Kıtlık Yılı Görseli
Kıtlık Yılı

Ücret günü

2. Sahne 8 dk okuma 13 okunma
Çalışanlar kesim masasındaki eksik ücreti birlikte değerlendirirken Sera evlerdeki ihtiyacı dile getiriyor.
Çalışanlar kesim masasındaki eksik ücreti birlikte değerlendirirken Sera evlerdeki ihtiyacı dile getiriyor.
Bu bölümdeki sahneler
1 2 3

Haftanın son iş günü akşamına doğru, Beyoğlu’nun taş sokaklarına savaş kışının o erken ve ağır karanlığı çökmüştü. Dükkânın içindeki makas sesleri birer birer kesilmiş, kömürlü ütü soğumaya bırakılmış, kesim masasının üzerindeki son kırpıntılar da süpürülüp sepete toplanmıştı. Tavana asılı gaz lambasının fitili kısık yanıyor; sarımtırak, titrek ışığı yalnızca tezgâhın orta yerini ve açık duran hesap defterini aydınlatıyordu.

Tavren, kilitli çekmeceden çıkardığı para kutusunu masanın üzerine koydu ve haftalık ücretleri ödemek üzere eldeki paraları sessizce ahşap tezgâhın üstüne dizdi. Atölyedeki herkes masanın etrafında toplanmış, çıt çıkarmadan dizilen paraların sayılışını izliyordu.

Tavren, her bir çalışanın o hafta kaç saat dikiş diktiğini, hangi siparişe ne kadar emek verdiğini kuruşu kuruşuna doğru hesaplamıştı; defterdeki hak ediş sütununda en ufak bir yanlışa yer yoktu. Ne var ki masanın üzerine dizilen paraların toplamı, defterde yazan rakamı karşılamaya yetmiyordu; toplam açıkça eksikti. Ay başında ödenmesi gereken dükkân kirası ve ertesi hafta tezgâhın boş kalmaması için ayrılan kumaş parası kenara çekildiğinde, geriye kalan meblağ haftalık ücretlerin tamamını kapatmıyordu. Savaşın uzayan yoksunluğu, kısa gelen kumaş topundan sonra şimdi de doğrudan doğruya çalışanların avucuna düşecek ekmek parasına dayanmıştı.

Tavren, herkesin önüne düşen eksik payı süzdükten sonra ellerini masanın kenarına dayadı. Çalışanlar kendi önlerine konan paralara uzanırken, içerideki hiç kimse para kesesini hemen ağzını büzüp kapatmadı. Masanın üzerindeki o eksik madeni ve kâğıt paralar, kapanmamış bir cümlenin ortası gibi açıkta bekliyordu.

Sessizliği ilk bozan Rovan oldu. Usta, nasırlı ve başparmağı izli eliyle önündeki paraya dokunmadan Tavren’e baktı ve geriye kalan eksik tutarın ne zaman tamamlanabileceğini sordu. Tavren, gözlerini defterden kaldırıp Rovan’ın yüzüne baktı; yalan bir umut vermektense gerçeği söylemeyi seçerek, beklenen sipariş ödemeleri gelmeden kesin bir gün veremeyeceğini söyledi.

Hemen yanlarında duran Sera, önündeki eksik paraya baktıktan sonra başını kaldırdı. Geciken ve eksik kalan bu ücretin, bu akşam kapısından gireceği evde ne anlama geleceğini, sofradaki hangi öğünü eksilteceğini saklamadı. Annesinin düzenli alınması gereken ilacını, kilerdeki çuvalın dibinde bitmek üzere olan kömürü ve ev kirasının vadesini sesini yükseltmeden, olduğu gibi anlattı. Bunu söylerken kimseden acındırma ya da merhamet beklemiyordu; yalnızca bu masada bir karar alınacaksa, hesabın yalnız dükkânın kumaşıyla değil, evlerdeki gerçek kalemlerle birlikte tam olarak ortaya konmasını istiyordu.

“Eksik kalan ücretin üstü örtülmesin,” dedi Sera, defteri işaret ederek. “Kalan tutar benim hanemde açıkça alacak olarak görünsün.”

Tavren başını salladı, kalemi eline alıp defterde Sera’nın ve diğerlerinin isimlerinin karşısına yeni birer satır açtı; ödenemeyen her kuruş, dükkânın çalışanlarına olan borcu ve onların alacağı olarak açıkça yazılacaktı.

Masanın diğer ucunda duran Mihren, Sera’nın sözlerini dinledikten sonra kendi önünde duran paya uzandı. Çalışanların evdeki yangınını söndürebilmek için kendi haftalık payını tamamen ertelemeyi, o paranın da masadaki ücretlere katılmasını önerdi. Elini uzatıp kendi payından bir kısmını doğrudan Sera’nın önündeki paranın yanına doğru sürdü.

Sera, Mihren’in uzattığı paraya elini sürmedi, geri çekildi ve kabul etmedi. Bugün kendi elinin emeğiyle aldığı miktar ne kadar eksik olursa olsun, bir başkasının yaptığı kişisel fedakârlıkla ya da sadakayla büyütülmemeliydi.

Tavren de uzanıp Mihren’in ortaya sürdüğü parayı aldı ve yeniden kardeşinin önüne, masaya geri koydu.

“Bu işlik böyle yürümez,” dedi Tavren, sesi sakin ama kesindi. “Kendi payını ertelemek ancak bir kez yapılır; dükkân bir sonraki hafta aynı yükü yine taşıyamaz. Üstelik bir ustanın kendi cebinden yaptığı fedakârlık, çalışanların alın teri hakkını onun vicdanına ve insafına bırakmamalıdır.”

Mihren, kardeşinin ve Sera’nın ne demek istediğini anladı; elini masadan çekti. Çalışanların hayatına dair kararı onlar adına, yukarıdan bir koruyucu gibi vermemek için, son sözü ve çözüm yolunu masanın etrafında hep birlikte aramaya koyuldular.

Mihren, Sera’nın sözünü duyunca elini kendi payından çekti. “O halde gelecek hafta neyi değiştirebiliriz?” diye sordu. “Çalışanların alacağını kendi cebimizden tamamlamak bir gün işe yarar; düzen olamaz.”

Tavren defterin son sayfasına geçti. “Yeni kumaş gelmeden tam gömlek sözü vermeyiz. Önce bitmiş siparişleri teslim eder, kalan alacağı kapatırız.”

Naren masadaki sağlam kırpıntıları gösterdi. “Onarım isteyenleri kabul edebiliriz. Yırtığı ve gereken parçayı önce görür, sonra ne kadar süreceğini söyleriz.”

“Onarım da ücretli iştir,” dedi Sera. “Kumaş az diye emeğin bedeli düşmez. Müşteriye yama görünür mü, ne kadar dayanır, baştan anlatırız.”

Rovan başını salladı. “Ben de eski dikişleri açıp sağlam yeri kurtarabilirim. Ama bir giysinin ne kadar daha dayanacağını kimseye garanti edemem.”

Tavren bu sözleri deftere not etti. “Böylece elimizde olmayan kumaş için avans almayız. İş sırasını müşteriye gösteririz. Bu haftanın açık ücreti de ilk tahsilattan kapanır.”

Sera, kalan parayı kesesine koydu. “Bunu gelecek hafta yeniden konuşalım. Bugün aldığım para da, açık kalan alacağım da belli olsun.”

“Belli,” dedi Tavren. “Kayıt ikimizin de önünde.”

Masadakiler aynı fikirde değildi; ama kararın her satırını görebiliyorlardı. Kıtlık, kumaşın miktarını azaltmıştı. Birbirlerinin söz hakkını azaltmak zorunda değildi.

Naren, kesim masasının köşesinde durmuş, konuşmaya karışmadan herkesin kendi payına ve kendi hayatına dair sözünü söylemesini bekliyordu. Gaz lambasının ışığı altında masanın etrafındaki yüzlere tek tek baktığında, o güne kadar yalnız makas ve iğne tutarken gördüğü bu insanların her birinin sırtında bambaşka bir hesap taşıdığını gördü: Birinde yaklaşan ev kirası, ötekinde anne ilacı, bir diğerinde biten kömür ve biriken borç vardı.

Sonunda masadaki paralar, varılan ortak karara göre yeniden bölüştürüldü; içeride eksik kalan her bir kuruş da Tavren’in defterine açıkça, kimin ne kadar alacağı kaldığı belirtilerek yazıldı. Sera, masanın başından ayrılmadan önce kimin eline ne geçtiğini, deftere ne yazıldığını bir kez daha yüksek sesle saydı. O akşam atölyede kimse eksik kalan tutarı süslü sözlerle gizlemeye çalışmadı; kimse de yapılan bu zorunlu fedakârlığı büyük bir kahramanlık diye adlandırmadı.

Sera, önündeki madeni paraları küçük bez kesesine koyup ağzının büzgüsünü sıkıca çekti. Keseyi iş önlüğünün cebine yerleştirirken Naren bakışlarını ondan kaçırmadı; o çatı altında çalışan hiç kimse bir ötekinden daha az yorulmuş, daha az yük taşımış değildi.

Çalışanlar birer ikişer paltolarını giyip karanlık sokağa çıktıktan ve dükkânın kapısı kapandıktan sonra, içeride yalnız Mihren, Tavren, Rovan ve Naren kaldı. Tavren, lambayı kendine doğru çekip defterdeki hesabı baştan sona bir kez daha kontrol etti; Mihren ise masanın üzerinde kalan son birkaç küçük madeni parayı toplayıp tekrar çekmeceye, kilit altına koydu.

O gece ücret hesabı kapatıldıktan sonra Sera, evine götüreceği parayı iki ayrı keseye böldü. Birine bu hafta kullanacağı miktarı koydu, ötekine borç hanesine yazılan alacağı hatırlatacak küçük bir kâğıt ekledi. Naren, kâğıdı görünce onu kasaya koymayı teklif etti.

“Hayır,” dedi Sera. “Kendi alacağımın hesabı bende de dursun. Defterde yazılı olması güzel; ama ben de ne kadar beklediğimi bilmeliyim.”

Tavren, defterin açık sayfasını ona çevirdi. “Burada miktar, tarih ve kalan pay yazıyor. İstersen her hafta birlikte kontrol ederiz.”

“İsterim. Ödeme yapılınca da birlikte üstünü çizeriz.”

Mihren, dükkânın ertesi haftaki çalışma saatlerini değiştirmeyi önerdi. Sera bu öneriye hemen razı olmadı; erken kapatmanın ücretini düşürecekse bunun da açıkça hesaplanması gerektiğini söyledi. Rovan, kömür azaldığı için ütünün öğleden sonra kapatılabileceğini, ama işçilerin o saatte başka işler alabileceğini belirtti. Böylece süreyi kısaltmak, birinin ücretini kesmeden yapılabilecek bir iş bölümü olarak konuşuldu.

Naren, “Kalan alacağın ne zaman ödeneceği belli değilse, o günün işini de ona göre ayarlamalıyız,” dedi. “Belirsizliği yalnız çalışan taşımasın.”

Tavren, yeni sayfaya sabit bir ödeme günü yazdı; o gün para yetmezse, herkese ne kadar ödenebileceğini aynı masada konuşacaklardı. Sera’nın evindeki kömür ya da ilaç sorunu çözülmedi. Ama ertesi hafta tekrar sorabileceği ve cevabını görebileceği bir hesap oluştu.

Lamba söndürülmeden önce Naren, defterdeki alacak satırını bir kez daha okudu. Rakamın yanında Sera’nın kendi el yazısıyla koyduğu küçük işaret vardı. Kayıt artık yalnızca Tavren’in hesabı değildi; alacağı olan kişinin de kontrol edebildiği ortak bir söz haline gelmişti.

Ertesi sabah Sera, geciken ücretinin bir kısmını evdeki ihtiyaca ayırdıktan sonra kalanını küçük bir kesede sakladı. Atölyeye geldiğinde Tavren’e, önceki akşam konuşulan ödeme gününü yeniden sordu.

“İlk tahsilattan sonra,” dedi Tavren. “Ama tarih gelince para yetmezse bunu yine aynı masada konuşacağız.”

“Ben de o gün burada olacağım,” dedi Sera. “Kayıt benim gözümün önünde olsun.”

Rovan, “Defterin açık olması iyi,” dedi. “Ama borç, yalnızca yazıldığı için ödenmiş olmuyor.”

“Ödenene kadar borç,” dedi Tavren. “Bunu değiştirmeyeceğim.”

Bu kısa konuşma, önceki akşamki kararın ertesi gün de geçerli olduğunu gösterdi. Kimse Sera’nın alacağını unutmasını beklemiyor, kimse Mihren’in kişisel fedakârlığını tekrar etmesini istemiyordu. Naren, işlikte güvenin güzel sözle değil, aynı hesabı tekrar açmaya razı olmakla kurulduğunu gördü.

Tavren, defterin ilgili sayfasını açık bıraktı. Müşteriler geldikçe iş sırası konuşuldu; ücret hanesinin yanına yeni bir ödeme tarihi uydurulmadı.

Rovan, çıkmadan önce arka raftan ertesi sabah ilk iş olarak kesilecek olan kumaşı alıp tezgâhın tam üzerine bıraktı. Dışarıda Beyoğlu’nun taş sokaklarına gece çoktan çökmüştü; içeride ise ertesi günün işi ve kapanmamış geçim hesabı tezgâhın üzerinde hâlâ bekliyordu; değişen tek şey, artık kimin neyi beklediğinin herkesçe açıkça bilinmesiydi.

Çalışanlar kesim masasındaki eksik ücreti birlikte değerlendirirken Sera evlerdeki ihtiyacı dile getiriyor.

Çalışanlar kesim masasındaki eksik ücreti birlikte değerlendirirken Sera evlerdeki ihtiyacı dile getiriyor.


🍪 Sitemizde, size daha iyi bir deneyim sunabilmek ve içerikleri kişiselleştirmek için çerezler (cookies) kullanılmaktadır. Sitemizi kullanarak çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı inceleyebilirsiniz.