonra ne yaşadığı, sonra neyin bilindiği ve neyin henüz bilinmediği. Kesenin ağırlığı, ailesinin adı ya da Morkos’un adamlarıyla yakınlığı, sırayı belirlemeyecekti.

Kapının yanındaki demir halkayı Tarhun dövmüştü; Aylin onu seçtiği adıyla çağırmayı sürdürüyordu. Halka kilitlenmiyor, kapıyı çalmak için kullanılıyordu. Bir sabah çocuklardan biri, halkayı oyun olsun diye çevirmiş; çıkan sesi duyan içeridekiler gülmüştü. Aylin o gülüşü sevmişti. Bu kapı uzun süre korkuyla hatırlanmıştı. Şimdi kapının sesi, içeri girmek isteyen birinin varlığını haber veriyordu.

Avluda o sabah on iki öğrenci vardı. Bazıları daha önce yaralı taşımış eski hamallardı; bazıları zeytin köylerinden gelmiş genç kadınlar ve çocuklardı; iki kişi de yakın zamanda kendi yarasını sarmayı öğrenmişti. Herkes aynı bilgiyi aynı hızda almıyordu. Aylin bunu bir eksiklik saymıyordu. Birinin eli titriyor, biri söyleneni hemen hatırlıyor, bir başkası aynı şeyi üç kez görmeden uygulayamıyordu. Öğretmek, bilgiyi en hızlı kavrayana göre sıralamak değildi. Herkesin güvenle öğrenebileceği bir tempo bulmaktı.

Dione, tezgâhın başında temiz bezleri katlıyordu. Annesini ateşli bir hastalıkta kaybettiğinden beri şifa evine gelişinde hem öfke hem de dikkat vardı. Annesini kurtaramamış olmak, onu her bitkiye, her ilaca kuşkuyla bakmaya alıştırmıştı. Aylin bu kuşkuyu kırmaya çalışmıyordu; onu işe yarar bir soruya dönüştürmeye uğraşıyordu. “Bunu nereden biliyoruz?” Dione’nin en sık sorduğu soruydu. Aylin her seferinde sabırla cevaplamaya çalışıyordu. Bazen cevabı yoktu ve bunu söylemek zorunda kalıyordu.

İlk gelen hasta, zeytinlikte çalışırken kolunu ince bir dala sürtmüş bir çocuktu. Kesik derin değildi, ama kan kuruyunca çocuğun annesi kolu bezle sıkıca sarmıştı. Çocuk annesinin arkasına saklanıyor, avludaki yabancılara bakmamak için başını çeviriyordu. Annesi onu tabureye oturturken “Yaramazlık etti,” dedi. Aylin kadının sesindeki kızgınlığı değil, endişeyi duydu. Önce çocuğun adını sordu. Adını söylediğinde çocuk başını kaldırdı.

“Kolunu görebilir miyim?” dedi Aylin.

Çocuk annesinin yüzüne baktı. Kadın başıyla onay verdi. Aylin, bezi hemen çekip almadı; önce nasıl sarıldığını gösterdi, sonra düğümün hangi ucundan gevşetileceğini anlattı. “Canı acırsa bana söyle,” dedi çocuğa. “Söyleyebilirsin. Beklemen gerekmiyor.” Çocuk küçük bir baş hareketi yaptı. Dione yanlarına geldi, ama bezin ucuna dokunmadan önce ellerini yıkadı. Aylin de aynı şeyi yaptı. Öğrenciler, yaptığı her hareketin sebebini sorabilirdi.

Bezi kaldırınca yaranın çevresinde kurumuş kan ve toprak görüldü. Aylin kesinin yüzeysel olduğunu, kanamanın durmuş bulunduğunu söyledi. “Önce bakıyoruz,” dedi çevresindekilere. “Neresi kesilmiş, kanama sürüyor mu, çocuk elini hareket ettirebiliyor mu? Sonra temizliyoruz. Yaraya yağ, ezilmiş yaprak ya da kaynağını bilmediğimiz bir karışım sürmüyoruz.”

Şifa avlusunda ilk ders

Şifa avlusunda ilk ders

Yaşlı bir kadın, “Zeytinyağı yarayı yumuşatmaz mı?” diye sordu. Sesi itirazdan çok alışkanlık taşıyordu.

“Bazı merhemlerde taşıyıcı olabilir,” dedi Aylin. “Ama açık yaraya her yağı sürmek doğru değil. Önce temizlemek ve korumak gerekir. Ne kullandığımızı, ne kadar kullandığımızı bilmeliyiz. Bir şey daha önce bir kişiye iyi geldi diye herkeste aynı sonucu vereceğini varsayamayız.”

Kadın dudaklarını birbirine bastırdı. “Biz hep öyle yaptık.”

“Biliyorum. Bildiğiniz şeyleri küçümsemiyorum. Yalnızca hangisinin güvenle uygulanabileceğini birlikte sınayacağız. Yanlış olduğunu görürsek değiştireceğiz.”

Bir öğrenci, kaynatılıp soğutulan sudan küçük bir tas aldı. Dione, temiz keteni suyla ıslattı ve kesinin çevresindeki toprağı nazikçe aldı. Aylin, çocuğun yüzünü ve elini gözledi; acı arttığında Dione’nin elini durdurmasını istedi. Temizleme işlemi bitince yarayı kurcalamadılar. Kesinin kenarları temizdi, kanama yoktu. Üstüne kuru, temiz bir bez koydular. Aylin, sargıyı ne çok sıkı ne de gevşek bağlamanın nedenini gösterdi. Çocuğun parmaklarının rengi ve sıcaklığına bakmasını annesine söyledi; bez ıslanır ya da kirlenirse değiştirmesi, yara kızarıp şişerse veya ateş çıkarsa yeniden gelmesi gerektiğini ekledi.

Çocuğun annesi sargıya bakarken, “Yarın tarlaya gitmesi gerekir mi?” diye sordu. Aylin hemen evet ya da hayır demedi. Çocuğun işaret parmağını oynatmasını, sonra bileğini yavaşça çevirmesini istedi. Çocuk hareketleri yaptı; yüzünü buruşturmadı. “Bugün kolunu kirli işe sokmasın. Yarın da yara açık ya da ıslak kalırsa tarlaya göndermeyin. Ama kararı yalnızca benim sözümle vermeyin; sabah yeniden bakın. Şişlik, artan ağrı, kızarıklığın yayılması ya da ateş olursa buraya dönün.”

Kadın, “İş bırakılırsa evde ekmek eksilir,” dedi. Bu kez sesi savunmaya geçmişti. Aylin, onun hesabını anladığını göstermek için çocuğun annesinin ellerine baktı; tırnaklarının kenarında zeytin karası, parmaklarında ince çatlaklar vardı. “Biliyorum. Size kolay bir cevap veremem. Ama çocuk acıdığı hâlde kolunu zorlayıp daha çok zarar görürse, iş daha da uzayabilir. Sabah birlikte bakarız. Buraya gelemeyecek olursanız temiz bezin durumunu ve çocuğun nasıl hissettiğini bir öğrenciye haber gönderin.” Kadın ilk kez omuzlarını gevşetti. Dione, dönüş için taş levhaya küçük bir işaret koydu ve annesine işaretin ne anlama geldiğini açıkladı. Kayıt, yalnızca şifa evinin hafızası değildi; yola çıkamayan biri için geri dönmenin sözüydü.

“Sargı işi bitirir mi?” diye sordu çocuk.

“Hayır,” dedi Aylin. “Sargı, yaranın iyileşmesine yardım eder. Sonra yeniden bakmamız gerekir.”

Annesi “dua da okuyalım mı?” diye sordu. Aylin başını salladı. “İsterseniz. Dua ederken ellerinizi temiz tutun, çocuğun kolunu sıkmayın. Bir şeyin diğerine engel olması gerekmiyor.” Avluda hafif bir gülüş dolaştı. Aylin bu gülüşün, kimsenin inancıyla alay etmediğini biliyordu. Korkuyu azaltmış, insanlara sorularını sormak için biraz alan açmıştı.

Dione, sargının son kıvrımını yerleştirirken “Çok mu sıkı?” diye sordu.

“Sen söyle,” dedi Aylin. “Çocuğun parmaklarına bak.”

Dione, çocuğa parmaklarını açıp kapamasını söyledi. Sonra sargıyı bir parça gevşetti. Aylin onu düzeltmedi. “Şimdi neden değiştirdiğini anlat.”

“Parmaklarının rengi değişmemişti ama çocuk eli gerdiğinde yüzünü buruşturdu. Basınç rahatsız etti. Biraz gevşetince elini rahat oynattı.”

“Güzel. Kararı yalnızca benim yüzüme bakarak verme. Hastanın söylediğini de gözlediğini de birlikte kullan.”

Çocuk tabureden kalkınca annesi ona teşekkür etti. Aylin, “Günün ilerleyen saatlerinde tekrar bakın,” dedi. “Bir sorun görürseniz beklemeyin.” Kadın kapıdan çıkarken Dione’nin elindeki bezi almak istedi; Dione ona bezin temiz kalan bölümünü gösterdi, kirlenen parçayı ayrı kaba koydu. Küçük bir işti, ama avludaki herkes neyin neden ayrıldığını görmüştü.

Taş tezgâhlarda başka kaplar da vardı: farklı bitkiler için ayrı sepetler, toplandıkları yeri ve tarihi gösteren tahta işaretler, kaynatılıp soğumaya bırakılmış su, yıkanmış keten, temiz aletler. Aylin bunları bir sır gibi saklamıyordu. Fakat her şeyi herkese aynı ölçüde dağıtmıyor, her bitkinin her hastaya uygun olduğunu da söylemiyordu. “Bir bitkinin adını bilmek, onu güvenle kullanmayı bilmek değildir,” dedi. “Hangi bölümünü kullandık, ne zaman topladık, nasıl sakladık, kimde denedik? Bunların hepsi sorulmalı.”

Gençlerden biri, kurutulmuş bir demet adaçayını kaldırdı. “Bunu ateşi düşürmek için mi veriyoruz?”

“Bu demetin hangi gün toplandığını biliyor musun?” diye sordu Aylin.

Genç başını iki yana salladı.

“O zaman bugün vermiyoruz. Önce kim getirdi, nereden aldı, nasıl kuruttu, onu bulacağız. Ateşin nedeni de önemli. Her ateşe aynı şeyi vermek, yardım etmek değildir.”

Öğrencilerden biri bu cevaba şaşırdı. “Ama siz hekim değil misiniz?”

“Hekim olmak her şeyi bilmek değildir. Bilmediğini zamanında fark etmek ve yardım istemektir.”

“Peki bir bitkinin işe yarayıp yaramadığını nasıl öğreneceğiz?” diye sordu Dione.

Aylin sepetlerin yanındaki balmumlu tableti aldı. “Önce bildiğimizi ve bilmediğimizi ayıracağız. Bitkiyi kimin getirdiğini, hangi yerde yetiştiğini, hangi bölümünün toplandığını, ne zaman kurutulduğunu yazacağız. Sonra onu kimin kullandığını ve ne değiştiğini kaydedeceğiz. Aynı gün üç yeni şeyi birden verirsek hangisinin etkili olduğunu anlayamayız.”

Gençlerden biri, “Bunu herkes okuyamaz ki,” dedi.

“O zaman çizgiyle, işaretle, yüksek sesle anlatarak kaydederiz. Yazı, bilginin tek kapısı değil. Ama belleğimizin yanılabileceğini kabul etmenin bir yolu.” Aylin tableti Dione’ye uzattı. Dione, otlardan birinin yanına küçük bir yaprak işareti çizdi; toplandığı yeri belirtmek için de taş duvarı ve dereyi gösteren iki basit çizgi ekledi. “Bu otun adı?” diye sordu.

“Adını köyünüzde nasıl söylüyorlar?”

Dione yerel adını söyledi. Aylin onu kaydetti, ardından başka bölgelerde aynı adın başka bir bitkiyi gösterebileceğini belirtti. Öğrencilerden biri demeti koklayıp tanıdığını iddia etti; diğeri yaprak biçiminin farklı olduğunu söyledi. Aylin ikisine de hemen hak vermedi. Demeti ayrı kaba koyup kimden geldiğini soracaklarını söyledi. Bir bitkiyi yanlış tanımak, yalnızca yanlış bilgi değil, doğrudan tehlike yaratabilirdi. Sepetin önüne “tanımlanacak” işareti koydular. Öğrenciler, sorunun cevapsız kalmasının da öğretimin parçası olabileceğini ilk kez bu kadar açık gördüler.

Sözün ardından avlunun öte yanında bir adam öksürdü. Aylin onu daha önce görmemişti. Adam, sırasını beklerken duvar dibinde oturmuş, göğsünü eliyle tutuyordu. Aylin iki öğrenciden onun yanına gitmesini, adını ve ne zamandır öksürdüğünü sormasını istedi; kendisi de birazdan muayene edecekti. Önce sırada bekleyenlerden hangisinin daha acil olduğunu anlamaları gerekiyordu. Levhadaki işaretler hastaların kim olduğunu değil, neye ihtiyaç duyduğunu gösteriyordu. Birinin parası ya da tanıdığı olması, diğerinin nefes darlığının önüne geçemezdi.

Öğrencilerden biri adama yaklaşınca, adam ayağa kalkmaya çalıştı. Aylin elini kaldırdı. “Olduğun yerde kalabilirsin. Burada sana geliyoruz.” Adam tekrar duvara yaslandı. Öğrenci adını sordu; adam söyledi, sonra nefesinin sabah yola çıktığından beri daraldığını anlattı. “Göğsünde ağrı var mı? Başın dönüyor mu?” diye sordu öğrenci. Adam, göğsünün yalnızca öksürürken sızladığını, ama başının dönmediğini söyledi. Öğrenci bunları hemen hükme çevirmedi; tablete yazdı ve Aylin’e aktardı.

Aylin yanına gidip adamla göz hizasında durdu. Önce izin isteyerek elini bileğine koydu, nefes alışını izledi, birkaç soru daha sordu. Öğrenciler sessizce seyretti. Adamın dinlenmesi ve daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekiyordu. Aylin, onu gölgeli bölüme aldırdı; suyu küçük yudumlarla içmesini söyledi ve nefesindeki değişiklikleri takip etmek için yakınında bir öğrenci bıraktı. Nedenini bildiğini iddia etmedi. Bir bulgunun adını hemen koyamamak, onu görmezden gelmek anlamına gelmiyordu. Öğrencilerden biri, adamı o anda eve göndermemek gerektiğini söyledi. Aylin başını salladı. “İşte bu, bugün öğrendiğimiz bir karar: önce güvenliği sağla, sonra bilmediğin konuda yardım çağır.”

“Her şeyi siz mi göreceksiniz?” diye sordu öğrenci.

“Hayır. Hepimiz gözleyeceğiz; ama sorumluluklarımız aynı değil. Siz değişikliği fark edip söyleyebilirsiniz. Ben değerlendireceğim ve gerekirse başka yardım isteyeceğim. Kimin ne yapabileceğini açıkça bilmek, hastaya karşı dürüst olmaktır.” Adam, konuşmanın kendisi hakkında yapıldığını duyunca Aylin’e baktı. Aylin sözünü doğrudan ona çevirdi: “Nefesinizde değişiklik olursa bize hemen söyleyin. Sizin nasıl hissettiğinizi sizden duymamız gerekiyor.” Adam başını salladı. Avludakiler için ders, bir hastanın önünde sürüyordu; ama adam artık yalnızca öğretilen bir örnek değildi. Kendi sözünün sıradaki adımı değiştirebildiğini biliyordu.

Tam o sırada kapıdan iki kişi daha girdi. Biri yaşlı bir zeytin işçisi, diğeri genç bir kadın; kadının bileğinde eski bir yanık vardı. Nikos kapının yanında balmumlu tablete kayıt tutuyordu. Artık ilaç dolaplarını tek başına açmıyor, hastalarla yalnız kalmıyor, tedavi kararı vermiyordu. Buna karşılık gelenlerin adını, geliş saatini ve şikâyetini kaydediyor, öncelik sırasını Aylin’in belirlediği işaretlere göre takip ediyordu. Bugün de yeni gelenleri sıraya yazmadan önce içerideki öğrencilerden birine danıştı.

“Batı kapısından geldiler,” dedi Nikos. “Yaşlı adamın nefesi kısa. Kadının yanığı eski, ama bugün ağrısı artmış.”

Aylin, tabletin üstündeki işaretlere baktı. “Nefesi kısa olanı önce görelim. Kadın bekleyebilir mi diye kendisine sor. Onun yerine karar verme.”

Nikos kadına döndü. Kadın başıyla onay verince onu gölgeli yere oturttu. Aylin, “Doğru yaptın,” dedi. Nikos’un yüzünde küçük bir rahatlama belirdi; Aylin bunu gördü, ama o rahatlamayı bir ödüle çevirmedi. “Güven, yara gibidir,” dedi. “Her gün temiz tutulmazsa yeniden iltihaplanır. Bugün doğru yaptın. Yarın da aynı dikkat gerekecek.”

Nikos’un tableti bırakıp arka odanın kapısına yöneldiğini gören Aylin, “Bir şey mi arıyorsun?” diye sordu.

“Sargı bezleri azalmış olabilir. Dolabın üst rafında kalanları görmüştüm.”

“Oradaki kapalı kutuların anahtarı bende. Şimdilik yalnız açmıyorsun.”

Nikos’un yüzündeki rahatlık çekildi. “Bana güvenmediğin için mi?”

“Sana tek başına karar verme yetkisi vermediğim için. Bu ikisi aynı şey değil, ama aradaki mesafeyi kapatmak da benim tek cümlemle olmayacak. Bez gerekiyorsa birlikte sayarız; neyin nerede durduğunu da kayda geçiririz. Bir gün bu düzeni sen de yöneteceksin belki. Önce her açılışın ve eksilmenin kimin sorumluluğunda olduğunu herkes bilsin.”

Nikos, kapının önünde bir süre sessiz kaldı. Sonra tabletini kaldırıp başını salladı. “Birlikte sayalım.”

Aylin anahtarı çıkardı, ama kapıyı kendisi açmak yerine Nikos’tan hangi kutunun gerektiğini tarif etmesini istedi. Nikos doğru rafı gösterdi; Aylin kilidi açtı, ikisi bezleri birlikte saydı. Eksik çıkmadılar. Bu küçük denetim, kimseyi suçlamadı ve geçmişi silmedi. Yine de Nikos’un bilgisi işe yaradı, şifa evinin malzemesi görünür bir düzene bağlandı. Aylin, kapıyı kapatıp anahtarı yerine koyarken Dione’nin onları izlediğini fark etti. “Güven, herkese her şeyi bırakmak değildir,” dedi öğrencilere. “Sorumluluğu anlaşılır kılmak, bir işi denetlenebilir hâle getirmek ve insanın değişmesine yer bırakmaktır.”

Nikos, “Biliyorum, Leya,” diye karşılık verdi. Sonra başını kaldırdı. “Aylin dememi mi istersin?”

Aylin bir an düşündü. “İkisi de olur. Hangisini söylemek istiyorsan onu söyle. Ama hastanın yanında dikkatini adımın hangisi olduğuna değil, ne söylediğine ver.”

Nikos başını eğdi. “Anladım.”

Bu iki ad, Aylin’in içinde birbirini dışlamıyordu. Leya, Tralleis’te insanların ona uzattığı güvenin ve birlikte yaşadığı yılların adıydı. Aylin, doğduğu ve başka bir dünyadan yanında taşıdığı hafızanın adıydı. Bazen biri ona Leya dediğinde şifa evindeki ilk günleri hatırlıyor; Aylin diye seslenildiğinde GATA’nın koridorlarını ve kendine verdiği yeminleri. İkisinden birini silmek, bedenindeki iki ayrı zamanı birbirine düşman etmek olurdu. Şimdi öğrencilerine, isimlerin bir insanı bütünüyle açıklamadığını da göstermek istiyordu.

“Bana Leya dediklerinde başka, Aylin dediklerinde başka biri mi oluyorum?” diye sordu genç öğrencilerden biri.

“Hayır,” dedi Aylin. “Sana hangi adla seslenildiği, o an kimin sana ihtiyaç duyduğunu anlatabilir. Ama senin kim olduğunu tek başına belirlemez.”

Bir başka öğrenci, “O zaman kayıtta hangi adınızı yazalım?” diye sordu.

Aylin, taş levhadaki boş satıra baktı. “İkisini de yazın. Aylin; burada Leya diye de çağrılır. Bir gün başka bir ad istersem, onu da söylerim.”

Öğrenci işareti dikkatle kazıdı. Aylin, iki ismin yan yana duruşunu gördüğünde beklediği hafiflemeyi hissetti. Bu bir zafer değildi; yalnızca başkasının onun adına karar vermesini önleyen küçük bir kayıt biçimiydi.

Günün ikinci dersi dikiş düğümüydü. Aylin canlı bir hastada gösteri yapmayı kabul etmedi. Bunun yerine keçi derisinden ve birkaç kat ketenden hazırlanmış bir çalışma yüzeyi kurdu. Düğüm için kullandıkları ip, önceden kaynatılıp kurutulmuş ketendi. Aletler temizlenmiş, herkesin kullanacağı bezler ayrı ayrı yıkanmıştı. Aylin, her adımın sterilizasyonu kusursuz kılmadığını, ama kir ve bulaş riskini azaltmak için dikkat gerektiğini açıkça söyledi. “Bir düğümü öğrenmek,” dedi, “onu her yaraya uygulama hakkı vermez. Önce yarayı, derinliğini ve çevresini değerlendirmek gerekir. Dikiş gerekip gerekmediğini bilmiyorsanız, bunu da söyleyin.”

Dione, tahta iğneyi tuttu. “İpi çok sıkarsam?”

Dione çalışma derisinde düğüm öğreniyor

Dione çalışma derisinde düğüm öğreniyor

“Kenarları ezer, kan dolaşımını bozabilirsin.”

“Gevşek kalırsa?”

“Yara kenarları yaklaşmaz.”

“Peki doğru olduğunu nasıl anlayacağım?”

Aylin, derinin üzerindeki iki kenarı gösterdi. “Bir düğümün doğru olup olmadığını yalnızca düzgün görünmesine göre değerlendirme. Kenarlar yan yana geliyor mu, arada gereksiz boşluk kaldı mı, deri bükülüyor mu? Sonra da yaranın neden dikiş gerektirdiğini sor. Bu çalışma yüzeyinde dilediğin kadar dene. Canlı dokuda aynı denemeyi yapamazsın.”

Dione, ilk düğümünü attı. İp gevşek kaldı. İkincide fazla sıktı ve deriyi buruşturdu. Aylin hiçbirini onun elinden almadı. “Ne gördün?” diye sordu.

Dione, “İlkinde kenarlar ayrılıyor. İkincide deri içe kıvrılıyor,” dedi. “Üçüncüde ikisinin ortasını bulmaya çalışacağım.”

“Deneyebilirsin. Ama önce izin iste.”

Dione, çalışma yüzeyini tezgâha koydu. “Bir kez daha deneyebilir miyim?”

“Evet.”

Öğrenciler gülümsedi. İzin istemek, deriye değil birbirlerine karşı da bir alışkanlık hâline geliyordu. Aylin, o alışkanlığın şifa evinin duvarlarından daha uzun ömürlü olmasını umdu. Bir insanın bedenine dokunmak, yardım ediyor olsa bile, onun kararını ortadan kaldırmamalıydı. Bunu her durumda uygulamak zor olacaktı; kimi hasta konuşamayacak, kimi korkudan cevap veremeyecekti. Yine de soruyu sormak, cevap için beklemek ve yapılacak işi anlatmak, aralarındaki mesafeyi değiştirebilirdi.

Avlunun ortasındaki taş levhada o gün gelenlerin adı, şikâyeti ve bekleme sırası vardı. Soylular için ayrı çizgi yoktu. Borcunu ödeyemeyen kimse geriye gönderilmiyordu. Bir öğrenci, “Her şey ücretsiz mi olacak?” diye sordu.

Aylin, “Bugün tedaviye ihtiyacı olan kimse, parasız diye kapıdan çevrilmeyecek,” dedi. “Ama malzeme ve emek de kendiliğinden çoğalmıyor. Kimin ne getirebildiğini konuşuruz. Birinin zeytinyağı, diğerinin temiz bez, bir başkasının zamanı olabilir. Yardımın karşılığı, hastayı borçlu kılmak değildir.”

Yaşlı kadın, “Şifacıların değeri azalmaz mı, herkes öğrenirse?” diye sordu.

Aylin soruyu küçümsemedi. “Değerimiz, kaç kişinin bilmediğiyle ölçülmesin. Bir köyde çocuk hastalanınca buraya yetişemeden kötüleşiyorsa, bizim düzenimiz eksiktir. Burada öğrendiklerinizle her şeyi yapabilecek hâle gelmeyeceksiniz. Ama ilk bakımı, tehlike işaretlerini ve ne zaman yardım çağıracağınızı öğrenebilirsiniz. Bir uzman gerektiğinde de bunu zamanında anlayabilirsiniz.”

Kadın, başını yavaşça salladı. “Yani herkes hekim olmayacak.”

“Hayır. Ama kimse bilgisiz bırakılmayacak.”

Bu cümle avluda bir süre kaldı. Aylin, onu bir slogan gibi söylememişti. Yalnızca kapının önünde bekleyenlerin, kendi bedenleri hakkında soru sormaya hakları olduğunu belirtmişti. Şifanın her parçası paylaşılabilir değildi; kimi iş uzun eğitim ve deneyim gerektiriyordu. Fakat sıranın nasıl belirlendiği, temizliğin neden önemli olduğu, hangi durumda yardım çağrılacağı gizli tutulmamalıydı. Bilgiyi paylaşmak, sınırları ortadan kaldırmak değil, sınırların neden var olduğunu anlaşılır kılmaktı.

Öğleye yaklaşırken Serdar avluya geldi. Üzerinde taş odadan taşıdığı mürekkep lekeleri vardı. Kapının yanında durdu, içeri girenlerle çıkanları gözledi. Aylin, bir öğrencinin sorusuna cevap verdiği için onu hemen fark etmedi. Serdar, kalabalığın arasında yer açılana kadar bekledi. Sonra tezgâhın yakınına geldi.

“Burayı karargâha çevirmişsin,” dedi.

Aylin, ellerini yıkadığı kaba koydu. “Hayır. Karargâhta emir beklenir. Burada herkes sıradaki yarayı görmeyi öğreniyor.”

Serdar’ın bakışı taş levhaya, ayrı kaplara ve çalışma yüzeyine kaydı. “Yazıya bunları da koyacağım.”

“Sıra işaretlerini de,” dedi Aylin. “Dışarıdan gelen biri, kimin önce çağrıldığını anlayabilsin. Bir öğrenci yokken başka biri onun kaydını okuyabilsin. Hasta, kendi adına yazılanı sorabilsin.”

Serdar, taş levhadaki satırları inceledi. “Bu kadar açık kayıt, bazılarını rahatsız eder.”

“Rahatsızlık, saklamanın gerekçesi olamaz. Elbette insanların özel sözlerini avlunun ortasına yazmayacağız. Burada yalnızca bekleme sırası, gerekli gözlem ve dönüş zamanı var. Daha fazlası gerekiyorsa kapalı sayfaya geçer; o sayfayı kimin gördüğünü de kaydederiz.”

Serdar, mürekkep lekeli parmaklarını birbirine sürttü. “Yazı hem koruyabilir hem de insanı ele verebilir.”

“Bu yüzden yazıyı kimin tuttuğunu ve kimin okuyabildiğini konuşuyoruz. Bilgi paylaşılacak diye hastanın mahremiyeti ortadan kalkmaz. Benim sözlerimi de istediğin gibi kullanamazsın.”

“Anladım.”

Aylin bu kez onun cevabına değil, levhaya döndü. Serdar’a karşı içinde kalan kuşku, onun ne söylediğini dikkatle dinlemesine engel değildi; ama sözü işin kendisi saymasına da izin vermiyordu. Öğrencilerin önünde bir yöntem kuruluyordu ve bu yöntemin, kurucusunun iyi niyetine bağlı kalmaması gerekiyordu. Yarın başka biri kayıt tutacak, başka biri kapıyı açacak, başka biri hastanın itirazını duyacaktı. Kurallar ancak o zaman gerçekten herkesin olabilirdi.

“Beni değil, yöntemi yaz.”

“Senin sözlerin olmadan yöntemi doğru yazamam.”

“O zaman bana okut. Ben de düzeltirim.”

Serdar başını salladı. “Öyle yapacağım.”

Aylin, masadaki listeleri gösterdi. “Bir de Tarhun’la konuş. Ocağın önündekiler de su taşıyor, bez hazırlıyor. Onların katkısını yalnızca senin defterinde görünür kılma. Kim ne yaptığını kendi söyleyebilsin.”

“Söyleyeceğim.”

“Ve benim adıma karar verme.”

“Vermeyeceğim.”

Aylin bu sözü hemen yeterli saymadı. Serdar da onun bunu beklemediğini biliyordu. Güven, bir kere konuşulunca tamamlanan bir anlaşma değildi. İkisi de bunu son haftalarda öğrenmişti.

“Şifa kimsenin malı olmayacak, Serdar,” dedi Aylin. “Ne Morkos’un ne benim. Halkın olacak.”

Serdar’ın yüzü ciddileşti. “Bunu yazarım.”

“Yazman yetmez.”

“Uygulamam gerekir.”

“Evet.”

Bir çocuk ağlamaya başladı. Aylin hemen döndü. Sözünü tamamlamak için Serdar’a bakmadı; o an bekleyen hasta, masadaki konuşmadan önce geliyordu. Çocuk bu kez düşüp dizini sıyırmıştı. Dione, az önce öğrendiği gibi annesinden izin istedi, çocuğa ne yapacağını anlattı ve temiz suyu hazırladı. Aylin yanına gitti. Dione’nin elini durdurmadı; yalnızca sorular sorarak onu izledi.

“Kanama sürüyor mu?”

“Hayır.”

“Kir nerede?”

“Diz kapağının üstünde, yüzeyde.”

“Çocuk ne söylüyor?”

“Yandığını söylüyor ama elini oynatabiliyor.”

“Güzel. Yavaşça temizle. Rahatsızlığı artarsa dur.”

Dione, suyu küçük miktarlarla kullandı. Çocuk ağladı ama annesi elini tuttu; kimse onu azarlamadı. Aylin, temizleme bitince dizin çevresine kuru bez koymalarını, çocuğu gün içinde gözlemlemelerini söyledi. Dione, kullanılmayan ketenleri yeniden temiz kapta topladı. Ardından tezgâha dönüp kendi elini yıkadı.

Aylin, onun hareketlerini izlerken ilk kez okulun yalnızca taş levha, ders ve araç gereçten ibaret olmadığını düşündü. Okul, bir hata yapıldığında onu saklamamak; bir soruya cevap bilinmediğinde başkasına danışmak; hastanın adını kendi korkularından önce duymaktı. Bu alışkanlıklar günde bir kez öğretilip bırakılmayacaktı. Her yeni öğrenciyle yeniden başlayacak, her yeni yarada sınanacaktı.

Nikos, kapının yanından yeni bir kayıt getirdi. “Yaşlı adamın nefesi rahatladı. Dinlenmek istiyor. Kadının yanığına baktım, ama karar vermedim.”

“Doğru yapmışsın,” dedi Aylin. “Şimdi onu içeri alalım. Ağrısının ne zaman arttığını kendisinden dinleyeceğim.”

Nikos hastayı çağırdı. Adamın adını tekrar sordu ve cevabını tablete işledi. Aylin bu küçük ayrıntıyı gördü. Daha önce Nikos, insanları sıralarken çoğu zaman onların yerine konuşurdu. Şimdi soruyor, cevabı bekliyor, sonra yazıyordu. Bu değişiklik onu aklamıyordu; ama ondan istenen işin her gün yeniden yapılabildiğini gösteriyordu.

Güneş avlunun duvarına vurduğunda ders bitmedi. Öğrenciler, kullandıkları kapları yıkayıp ayrı ayrı yerlerine koydular. Kimileri öğleden sonra dönecek, kimileri köyüne bilgi götürecekti. Dione, akşam olunca annesinin mezarına uğrayacağını söyledi. Aylin ona bir sonraki dersin gününü bildirdi. Dione, “Yeniden öğrenmeye gelebilir miyim?” diye sordu.

“Elbette.”

“Bir dahaki sefere düğüm çalışmasını getireyim mi?”

“Getir. Ama çalışma derisi olsun, canlı hasta değil.”

Dione gülümsedi. “Anladım.”

Öğrenciler avludan dağılırken, taş levhada kalan işaretlere baktı. Biri iyileşmek için yeniden gelecekti; biri köyündeki yaşlıları anlatmaya; biri de hangi bitkinin nereden toplandığını sorup cevap aramaya. Aylin, günün sonunda bu kayıtları tek başına okumayacağını biliyordu. Öğrenciler sıradaki oturumda kendileri de bakacak, yanlış gördüklerini söyleyecek, eksik kalan satırları tamamlayacaklardı. Bir okul, kurucusunun her cevabı bilmesiyle değil, başkalarının soru sorabilmesiyle ayakta dururdu.

Avlunun kapısına yürüdü. Demir halkaya dokundu; metal güneşte ısınmıştı. Bir zamanlar bu kapıdan girenler, yardım istemek için önce kimin izni gerektiğini düşünürdü. Şimdi kapı yine kapatılabiliyordu; güvenlik ve dinlenme için bazen kapanması gerekirdi. Fakat kilit, insanları susturmak için kullanılmayacaktı. Aylin bunu her gün yeniden hatırlatmak zorundaydı.

İçeride kalan öğrencilere döndü. “Yarın önce kayıtları okuyacağız,” dedi. “Sonra hangi satırın gözlem, hangisinin tahmin olduğunu ayıracağız. Bilmediğimiz yeri de işaretleyeceğiz. Hiç kimse o boşluğu utanç diye kapatmayacak.”

Dione’nin sesi avlunun öbür ucundan geldi: “Peki boşluk kalırsa?”

Aylin, “O zaman soru olarak kalır,” diye cevap verdi. “Bir sonraki kişi oradan devam eder.”

Günün son ışığında tezgâhların üstündeki bezler kuruyordu. Su kapları yıkanmış, iğneler temizlenmek üzere ayrı bir kaba bırakılmış, bitki sepetlerinin yanına toplama yerleri yazılmıştı. Her şey kusursuz değildi; bir kap çatlamış, bir öğrencinin notu silinmiş, iki hasta yarın yeniden çağrılmıştı. Fakat bu eksikler saklanmamıştı. Aylin, avluda dağılan insanları seyrederken şifanın tek bir elde tutulmadığında eksilmeyeceğini, tersine daha çok kişiye ulaşabileceğini gördü.

Son öğrenci kapıdan çıkınca Aylin taş levhayı yeniden okudu. Adlar, şikâyetler, dönüş saatleri ve henüz yanıtlanmamış sorular oradaydı. Levhayı silmedi. Ertesi sabah gelecek öğrencilerin de önceki günün ne bıraktığını görmesini istiyordu. Şifa evi o akşam sessizleşti; fakat kapının önünde bekleyen bilgi, bir sonraki güne aktarılmaya hazırdı. Aylin o gün şifayı bir sır olmaktan çıkarıp ellere dağıtmıştı; çünkü hiçbir hasta, yardımın tek bir kişinin hafızasına bağlı kalmasını beklemek zorunda değildi.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.