Eve Dönmeyenler Görseli
Eve Dönmeyenler

Mücellidin emaneti

3. Sahne 8 dk okuma 13 okunma
Kurmaca Mücellit atölyeye küçük bir yerel uyarı getiriyor; çalışanlar tek bir sınırlı işe rıza verip vermeyeceklerini tartıyor.
Kurmaca Mücellit atölyeye küçük bir yerel uyarı getiriyor; çalışanlar tek bir sınırlı işe rıza verip vermeyeceklerini tartıyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

Ertesi gün öğleden sonra, sokağın taşlarını döven rüzgâr biraz yatışmış, dükkânın içine ütü buharının o tanıdık, ağır sıcaklığı çökmüştü. Kapının çıngırağı tek bir kez, çekingen bir tınıyla öttü ve içeriye mahallenin eski mücellidi girdi. Adamın sırtındaki koyu renk, dirsekleri parlamış ceketinin manşetinde katılaşıp beyazlaşmış kurumuş tutkal izleri, boğumları kalınlaşmış parmak uçlarında ise ne kadar yıkanırsa yıkansın derinin çizgilerinden çıkmayan eski mürekkep lekeleri vardı. Naren, bu sessiz adamın yıllardır sokağın alt ucundaki küçük cilt evinde başkalarının dağılmış hesap defterlerini, eski el yazmalarını ve mahalle okulunun yoklama kayıtlarını sabırla birbirine dikip ciltlediğini daha önce Liva’dan duymuştu. Mücellit eşikten adımını attığında, bakışlarının gayriihtiyari vitrinin kenarında asılı duran açık renk gömleğe kayması, Naren’e aylar önceki o ilk ve tedirgin karşılaşmalarını hatırlattı.

Mücellit, kesim masasına doğru yürümeden önce olduğu yerde durdu ve acele etmeden dükkândaki herkesin yüzüne tek tek baktı. Ağzını açıp geliş sebebini söylemeden önce, içerideki çalışanlardan kimin odada kalacağına, kimin bu konuşmayı duyacağına ustaların karar vermesini sessizce bekledi; ne var ki ne Mihren ne de Tavren tezgâh başındaki çalışanlardan birini arka odaya ya da dışarı göndermeyi önerdi. Naren, ellerini önündeki kumaşın üzerine koyarken adamın bu saygılı bekleyişini hemen fark etti. Dışarıdaki sokağın tehlikeleriyle çevrili gizli bir işten söz etmeye gelmiş olsa bile, mücellidin bu çatı altında yaptığı ilk şey, odada nefes alan insanların her birinin açık rızasını almaktı.

İçeride kimsenin yerinden kıpırdamadığını ve kimseden sır saklanmayacağını gören mücellit, masaya bir adım daha yaklaştı ve sesini yalnızca içeridekilerin duyabileceği bir tona indirdi. İstanbul’dan Anadolu’ya, Ankara’ya uzanan haberleşme ve malzeme sevkiyatı işlerinde Mim Mim Grubu’yla doğrudan bağlantısı olduğunu söyledi. Ancak bu küçük terzi atölyesinden beklediği şey, boylarını aşacak sürekli bir görev değil, yalnızca tek seferlik, sınırlı bir yardımdı: Yakın sokaklardaki bir noktaya bırakıldığı söylenen genç bir taşıyıcının, tarif edilen o yerde gerçekten bekleyip beklemediğini uzaktan göz ucuyla doğrulamak. İlk bakışta tarihin akışını değiştirecek büyük bir iş değildi; fakat sokakta dolaşan yanlış bir söz ya da doğrulanmamış bir haber, o genci tehlikeli bir köşe başında saatlerce boşuna bekletebilir, açık hedef haline getirebilirdi.

Odanın içine ağır bir sessizlik çöktü. İlk konuşan, her zamanki gibi önündeki açık hesap sayfasından başını kaldıran Tavren oldu; dışarıdaki bir taşıyıcıyı kontrol etmek için iş bırakmanın, tezgâhta bekleyen ve gününde teslim edilmesi gereken müşteri siparişlerini geciktireceğini doğrudan söyledi. Hemen ardından Mihren, kesim makasını masaya bırakarak daha kesin bir sınır çizdi: İçeride çalışanların kendi gönüllü rızası olmadan hiç kimsenin adının bir yere yazılmayacağını ya da çalışma vakitlerinin başkalarının işine tahsis edilmeyeceğini ekledi. İplik sepetinin başındaki Liva da başını kaldırıp, sokaktan kulağına çalınan ham duyumları sanki kendi gözüyle görmüş gibi kesin bir haber diye kimseye aktarmayacağını açıkça belirtti.

Naren, Ankara yolundaki han avlusunda bileğine yapışan o yabancı eli ve istasyonlardaki belirsizliği hatırlayarak bir adım öne çıktı.

“Biz sokaklarda kimsenin peşine düşmeyiz,” dedi Naren, sesi yoldan döndüğünden beri ilk kez bu kadar net ve kararlıydı. “Yalnızca kendi gözümüzle, açıkça gördüğümüz şeyi söyleriz.”

Mücellit, terzilerin birer birer önüne koyduğu bu dürüst ve sert sınırı hiç itiraz etmeden, başını ağır ağır sallayarak kabul etti. Zaten kendisinin de onlardan askerî bir bilgi toplamasını, gizli bir isim listesi tutmasını ya da tanımadıkları bir başkasının körü körüne emrine girmelerini istemediğini söyledi. Bu atölye hiç kimsenin nerede saklandığını araştırmayacak, kulaktan kulağa yayılan doğrulanmamış hiçbir haberi bir yerden bir yere iletmeyecekti.

Konuşma tamamlanırken mücellit, koltuğunun altında getirdiği kalın, köşeleri aşınmış ve bez kapağı yılların yorgunluğuyla yıpranmış bir defteri masanın kenarına bıraktı. Naren eğilip deftere baktığında, dağılmaya yüz tutmuş iç sayfaların kenarlarındaki ince kağıt yamaları ve sabırlı dikiş onarımlarını gördü. Mücellit, nasırlı parmaklarını o yamalı kenarlarda gezdirirken, yıllar önce yangın ve kargaşa günlerinde mahalle okulunun dağılan kayıt defterlerini de böyle yeniden diktiğini; orada okuyan çocukların adları zamana karışıp silinmesin diye gevşeyen sayfaları keten iplikle tek tek sağlamlaştırdığını anlattı. Onun bu hayattaki asıl zanaatı ve işi, tıpkı bir terzinin söküğü kapatması gibi mevcut kaydı dağılmaktan korumaktı; yoksa başkalarının gizli hayatını kurcalayıp açığa çıkarmak değildi.

Mücellit defterini alıp sessizce kapıdan çıktıktan sonra, içeride hiç kimse hemen elindeki makasa ya da tezgâha dönmedi. Odada asılı kalan riskin bedeli herkes için apaçıktı. Uzun süren sessizliği Mihren bozdu; gözlerini kardeşinin, Liva’nın ve Naren’in üzerinde gezdirerek, “Yalnızca bir kez,” dedi, “ne gördüysek, üstüne tek kelime katmadan onu söyleriz.”

Mücellit, kapıya yönelmeden önce teklif ettiği işin ne kadar süreceğini ve hangi saatlerde yapılacağını da açıkladı. Kendisi taşıyıcıyı tanımıyordu; yalnızca başka birinden aldığı tarif vardı. Atölyeden beklediği, gencin kimliğini araştırmaları ya da taşıdığı pakete bakmaları değil, sözü edilen sokakta bekleyip beklemediğini bir kez gözle görmeleriydi.

“Ya orada değilse?” diye sordu Mihren.

“O zaman burada olmadığını söyleyemeyiz,” dedi mücellit. “Yalnızca görmediğimizi söyleriz.”

Liva, Naren’e baktı. “Bunu yaparken kimseyi arkandan çağırmayacaksın. Bir şey ters giderse geri dönersin.”

Naren, hemen kabul etmek yerine kendi korkusunu da masaya koydu. Han avlusunda bileği sıkılmış, yol boyunca taşıdığı mektubu bir an için kaybedebileceğini sanmıştı. Şimdi tanımadığı bir genci görmeye gitmek, geçmişteki tehlikeyi yeniden çağırıyor gibiydi.

“Bunu yapmak istemiyorsan, söyle,” dedi Liva. “Bir kez denemek kararı da, vazgeçmek kararı da bizim.”

Naren, atölyedeki çalışanların yüzlerine baktı. Tavren, gecikecek siparişin hesabını zihninde tartıyordu; Sera, çıkacağı yolun aydınlık saatlerini düşünüyordu. Rovan ve Mihren, kapı ve arka geçitte bir sorun çıkarsa kimin ne yapacağını konuşuyordu. Kimse bunu kahramanlık saymıyor, kimse Naren’i öne itmiyordu.

“Giderim,” dedi Naren. “Yalnızca gördüğümü söylerim, başka bir şey yapmam.”

Mücellit başını eğerek bu şartı kabul etti. Yerin ve saatin ayrıntısını açıkça söyledi; kimsenin adını yazmadı, atölyeden de ad istemedi. Konuşmanın sonunda Liva, o günkü iş sırasını değiştirdi; Naren’in geciktireceği gömleği Sera tamamlayacak, ücret hesabı ise Tavren’in defterinde ayrı tutulacaktı.

Mücellit dışarı çıktığında Naren, tezgâhın üzerindeki makası bir süre elinde tuttu. Artık 1920’de yola çıkarken taşıdığı açık mektuptan farklı bir işe yaklaşmıştı; bu defa bilerek ve sınırlarını bilerek kabul ediyordu. Aradaki farkı, karşısında duran insanların rızasında ve kendisinin neyi yapmayacağını açıkça söyleyebilmesinde buldu.

Mücellit’in tarif ettiği iş, başlangıçta bir sokak köşesinde bekleyen genci görüp görmediklerini doğrulamaktan ibaretti. Ancak atölyedekiler, bu küçücük işin de yanlış bir karar halinde başkasını tehlikeye sokabileceğini biliyordu. Mücellit, gencin üzerinde ne bulunduğunu ya da hangi yöne gideceğini bilmiyordu; yalnızca beklediği söylenen noktanın yakınındaki dükkânın kapanıp kapanmadığını öğrenmek istiyordu.

“Dükkân kapalıysa?” diye sordu Tavren.

“Bunu bildirirsiniz. Daha fazlası değil,” dedi Mücellit.

“Genç orada değilse?”

“Onu görmediğinizi söylersiniz. Başka yere bakmaya çıkmazsınız.”

Liva, Naren’in bu sınırı duyup duymadığını anlamak için gözlerinin içine baktı. “Birini bulmaya çalışmak yok. Bir daha doğrulamak için peşinden gitmek yok.”

Naren başını salladı. “Yalnız kendi gördüğümü anlatırım.”

Mihren, dükkânda kalması gerektiğini söyledi; o gün teslim edilecek işler vardı. Sera da işlerin gecikmemesi için içeride kalmayı seçti. Kimse bunu görevi reddetmek diye yorumlamadı. Rovan, kapının açık kalıp kalmayacağını konuştu; Tavren, Naren’in yokluğunda hangi siparişin bekleyeceğini deftere yazdı.

Mücellit, atölyeden ad istemedi. Naren de ondan kurye, taşıdığı şey ya da başka bağlantılar hakkında ayrıntı talep etmedi. İki taraf, görev başlayıp bitene kadar yalnızca kendi işine yetecek bilgiyi konuştu.

Naren, çıkmadan önce temiz bir mendil ve küçük bir para kesesi aldı. Liva, “Bunlar iş için değil, senin için,” dedi. “Geri dönmek istersen, dön.”

Bu izin, cesaretini sınayan bir meydan okuma değildi. Mücellit’in ilk istediği şey de bu değildi. Naren bir an kapıya baktı, sonra kendi kararıyla çıkacağını söyledi. Atölyedekiler onu uğurlarken hiçbir gizli yemin etmedi; yalnızca döndüğünde gördüğü şeyi, görmediği şeyden ayırarak anlatmasını bekledi.

Mücellit’le konuşmanın sonunda Naren, kendisine verilen yeri ve saati zihninde tekrar etti. Liva, tarifi bir kez daha dinledi; yanlış hatırladığı bir ayrıntı olup olmadığını sordu. Naren, adresi bildiğini ama sokağın arka tarafını tanımadığını söyledi.

“Tanımadığın yere girme,” dedi Rovan. “Görmen gereken şey dışarıdaysa, orada kal.”

“Orada kimse yoksa?”

“Yoktu dersin. Bulmak için dolaşmazsın.”

Tavren, o gün Naren’in yapacağı işin atölye hesabına etkisini yazdı. İş gecikirse kimin tamamlayacağı belli oldu. Sera, Naren’in döndüğünde doğrudan Mücellit’e değil, önce atölyeye gelmesini istedi.

“Ne gördüğünü birlikte konuşuruz,” dedi. “Sokakta değil.”

Naren, “Tamam,” diye karşılık verdi.

Bu hazırlık onu daha cesur yapmadı; yalnızca ne yapacağını ve nerede duracağını belirginleştirdi. Atölyenin dışına çıkacak, tek bir bilgiyi doğrulamaya çalışacak ve sonra geri dönecekti. İşin ötesindeki hiçbir şeyi merak etmek zorunda değildi.

Naren, içini yoklayan o tanıdık, soğuk korkuyu yanındakilerden hiç saklamadan başını salladı. O gün Beyoğlu’ndaki o dar kesim masasının etrafında hiç kimse büyük bir kahramanlık yemini etmemişti; yalnızca kendi emekleriyle ayakta tuttukları bu işlikte, kime, ne kadar ve hangi sınırla yardım edeceklerini kendi iradeleriyle seçmişlerdi.

Kurmaca Mücellit atölyeye küçük bir yerel uyarı getiriyor; çalışanlar tek bir sınırlı işe rıza verip vermeyeceklerini tartıyor.

Kurmaca Mücellit atölyeye küçük bir yerel uyarı getiriyor; çalışanlar tek bir sınırlı işe rıza verip vermeyeceklerini tartıyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.