Sokağın Yeni Nöbetçileri Görseli
Sokağın Yeni Nöbetçileri

Yeni sıra

1. Sahne 8 dk okuma 22 okunma
1918 sonunda Beyoğlu sokağında gündelik akış yavaşlarken atölye vitrini olağan görünmeye çalışıyor.
1918 sonunda Beyoğlu sokağında gündelik akış yavaşlarken atölye vitrini olağan görünmeye çalışıyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

Mütareke haberinin üzerinden haftalar geçtikçe, İstanbul’un göğüne çöken kış bulutlarıyla birlikte Beyoğlu’nun taş sokaklarında yürüyen insanların adımları da farkında olmadan kısalmıştı. Eskiden sabah serinliğinde işe yetişmek için kaldırımları hızlı ve geniş adımlarla arşınlayan kalabalık, şimdi her köşe başında görünmez bir engele takılıyormuş gibi temkinli, dar ve ölçülü yürüyordu. Dükkân vitrinlerinin önünde yavaşlayıp duranlar, artık yalnızca içerideki kumaşın rengine ya da gömleğin kesimine bakmıyor; camdaki yansımadan sokağın alt ucundaki bekleyişe, köşe başında dikilen yabancı nöbetçiye göz ucuyla dönüyordu.

Aşağıda, Tünel’in Beyoğlu ağzındaki istasyondan gün boyu yolcular inip çıkıyor; karşıdaki alçak kiremit çatıların ve ıslak bacaların üstünde Galata Kulesi, kararan kurşuni göğe karşı sessizce yükseliyordu. Sokağın başında beliren bir simitçi, başındaki geniş tahta tepsiyi dengeleyerek yokuşu tırmanırken, köşede duran yabancı üniformalı iki askerin yanından geçti. Adam adımlarını bozmadı ama ellerini kaldırıp tepsisinin kenarını biraz daha sıkı tuttu, başını hafifçe önüne eğdi. Vitrin camının gerisinden dışarıyı izleyen atölyedekiler, simitçinin o daralan duruşunu da köşedeki üniformaları da gördüler; fakat içeride hiç kimse başını kaldırıp bu manzarayı bir diğerine işaret etmedi, herkes görüp görmemiş gibi kendi elindeki işe döndü.

Naren, sabah kepengi kaldırdıktan sonra eline aldığı kuru bezle demir kanatların iç yüzünde biriken rutubeti ve pası sildi. Kış yağmurlarının sızdığı eski demirin pası, bezin ucunu kahverengiye boyarken Naren’in açık avucuna da kızıl, pütürlü bir iz bıraktı. Eline bulaşan tozu önlüğüne silmeden önce süpürgeyi aldı, kapı eşiğindeki yassı taşın üstünde biriken sokak çamurunu dışarıya doğru süpürdü. Çalı süpürgesi her geçişte kaldırımın ıslak tozunu ve çamur izini eşikten içeriye doğru hafifçe taşıyor, ahşap döşemenin kenarında ince, koyu bir çizgi bırakıyordu.

Sera, elindeki kovadan çıkardığı nemli bezle eğilip o çamur çizgisini yerden sildi; daha ilk müşteri kapıdan içeri adım atmadan tezgâhın önü ve döşeme yeniden tertemiz görünmeliydi. Sera doğrulup kirli bezini yıkamak için arka tarafa geçerken, vitrinin önünden hızlı adımlarla geçen bir kadının elindeki bez alışveriş torbasını iki koluyla göğsüne sımsıkı bastırdığını gördü. Koca şehir dışarıdan bakıldığında her zamanki olağan işini, alışverişini sürdürüyordu; ama sokakta yürüyen herkes omzunu biraz daha dar tutuyor, taşıdığı şeyi gövdesine daha yakın saklıyordu.

Tezgâhın başında duran Naren, önündeki açık ölçü ve sipariş defterine eğildi. Sokaktaki beklenmedik duraksamalar ve yol kontrolleri müşterileri geciktiriyor, söz verilen saatte kimse kapıdan içeri giremiyordu. Naren, kurşun kalemin arkasındaki lastikle defterdeki eski teslim saatlerini tek tek silip yanlarına yeni saatler yazdı. Müşteriler geç kaldıkça atölyedeki yarım işler kesim masasının üzerinde üst üste biniyor; sarkan her bir saat, geciken her bir sipariş, hafta sonunda içeride çalışan bir başkasının alacağı ücreti doğrudan doğruya etkiliyordu.

O sırada Mihren, kapının hemen yanındaki gürgen askıda duran açık renk vitrin gömleğine uzandı; dışarıdaki durgunluk ve gelip geçen yabancı bakışlar yüzünden gömleği vitrinden içeri almak istedi. Hesap defterinin başından bu hareketi gören Tavren hemen itiraz etti; sokağa bakan vitrinin boş kalmasının, dükkânın kapandığı ya da iş yapamaz hale geldiği izlenimini vereceğini, bunun da kalan son müşterileri kaçıracağını söyleyip gömleği yerine geri astırdı. İki kardeşin vitrin önündeki bu küçük anlaşmazlığı, görünüşte yalnızca bir gömleğin yeriyle ilgiliydi; oysa gerçekte ikisi de dükkânın dışarıdaki o yeni ve tekinsiz sokağa nasıl göründüğünü düşünüyor, büyüyen ortak kaygılarını bu küçük tartışmanın ardına gizliyordu. Sonunda vitrindeki açık renk kumaşın üzerine, tozdan ve doğrudan bakışlardan koruyacak ince bir örtü payı bıraktılar; vitrindeki gömlek dışarıdan bakıldığında her zamanki gibi olağan görünüyordu ama içeride çalışan herkes bir kulağıyla kapı sesini dinliyordu.

Mihren vitrindeki örtünün ucunu düzeltti. “İçerideki gömleği gören biri kendini kapıdan uzak tutmaz,” dedi.

Tavren, camdaki yansımaya baktı. “Örtüyü fazla kapatırsak bu kez içeride ne olduğunu saklıyoruz sanırlar.”

“Peki açık bırakırsak?”

“İşimiz sürüyor. Gömlek de işimizin işareti.” Tavren’in sesi sert değildi; yalnızca kapıyı kapatmanın işçilerin elindeki seçeneği de daraltacağını biliyordu. “Yine de müşteriyi içeri çağırmak için kimseyi zorlamayacağız.”

Naren, defterde değiştirdiği teslim saatlerine baktı. “Saatleri her gün yeniden yazarsak eski sözümüz görünmez olur.”

“Eski saat de defterde kalsın,” dedi Tavren. “Yanına ne zaman değiştiğini koy. Bir müşterinin beklediği süreyi silerek kısaltamayız.”

Mihren örtüyü camın alt yarısında bıraktı. Gömlek görünüyordu; kumaşı doğrudan sokağın tozuna ve göz hizasındaki bakışlara açık değildi. Karar büyük bir cesaret gösterisi değildi. Yalnızca o sabah kapının açılmasına izin veren, küçük ve ortak bir karardı.

Öğle saatlerine doğru, dükkânın kapısı hızla aralandı ve mahalleden tanıdık, soluk soluğa kalmış bir çocuk su istemek için içeri girdi. Naren kesim masasından çekilip çocuğa yer açarken, çocuk bir yandan terini koluyla siliyor, bir yandan da iki sokak aşağıdaki kaldırımda az önce kısa bir tartışma çıktığını, seslerin yükseldiğini ve köşedeki nöbetçinin de orada olduğunu anlatıyordu.

“Sen kendin gördün mü?” diye sordu Liva.

Çocuk suyu yutkunup bitirdi. “Köşeye varmadan sesleri duydum. Tartışmayı görmedim. Dönüşte de nöbetçiyi gördüm; ama kiminle konuştuğunu bilmiyorum.”

“Öyleyse bize bildiğini söyledin,” dedi Liva. “Bilmeyene de ad koymadın.”

Çocuğun yüzündeki telaş biraz çözüldü. “Yine de biri kızmıştı.”

“Belki,” dedi Mihren. “Ama neye kızdığını bilmeden kimseye yük yüklemeyelim.”

Naren kapıya kadar eşlik etti. Çocuk sokağa çıkarken başını geriye çevirmedi; su içmiş, duyduğunu olduğu gibi bırakmıştı.

Mihren arka taraftaki testiden bir bardak su doldurup çocuğa uzattı; çocuğun suyu kana kana içmesini bekledi ama tartışmanın neden çıktığına, kimin ne dediğine dair daha fazlasını sormadı. Çocuk bardağını bırakıp çıktıktan sonra, iplik sepetinin başındaki Liva başını kaldırdı; sokakta bir şey gören herkesin gerçek bir tanık, her heyecanla anlatanın da güvenilir bir haberci olmadığını sakin bir sesle hatırlattı. Kapının dışındaki belirsizlik büyüdükçe, atölyenin içinde birbirini koruyacak ilk çalışma kuralı da böylece kendiliğinden kuruluyordu: Duyulan her söz içeriye taşınıp büyütülmeyecekti.

Akşam karanlığı Beyoğlu’nun üzerine inerken, geciken müşterilerden biri nihayet siparişini teslim almaya geldi. Adam içeri girdiğinde atölyede kimse sesini yükseltmedi, kimse sokağın neden geciktirdiğini sormadı. Naren katlanmış gömleği sessizce teslim etti, Tavren parayı aldı; hemen ardından uğrayan bir diğer müşteri de ertesi günkü teslim saatini sordu. Naren ikisine de aynı dingin, değişmeyen sakinlikle cevap verdi.

Müşteriler ayrılınca dükkânın kapısı bir süre kapalı kaldı; içerideki sessizliğin ortasında Liva önündeki iplik kutusunu açıp yarım kalan manşeti eline aldı. Atölyede iş devam ediyordu, ama artık eskisi gibi yalnızca dikişin sırasını ve kumaşın kalıbını düşünerek değil. Kepenk indirildiğinde Tavren defterini açtı ve o gün sokaktaki duraksamalar yüzünden kaybolan saatleri tek tek kayda geçirdi. Sokağın yeni nöbetçisi köşe başındaydı; fakat ağırlığı ve bakışları, vitrin camını geçip atölyenin içindeki kesim masasına kadar uzanıyordu.

İlk müşteri günün ortasında içeri girdiğinde, vitrindeki gömleğin önünde bir süre durdu. Sokakta iki askerî araç yavaşça geçiyor, ardından yük arabası kaldırıma yanaşıyordu. Adam, dükkânın kapısına bakıp “Bugün açık mısınız?” diye sordu.

“Şimdilik açığız,” dedi Mihren. “İşinizi konuşabiliriz.”

Müşteri, daha önce verdiği siparişin ne zaman tamamlanacağını sordu. Naren defterden teslim gününü buldu ve bir gün gecikme olabileceğini açıkça söyledi. Adamın yüzü gerildi; gömleği yakında lazım olacaktı.

“Bana dün bunu söylemediniz,” dedi.

“Dün kumaşın geleceğini sanıyorduk,” diye karşılık verdi Tavren. “Bugün gelmedi. Size kesin tarihi doğrulayınca haber vereceğiz.”

“Ben yarın dükkâna gelemem. Bir başkası alabilir mi?”

“Adını yazarsanız, evet,” dedi Naren. “Teslim alan kişinin imzası da yeter.”

Müşteri, komşu dükkândan bir akrabasının uğrayacağını söyledi. Tavren bunu teslim fişine ekledi; Naren de gömleğin hangi rafta durduğunu işaretledi. Dışarıdaki belirsizlik sürerken, içerideki işi kimin alacağı ve ne zaman geleceği açıkça konuşulmuştu.

Müşteri çıktıktan sonra Liva, “Bugün herkes geliş saatini soruyor,” dedi. “Kimse kumaşın rengini bile sormuyor.”

“İnsan önce kapıya bakıyor,” dedi Sera. “Sonra ne alacağını hatırlıyor.”

Naren kapının sürgüsüne göz attı. “Kapıyı kapatmamız gerekirse, çalışanlara ve müşterilere nasıl haber vereceğimizi önceden konuşalım.”

Mihren, herkesin güvenli dönüş yolunu sordu; kimsenin dükkânda kalmasını şart koşmadı. Böylece kapıdaki nöbeti yalnızca dışarıyı izlemek için değil, içeride çalışanların ne zaman ve nasıl ayrılacağını bilmek için tuttular.

“Bugün kaç saat kaybettik?” diye sordu Mihren.

Tavren defteri açtı. “İki teslim gecikti. Bir müşterinin ne kadar geç kaldığını değil, bizim verdiğimiz sözün ne kadar sarktığını yazdım.”

“Yarın yetiştiremeyeceklerimiz?”

“Bu gece kesin saat vermeyeceğim. Sabah kumaş ve iş yüküne bakar, müşteriye haber yollarız.”

Naren, “Gecikmeyi söyleyince müşteri dönmezse?” diye sordu.

“Dönebilir,” dedi Tavren. “Ama gelmeyecek diye susarsak, dönme ihtimalini kendi elimizle azaltırız.”

Liva yarım manşeti kutusuna koydu. “Sokak hakkında bildiğimizi de aynı usulle tutalım. Gördüğümüzü söyleyelim; duymadığımızı tamamlamayalım.”

Kepenk inerken dışarıda bir çift ayak sesi durdu, sonra yeniden uzaklaştı. İçeride kimse onun kime ait olduğunu tahmin etmeye kalkmadı. Tavren yalnızca o günün teslim çizelgesini kapattı; yarın için boş bir satır bıraktı.

1918 sonunda Beyoğlu sokağında gündelik akış yavaşlarken atölye vitrini olağan görünmeye çalışıyor.

1918 sonunda Beyoğlu sokağında gündelik akış yavaşlarken atölye vitrini olağan görünmeye çalışıyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.