Sağlık görevlisi
Vapurun alt güvertesini saran ağır makine uğultusu ve ıslak halat kokusu arasında, tahta sıralara dizilen yolcular gecenin ilerleyen saatleriyle birlikte kendi sessizliklerine çekilmişti. Kıyıdaki son ışıklar çoktan silinmiş, bordaya çarpan karanlık dalgaların tekdüze şıpırtısı içerideki soluk alışverişlerine karışmıştı. Naren, dizlerinin arasına sıkıştırdığı bohçasının keten ipini tutarken, başparmağının iç yanındaki sertleşmiş deriyi farkında olmadan öteki elinin tırnağıyla yokluyordu.
Tam yanında oturan orta yaşlı, yorgun yüzlü yolcu, başını hafifçe eğerek Naren’in başparmağının yanındaki o küçük, sık delikli izlere baktı.
“İğne,” dedi adam, sesini yükseltmeden, bir soru bile sormadan; ardından başını kaldırıp Naren’in yüzüne baktı: “Terzi misin?”
Naren, refleksle elini kapatıp avucunu dizinin üstüne çekti ve yalnızca başını sallamakla yetindi. Yanındaki adam, Naren’in bu temkinli duruşunu yadırgamadı. Kendi yıpranmış ceketinin yan cebinden çıkardığı malzemeleri dizinin üzerinde kontrol etmeye koyuldu. Cebin içinde ağzı sıkıca kapatılmış küçük bir şişe tentürdiyot, kâğıda sarılı bir parça sabun ve katlanmış temiz sargı bezleri vardı. Adam, elindeki sargı bezinin kıvrımlarını düzeltirken ve malzemesini tek tek sayıp yeniden cebine yerleştirirken, yıllarca bir hastanede çalıştığını, fakat savaş uzayıp cephelerle gerisi birbirine karışınca seyyar sağlık işlerine katıldığını anlattı. Bu işin ne kadarını, hangi şehirde ya da hangi birlikte yaptığını açmadı; kendi adını da vermedi, Naren de sormadı.
Naren, adamın malzemesini cebine koymadan önce her bir parçayı iki kez üst üste kontrol etmesini sessizce izledi; yol boyunca karşılarına ne çıkacağını, ne bulup ne bulamayacağını bilmiyordu. Adamın tırnaklarının arasında ve et diplerinde, suyla ve sabunla ne kadar yıkanırsa yıkansın çıkmayan koyu, eski bir leke vardı; bitmek bilmeyen ağır bir günün silinmez izi gibi duruyordu. Bir başkasının bakımını ve yarasını üstlenmek, tıpkı terzilikte olduğu gibi yalnızca mesleğin bilgisini taşımayı değil, elindeki kıt malzemeyi en doğru biçimde kullanmayı ve hazır tutmayı gerektiriyordu.
İkisi bir süre konuşmadan güvertenin aralık kapısından görünen denizin zifiri karanlığına baktılar. Dalgaların sesi aralarındaki boşluğu doldururken, sağlık görevlisi dönüp bu gece yolunun Naren’i nereye götürdüğünü sordu.
Naren, sesini alçak tutarak Ankara’da bir işliğe uğrayacağını, yanında oraya ulaştırılacak bir mektup bulunduğunu söyledi; mektubu gönderenin adını da kâğıdın içindeki satırları da açmadı. Yanındaki adam da başını salladı; böylesi tekinsiz bir zamanda kendi mesleğinin ve nereye gittiğinin herkesçe bilinmesini istemediği için yol boyu kimseyle konuşmadığını ekledi. Aralarında hemen kurulmuş sıcak bir dostluk değil, kimin ne kadar konuşacağını bilen iki insanın dikkatli yol arkadaşlığı başlamıştı.
Çok geçmeden, açık denizin sert dalgalarından biri vapurun gövdesine yandan vurdu ve gemi derin bir sarsıntıyla beşik gibi sallandı. Sarsıntının hemen ardından, birkaç adım ötelerindeki sırada oturan yaşlı bir yolcu kesik kesik öksürerek öne doğru iki büklüm oldu, nefesi daralarak fenalaştı.
Sağlık görevlisi hiç tereddüt etmeden, alışkın bir çeviklikle ayağa kalktı. Naren de hemen kendi bohçasını kenara, sıranın altına doğru çekip adama hareket edecek yer açtı. Sağlık görevlisi yaşlı yolcunun yanına çökerken Naren’e dönüp su ve temiz bez istedi. Naren matarayı ve bezi uzatırken, etrafta toplanmaya başlayan meraklı ve tedirgin kalabalıktan hastanın nefes alabilmesi için biraz geri çekilip yer açmalarını rica etti.
Sağlık görevlisi, yaşlı adamın boğazını sıkan gömlek yakasını gevşetti, bir eliyle adamın titreyen bileğini tutup nabzını dinlerken, Naren de arkadan geçip hastanın düşen başını ve sırtını kendi koluyla destekledi. İki yabancı, tek kelimeyle bile anlaşmaya gerek duymadan, yalnızca işin gerektirdiği o sessiz uyumla yaşlı adamın başında durdular. Yan yana yardım ederken aralarında büyük bir güven sözü verilmedi; yalnızca ihtiyaç duyulan anda birbirlerine engel olmayacaklarını ve yükü paylaşacaklarını göstermiş oldular.
Yaşlı yolcunun kesik solukları yavaş yavaş düzene girip de adam kendine geldiğinde, kendisine uzatılan suya uzandı ve teşekkürünü sözle değil, ağırlaşmış başını hafifçe eğerek bildirdi. Naren, yapılan bir yardımın karşılığında ad sormanın ya da minnet beklemenin gerekmediğini; bazen bu uzun ve yorucu yollarda gerçek yol arkadaşlığının yalnızca bir yudum su uzatmak kadar sürdüğünü düşündü.
Hasta yolcu başını tahta bölmeye yaslayıp yeniden uykuya dalarken, yerine dönen sağlık görevlisi sırtını duvara verip gözlerini kısa bir süre kapattı. Kendi yorgunluğunu dile getirmedi. Cebinden çıkardığı sargı bezini yeniden özenle katlamaya başladığında, Naren bezin bir ucunda yıkanmış ama tam çıkmamış, kurumuş koyu bir leke gördü. Gözlerini o lekeden çekti, tek bir soru sormadı; sağlık görevlisi de Naren’in parmaklarındaki iğne izlerine bakmayı bıraktı. Bu nasırlı ve lekeli ellerin şimdiye kadar kaç kez bir başkasının acısını ve korkusunu yatıştırdığını Naren yalnızca içinden geçirdi.
“Bazen sıkışık yerde birine yer açmak da yardımdır,” dedi sağlık görevlisi, katladığı bezi cebine yerleştirirken.
Yaşlı yolcunun soluğu düzene girince sağlık görevlisi, Naren’in uzattığı bezi önce suyla hafifçe ıslattı, sonra adamın alnındaki teri sildi. Çevrede toplananlar ne yapacaklarını bilemeden birbirlerine bakıyordu. Birisi “Hekim çağırmalı,” dedi. Sağlık görevlisi, vapurda kendisinden daha yetkili birinin bulunup bulunmadığını bilmediğini, fakat ilk iş olarak hastaya hava ve sakinlik gerektiğini söyledi. İki yolcu geri çekildi; biri de kapının önündeki kalabalığa seslenip geçişi açtı.
Naren, boşalan yerde yaşlı adamın başını desteklemeyi sürdürdü. Kolunun altında sıkışan bohçanın düğümü avucunu acıtıyordu; onu yere bırakmak için uygun bir an kolladı.
“Paketi bırakabilirsin,” dedi sağlık görevlisi. “Şu an iki elimiz de lazım.”
Naren bohçayı sıranın altına çekti. Adamın eli bir kez titreyip Naren’in bileğine dokundu. Sağlık görevlisi suyu ölçülü biçimde verdi; yaşlı yolcu her yudum arasında bekledi. Bir süre sonra gözlerini açıp çevresindekileri seçmeye başladı.
“Evde beni bekleyenler telaşlanır,” diye fısıldadı yaşlı adam.
“Önce nefesiniz düzelsin,” dedi sağlık görevlisi. “Sonra kime haber edeceğimizi düşünürüz.”
Naren, adamın yakasını gevşetirken paltosunun sökülen düğmesini gördü. Yanındaki küçük dikiş kutusunu çıkardı, ipliği iğneye geçirdi ve düğmeyi düşürmeden yeniden tutturdu. Sağlık görevlisi bunu fark edip ona baktı.
“Her işi elinizle çözüyorsunuz galiba.”
“Çözebildiğimi,” dedi Naren. “Bazen de yalnızca dağılmasını geciktiriyorum.”
Sağlık görevlisi, yıllar önce bir hastanede öğrendiği ilk şeyin her yarayı hemen iyileştirmek değil, hastanın kendi nefesini yeniden bulmasına yardım etmek olduğunu anlattı. Savaş yıllarında bu bilgi, elindeki ilaçtan ve sargıdan daha sık işe yaramıştı. Nerelerde çalıştığını, kimleri tedavi ettiğini anlatmadı; Naren de sormadı. Adamın sözlerinden, işinin onu bir yerden ötekine sürüklediği anlaşılıyordu ama hayatını bütünüyle açmasına gerek yoktu.
“Bunu neden yapıyorsunuz?” diye sordu Naren. “Yolcu olabilirsiniz. Başkası da yardım edebilirdi.”
“Çünkü önümde nefesi daralan biri vardı,” dedi adam. “O sırada yapılacak iş bundan ibaret.”
Yaşlı yolcu rahat bir soluk alıp gözlerini yumdu. Sağlık görevlisi eşyalarını toplarken sargı bezlerini yeniden saydı; bir tanesinin lekeli ucunu ayırdı, temiz kalan kısmını dikkatle katladı. Naren de ipliğini kesti, iğneyi kutusuna koydu. Birbirlerine mesleklerini sormak yerine, ellerindeki işi bitirmenin sessiz rahatlığını paylaştılar.
Sağlık görevlisi, yaşlı yolcunun durumunu kontrol ettikten sonra kendi çantasını yeniden bağladı. Naren, onun sargı bezlerini ayırışını izledi; temiz olanları bir yana, yıkanması gerekenleri öte yana koyuyordu.
“Bu işi nerede öğrendiniz?” diye sordu Naren.
“Önce hastanede yardımcı olarak çalıştım,” dedi adam. “Sonra işi bilenlerin yanında kaldım. İnsan bazen tıbbi kitabı ezberler ama korkmuş birinin elini nasıl tutacağını bilmez.”
“Bunu kim öğretti?”
“Bir başhemşire vardı. Adını anmayayım; yıllar önce yitirdim. Bana, hastanın başında konuşurken acele etmemeyi öğretti. O günden beri, bir insanın ne söylediğine olduğu kadar neyi söyleyemediğine de kulak veririm.”
Naren, bu cevabı kendi işiyle karşılaştırdı. Terzi de kumaşın sesini, müşterinin hareketini ve söylenmeyen rahatsızlığı fark etmeye çalışıyordu. Ancak iki meslek arasında benzerlik kurmak, sağlık görevlisinin işini hafifletmiyordu.
“Benim elimdeki iğne yalnız kumaşı tutar,” dedi Naren. “Sizin elinizdeki bez başka bir yük taşıyor.”
“Bazen aynı bez hem yarayı sarar hem de birini üşümekten korur,” dedi adam. “Malzemenin ne olduğundan önce, onu nerede kullandığını bilmek gerekir.”
Yaşlı yolcu yeniden öksürdü. Sağlık görevlisi cümlesini yarıda bırakıp yanına gitti. Naren, onun çantasını ayağının dibinden aldı ve geçişi açık tuttu. Daha fazla yardım etmesi gerekmedi; kendisine ne zaman geri çekilmesi gerektiği söylenmişti.
Hasta rahatlayınca sağlık görevlisi yerine döndü. Naren, adamın adını sormayı düşündü, ama vazgeçti. Bu yol arkadaşlığının güveni, isim alışverişine değil, birbirinin sınırını anlamaya dayanıyordu.
Sağlık görevlisi, yaşlı yolcunun başının altına katlanmış bir palto koydu. Naren, paltonun sahibinin üşüyebileceğini düşündü; fakat adam bunu fark etmişti.
“Ben ayakta durabilirim,” dedi. “Ona daha çok lazım.”
“Bir süre sonra siz de oturun,” dedi Naren.
“Bir süre sonra,” diye tekrarladı sağlık görevlisi. “İş bitince.”
Naren bu cevabın mesleğin alışkanlığından geldiğini anladı. Adam, başkasının durumunu kendi yorgunluğunun önüne koyuyordu; yine de kendi bedeninin sınırını da göz ardı etmemesi gerekiyordu.
Yaşlı yolcu rahatlayınca sağlık görevlisi sonunda oturdu. Naren ona mataranın kalan suyunu verdi. Adam bir yudum içti, gerisini geri uzattı. “Yol uzayabilir,” dedi. “Bunu sakla.” Naren kapağı kapattı. Kıt bir şeyin nasıl paylaşılacağını ikisi de birbirine açıklamak zorunda kalmadı.
Sağlık görevlisi, Naren’in iğne kutusunu kapatmasına yardım etti. “Bu yolculuk bitince ellerini yıka,” dedi. “İğne kutusu temiz dursa bile, yolun tozu üstüne siner.”
Naren başını salladı. Adamın öğüdü, hem hastaya hem de mesleğine dair gösterdiği dikkatin devamıydı. İkisi yeniden sessiz kaldı.
Naren bu cümleyi cebindeki deftere yazmadı ama olduğu gibi zihnine kaydetti. Vapur, karanlık suyu ağır ağır yarıp ilerledikçe güvertedeki konuşmalar iyice seyrekleşti. İki yolcu, gecenin kalanında bir süre hiç konuşmadan yan yana oturdu; sağlık görevlisi çantasını ve sargılarını dizinin dibine topladı, Naren ise bohçasını ayağının dibine çekti ve ikisinin sustuğu yerde karanlık deniz konuşmayı sürdürdü.

Vapurda sağlık görevlisi yorgun bir yolcunun elini sararken Naren yanında su ve bez uzatıyor.