Bölüm 12 - Zamanın Yazarı ve İlk Tohumlar Görseli
Bölüm 12 - Zamanın Yazarı ve İlk Tohumlar

Üç Kitap, Bir Kader

3. Sahne 21 dk okuma 18 okunma
Taş odada üç parşömen
Taş odada üç parşömen
Aylin’in parşömenleri okuması
Aylin’in parşömenleri okuması

Haftalar, Tralleis’in üzerinden birer birer geçti. Şehir, sabahları önce sesini buldu: kuyudan çekilen suyun gıcırtısı, avlularda taşınan sepetler, demirci ocağından yükselen çekiç vuruşları. Sonra yollarına döndü. Yağmurun yumuşattığı yamaç patikaları yeniden basılabilir oldu; duvarlardaki çatlakların çevresine işaretler kondu; şifa evinin kapısına gelenler artık yalnızca yaralarını değil, hangi otu bulduklarını, kiminle geldiklerini, evlerinde kimin beklediğini de anlatmaya başladı. Her şey düzelmiş değildi. Bazı kapılar hâlâ eğri duruyor, kimi evlerin içi boş kalıyor, kimi adlar akşam sayımında cevapsız kalıyordu. Ama şehir yalnızca felaketin ardından kalan bir manzara olmaktan çıkmıştı. İnsanlar birbirlerinin işlerini öğreniyor, bir gün önce tek başlarına yaptıklarını ertesi gün paylaşmaya başlıyordu.

Yamaçtaki küçük taş oda da bu yavaş dönüşümün parçasıydı. Bir zamanlar unutulmuş bir ambar ya da çoban barınağı olarak kullanılmış olmalıydı; kimse kesin konuşmuyordu. Kalın duvarlarının birinde dar bir pencere, ötekinde raf diye kullanılabilecek iki taş çıkıntı vardı. Yağmurdan sonra içeri giren nem, duvar diplerinde koyu izler bırakmış; Aylin’in kuruttuğu yapraklardan gelen hafif koku taşın soğuğuna karışmıştı. Odanın ortasındaki masanın yüzeyi pürüzlüydü. Üzerine serilmiş bez, yazı yazılacak yeri düzleştirmeye yetmiyordu; ama masanın amacı düzgün görünmek değil, bir şeyleri taşıyabilmekti.

Serdar, önündeki üç parşömeni bir çizgi hâlinde yan yana koymuştu. Yanlarında kamış kalem, küçük mürekkep kabı, iplikle bağlanmış not demeti ve üstü boş bırakılmış birkaç yaprak duruyordu. Dışarıda zeytin dalları rüzgârla hafifçe birbirine sürtünüyordu. Bu odada telsiz yoktu, saha haritası yoktu, emir çizelgesi yoktu. Yine de masaya oturduğunda kendisini görev başında hissetti. Bu kez görevin ne olduğunu tam bilmiyordu; yalnızca yanlış yazılmış bir cümlenin, yanlış verilmiş bir emir kadar uzun yaşayabileceğini öğrenmişti.

Taş odada üç parşömen

Taş odada üç parşömen

Bir süre kaleme dokunmadı. Önce not demetini açtı. Sayfaların birinde saatler, birinde yaralıların durumları, birinde tünel çevresine ilişkin gözlemler vardı. Bazı satırların sonunda “kim söyledi?” sorusu, bazılarında “görülmedi” notu duruyordu. 11. bölümün son gecesinde ayrı ayrı tutulmaya başlayan tanıklıklar, haftalar içinde ortak bir kayıt düzenine dönüşmüştü. Herkes başkasının sözünü kendi hatırladığı biçime çevirmemeye çalışmıştı. Yine de kâğıtlar arasında boşluklar vardı; o boşlukları doldurmak için yeni bir açıklama bulmamışlardı.

Serdar’ın kendi sayfasında, patlamanın ardından zihninde beliren bir ses parçası ayrıca belirtilmişti. “İpi bırakma” hecelerini duymuş gibi olduğunu yazmış, hemen yanına “kaynak doğrulanmadı; ses mi, hatırlama mı, parazit mi bilinmiyor” eklemişti. Bu not, daha önce bozuk bir kayıtta duyulan “İpi kesen kişi…” sözünün devamı değildi. İki parça birbirine benziyor diye aynı konuşmanın parçası sayılamazdı. Serdar ikisini ayrı sayfalarda tutmuştu. Hiçbirine cevap vermemiş, ikisini de 2005’ten gönderilmiş bir ileti saymamıştı.

Şimdi yazacağı metinde de aynı ayrımı korumak istiyordu. Bir insanın hafızası, yaşadıklarını saklamak için elinden geleni yapar; bazen de eksik yeri korkuyla, özlemle ya da suçlulukla tamamlar. Kâğıt bu alışkanlığı düzeltmezdi. Yalnızca cümlelerin kenarına “bunu kim gördü?” ve “bunu kim yorumladı?” diye sorular bırakabilirdi. Serdar kalemin ucunu mürekkebe batırdı. Siyah damla ağırlaştı. Elini masanın üzerine indirmeden önce nefesini tuttuğunu fark etti.

Haftalardır akşamları notları yeniden okuyordu. Aynı olayı anlatan iki kişinin cümleleri birbirine benzemediğinde, birini ötekine uydurmaya çalışmıyordu. Önce hangi noktada ayrıldıklarını yazıyor, sonra ikisine de sorabiliyorsa soruyordu. Cevap yoksa ayrılık olduğu gibi kalıyordu. Bir tanık taşların yer değiştirdiğini söylemiş, öteki yalnızca ses duyduğunu belirtmişti; Serdar bunlardan “taşlar konuştu” gibi üçüncü bir sonuç çıkarmamıştı. Bu yöntem yavaş ilerliyordu. Fakat aceleyle kurulmuş tek bir anlatının insanları yeniden karşı karşıya getirmesinden daha iyiydi.

Bazı akşamlar, kâğıtları masada bırakıp odadan çıkıyor; ertesi sabah yeniden okuyordu. Gece yazdığı cümlenin sabah kesin hüküm gibi göründüğü oluyordu. O zaman yanına soru işareti koyuyor ya da cümleyi daraltıyordu. Aylin, bir kez onun “yaralılar düzeldi” yazdığını görüp düzeltmişti: “Ateşleri düştü. İkisi hâlâ dinleniyor.” Aradaki fark, Serdar’a bir metnin ne kadar kolay biçimde başkasının durumunu olduğundan iyi gösterebileceğini hatırlatmıştı.

İlk parşömenin üst kısmına büyük harflerle yazdı: SIFIRINCI GÜN.

Kalem derinin üzerinde kısa bir çizik sesi çıkardı. Başlık, bir rapor başlığı kadar kesin görünüyordu. Serdar altına tarih atmadı. Hangi takvimin hangi günü olduğunu yazmak, burada bir başlangıcı açıklamaya yetmezdi. “Sıfırıncı” sözü, günlerin sırasına değil, herkesin olayları başka başka hatırladığı o kırılma ânına işaret ediyordu. Başlığın altına birkaç satır yer bıraktı. Bu kitabın neyi anlatacağına karar vermek, adı yazmaktan daha zordu.

2005’i yazacaktı: Aydın Jandarma Eğitim Taburu’nun yağmur altındaki ışıklarını, revirin önünde çamura saplanan botları, fırtınanın sesleri birbirine karıştırdığı geceyi. Selçuk’un emir verirken kullandığı tonu ve emrin içindeki tereddüdü; Aylin’in en dar anda bile elini hangi yaraya uzatacağını bilmesini; Tarhun’un gece boyunca kendi seçtiği adı ve sınırlarıyla orada kalmasını. Kendisini de yazacaktı. Her şeyi denetleyebileceğine inanan, bazen bir emrin kime ulaştığını bilmeden onun sonucunu üstlenen genç komutanı. Ama olayların arasındaki boşluklara sonradan kesinlik eklemeyecekti.

Bir rapor yazsaydı, cümleler daha kısa olurdu. “Olay açıklanamamıştır.” “Personel kayıptır.” “Geçişe ilişkin gözlem sınırlıdır.” Resmî kayıtlar bu tür ifadelerle dosyanın kapağını kapatabilirdi. Bir anlatı ise kapağın ardındaki insanı da taşımak zorundaydı: bekleyeni, yanılanı, karar vermek için yeterli bilgiye sahip olmayanı. Serdar’ın önündeki metin bir rapor olmayacaktı; ama hayal gücünü kanıtın yerine koyan bir masal da olmayacaktı. Kendi tanıklığının sınırlarını da yazacaktı.

“Başladın mı?” diye sordu kapıdan Aylin.

Serdar başını kaldırdı. Aylin’in elinde küçük bir sepet vardı. İçindeki yapraklar yıkanmış, sapları ayrılmıştı. Şifa evinden geldiği belliydi; önlüğünün eteğinde toprağın bıraktığı ince bir leke vardı. Haftalardır sabahları hastalara, öğleden sonraları yardımcılarına zaman ayırıyor; akşam olduğunda ertesi günün malzemesini hazırlıyordu. Bazen şifa evinde ona Leya diyorlardı, bazen Aylin. İki ada da dönüp bakıyordu. Bunun açıklamasını başkalarına yapmak zorunda hissetmiyordu.

“Yalnızca başlığı,” dedi Serdar.

Aylin sepettekileri masanın boş köşesine bıraktı. “Bazen başlık da başlangıçtır.”

“Bazen de bitmiş gibi gösterir.”

Aylin’in yüzünde küçük bir gülümseme belirdi. “Bu yüzden altına ne yazdığın önemli.”

Serdar parşömene baktı. “Sıfırıncı Gün.”

“İpin günlüğü mü?”

“Hayır.” Serdar cevabını dikkatle seçti. “İpin kendisi değil. O gece ipin iki ucunda kimlerin bulunduğunu da bilmiyoruz. Bu, başlık olacak. İçeride gördüklerimi ve görmediklerimi ayıracağım.”

“Peki Selçuk?”

“Onun ne gördüğünü bilmiyorum. Ne duyduğunu da. Ben kendi tarafımdan hatırladığımı yazabilirim; onun tarafını tamamlayamam.”

Aylin başını eğdi. “Bunu yazmak zor olacak.”

“Biliyorum.”

“Gelecekteki okur boşluk görünce onu doldurmak isteyecek.”

“Ben de istiyorum.” Serdar kamış kalemi parmaklarının arasında çevirdi. “Ama istemek, bilmek değil.”

Aylin, parşömenin kenarındaki boşluğu işaret etti. “O zaman okura bunu söyle. Boşluk bırakmak, anlatmayı beceremediğin için değil; orada bilmediğin için.”

Aylin’in parşömenleri okuması

Aylin’in parşömenleri okuması

Serdar bu cümleyi hemen yazmadı. Kalemini mürekkebe batırdı, ucu damlamasın diye kabın kenarına hafifçe değdirdi. Ardından sayfanın sağ kenarına küçük bir işaret koydu. “Bunu da kural sayalım.”

“Kural mı, yoksa hatırlatma mı?”

“İkisi arasındaki farkı sonra konuşuruz.”

Aylin odanın dar penceresinden dışarı baktı. Aşağıda, şifa evinin avlusunda bir yardımcı iki testiyi dolduruyor; kapı önünde bekleyen bir kadın, elindeki bez parçasını katlıyordu. Birkaç hafta önce aynı avluda herkes yalnızca hayatta kalmaya çalışıyordu. Şimdi yaralı bakımı sürüyor, bitki bilgisi aktarılıyor, hangi yaprağın ne zaman toplanacağı ve hangisinin kullanılmaması gerektiği gösteriliyordu. Henüz bir okul değildi. Henüz kuralları, odaları, öğreticileri belirlenmiş bir kurum da değildi. Ama bir kişi bildiğini bir başkasına gösteriyor, o da öğrendiğini bir sonraki gün tekrarlıyordu.

“Bunu da yaz,” dedi Aylin. “Şifa bir anda kurulmadı. Bir kapı açıp adını okul koymadık. İnsanlar öğrenmeye devam ediyor.”

Serdar yeni bir not sayfası çekti. “Sıfırıncı Gün’e mi?”

“Hayır. Bu, ikinci başlık için olabilir.”

Serdar ikinci parşömeni önüne aldı. Dışarıdan iki kısa çekiç vuruşu geldi, ardından bir sessizlik, sonra üç vuruş daha. Tarhun’un ocağından geliyordu. Ses, birilerinin metal üzerinde çalıştığını gösteriyordu; kimin çalıştığını, ne yaptığını tek başına kanıtlamıyordu. Serdar pencereye dönüp dinledi. Aylin de sustu. Çekiç tekrar vurdu.

“Ocağı yeniden kuruyor,” dedi Aylin.

“Ya da gevşek parçayı düzeltiyor.”

“Evet.”

İkinci parşömenin üzerine yazdı: ZEYTİN VE BARUT.

Bu başlık, ilkinden daha sıcak ve daha yakındı. Zeytin, Tralleis’in sofralarında, duvar diplerinde, yaraların temizlenmesinde ve geçiminde vardı. Barut ise Serdar’ın kendi çağından getirdiği yıkıcı bir güçtü. İki kelimeyi yan yana koymak, onları eşit kılmıyordu. Barut bir gecede duvarı devirebilirdi; zeytin ağacı, kökü kesilmedikçe, her yıl yeniden ürün verirdi. Ama biri yalnız yıkım, öteki yalnız şifa değildi. Zeytinyağı yanlış kullanılırsa yarayı kapatmak yerine kirletebilir; barut da ateşlenmediğinde bir sandıkta bekleyebilirdi. Nesneler kendi başına ahlâk taşımazdı. Onları kimin, hangi amaçla kullandığı önemliydi.

Serdar bu kitabı, tek bir kahramanın savaşı gibi yazmak istemiyordu. Aris’in küplerini saklayanlarla, onları paylaşmaya karar verenlerle; şifa evinin kapısını açanlarla; sağlam taşları ayırıp duvarı birlikte yükseltenlerle dolmalıydı. Halk, bir komutanın planındaki isimsiz kalabalık olmayacaktı. İnsanların kendi kararları, korkuları ve bilgileri anlatının içinde yer bulmalıydı. Morkos’un adamlarının yaptıkları da yazılacaktı; fakat Morkos’un patlamadan sonra nerede olduğu, sağ kalıp kalmadığı, elinde ne bulunduğu Serdar’ın bilgisi değildi. Onun hakkında bildikleri, karşılarında yaşadıkları ve daha önce gördükleriyle sınırlıydı.

Serdar, olayları anlatırken kendi payını da küçültmeyecekti. Verdiği kararların sonuçlarını, yanında bulunanların itirazlarını, zamanında soramadığı soruları yazacaktı. Birlikte alınmış bir kararın altına yalnız kendi adını koymak, başkasının emeğini sessizce almak olurdu. Bunun tersine, başarısız bir kararın sorumluluğunu kalabalığa dağıtmak da aynı ölçüde kolaycılıktı. Her bölümde kimin karar verdiği, kimlerin o karara katıldığı, kimin itiraz ettiği açıkça görünmeliydi.

Bu düşünce, ikinci kitabı yalnızca geçmişin bir anlatısı olmaktan çıkarıyordu. Bir topluluğun nasıl karar alabileceğine dair örnekler de taşıyacaktı: kimin bilgisi dinlenecek, kimin rızası sorulacak, bir tehlike karşısında görevler nasıl bölüşülecek. Serdar bunları madde madde bir talimata dönüştürmek istemiyordu. Bir okur, sahnelerin içinden kendi sorusunu çıkarabilmeliydi. Yine de anlatının yanına, anlaşılmayan bir işaret ya da uygulanmış bir yöntem için kısa açıklamalar eklemek gerekecekti. Bu ekler, hikâyenin üstüne çıkmayacak; onu sınamak isteyenlere dayanak sağlayacaktı.

Kalemini durdurup bir satır yazdı: “Bir adın anlamını bilmediğimde, ona kendi korkumun anlamını vermeyeceğim.” Bu cümle, Morkos’a dair bir hüküm değildi. Serdar’ın kendi sınırına koyduğu işaretti. Bir düşmanın niyetini tahmin etmek gerekebilirdi; ama tahmin, görülen olayın yerine geçemezdi. İleride biri bu sayfaları okursa, Serdar’ın neyi bildiğini ve hangi noktada varsayım yaptığını ayırabilmeliydi.

“Bunları kim okuyacak?” diye sordu Aylin.

Serdar başını kaldırdı. Sorunun cevabını birkaç kez düşünmüş, her seferinde başka bir ad bulmuştu. Selçuk, belki. Bir gün burada nöbet tutacak biri. Şifa evinde eğitim görecek bir çocuk. Tarhun’un ocağında yetişecek bir usta. Belki hiçbirisi. “Bilmiyorum,” dedi. “Belki biz. Belki bizden sonra biri.”

“Ne zaman?”

“Bunu da bilmiyorum.”

Aylin, masanın üzerindeki parşömenleri inceledi. “O zaman gelecekteki birine yazdığını varsayma. Şimdi doğru yaz. Sonrası kâğıdın ve insanların işi.”

“Ben de öyle düşünüyordum.”

“Hayır. Sen, gelecekteki kendine yazdığını düşünüyordun.”

Serdar itiraz etmek istedi, ama kelimeler ağzında durdu. Aylin haklı olabilirdi. Bir yerlerde kendi çağının devam ettiğini hayal etmiş, bir gün bu sayfaları bulacağını ummuştu. Umut etmekte sakınca yoktu; fakat bunu bildiği bir şey gibi yazmak başka olurdu. “Umarım bir gün okurum,” dedi. “Ama bunu kitabın içine kanıt gibi koymayacağım.”

“İyi.” Aylin’in sesi yumuşadı. “Gelecekteki sen inatçı olabilir. En azından gerçeği saklamadığını görsün.”

“Biliyorum. Başıma çok iş açtı.”

Aylin güldü. “Daha açmadı.”

Odanın içinde ilk kez rahat bir ses dolaştı. Çok sürmedi; ama Serdar’ın omuzlarındaki gerginliği bir parça indirdi. Aylin kâselerden birine su doldurdu. Sonra masaya yaslanmadan oturdu ve üçüncü parşömene baktı. “Üçüncü başlık ne?”

Serdar, notlarının arasında planladığı adı aradı. “Hindû’ye Giden Gölge.”

Aylin kaşlarını kaldırdı. “Bize Hindû’den haber mi geldi?”

“Hayır.”

“Oraya gidecek bir yol mu buldun?”

“Hayır.”

“Morkos’un orada ne yapacağını biliyor musun?”

“Hayır.”

Aylin başını yana eğdi. “Üç hayır.”

“Başlık, bir haber değil. Bir ihtimal.” Serdar parşömeni kendine çekti. “Limanlar şehirleri birbirine bağlıyor. İnsanlar bitki, yağ, kumaş ve metal taşıyor. Bilgi de onlarla gidiyor. Bir gün buradaki şifa bilgisi daha uzağa ulaşırsa, başkalarının onu kendi ihtiyaçlarına göre değiştirmesine izin vermemek gerekir. Ama kimin nereye gideceğini, kimin hangi yolu kullanacağını bugün bilmiyorum.”

“O zaman kitabın içinde bir harita çizme.”

“Çizmeyeceğim.”

“Bildiğimiz kıyıları ve bilmediğimiz yerleri ayır.”

“Evet.”

Serdar üçüncü parşömenin başına HİNDÛ’YE GİDEN GÖLGE yazdı. Harfler diğer ikisine göre daha geniş yer kapladı. Başlığın altında boş alan bıraktı. Bu kez boşluk, eksik kalan bir açıklama değildi; henüz yaşanmamış bir şeyin kendisini gerçek diye dayatmaması için bırakılmıştı. Kitap, bir seferin kaydı olmayacaktı. Bir soru, bir uyarı, bir yol ihtimali olabilirdi.

“Bir şey daha,” dedi Aylin. “Bilgi kime ait olacak?”

“Onu öğrenene.”

“Peki onu öğretene?”

Serdar düşündü. “Ona da. Ama sahibi olduğu için başkasına kapatamaz.”

“Bunu güzel bir söz hâline getirmek kolay. Uygulamak daha zor.”

“Bu yüzden kitap tek başına yetmeyecek.” Serdar ilk kez cümlesini kendiliğinden sürdürdü. “Yanında bir yöntem olmalı. Kim neyi gördü, kimden öğrendi, hangi şartta kullandı. Bir ot, bir kez işe yaradı diye herkese aynı ölçüde verilmeyecek. Bir kayıt, onu yazanın adını ve sınırını taşıyacak. Bir düzen, tek kişinin hafızasına bağlı kalmayacak.”

“Ve biri itiraz ettiğinde sayfada ona da yer olacak,” dedi Aylin.

“Evet.”

“Hekim, hastanın sustuğunu kabul etmeyecek. Usta, çırağın anlamadığını saklamayacak. Komutan, emrin uygulanmadığını yazacak.”

Serdar başını eğdi. “Bu kitapların hiçbiri yalnız benim olmayacak.”

“O zaman bunu da baştan yaz.”

Serdar üçüncü başlığın yanındaki boş alana küçük bir çizgi çekti. “Ortak kayıt” yazdı. Bu, herkesin her sayfaya istediğini ekleyebileceği anlamına gelmiyordu. Kimin hangi bölümü hazırladığı, bilginin nereden geldiği ve kimlerin okuduğu belli olmalıydı. Ama tek bir kişinin metni, bir başkasının deneyimini onun izni olmadan kendine mal edemezdi. Yazıyı paylaşmak, onu sahipsiz bırakmak değildi; sorumluluğunu görünür kılmaktı.

Aylin dikkatle dinledi. “Bu roman değil, kılavuz.”

“İkisi de olabilir.”

“Birbirine karıştırmadan.”

“Evet. Üç kitabın içinde anlatı da olacak, uygulama notu da. Ama hangi satırın ne olduğunu belirteceğim.”

Serdar bunun üzerine parşömenin alt kenarına üç küçük işaret koydu. Birincisi tanıklık için, ikincisi gözlem için, üçüncüsü karar ve uygulama için olacaktı. Henüz işaretlerin biçimini seçmemişti. Aylin’le birlikte belirlemeleri gerekecekti. Tarhun’un ocağa dair kaydı da kendisine sorulmadan bu deftere alınmayacaktı. Birinin bilgisini yazmak, onu kendisine mal etmek anlamına gelmemeliydi.

“İlk cümle?” diye sordu Aylin.

Serdar, üç başlığa sırayla baktı. Yazacağı ilk cümle kitabın kapağını açacak, ama gecenin bütün sorularını tek satıra kapatmayacaktı. Aklına önce emirler geldi; sonra rapor dili; sonra karanlığın içinden duyduğunu sandığı ses parçası. Hiçbirini doğrudan yazmak istemedi. Kalemin ucunu boşluğa yaklaştırdı ve ağır ağır şu cümleyi kurdu: “İp, karanlığı ölçmek için değil; karanlık seni çağırdığında hangi tarafta duracağını hatırlamak için vardır.”

Kalem son noktaya geldiğinde elini kaldırdı. Cümle ona doğru görünüyordu, ama doğru görünmesi onu değişmez kılmıyordu. Kenarına küçük bir not ekledi: “Bu, bir olay kaydı değil; bugünden çıkarılan düşüncedir.” Böylece ilerideki okur, bunun yaşanmış bir söz mü yoksa sonradan kurulmuş bir yorum mu olduğunu karıştırmayacaktı.

Aylin satırı sessizce okudu. “İpi tutanın yalnız olmadığını da yazmalısın.”

Serdar hemen karşılık vermedi. Kendi hikâyesini yazarken bile ilk refleksi yine tek kişilik nöbete dönmek olmuştu. İpi tutan, komutayı alan, aşağı inen, kararı veren kişi olarak kendini cümlenin ortasına koymuştu. Oysa her kritik anda başka insanlar vardı: Selçuk kendi tarafında, Aylin yaralıların başında, Tarhun kendi seçimiyle ocağa ve şehre dönmüş; Aris ve isimsiz komşular ellerindeki yiyeceği, taşı, bilgiyi paylaşmıştı. Onların ne yaptığını Serdar her zaman görmemişti; görmediği şeyleri tek bir kahramanlık anlatısına ekleyemezdi. Ama başkalarının varlığını kendi hikâyesinden silemezdi.

“Haklısın,” dedi. “Yalnızca gördüğüm kadarını yazacağım. Başkalarının sözünü de kendilerine soracağım.”

Aylin başını salladı. “O zaman daha doğru.”

“Belki.” Serdar ilk cümlenin altına ikinci bir satır yazdı: “Bir ipin iki ucunu gördüğünü sanan, ortadaki karanlığı da hesaba katmalıdır.” Sonra kalemi bıraktı. Bu satır Selçuk’un ipi tuttuğunu kanıtlamıyordu. Yalnızca Serdar’ın tek başına anlattığı bir sahnenin eksik olabileceğini hatırlatıyordu.

Pencerenin dışında rüzgâr arttı. Zeytin yaprakları döndü, sonra eski yönlerine geldi. Bir çocuğun sesi yamaçtan yükseldi; ardından bir yetişkin ona daha yavaş yürümesini söyledi. Serdar sesin hangi evden geldiğini seçemedi. Bu kez seçmeye çalışmadı. Odanın önünde yaşayan bir şehir vardı; her insanın sesini tek tek duyması mümkün değildi. Yazacağı şey, duyduklarının tamamı değil, duyduklarını nasıl sınırlandırdığı olacaktı.

“Bunları yazarken kendini affetmeye çalışma,” dedi Aylin.

Serdar ona baktı. “Öyle mi görünüyorum?”

“Bazen doğru kayıt tutmayı, kararlarının hesabını kapatmak sanıyorsun.”

“Hesabı kapatmak istemiyorum.”

“İyi. Kayıt tutmak, olanı değiştirmez. Sadece kimsenin onu rahatça başka bir şeye çevirmesini zorlaştırır.”

Serdar, parşömenin kenarındaki çiziklere baktı. Bazı kararların hesabı açık kalmalıydı. Bir künye sahibini gösterir ama suçlamayı kaldırmazdı; bir rapor kaybı yazar ama kaybolanın nedenini açıklamazdı; bir kitap da geçmişi anlatır ama anlatıcının her şeyi bildiğini kanıtlamazdı. “Sen de yalnız kayıp doktor diye yazılmayacaksın,” dedi.

Aylin’in yüzü ciddileşti. “Benim nasıl yazılacağıma ben de karar vereceğim.”

“Elbette.”

“Aylin’i yaz. Leya’yı da. Ama hangisinin gerçek olduğuna sen karar verme.”

Serdar bu isteği sayfanın kenarına not etti ve adını yazarken ona hangi sözcükle hitap edeceğini sordu. Aylin bir süre düşündü. “Beni ikisi de çağırabilir. Birinin ağzında hangisi varsa, ona dönerim. Ama yarın başka bir şey istersem, onu da söyleyebilmeliyim.”

“Yazacağım.”

“Söz verme. Uygula.”

“Haklısın.”

Aylin kâsesinden su içti. Sonra sepetindeki yapraklardan birkaçını ayırıp masanın kenarındaki bezin üzerine koydu. “Bunlar bugün denenmeyecek. Önce kuruyacaklar. Sonra kim topladı, nereden topladı, onu soracağım. Birinin ‘annem böyle kullanırdı’ demesi önemli; ama tek başına herkese vermek için yeterli değil.”

Serdar bu sözleri dinlerken ikinci kitabın yalnızca savaşla ilgili olmayacağını anladı. Bir bilginin hangi koşullarda güvenilir sayılacağını da anlatmalıydı. Halkın bilgisi küçümsenmeyecek, ama her duyulan da sınanmadan reçeteye dönüşmeyecekti. Bir şeyi yazmak, onu tartışmanın dışına çıkarmamalıydı. Defterin kenarına şunu ekledi: “Öğrenilen yöntem, yeniden denenebilir ve itiraz edilebilir olmalı.”

“Bunu da birlikte düzenleriz,” dedi Aylin.

“Tarhun’la da konuşacağım. Ocağın kayıtları onun olacak.”

“Güzel.”

Tarhun’un adı geçince uzaktan bir kez daha çekiç sesi duyuldu. Bu kez ritim daha yavaştı. Serdar, sesin ocağın yeniden işlediğine dair kesin kanıt olmadığını biliyordu; ama Tarhun’un orada çalışıyor olabileceğini düşündü. Öğlene doğru ondan bir haber gelmişti: gevşek duvar sağlamlaştırılıyor, aletlerin sayımı sürüyordu. Serdar bu bilgiyi kâğıda Tarhun’un bildirdiği biçimde yazmıştı. Şimdi odada duyduğu birkaç vuruşa yeni anlam eklemedi.

“Yarın ona başlıkları gösterecek misin?” diye sordu Aylin.

“İsterse.”

“Peki istemezse?”

“O zaman onun sözlerini yazmam.”

Aylin, “Yalnızca sana ait olanı yazmak bile yeterince zor,” dedi.

Serdar hafifçe gülümsedi. “Üç kitap fazla mı?”

“Üç başlık fazla değil. Üç kitabı bitireceğini sanmak fazla.”

“Bitirmeyi vaat etmedim.”

“İyi. İnsanlar zaten yeterince emir duydu. Şimdi bir de yazara dönüşüp kendine görev çıkarmana gerek yok.”

“Bu görev bana ait değil, sanırım.”

“O zaman başkalarıyla paylaş.”

Serdar üç parşömeni birbirine yaklaştırdı. Birincide zamanın kırıldığı gece vardı; ikincide şehrin ortak emeği ve barutun bıraktığı iz; üçüncüde bilginin uzak yollara taşınma ihtimali. Bu başlıkların hiçbiri tamamlanmış bir dünyanın ilanı değildi. Birincisi geçmişin bir bölümünü, ikincisi o günün işlerini, üçüncüsü ise henüz bilinmeyen bir soruyu taşıyacaktı. Aralarında bir sıra kurmak mümkündü, fakat hepsini aynı cevaba bağlamak gerekmiyordu.

“Bir rapor kaybolabilir,” dedi Serdar, düşüncesini sesli kurarak. “Bir telsiz sesi bozulabilir. Bir künye başka birinin eline geçebilir. Yazı da yanlış kopyalanabilir. Ama kimin yazdığını, neyi görmediğini ve neyi yorumladığını belirtirsek, sonraki kişi onu sorgulayabilir.”

Gelecekte bir okurun sayfaları başka bir dönemin diliyle çevirebileceğini düşündü. Bazı kelimeler anlamını yitirecek, bazı ölçüler değişecek, bazı adlar başka yazımlarla çoğalacaktı. Bu yüzden ilk yapraklarda kullanılan kelimeleri açıklamak, ama her açıklamayı da mutlaklaştırmamak gerekecekti. “Geçit” dedikleri şey başka biri için yalnız taş bir boşluk olabilirdi; “ses” birinin kulağında başka, diğerinin hafızasında başka kalabilirdi. Serdar, okurun kendi zamanından getirdiği bilgiyi sayfalara zorla yerleştirmesini önleyemezdi. Yalnızca onu, hangi cümlenin tanıklık, hangisinin düşünce olduğunu görmeye çağırabilirdi.

Aylin kâsesini masaya bıraktı. “Bu daha iyi bir amaç.”

“Yazının zamanın en sabırlı nöbetçisi olduğunu sanıyordum.”

“Nöbetçi de yanılabilir. Onu değiştirecek biri bulunmalı.”

Serdar bu cümleyi saklamadı. Kalemini aldı ve sayfanın boş kenarına yazdı: “Her kayıt, onu düzeltecek bir sonraki kişiye yer bırakmalıdır.” Sonra Aylin’e gösterdi. Aylin başını salladı. Bu satır, üç kitabın herhangi birinden daha önemli olabilirdi; çünkü bir metnin son söz olmadığını kabul ediyordu.

Öğleden sonra ışık pencereye kadar ilerledi. Aylin şifa evine dönmek için sepetini topladı. Kapının yanında durdu, başlıkların bulunduğu sayfalara bir kez daha baktı. “Bunları kim okuyacak?” diye sordu.

“Umarım biri.”

“Ne zaman?”

“Bilmiyorum.”

“Peki sen?”

Serdar bir süre cevap vermedi. “Bir gün okuyabilirsem, bugün neyi bilmediğimi de göreyim isterim.”

Aylin’in yüzünde yorgun bir tebessüm belirdi. “O zaman düzgün yaz. Gelecekteki sen inatçı olabilir.”

“Biliyorum. Başıma çok iş açtı.”

“Henüz açmadı.”

“Belki de bu yüzden şimdiden yazıyorum.”

Aylin gülümseyip kapıya yöneldi. “Kendini affetmek için değil.”

“Kendimi affetmek için değil.”

“İyi.” Eşiği geçmeden önce ekledi: “Benim için de aynı şey geçerli. Beni yalnızca birinin kayıp listesinde bırakma. Ama benim adıma karar da verme.”

“Senin söylediklerini yazacağım. Sonra sana okutacağım.”

“Bunu yap.”

Aylin çıktıktan sonra odada yalnızca rüzgâr ve mürekkebin kokusu kaldı. Serdar ilk parşömeni yeniden önüne çekti. Başlığın altında, ilk satır için ayırdığı boşluk hâlâ duruyordu. Önce yazdığı cümleye döndü. “İp, karanlığı ölçmek için değil; karanlık seni çağırdığında hangi tarafta duracağını hatırlamak için vardır.” Bu, o geceden duyduğu kesin bir emir değildi. Selçuk’un sesi değildi. Kayıttan alınmış bir söz de değildi. Bugün, burada, Serdar’ın kendi düşüncesinden doğmuş bir cümleydi. Bunu sayfanın kenarında ayrıca belirtti.

Sonra ikinci bir cümle ekledi: “İpi tutanın yalnız olduğunu sanması, karanlığın en kolay kurduğu yanılgıdır.” Bunu da bir kayıt değil, yorum olarak işaretledi. Kimin ipi hangi anda tuttuğunu, diğer ucunda kimin bulunduğunu, ipin gerçekten neyi birbirine bağladığını ileride ayrı ayrı yazacaktı. Bilmediğini bilinir kılmayacak, duyduğu sanısını tanıklığa çevirmeyecekti.

Günün sonuna doğru dışarıdan bir gölge geçti. Serdar başını kaldırıp baktığında pencerede kimseyi göremedi. Bunun Tarhun mu, bir yardımcı mı, rüzgârın hareket ettirdiği bir örtü mü olduğunu anlayamadı. Gölgeyi anlatısına eklemedi. Kalemi temizledi, mürekkep kabının kapağını örttü ve üç parşömeni masanın üzerinde ayrı ayrı bıraktı. Henüz kitap değillerdi. Birkaç başlık, bazı notlar ve sorular vardı. Tam da bu hâlleriyle dürüsttüler.

Gün batımı yaklaşırken Tralleis’in sesleri yeniden değişti. Çekiç sustu. Şifa evinin avlusundan tabakların ve su kaplarının sesi geldi. Bir kapı kapandı, ardından uzaktan bir köpek havladı. Serdar bunların her birini başka bir çağın işareti saymadı. Şehirde hayat sürüyordu; ne bütün yaralar kapanmıştı ne de yeni bir tehlikenin gelmeyeceği güvence altındaydı. Yazacağı hiçbir başlık bunu değiştiremezdi.

Yine de yazı, bir sonraki insanın nereden başlayacağını gösterebilirdi. Bir rapor kaybolursa, başka bir kayıtla karşılaştırılabilirdi. Bir ses bozulursa, onu duyanların ayrı ifadeleri yan yana konabilirdi. Bir isim unutulursa, o ismi taşıyan kişi yeniden sorulabilirdi. Serdar’ın amacı geçmişi tek bir hikâyeye kilitlemek değildi; anlatıyı açıp başkasının da bakabileceği kadar sağlam tutmaktı.

Akşam ışığı odanın taş duvarında uzarken Serdar ilk sayfanın başına yeniden döndü. Mürekkep kurumuştu. Kalemi eline aldı ve kitabın giriş cümlesini bir kez daha okudu. Cümle, karanlığı ölçmüyor; karanlıkta hangi tarafta durduğunu hatırlamayı öneriyordu. Bu, bir emir değildi. Bir sonraki okura bırakılmış, itiraz edilebilir bir düşünceydi.

Serdar kalemi parşömene bastırdı ve sonuna küçük bir nokta koydu. O an, bir emrin uygulanmasını değil, bir hatıranın nasıl sorgulanabileceğini yazdığını anladı. Üç başlık önünde duruyordu: geçmişin kırıldığı gün, birlikte taşınan şehir ve henüz bilinmeyen yola dair bir soru. Hiçbiri tamamlanmış kader değildi. Fakat artık onları tek başına taşımayacaktı; Aylin okuyacak, Tarhun kendi sözlerini seçerse ekleyecek, başkaları da itiraz edip düzeltebilecekti. Zamanın yazarı olmak, her şeyi bilmek değil, bilmediği yerleri başkasına gösterebilmekti.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.