Çıkış
Yola çıkış sabahı, Beyoğlu’nun taş sokaklarına ince ve keskin bir yağmur çiseliyordu. Naren, kesim masasının temiz ucuna serdiği bez bohçasının içine önce tamamlanacak olan gömleği, yanına birkaç temel dikiş malzemesini, iğnesini, ipliğini, dönüşte not almak üzere ayrılmış boş bir defter sayfasını ve Liva’nın katlayıp verdiği mektubu özenle yerleştirdi.
Evden çıkarken annesi, Naren’in boynuna dolaması için yıllardır sakladığı eski yün atkısını vermişti. O atkı, kıtlık ve kış yılları boyunca uçları aşındıkça birkaç kez sökülüp yeniden örülmüş, her dönüşünde ve her onarımda boyu biraz daha kısalmıştı. Annesi atkıyı oğlunun avucuna bırakırken, Ankara’ya vardığında hangi çatının altında yatacağını, nerede kalacağını sormamıştı; sorsa da Naren’in verecek bir cevabı yoktu, çünkü kendisi de henüz nerede barınacağını bilmiyordu.
Bohça bağlanmadan önce Tavren, önündeki kalın hesap defterinin tam ortasında yeni ve bomboş bir sayfa açtı. Sayfanın başına Naren’in gidiş gününü yazdı, fakat dönüş günü için ayrılan satırı olduğu gibi boş bıraktı. Boş sayfaya özel bir işaret koymadı; Naren’in döneceği günü şimdiden tahmini bir tarihle yazıp ne kendisini ne de içeridekileri o güne bağlayarak bekletmek istemedi. Geri dönmek için ayrılan küçük yol parası, yolculuğun ne kadar süreceği hiç bilinmese de Naren’e somut bir dönüş ihtimali veriyordu.
“Döndüğünde hesabı buradan, bu sayfadan açarız,” dedi Tavren, sesi her zamanki gibi düz ve sakindi.
Naren defterin açık duran o boş sayfasına baktı. Ağır kapağı yavaşça kapatırken, ortadaki boş sayfanın köşesi bir anlığına dışarıda kaldı ve hemen ardından kendi ağırlığıyla içeriye doğru kıvrıldı.
Yola çıkmadan önce Naren, yıllardır dirsek çürüttüğü atölyenin içindeki her bir tezgâha tek tek baktı. Biçki masasının başında Rovan, çelik makasları paslanmasın diye ince bir bezle çoktan yağlamış; Sera, masalardaki yarım kalan dikişlerin üzerini tozdan korumak için temiz örtülerle örtmüş; Liva ise mektubun alıcısına dair bilgileri ve tanışma işaretini son bir kez kontrol etmişti. Tavren dönüş parasını sağlam bir bez keseye koyup Naren’e uzatırken, Mihren de bohçanın üst düğümünü kendi eliyle iki kez üst üste çekip sıkılaştırdı. Sera da yaklaşıp düğümün yolda gevşeyip açılmayacağını parmaklarıyla bir kez daha yokladı.
Naren, ustalarının ve çalışma arkadaşlarının yaptığı bu sessiz hazırlıkların hiçbirini hüzünlü bir uğurlama töreni gibi görmedi. Bütün bunlar, kendisi kapıdan çıktıktan sonra da yarın sabah bu çatı altında çalışmaya devam edecek olan insanların olağan, küçük işlik hazırlıklarıydı.
Mihren, Naren’in omzuna elini koyarken ona önündeki yolun güvenli ve kolay olduğunu iddia eden hiçbir rahatlatıcı söz söylemedi. Liva ise yalnızca mektubun bir başkasına değil, doğrudan doğruya Ankara’daki işlik sorumlusuna verilmesi gerektiğini son kez hatırlattı; Naren de başını sallayarak şartı anladığını söyledi. Aralarında ayrılığı ağırlaştıran, vedayı büyüten uzun bir konuşma olmadı.
Kapının taş eşiğine geldiğinde Naren durup son bir kez arkasına, dükkânın içine baktı. Kesim tezgâhlarının üstünde tamamlanmayı bekleyen yarım işler, sepetlerdeki kumaş artıkları ve defterin içinde kapanmamış geçim hesapları olduğu gibi duruyordu. Koltuğunun altındaki bohçada hep birlikte konuşarak yazdıkları mektup, cebinde ise dönüş bileti için ayrılmış o küçük para vardı. Bohçasının düğümünü avucuyla son bir kez yokladı; bu yoldan geri dönmemek ihtimalini de hayatında ilk kez bütün ağırlığıyla düşünerek eşiği aştı ve sokağa çıktı.
Arkasından dükkânın kapısı yavaşça kapanınca, içerideki esintiyle birlikte tezgâhın kenarında duran yarım gömleğin iğnelenmiş kolu boşluğa doğru aşağı sarktı. Mihren sessizce yaklaşıp o yarım gömleği tezgâhtan aldı ve duvardaki askıya astı; atölye, içlerinden biri yola çıkmış olsa bile geride kalanlarla işini sürdürmek zorundaydı.
Atölyeden ayrılmadan önce Liva, Naren’e mektubun alıcısını ve işaretini son kez anlattı. Naren dinlerken cebindeki küçük notu çıkarmadı; tarifin tamamını ezberlemeye çalışmak yerine, yanlış hatırlayacağı bir ayrıntı olursa nasıl davranacağını sordu.
“Emin değilsen mektubu verme,” dedi Liva. “Yeniden sor. Beklemek, yanlış kişiye teslim etmekten iyidir.”
“Ya doğru kişiye ulaşamazsam?”
“Bunu da olduğu gibi anlatırsın.”
Naren’in yüzünde yolun belirsizliğine dair bir gölge vardı. “Buradan giderken bütün cevapları bulacağımı sanmıyorum.”
“Bulman gerekmiyor,” dedi Liva. “Sadece soruyu taşı.”
Tavren keseyi uzattı, Naren parayı saydı. Rovan iğne kutusuna yedek iğne ekledi; Sera, yarım gömleği tozdan koruyacak bezi yeniden sardı. Mihren kapıyı açtı. Kimse onun yerine dönüş günü belirlemedi.
Dışarıda, Galata’dan aşağıya, iskeleye doğru inen dik taş yokuş sabah yağmurundan dolayı ıslak ve kaygandı. Dar kaldırımda karşıdan gelen bir simitçi, Naren’in elindeki bohçayı ve acele adımlarını görünce başındaki geniş tepsiyi duvar dibine doğru kenara çekip ona geçmesi için yer verdi. Tünel’in Beyoğlu girişinden yükselen o tanıdık, boğuk mekanik uğultu, aşağıda Haliç ve Boğaz sularından yükselen vapur düdüğünün sesine karıştı.
İskeleye vardığında Naren gişeden biletini aldı; elini cebine sokup Tavren’in verdiği dönüş parasını parmaklarının ucuyla bir kez daha saydı. Liva’nın mektubu ise göğsünün üzerindeki ayrı, kuru bir iç cepte duruyordu.
Bekleme yerinde, Naren’in yanına iskelede çalışan yaşlı bir hamal oturdu. Adam ellerini dizlerinin üstünde dinlendiriyor, arada bir rıhtımın ışıklarına bakıyordu.
“İlk kez mi gece vapuruna bineceksin?” diye sordu.
“Bu kadar uzun bir yol için ilk kez.”
“Gece yolunda insan yükünü daha iyi duyar,” dedi hamal. “Gündüz kalabalık sesini bastırır.”
Naren, bohçanın ipini yeniden kontrol etti. “Benim yüküm ses çıkarmıyor.”
“Omzun çıkarıyor,” diye karşılık verdi adam.
Naren, keten bağın omzunda bıraktığı kızarıklığı fark etti. Bohçayı yere indirip ipi biraz gevşetti, sonra yeniden bağladı. Hamal, yükü vücuduna yakın taşımasını önerdi; bu, bir eşyanın nasıl taşınacağına dair sıradan bir öğüttü. Naren teşekkür etti.
Vapurun düdüğü çalınca hamal ayağa kalktı. “Benim işim burada biter,” dedi. “Seninki şimdi başlıyor.”
Naren, adamın adını sormadı. Onun sözünü de kader işareti gibi büyütmedi. Yalnızca ayağa kalktı, bohçasını aldı ve bilet kuyruğuna girdi. Rıhtımdaki ışıklar suya uzanmış, Galata’nın yamaçları karanlıkta silinmişti.
Naren’in önünde gece yolculuğu vardı. Koynundaki mektup, atölyedeki insanların açık isteğini taşıyor; cebindeki dönüş parası da bu yolun tek yön olmadığını hatırlatıyordu.
Bilet kontrolü için sıraya girdiklerinde, Naren’in önündeki yolcu çocuklarıyla birlikte bekliyordu. En küçüğü uyuklayıp annesinin omzuna yaslandı. Naren, bohçasını yan tarafa çekip geçişi açtı.
“Yol uzun mu?” diye sordu kadın.
“Bilmiyorum,” dedi Naren. “Ama gideceğim yer belli.”
Kadın başını salladı. Bu cevap ona yetti. Görevli biletleri kontrol ederken Naren mektubun bulunduğu cebe dokundu; kâğıt yerindeydi.
İskeleye vardığında Naren gişeden biletini aldı. Gece seferinin saatini sorunca görevli, vapurun kıyıdaki hazırlığa göre hareket edeceğini, kesin dakikayı veremeyeceğini söyledi. Naren biletini iç cebine, dönüş parasını ayrı keseye koydu; Liva’nın mektubu göğsünün üzerindeki kuru cepteydi.
Kıyıdaki bekleme yerinde kendine boş bir tabure buldu. Buharlı vapurun bacasından yükselen koyu duman rüzgârla dağılıyor, halatlarını kontrol eden tayfaların kısa sesleri güverteye yayılıyordu. Bir hamal tahta sandıkları indirip bindiriyor, iskele görevlisi yolcuları sıranın gerisinde tutuyordu. Naren bohçasını ayaklarının arasına aldı ve keten bağını kontrol etti.
Öğleden sonra boyunca sokağın sesi değişti. Tünel’in Beyoğlu girişinden gelen boğuk mekanik uğultu, aşağıdaki kıyıda yükselen vapur düdüklerine karıştı. Galata Kulesi’nin gövdesi, akşam ışığı sönerken sisin içinde koyulaştı. Naren, tanıdığı şehrin son kez karşısında durduğunu düşündü; ama geriye dönmek için değil, gece yoluna hazırlanmak için.
Akşam karanlığı rıhtıma çöktüğünde yolcular birer birer sıraya çağrıldı. Naren biletini gösterdi, bohçasını omzuna aldı ve tahta geçide yöneldi. Attığı her adımda, geride bıraktığı tezgâhın ve önünde bekleyen yolun ağırlığını birlikte taşıyordu.
Vapurun halatları çözülmeye hazırlanırken görevli yolcuları içeri çağırdı. Naren, bohçasını alıp sıraya girdi. Mektup yerindeydi; öteki cebinde onu İstanbul’a bağlayan dönüş parası duruyordu.

Naren bohçası ve mektubuyla vapura biniş sırasına giriyor; dönüş parasını iç cebinde taşıyor.