Dikiş Sırasında Görseli
Dikiş Sırasında

Dönüş bileti

3. Sahne 8 dk okuma 14 okunma
Naren dönüş yoluna çıkmadan önce defterine İstanbul'a taşıyacağı iki işi not ediyor.
Naren dönüş yoluna çıkmadan önce defterine İstanbul'a taşıyacağı iki işi not ediyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

Naren’in İstanbul’a dönüş yolculuğu, başlangıçta hesapladığından çok daha uzun ve kesintili sürdü. Ulaşım hatlarında sefer saatleri peş peşe değişti, ara duraklardaki yük ve vagon aktarımları saatlerce gecikti; hangi güzergâhın ne zaman açılacağını, yolun ne vakit devam edeceğini ancak istasyonlardaki görevlilerden aldığı kısa ve kesik bilgilerle anlayabildi. Ankara’ya ilk vardığı günlerde, henüz kış bastırmadan, mevsimin başında ayrılıp Beyoğlu’na dönmeyi ummuştu. Oysa beklediği dönüş bileti, ancak 1921 yılına yaklaşan o soğuk ve puslu günlerde eline geçebildi.

Yol üstünde birbirine eklenen her yeni gecikme, Naren’in İstanbul’da geride bıraktığı atölyeyi, ustalarını ve o tanıdık tezgâh başını ne kadar derinden özlediğini kendi gözünde daha görünür kıldı. Ankara’daki işlikte çalışırken ve konaklama yerlerinde beklerken yerde ya da tezgâh kenarlarında bulduğu en küçük kumaş parçalarını bile ziyan etmeyip atmadı; her birini özenle toplayıp bohçasının en dibine sıkıştırdı.

Ankara’dan ayrılırken işlik sorumlusuyla sade bir vedalaşma yaşamış, adam Liva’ya iletilmek üzere içten bir selam söylemişti. Sokakta ayaküstü selamlaştığı Komutan’la ise bir daha hiç karşılaşmadı. Şimdi dönüş yolunda saatler ağır ağır akarken, işlik sorumlusunun gönderdiği selamı ve mektuba verdiği sınırlı cevabı tekrar tekrar zihninde kuruyor, kelimeleri tartıyordu. Beyoğlu’na vardığında Liva’ya yalnızca kâğıtta yazılı olan kuru sonucu değil, burada karşılaştığı insanların kendi tezgâhlarında çektikleri geçim darlığını da olduğu gibi anlatması gerekecekti.

Aktarma için beklediği geniş istasyon salonunun ortasındaki sac soba yanmıyordu; içeriye çöken keskin ayaz yüzünden yolcuların hiçbiri sırtındaki kalın paltoları çıkarmamıştı. Naren, bohçasının içindeki iki küçük kumaş topunun üstüne annesinin verdiği o eski, sökülüp örülmekten kısalmış yün atkısını dikkatle örttü; istasyonun ve yolun kirli tozunun kumaşların dikiş payına işlemesini istemiyordu.

Salonun loş köşesinde küçük bir çocuk, yorgunluktan başını annesinin dizine koyup çoktan uyuyakalmıştı. Naren, sırtını soğuk duvara yaslayıp beklerken, cevap mektubunun bulunduğu iç cebi sürekli elinin altında tuttu. Bu dönüş yolunda omuzlarında taşıdığı şey yalnızca Liva’ya götürdüğü yazılı bir cevap değildi; Ankara’daki o rüzgârlı odada kendi gözüyle gördüğü onarım işlerinin, sökülüp yeniden dikilen eski paltoların ve sessiz emeğin hatırasıydı.

Bohçasının içindeki iki küçük kumaş topu, saatler geçtikçe omzuna daha ağır gelmeye başlamıştı. Yükünü taş zemine bırakıp kesilen omzunu dinlendirdiği sırada, gözünün önüne yeniden Ankara’daki işliğin sokağa bakan o tozlu penceresi geldi. Orada, sallanan tezgâhın ayağına taş koyup çalışan insanlar, memleketin kaderini değiştirecek büyük ve gösterişli bir kararın değil, yalnızca ertesi günkü işin ve ekmeğin telaşını taşıyordu.

Elini dış cebine soktuğunda, günlerdir beklemekten kenarları aşınmış ve yıpranmış olan dönüş biletine dokundu; kâğıdın yumuşamış köşesine parmağı takılınca, bileti yırtılmasın diye çıkarıp küçük not defterinin sayfaları arasına koydu.

Çok geçmeden dışarıdan beklenen hareket sesi geldi ve salondaki yolcular yeniden ağır ağır ayaklandı. Yan sıradaki bir kadın kolundaki sepetten bir parça kuru ekmek çıkardı, uykulu çocuk başını yeniden annesinin koluna bıraktı. Salondan trene doğru yürüyen bu kalabalıkta herkes kendi sırtındaki yorgunluğu taşıyordu; ve hiç kimsenin çektiği zahmet, yanındakinin hikâyesini silmiyor, görünmez kılmıyordu.

Dönüş yolu başladığında Naren ilk günlerdeki kadar sık saat sormadı. Her aktarmada görevlinin bildirdiği kadarını dinledi; trenin ne zaman kalkacağı kesin değilse, kendine kesin bir varış saati uydurmadı. Bir istasyonun bekleme salonunda soba yanmadığı için yolcular paltolarını çıkarmadan oturuyordu. Kadının biri, yanındaki çocuğa kuru ekmeğin büyük parçasını verdi; küçük parçayı kendi avucunda sakladı.

Naren’in bohçasının ipi gevşemişti. Yükünü taş zemine koyup yeniden bağlamak istediğinde, çocuk annesinin sepetinden düşen bir yumak yünü alıp ona uzattı.

“Bunu bağa geçirsen kopmaz,” dedi çocuk.

“Bu iplik kumaş içindir,” diye araya girdi annesi. “Yol yüküne dayanmaz.”

Naren, kadının haklı olduğunu gördü. Sepetten düşen yün, onun bohçasını tutacak kadar sağlam değildi. Yine de teşekkür edip ipin ucunu içeri kıvırdı; sonra kendi keten bağını sıkıca düğümledi. Kadın, Ankara’dan mı geldiğini sordu. Naren, iş için gittiğini ve şimdi İstanbul’a döndüğünü söyledi.

“İş buldun mu?”

“Biraz kumaş, belki bir iş bağlantısı. Hepsi değil.”

Kadın, çocuğun başını okşadı. “Biraz da işe yarar. Ama insanın hepsini varmış gibi anlatmaması gerekir.”

Bu sözün Naren’e Liva’yı hatırlatmasına gerek yoktu; mektubun şartı zaten cebinde, yanında duruyordu. Kadının kim olduğunu, nerede yaşadığını sormadı. Bir süre sonra çocuk uyuyakaldı, kadın da onu paltosunun içine çekti.

Yol uzadıkça bohçanın içindeki kumaş toplarını yer değiştirdi. Kâğıtların kuru kaldığını, tamamlanmış gömleğin kenarının bükülmediğini kontrol etti. Dönüş bileti, not defterinin sayfaları arasında yumuşamıştı; kâğıt kıvrımlarını açıp güneş almayan bir yerde düzleştirdi.

Küçük defterini açtığında, son sayfada yazdığı iki işi gördü: “Verilen sözün sınırı” ve “Dönünce önce dinle.” Kalemi eline aldı, altına üçüncü bir cümle ekledi: “Kumaşın miktarını söyle.” Sonra defteri kapattı.

Bir sonraki hareket sesi geldiğinde bekleme salonu yeniden ayaklandı. Naren, bohçasını omzuna alıp sıraya girdi. İstanbul’a vardığında önce Liva’nın ve diğerlerinin neler yaşadığını dinleyecek, sonra cevabını anlatacaktı. Uzun yolun sonu yaklaşırken, atölyenin asıl kararı henüz verilmemişti; bu kararı Ankara’da tek başına veremezdi.

Yolculuğun ikinci gecesinde, Naren biletini cebinden çıkarıp cılız gaz lambasının altında kontrol etti. Kâğıdın kenarı yumuşamış, mürekkebin bir bölümü parmaklarına bulaşmıştı. Durak isimlerinin bir kısmı okunuyordu; bir kısmını ise istasyon görevlisinin sesinden yeniden doğrulaması gerekecekti.

“Tren ne zaman kalkacak?” diye sordu.

“Yük tamamlanınca,” dedi görevli. “Bu gece mi, sabaha karşı mı, söyleyemem.”

Naren başını salladı. Bileti defterinin arasına koydu; bir sonraki çağrıya kadar bekleyecekti. Yanındaki kadın, çocuğun ayakkabısını onardığı için ona teşekkür etti ve küçük bir parça kuru ekmek uzattı. Naren, ekmeği hemen almadı.

“Yol paranızdan mı düşer?” diye sordu kadın.

“Hayır. Ama dönüşte yiyeceğe ihtiyacım olacak.”

“Öyleyse bölüşelim,” dedi kadın. “Benimki de az.”

Ekmek iki parçaya ayrıldı. Naren, kendisine düşen yarıyı yavaşça yedi; suyu ölçülü içti. Yol parasını kullanmama kararı, hiçbir şey harcamamak anlamına gelmiyordu. Yolculuk uzadıkça neyin gerekli olduğunu yeniden hesaplaması gerekiyordu.

Sabaha karşı görevliler yolcuları sıraya çağırdı. Naren, bohçasını omzuna alırken Ankara’daki iki kumaş topunun ağırlığını yeniden hissetti. Kolları yorulmuş, bileği hâlâ sızlıyordu. Bir hamal, yükü arabaya yerleştirmesi için yardım etti.

“Bunu taşımak zor,” dedi adam.

“İçindeki kumaşın ulaşması daha zor,” diye karşılık verdi Naren.

“Öyleyse dikkat et. Yük yalnız sırtında değil.”

Naren bunu, yol boyunca duyduğu en doğru cümlelerden biri saydı. İstanbul’a ulaştığında yalnız paketi değil, hangi şartlarda alındığını ve ne kadarının paylaşılabildiğini de anlatacaktı. Dönüş bileti cebinde, cevap kâğıdı iç cebinde, atölyeye döneceği yol önünde duruyordu.

İstanbul’a yaklaşırken, yolcuların bir kısmı bohçalarını erkenden hazırladı. Naren, dışarıdaki kıyı çizgisi görünmeden ayağa kalkmadı; yolun sonuna geldiğini düşünmek, yol gerçekten bitene kadar bir şey değiştirmiyordu. Sağlık görevlisi bu dönüş yolculuğunda yanında değildi. Naren, onunla yollarının nerede ayrıldığını bile hatırlayamıyordu.

Gemi kıyıya yaklaşırken, rıhtımda bekleyen hamallar ve küçük yük arabaları görünür oldu. Naren, bohçasını omzuna aldı; kumaş topları ilk günkü gibi sıkıca sarılıydı. Vapur durduğunda yolcular sırayla indi. Bir çocuk, annesinin elinden kurtulup koşmak istedi; kadın onu yakalayıp yanına çekti.

“Yavaş,” dedi. “Daha iskeledeyiz.”

Naren, kadının sesinde kendi annesinin yol uyarısını duydu. İskele taşına bastığında ayağını sağlam koydu. Şehir, Ankara’dan ayrıldığı günkü gibi görünmüyordu; yine de tanıdığı duman ve kıyı sesleri geri dönmüştü.

Bir hamal, bohçasını taşımayı teklif etti. Naren teşekkür edip kendi taşıyabileceğini söyledi. Yük ağırdı ama artık içindeki her şeyin yerini biliyordu: gömlek, iki kumaş topu, cevap mektubu ve kendi notları.

Beyoğlu’na giden yola koyulmadan önce durup ceplerini kontrol etti. Dönüş bileti yıpranmıştı, mektup kuru kalmıştı. Atölyeye girdiğinde anlatacağı ilk şey, başına gelenler değil, orada ne buldukları olacaktı.

İstanbul’a giden son aktarmada Naren, biletini cebinden çıkarıp görevliye gösterdi. Adam tarihi kontrol edip başıyla onayladı. “Bu kez yolunuz açık olur,” dedi.

Naren, “Umarım,” diye karşılık verdi. Yolun kolay olacağına dair söz istemedi. Vagonun penceresinden dışarı bakarken Ankara’nın tozlu çizgileri yavaş yavaş kayboldu; onun önünde şimdi Beyoğlu’ndaki insanlara vereceği cevap vardı.

Naren bohçasını kavrayıp kalabalıkla birlikte kapıya yöneldi. İstanbul’a, Beyoğlu’ndaki dükkâna vardığında hemen konuşmaya başlamayacak, önce geride bıraktıklarını dinleyecek, sonra da buradan getirdiği cevabı hiçbir şey katmadan anlatacaktı: Ankara’da iş vardı ama azdı; kumaş vardı ama sınırlıydı; barınma yeri ise hiç yoktu. Aylar süren bu uzun yolculuk artık bitiyordu; atölyenin bundan sonra nasıl yaşayacağına dair asıl karar, Naren döndükten sonra yine o kesim masasının etrafında hep birlikte verilecekti.

Naren dönüş yoluna çıkmadan önce defterine İstanbul'a taşıyacağı iki işi not ediyor.

Naren dönüş yoluna çıkmadan önce defterine İstanbul'a taşıyacağı iki işi not ediyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.