Eve Dönmeyenler Görseli
Eve Dönmeyenler

Değişen dükkân

1. Sahne 7 dk okuma 20 okunma
Naren'in dönüşünde değişmiş atölye akşam kepengi birlikte indiriyor; Tavren defterde ona yeni satır açıyor.
Naren'in dönüşünde değişmiş atölye akşam kepengi birlikte indiriyor; Tavren defterde ona yeni satır açıyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

Naren, aylar süren ayrılığın ardından Beyoğlu’nun taş sokağına adım attığında, yokuşun eğimini ve kaldırım taşlarının dizilişini ilk bakışta tanıdı. Sırtındaki eski paltosunun omuz dikişlerine ve devrik yakasına uzun yolun boz tozu dolmuştu. Ne var ki tanıdık sokağın ortasında duran dükkânın kapısına yaklaşıp da içeriye baktığında, bıraktığı yerin aynı kalmadığını daha eşiği aşmadan gördü: Kapı eşiğindeki o yassı, aşınmış taşın bir köşesi kırılmıştı; vitrinin hemen önünde yıllardır duran eski gürgen askı oradan kaldırılmış, içerideki büyük kesim tezgâhının yeri değiştirilmiş ve karşı duvara boydan boya yeni ahşap raflar eklenmişti.

Kapının önünde Naren’i ilk karşılayan Mihren oldu. Hesap masasının başında duran Tavren, başını kaldırıp geleni görünce önündeki kalın defteri kapatmak için bir an durdu. İlerideki tezgâhın başında çalışan Sera ise elindeki sıkı dikişi bırakmadan başıyla Naren’e selam verdi.

Naren eşikten içeri girince, yolun ve istasyonların kirini üzerinden atmak için her şeyden önce ellerini yıkamak istedi; kurulanıp döndüğünde Sera ona beline bağlaması için temizlenmiş eski bir iş önlüğü verdi. Kumaşı beline dolarken derin bir nefes aldı; atölyenin genze çarpan o tanıdık kokusu hiç değişmemişti: Kızgın ütüden yükselen nemli buhar, havada asılı kalan ince kumaş lifi ve köşedeki sac sobada ağır ağır yanan kömür kokusu birbirine karışıyordu. Yine de makas şakırtıları ve çalışanların alçak sesli konuşmaları artık Naren’in hafızasındaki eski köşelerden değil, odanın başka yerlerinden geliyordu. Naren, aylar önce arkasında bıraktığı o eski düzeni aramak yerine, kendisi yokken bu çatıyı ayakta tutan yeni alışkanlıkları öğrenmesi gerektiğini daha ilk dakikada anladı.

Arka taraftan çıkan Liva, Naren’i karşısında görünce yüzüne bir anda aydınlık ve içten bir sevinç yayıldı; fakat o sevinç çok geçmeden geride kalan ayların biriktirdiği derin bir yorgunlukla karıştı. Naren de onun yüzündeki bu ince geçişi gördü. Yola çıktığı sabah ardında bıraktığı dükkân olduğu gibi geri gelmemişti; şimdi dönüp ayak bastığı bu yer, kendisi yokken, onsuz alınmış zor kararlarla ve yeni usullerle ayakta kalmıştı.

Sera uzanıp Naren’in elindeki ağır yol bohçasını aldı ve tezgâhın rutubet almayan kuru tarafına bıraktı. Paketi yerleştirirken Naren’in paltosunun altında, keten ipin aylarca sürtünerek omzunda bıraktığı o derin ize kısa bir an baktı; ama yolculuğun nasıl geçtiğini, yollarda ne çektiğini sorgulamadı. Hesap defterinin başındaki Tavren de elini kaldırdı:

“Yol hesabını sonra yaparız,” dedi Tavren, Naren’in hemen cebindeki keseye ve kağıtlara davranmasını önleyerek.

O ilk gün Naren’in eline ne makas verdiler ne de önüne dikilecek bir iş koydular. Naren tezgâhların arasında dolaşarak önce masalarda hangi siparişlerin kaldığını, hangi yeni rafın artık ne amaçla kullanıldığını ve kendisi yoldayken içerideki iki çalışanın bir daha geri dönmediğini öğrendi: Ayrılanlardan biri geçimini sağlamak için başka bir yerde iş bulmuş, öteki ise İstanbul’daki darlığa dayanamayıp ailesinin yanına taşınmıştı. Atölyede hiç kimse gidenlerin ardından sitem etmedi, kötü bir söz söylemedi; yalnızca boşalan o iki taburenin ve tezgâhın işi, geride kalanların omuzları üstüne sessizce dağılmıştı.

Naren, tezgâhların arasında dolaşırken hangi masanın kimin elinde olduğunu sormadan önce oradaki yeni düzeni izledi. Sera, eski kesim yerini artık yalnızca büyük parçalar için kullanıyor; küçük onarımları pencerenin yanındaki dar masaya almıştı. Tavren’in defterindeki sütunlar da değişmişti: Ücretlerin yanına ödeme günü, teslimlerin yanına kumaşın kimde olduğu yazılıyordu.

“Ben yokken çok şey değişmiş,” dedi Naren.

“Değiştirmek zorunda kaldık,” diye karşılık verdi Sera. “Eski usulle devam etseydik bazı işler hiç bitmeyecekti.”

Naren, onun sözünde bir sitem aradı ama bulamadı. Sera yalnızca yapılan işi anlatıyordu. Liva’nın kapı önünde kendisini karşılayışını hatırladı; dönüşü sevinçle karşılanmıştı, fakat kimse onun yokluğunda alınan kararları geri çevirmesini beklemiyordu.

“Benim yerim belli mi?” diye sordu.

“Önce hangi işi yapabileceğine bakalım,” dedi Rovan, makası masaya bırakmadan. “Yol yorgunluğun geçsin. Sonra tezgâhı seçersin.”

Naren’in aklına, Ankara’da kendi hızını başkasının ihtiyacına göre ayarlamak zorunda kaldığı günler geldi. Burada da bir anda eski yerine dönmeye çalışmak, geride kalanların kurduğu düzene omuz atabilirdi. Elini masadaki yarım gömleğe uzattı, kumaşın kenarını yokladı.

“Bunu kim kesmiş?”

“Ben,” dedi Liva. “Dikişini Sera alacak. Sen istersen manşetini tamamla.”

“İsterim. Ama ölçüyü sizden dinleyeceğim.”

Liva, ona gömleğin ne zamandır beklediğini ve müşterinin hangi hareket sırasında kolunda darlık hissettiğini anlattı. Naren mezurayı eline aldı, fakat işe başlamadan önce Sera’nın bıraktığı tebeşir işaretini kontrol etti. İş böylece onun dönüşüyle birlikte değil, atölyenin mevcut sırasına uygun olarak ilerledi.

Gün bittiğinde Naren, defterde kendi adı için açılan satırın henüz boş olduğunu gördü. Tavren, o gün yaptığı işi ve karşılığında alacağı ücreti açıkça yazdı. Naren bu satıra bakarken, yeniden eve dönmüş olmanın eski hayatı aynen geri getirmediğini; yeni hayatınsa her günkü iş ve açık hesapla kurulacağını anladı.

Akşamın sonunda Tavren, Naren’e aylardır biriken iş çizelgesini gösterdi. Bazı satırlar kapanmış, bazılarının karşısına başka bir el yazısıyla yeni teslim günü eklenmişti. Naren, o satırları kimin yazdığını sormadı; atölye kendisi yokken de işini sürdürmüştü.

“Şu iki işin sahibi artık gelmiyor mu?” diye sordu.

“Biri başka bir yerde çalışmaya başladı,” dedi Sera. “Öteki ailesinin yanına gitti. Haber göndermedi.”

“Onların payına düşen ücret?”

“Ödenen kapandı. Bekleyen kısmı Tavren defterde tuttu.”

Naren, bu cevaptan sonra eski çalışanların adını kayda yeniden eklemek için ısrar etmedi. Liva, onların geri dönüp dönmeyeceğini bilmiyordu. Yeni düzen, gidenleri suçlamıyor ve geri döneceklerine dair söz vermiyordu.

“Ben kaldığım yerden çalışabilirim,” dedi Naren. “Ama hangi işte boşluk varsa oraya geçerim.”

Rovan, “Önce yarım işler,” dedi. “İki müşteri prova bekliyor.”

Naren, birinin gömleğini askıdan alıp dikiş yerlerini kontrol etti; diğerinin kumaşını masaya serdi. Yıllar önce hazırladığı kalıplar artık kullanılmıyordu. Sera yeni ölçüleri verdi, Liva da kumaşın nereden kesilmesi gerektiğini gösterdi.

Naren, “Ben bunu eski kalıba göre keserdim,” dedi.

“Biz artık böyle kesiyoruz,” dedi Liva. “Kumaş daraldı. Müşterilerin omuzları da aynı değil.”

Naren, yeni yöntemi dikkatle izledi. İtiraz etmedi; burada bulunmanın ilk şartı, eski alışkanlıklarını herkesin üstüne taşımamaktı. Günün sonunda aldığı ücret deftere yazıldı, yaptığı iş de teslim sırasına girdi. Yeni satır, kendisini atölyenin sahibi değil, yeniden çalışanı olarak kaydediyordu.

Dükkâna uğrayan eski bir müşteri, Naren’i yeniden tezgâhın başında görünce yolculuğunu sordu. Naren, Ankara’ya gidip döndüğünü söyledi; adam, “İş bulabildin mi?” diye merak etti.

“Biraz kumaş ve belki bir iş bağlantısı,” dedi Naren. “Hepsi bu.”

Müşteri, “Bazen hepsi bu kadardır,” dedi ve kendi palto onarımını bıraktı. Tavren, yapılabilecek işi ve ücretini açıkladı; adam kabul edince sipariş kayda girdi.

Naren, onun sorusuna daha büyük bir hikâye anlatma isteği duymadı. Yolculuk, atölyenin içindeki herkesin ortak hesabına dahildi ama cevabın kendisi sınırlıydı. Kendi gördüklerini, başkasının beklentisini karşılayacak şekilde büyütmeyecekti.

Akşam defterde açılan satıra yeni işin teslim tarihi yazıldı. Naren’in dönüşü, bir günün sonunda yeniden işe karışmakla başladı.

Akşam karanlığı Beyoğlu’na çöktüğünde, kapının önüne çıkıp ağır demir kepengi hep birlikte indirdiler. İçeri geçtiklerinde Tavren hesap defterini yeniden açtı ve Naren için yeni bir satır başı yaptı. Naren artık yeniden bu atölyenin ve bu ortak hesabın içindeydi; fakat bu kez, uzakta geçirdiği ayların ve yokluğunun da bu defterde somut bir karşılığı olduğunu biliyordu.

Naren'in dönüşünde değişmiş atölye akşam kepengi birlikte indiriyor; Tavren defterde ona yeni satır açıyor.

Naren'in dönüşünde değişmiş atölye akşam kepengi birlikte indiriyor; Tavren defterde ona yeni satır açıyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.