Ölçü Defterindeki Yabancı Görseli
Ölçü Defterindeki Yabancı

Dikiş payı

2. Sahne 7 dk okuma 13 okunma
Genç subay kolunu ileri uzatınca kumaş geriliyor; Naren dar dikişi açıp pay bırakıyor.
Genç subay kolunu ileri uzatınca kumaş geriliyor; Naren dar dikişi açıp pay bırakıyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

Prova günü geldiğinde, atölyenin içindeki kömürlü ütü sabahtan beri hiç soğumamış; ıslak bezlerin üzerinden yükselen sıcak buhar, sokağa bakan geniş pencerenin camını içeriden ince bir tabaka halinde buğulandırdı. Dışarıdaki taş sokağın görüntüsü buğunun ardında silikleşirken, içeride yalnız keten kokusu ve makasların düzenli tıkırtısı kalmıştı.

Genç subay, sözleşilen saatte dükkândan içeri girdi. Üniformasının ceketini çıkarıp Naren’in tuttuğu askıya bıraktıktan sonra, teyelleri tamamlanmış açık renk gömleği sırtına geçirdi. Gömleğin gövde kısmı omuz başlarına ve sırtına rahatça oturmuş, göğüs kafesini hiç kasmamıştı; ne var ki kolları ilk bakışta bile biraz dar duruyordu.

Müşteri, prova boyunca bir kalıp mankeni gibi sabit ve hareketsiz durmadı. Önce sağ elini uzatıp gömleğin önündeki düğmeyi ilikledi, ardından kolunu dümdüz ileriye doğru uzattı. Kol ileri uzandığı anda, açık renk keten kumaş dirseğinin hemen üstünde sertçe gerildi.

Naren’in ilk bakışı, her zamanki terzi alışkanlığıyla kendi çıkardığı kalıbın çizgisine gitti; fakat hemen ardından başını kaldırınca, genç subayın kolunu uzatırken farkında olmadan nefesini tuttuğunu fark etti. Subay, ileri uzattığı kolunu yavaşça büküp göğsüne doğru çektiğinde, dikiş bu kez de bileğinin üst kısmında gerginleşti. Dengesini bulmak ya da kolundaki gerginliği tartmak ister gibi elini uzatıp kesim masasının ahşap kenarına tutundu.

“Kolumu ileri uzattığımda kumaş çekiyor,” dedi genç subay. Sesinde ne bir emir tonu ne de yersiz bir yakınlık kurma çabası vardı; yalnızca kendi bedeninin neye ihtiyaç duyduğunu, içinde yaşayacağı giysiden ne beklediğini açıkça anlatıyordu. “Gün içinde kolumu rahat kullanmam, hareket edebilmem gerekiyor.”

Naren, “Hangi hareket sırasında daha çok çekiyor?” diye sordu. “Gideceğiniz yeri ya da işinizi anlatmanız gerekmiyor. Yalnızca kolun nasıl döndüğünü görmem yeter.”

Genç subay, bu ayrımı duyunca başını kaldırdı. “Kolu önüme uzatırken ve göğsüme çekerken. Bir de masaya dayanıp kalktığımda.”

“Öyleyse hepsini deneyelim,” dedi Naren. “Ağrı olursa hemen dururuz.”

Subay kolunu ileri uzattı, ardından dirseğini büküp göğsüne yaklaştırdı. Son hareketinde nefesini tuttuğunu Naren fark etti.

“Şimdi nefesinizi saklamayın,” dedi Naren. “Gömlek, kolunuzu tutmadan durmalı. Siz de prova için kendinizi tutmak zorunda değilsiniz.”

Subay kısa bir gülümsemeyle başını salladı. “İnsana her yerde nasıl durması gerektiğini söylüyorlar. Burada ilk kez nasıl durduğumu soruyorsunuz.”

“Ölçü tahtada alınır,” dedi Rovan, “ama gömlek sokakta giyilir.”

Naren, sökeceği dikiş yerini işaret ederek subaya gösterdi. “Şu payı açacağım. Daha fazlasını değil. Sonra yine aynı hareketleri yaparsınız; kumaşın ne kadarını geri verdiğini birlikte görürüz.”

“Olur,” dedi subay. “Ne yaptığınızı bilmek, beklemekten iyidir.”

Naren, müşterinin sessizliğini ya da sabrını kumaşa hemen makas vurmak için peşin bir izin saymadı. Kararını vermeden önce başını kaldırıp genç subayın yüzüne baktı; müşteri başıyla hafifçe onay verince Naren ince uçlu makasını ve sökü iğnesini eline aldı.

“Bu kadar payı açmak yeter,” dedi Naren, dirseğin üstündeki teyel çizgisini işaret ederek ve dikişi sökmeye başladı.

Naren makasın sivri ucunu kumaşın iç yüzüne sokup teyeli açmaya başladığında, subay masanın kenarına tutunan elini yavaşça geri çekti; nasırlı parmakları bir anlığına boşlukta, havada asılı kaldı. Tam o sırada dışarıdaki taş sokaktan geçen bir arabanın gürültüsü buğulu cama vurup uzaklaşana kadar ikisi de tek kelime konuşmadı.

Naren, ketenin dokusunu zedelememek ve iplikleri kesmeden olduğu gibi çıkarmak için makasın ucunu kumaşın iç yüzünde büyük bir dikkatle gezdirdi; gevşeyen iplikleri parmaklarıyla birer birer çekip aldı. Atölyenin içindeki sessiz çalışma düzeni hemen Naren’in etrafında toplandı: Rovan bir adım yaklaşıp omuz çizgisinin yeni duruşunu gözüyle kontrol etti, Liva manşetin kaymaması için kol ağzının ölçüsünü yeniden alıp payını tuttu, Sera ise vakit kaybetmeden yeni ve sağlam bir ipliği iğneye geçirip hazırladı.

Masaların arasında kimse bu genç subayın kim olduğunu, nereye gidip hangi görevden döndüğünü sormadı; bir gömleğin doğru ve sağlam bitmesi için bilinmesi gereken her şey zaten kesim masasının üstündeydi. Naren, dikiş payını genişletirken her yeni açtığı aralığı müşteriye göstererek ilerledi. Bu kez ölçüyü yalnızca adamın ayakta dikilişinden değil, gömleği kendi hayatında kullanırken kolunun aldığı gerçek biçimden çıkardı.

Mola sırasında genç subay, günlerinin çok uzun ve yorucu geçtiğini söyledi; fakat ne yürüdüğü yolları ne de gideceği yeri açtı. Naren de başını dikişten kaldırmadan dinledi, kendi hayatını ya da dükkânın hallerini anlatmaya girişmedi. Aralarındaki konuşma kısa, ölçülü ve tamamen gündelik kaldı; ne gelecekten haber veren büyük bir söz söylendi ne de bir askerî sırra dokunuldu. İkisinin arasında yalnızca açık renk keten kumaşın gerilimi ve dikişin rahatlığı konuşuldu.

Naren teyeli kapatmadan önce gömleği masanın üzerinde çevirdi. Açtığı bölümün iki yanındaki iplikleri parmağıyla ayırıp müşteriye gösterdi.

“Şu kadarını açıyorum,” dedi. “Kolun dönmesi için yer kalacak; bilek ağzını büyütmeyeceğim.”

Subay dikişe eğildi. “İlk bakışta çok küçük bir fark.”

“Giyince büyür,” dedi Naren. “Kumaşın payı, kolu kaldırdığınızda ortaya çıkar.”

Rovan, masanın diğer yanından ekledi: “Teyel geçici olduğu için şimdi deniyoruz. Dikişi kapatınca aynı yerde durup durmadığını kontrol ederiz. Aceleyle son ilmeği atmak, sonra sökmekten hızlı görünür; ama her zaman hızlı değildir.”

Liva, manşetin kenarını tutarken Naren’e baktı. “İpliği fazla sıkma. Keten çekebilir. Kumaşın kendisi kadar dikişin gevşekliği de hareket payı.”

Naren elini gevşetti. “Böyle mi?”

“Bir kez daha dene,” dedi Liva. “Parmaklarını değil, omzunu dinle.”

Subay gömleğin kolunu ileri uzattı. Naren teyelin bir noktasını gevşetti. Kumaş bu kez kolun arkasında birikmedi.

“Daha iyi,” dedi müşteri. “Bunu yaparken nereye gideceğimi bilmeniz gerekmiyor.”

“Gerekmiyor,” dedi Naren. “Nasıl hareket ettiğinizi bilmem yeter.”

Tavren, masada bekleyen diğer parçaları gözden geçirdi. “Bu prova biraz uzayacak. Teslim gününü değiştirmiyoruz ama akşamki işi başka sıraya alacağım.”

“Ben beklerim,” dedi subay. “Bir gömlek için kimsenin başka işini aksatmayın.”

“Bunu da hesaba yazacağım,” dedi Tavren. “Sizin sabrınız, bizim iş sıramızın yerine geçmez.”

Naren, genişletilen kol payının son ilmeğini atıp düğümlemeden önce durdu ve subaya kolunu yeniden kontrol etmesini söyledi.

Gömlek tamamlanıp yeniden giyildiğinde, genç subay kolunu bir kez daha ileri uzattı, dirseğini kırdı, kolunu kaldırıp indirdi. Kumaş artık ne dirsek üstünde toplanıyor ne de bileği kasıyordu; tereddütsüzce bedenin hareketini izliyordu. Subay sağ elini havada yavaşça kapatıp açtı, parmaklarını yokladı.

“Böylesi iyi,” dedi.

Tavren, hesap defterinin başından uzanıp gömleğin kesin teslim tarihini satırın karşısına geçirdi; Naren ise aynı tarihi ölçü defterine not etti. Genç subay üniformasını yeniden giyip başıyla selam vererek dükkândan çıktığında, Naren eğilip kesim masasının altındaki tahtalara ve tezgâhın üzerine dökülen sökülmüş iplik parçalarını bir araya toplayıp süpürdü.

Gömleğin kolu açılıp yeniden dikilirken, atölyenin öteki ucunda bir müşteri kendi paltosunun astarını teslim almak için bekliyordu. O da prova tahtasındaki genç subaya, sonra masadaki ketene baktı; ancak aralarındaki konuşmayı dinlemek için yaklaşmadı. Naren, müşterinin yanında kendi işinin de sırayla yürüdüğünü bilmenin rahatlığını gördü.

Subay kolunu tekrar uzatıp bıraktığında, kumaş bu kez dirsekten kıvrıldı, omuz başında toplanmadı. Rovan, kolun altındaki dikiş payını başparmağıyla yokladı.

“Burayı bir parmak kadar daha açarsak dikişin ömrü kısalır,” dedi. “Kumaşın genişliği var, ama sağlamlık da hesaba girer.”

Naren, “Öyleyse şu anki payla deneyelim. Sıkarsa yeniden konuşuruz,” dedi.

Müşteri de aynı ölçüyü istedi. “Önce bunu giyeyim. Bir hafta sonra nasıl durduğunu anlarım.”

Tavren, ödeme pusulasında son teslim gününün yanına prova tarihini ayrıca yazdı. Böylece müşteri, hangi gün yalnızca deneme için geleceğini, hangi gün gömleği alabileceğini karıştırmayacaktı. Naren, gömleğin iç yüzüne küçük bir teyel işareti koydu; bu işaret dışarıdan görünmüyor, ama atölyede dikişi yeniden açmaları gerekirse hangi noktadan başlayacaklarını gösteriyordu.

Prova sona erdiğinde müşteri gömleği çıkardı ve kendi üniformasını askıdan aldı. Naren, “Rahat mı?” diye sordu.

“Bugün rahat,” dedi subay. “Yarın başka türlü hissedersem söylerim.”

“Öyle yapın,” dedi Naren. “Gömlek, ilk bakışta değil, günün sonunda da rahat olmalı.”

Adam dükkândan ayrıldığında gömlek tezgâhta kaldı; üniforma ise sahibinin omzuna geri döndü. Naren ikisini birbirine karıştırmadı. Müşterinin mesleği hakkında bir tahmin yürütmek yerine, kolun kıvrımını ve dikiş payını ölçü defterine kaydetti.

Naren için bu prova, yalnızca yolu Beyoğlu’na düşmüş bir başka müşterinin hayatına teğet geçen sıradan bir gömlekti; bundan fazlasını bilmiyor, aralarında kalan o düzgün dikişten başka bir anlam da aramıyordu.

Genç subay kolunu ileri uzatınca kumaş geriliyor; Naren dar dikişi açıp pay bırakıyor.

Genç subay kolunu ileri uzatınca kumaş geriliyor; Naren dar dikişi açıp pay bırakıyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.